منابع آگاه از وضعیت زندانیان سیاسی در زندان اوین به ایراناینترنشنال گفتند ۲۳ نفر از ۴۶ زن زندانی سیاسی در بند زنان این زندان، در پی اعتراض به محدودیتها و شیوه برخورد ماموران، بهصورت تنبیهی برای سه تا ۹ هفته از ملاقات با خانوادهها و وکیلان خود محروم شدهاند.
این منابع به ایراناینترنشنال گفتند در حال حاضر ۸۶ زن در این بند نگهداری میشوند که ۴۶ نفر زندانی سیاسی و حدود ۴۰ نفر زندانی جرایم مالیاند.
از مجموع ۴۶ زندانی سیاسی زن، ۲۳ نفر ممنوعالملاقات شدهاند؛ دو نفر به مدت ۹ هفته، یک نفر هفت هفته، یک نفر شش هفته و ۱۹ نفر دیگر هر یک سه هفته.
در میان زندانیان سیاسی مشمول این محرومیت، گلرخ ایرایی و سکینه پروانه، هر یک ۹ هفته، غزل مرزبان هفت هفته و نسیم سیمیاری، شش هفته از ملاقات محروم شدهاند.
برای ۱۹ زندانی سیاسی دیگر شامل مرضیه سارینا آقالر، رضوانه احمدخانبیگی، فاطمه عباسی، پخشان عزیزی، بیتا علی همتی، فاطمه پرنیان هاشمپور، تارا داودی، کیمیا داودی، محبوبه رضایی، فاطمه پناه رضایی، خدیجه شادی شادمان، زهرا شهیدی، زهرا صفایی، اکرم غزل یوسفی، زهرا کرمی، سمیرا کوچکی، مینا کوچکی، شکیلا منفرد و مطهره گونهای نیز ممنوعیت سههفتهای ملاقات اعمال شده است.
ایراناینترنشنال ۲۴ شهریور گزارش داده بود زنان زندانی سیاسی در اوین با افزایش محدودیتها، از جمله تشدید بازرسی بدنی و محدودیت در ملاقات با خانوادهها و وکلا، مواجه شدهاند.
اعتراض به محدودیتها و شیوه برخورد ماموران
محرومیتهای تازه به دلایلی از جمله برگزاری مراسم در مناسبتهای سیاسی و اعتراض زندانیان به محدودیتها و شیوه برخورد ماموران اعمال شده است.
زنان زندانی سیاسی به شیوه بازرسی بدنی، استفاده از دستبند و پابند برای زندانیانی که در بیمارستان بستری میشوند و کاهش مدت ملاقاتها به حدود ۲۰ دقیقه تا نیم ساعت اعتراض کردهاند.
کاهش زمان ملاقات بهویژه با اعتراض زندانیانی مواجه شده است که خانوادههایشان برای دیدار با آنان از شهرهای دیگر به تهران میآیند.
زنان زندانی همچنین به حضور ماموران حفاظت در داخل سالن محل استقرار خود اعتراض کردهاند.
منابع ایراناینترنشنال همچنین گفتند زنان زندانی به دستدرازی ماموران به تصاویر، مطالب، مقالهها و گزارشهایی که برای سالگرد مهسا ژینا امینی آماده و در داخل سالن نصب کرده بودند، اعتراض کردند.
از دیگر زندانیان سیاسی زن که در حال حاضر مشمول محرومیت از ملاقات نیستند میتوان به نسیمه اسلامزهی، شیوا اسماعیلی، میترا برمچ، محترم محشر پرندین، فروغ تقیپور، معصومه آناهیتا جانعلیزاده، زهره سرو، مرضیه فارسی، ارغوان فلاحی، نرمین فانی، حوریزاد فدایی داوطلب و لیندزی فورمن اشاره کرد.
شیما اعظم فرزان، الهه فولادی، زینب پریا فرخی، معصومه فرحنساجی، مینو روزهدار، افسانه توانا، مریم مهتاب هداوند، وریشه جوانا مرادی، معصومه مهسا نوری، فرحناز نیکخو و طاهره فرشته نوری نیز در این بند زندانیاند.
گلرخ ایرایی، شیوا اسماعیلی، فروغ تقیپور، مرضیه فارسی، ارغوان فلاحی، الهه فولادی، لیندزی فورمن، غزل مرزبان، وریشه مرادی، شکیلا منفرد، سکینه پروانه، زهرا صفایی و نسیم سیمیاری نیز در ماههای اخیر و در مقاطع مختلف با محرومیت از تماس تلفنی و ملاقات مواجه بودهاند.
تغییر شیوه تحویل دارو به زنان زندانی سیاسی
شیوه تازه تحویل دارو به زنان زندانی سیاسی نیز از دیگر موارد اعتراض در بند زنان اوین است.
به گفته منابع آگاه، پس از انتقال زندانیان جرایم مالی به این بند، زنان زندانی سیاسی باید برای دریافت قرصهای خود شبها به بهیار یا پرستار مراجعه کنند.
بر اساس این روایت، پرستار یا بهیار، زندانی را وادار میکند قرص خود را در حضور او ببلعد و پس از نظارت بر مصرف دارو، زندانی اجازه بازگشت به بند را پیدا میکند.
این در حالی است که طی سالهای اخیر، زندانیان جیره داروی خود را بهصورت هفتگی یا ماهانه از پزشک یا پرستار زندان تحویل میگرفتند.
زنان زندانی این شیوه برخورد را در ادامه افزایش سرکوبها در بند زنان اوین میدانند.
محرومیت دوباره غزل مرزبان از ملاقات
غزل مرزبان پس از چهار ماه ممنوعیت ملاقات، بهتازگی از این محدودیت خارج شده بود، اما بار دیگر بهصورت تنبیهی برای هفت هفته ممنوعالملاقات شده است.
به گفته یک منبع آگاه، مقامهای زندان ماههاست وسایلی که مرزبان درخواست کرده، از جمله لباسها و کتابهایش را به او تحویل نمیدهند و از این طریق، او را تحت فشار میگذارند.
این منبع افزود یک مامور وزارت اطلاعات یکشنبه پنجم مهر با حضور در دفتر بند زنان اوین، مرزبان را به تشکیل پرونده جدید تهدید کرد.
ایراناینترنشنال ۳۰ مرداد گزارش داد مرزبان در نامهای از زندان اوین نوشت پس از بازداشت در اردیبهشت ۱۴۰۲ در یکی از بازداشتگاههای وزارت اطلاعات مورد تجاوز قرار گرفت و پس از آن برای سکوت تهدید شد.
بند زنان زندان اوین که از آن با عنوان «خط مقدم جنبش زن، زندگی، آزادی» یاد شده، در سالهای گذشته یکی از کانونهای کنشگری زندانیان سیاسی زن بوده است و زندانیان این بند بارها در واکنش به تحولات سیاسی و اجتماعی، از اعدامها و بازداشتها تا فقر، فساد و سرکوب معترضان، موضعگیری و اعتراض کردهاند.
تحصن و اعتصاب غذا در اعتراض به صدور و اجرای احکام اعدام از جمله این اقدامات بوده است. شماری از زندانیان نیز در پی این اعتراضها با مجازاتهایی چون محرومیت از تماس تلفنی و ملاقات و تشکیل پروندههای تازه مواجه شدهاند.
مهرآوه خندان، دختر ستوده، این جایزه را در مراسمی در استراسبورگ به نمایندگی از مادرش دریافت کرد.
چهاردهمین دوره جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول دوشنبه شش شهریور، همزمان با آغاز نشست پاییزی مجمع پارلمانی شورای اروپا در استراسبورگ برگزار شد.
این جایزه که به فعالیتهای برجسته جامعه مدنی در دفاع از حقوق بشر در اروپا و دیگر نقاط جهان تعلق میگیرد، شامل ۶۰ هزار یورو، یک تندیس و یک دیپلم است.
مجمع پارلمانی شورای اروپا در معرفی نسرین ستوده از او بهعنوان یکی از وکلای برجسته حقوق بشر در ایران یاد کرد که در طول سالهای فعالیت خود وکالت فعالان، روزنامهنگاران، اقلیتها و کودکان در معرض مجازات اعدام را بر عهده داشته و همزمان علیه حجاب اجباری و مجازات اعدام مبارزه کرده است.
این نهاد تاکید کرد که ستوده فعالیتهای خود را با وجود بازداشتهای مکرر، دورههای طولانی زندان و خطرات جدی شخصی ادامه داده است.
پیام نسرین ستوده از تهران
ستوده که پس از آزادی از زندان با وثیقه همچنان در ایران به سر میبرد، در پیامی ویدیویی از تهران گفت دریافت خبر این جایزه او را «عمیقا شادمان» کرده است.
او گفت: «در چنین لحظاتی، مبارزات گذشته را به یاد میآوریم، آرمانهای مشترکمان را به خاطر میآوریم و به افرادی در سراسر جهان فکر میکنیم که در کنار ما ایستادهاند. سپس به نقطه مشترک آرزوهایمان میرسیم و با خود میگوییم: روزی آنها تحقق خواهند یافت. روزی خورشید آزادی بر کشور ما نیز خواهد تابید. شاید روزی حقیقت نیز راه خود را به کشور ما پیدا کند.»
نسرین ستوده آخرین بار ۱۲ فروردین امسال در خانهاش در تهران بازداشت شد؛ بازداشتی که به گفته فعالان حقوق بشر بخشی از سرکوب جامعه مدنی در جریان جنگ جمهوری اسلامی با اسرائیل و ایالات متحده بود. او حدود شش هفته بعد با وثیقه آزاد شد.
شورای اروپا در بیانیه معرفی نسرین ستوده بهعنوان برنده جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول در سال ۲۰۲۶ به نگرانیهای ادامهدار درباره امنیت او و سرکوب گستردهتر وکلای مستقل و مدافعان حقوق بشر در ایران اشاره کرد.
ستوده طی سالهای گذشته بارها به دلیل فعالیتهای حقوق بشری خود بازداشت و زندانی شده است. یکی از محورهای اصلی فعالیتهای او تلاش برای جلوگیری از اعدام نوجوانانی بوده که بهدلیل جرایم ارتکابی در سنین پایین به مرگ محکوم شدهاند.
رضا خندان، همسر نسرین ستوده و پدر مهرآوه، نیز از ۲۳ آذر ۱۴۰۴ در ایران زندانی است.
جایزه واتسلاو هاول تازهترین جایزه بینالمللی نسرین ستوده برای فعالیتهای حقوق بشری اوست.
او پیش از این در سال ۲۰۱۲ جایزه ساخاروف پارلمان اروپا و در سال ۲۰۲۰ جایزه «زیست صحیح» (Right Livelihood Award) را دریافت کرده بود.
فعالیتهای ستوده همچنین موضوع چندین فیلم و مستند بوده است. او در فیلم «تاکسی تهران» ساخته جعفر پناهی در سال ۲۰۱۵ در نقش یکی از مسافران ظاهر شد و مستند «نسرین» نیز در سال ۲۰۲۰ درباره زندگی و فعالیتهای او ساخته شد.
مسیح علینژاد و مارتا پرداوی دیگر نامزدهای نهایی
دو نامزد نهایی دیگر جایزه واتسلاو هاول امسال مسیح علینژاد، روزنامهنگار ایرانی-آمریکایی، نویسنده و فعال حقوق زنان، و مارتا پرداوی، وکیل حقوق بشر مجارستانی و رییس مشترک کمیته هلسینکی مجارستان، بودند.
شورای اروپا از علینژاد به عنوان یکی از چهرههای شناختهشده مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از ایران یاد کرد. پرداوی نیز سالها بر عملکرد نهادهای انتظامی و دستگاه قضایی مجارستان در حوزه حقوق بشر نظارت کرده است.
پترا بایر، رییس مجمع پارلمانی شورای اروپا، در آغاز مراسم از هر سه نامزد نهایی تقدیر کرد و گفت: «باشد که نمونه شما به مدافعان حقوق بشر در همه جا نیرو ببخشد، مسئولیتهای دولتها را به آنها یادآوری کند و همه ما را برانگیزد تا نه فقط با کلمات، بلکه با عمل، از کرامت انسانی دفاع کنیم.»
ماریا کالسنیکاوا، فعال حقوق بشر بلاروسی و برنده جایزه واتسلاو هاول در سال ۲۰۲۱، نیز در این مراسم سخنرانی کرد. او هنگام دریافت جایزه در بلاروس زندانی بود و در دسامبر ۲۰۲۵ آزاد شد.
جایزه حقوق بشر واتسلاو هاول هر سال از سوی مجمع پارلمانی شورای اروپا و با همکاری بنیاد «منشور ۷۷» به افراد یا نهادهایی اعطا میشود که فعالیت برجستهای در دفاع از حقوق بشر و جامعه مدنی داشتهاند.
این جایزه به نام واتسلاو هاول، نویسنده، شاعر، مخالف حکومت کمونیستی و سیاستمدار اهل چک نامگذاری شده است. هاول آخرین رییسجمهوری چکسلواکی و نخستین رییسجمهوری جمهوری چک بود.
از دیگر برندگان این جایزه از زمان تاسیس آن میتوان به ماکسیم بوتکویچ در سال ۲۰۲۵، ماریا کورینا ماچادو در سال ۲۰۲۴، عثمان کاوالا در سال ۲۰۲۳، اویوب تیتیف در سال ۲۰۱۸، نادیا مراد در سال ۲۰۱۶ و آلس بیالیاتسکی در سال ۲۰۱۳ اشاره کرد.
منابع مطلع، شرایط این زندان را بحرانی و فاجعهبار توصیف کرده و از تراکم شدید جمعیت، شیوع بیماریهای عفونی و دشواری دسترسی بیماران به درمان خبر دادند.
کمبود غذا و تغذیه نامناسب در زندان
یک زندانی سابق زندان دستگرد به ایراناینترنشنال گفت وضعیت تغذیه در این زندان به حدی نامناسب است که بسیاری از زندانیان با ضعف جسمانی و تضعیف سیستم ایمنی مواجه شدهاند.
به گفته او، برخی روزها صبحانه توزیع نمیشود و وعدههای ناهار و شام نیز به شکل محدود و جیرهبندیشده در اختیار زندانیان قرار میگیرد.
این منبع همچنین گفت در شرایطی که دسترسی به مواد غذایی حتی از فروشگاه زندان دشوار است، سیگار بهطور مستمر در بوفه موجود است و انواع مواد مخدر نیز در داخل زندان بهراحتی در دسترس قرار دارد.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایران اینترنشنال، جمعیت زندانیان دستگرد در حال حاضر حدود ۱۰ هزار نفر است در حالی که ظرفیت استاندارد آن حدود چهار تا پنج هزار نفر عنوان شده است.
یک منبع به ایراناینترنشنال گفت در برخی اندرزگاهها بین هزار و ۳۰۰ تا هزار و ۵۰۰ زندانی نگهداری میشوند و تراکم جمعیت، همراه با کمبود امکانات بهداشتی، زمینه شیوع گسترده بیماری را فراهم کرده است.
او وضعیت زندان را حتی در مقایسه با سال ۱۴۰۱ وخیمتر توصیف کرد و گفت زندانیان، بهویژه زندانیان سیاسی، در مواردی از حقوق اولیه از جمله تماس تلفنی، درمان، دارو، غذای مناسب، نظافت، نامهنگاری و برخی حقوق قضایی محروم بودهاند.
ایراناینترنشنال ۳۰ تیر گزارش داده بود زندانیان برای مراجعه به بهداری باید نامنویسی کنند و از هر اتاق حدود ۴۰ نفره، تنها دو نفر در هفته امکان مراجعه به مرکز درمانی زندان را دارند.
مننژیت و بیماریهای عفونی؛ گزارشهایی از مرگ زندانیان
چند منبع در ماههای اخیر از گسترش مننژیت در زندان دستگرد خبر دادهاند. ایراناینترنشنال پیشتر گزارش کرد که این بیماری به چندین بند زندان گسترش یافته و شماری از زندانیان به بیمارستان الزهرا منتقل شدهاند.
یک زندانی سابق گفت روز ورودش به زندان، دو زندانی مبتلا به مننژیت بودند که یکی در بخش پذیرش تشنج کرد و جان باخت و دیگری بعد از انتقال به بیمارستان الزهرا جان خود را از دست داد.
به گفته او، در سالهای گذشته هنگام ورود زندانیان، واکسن مننژیت و کزاز تزریق میشد، اما در دوره اخیر چنین واکسیناسیونی انجام نشده است.
منبع دیگری به ایراناینترنشنال گفت طی حدود پنج ماه گذشته بیش از ۷۰ زندانی بر اثر بیماری جان باختهاند و تا ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ دستکم ۱۵ نفر از جانباختگان متعلق به یک بند بودهاند.
بر اساس روایتهای رسیده، زندانیان مشکوک به مننژیت در مواردی برای نمونهگیری از مایع نخاعی به بیمارستانهای الزهرا و فارابی منتقل شدهاند، اما برخی از آنان پیش از طی کامل دوره درمان و بهبودی، دوباره به زندان بازگردانده شدهاند.
منابع، محیط زندان را آلوده و مملو از حشرات از جمله ساس توصیف کردهاند. گزارشهای اخیر ایراناینترنشنال نیز از شیوع ساس، کک و کنه و افزایش بیماریهای پوستی و عفونی در بندهای زندان دستگرد حکایت دارند.
یکی از زندانیان سابق گفت پتوها و وسایل خواب بهشدت آلودهاند و برخی زندانیان پس از تماس با آنها دچار عفونت شدید چشم میشوند؛ بهطوری که صبح قادر به باز کردن چشمهایشان نیستند.
او گفت پس از آزادی با وثیقه، نزدیک به دو ماه تحت درمان قرار داشته و در دو هفته نخست بهطور مستمر آمپول و سرم دریافت کرده است.
به گفته او، تبولرز، بدندرد، عفونت ریه، عفونت گلو، چشم و گوش در میان زندانیان شایع بوده و ابتلای همزمان به چند بیماری، بدن بسیاری از آنان را بهشدت تضعیف کرده است.
نبود دارو و محدودیت دسترسی به درمان
یکی دیگر از محورهای اصلی روایتهای رسیده از زندان دستگرد، کمبود شدید دارو و محدودیت دسترسی زندانیان به خدمات پزشکی است.
یک زندانی سابق گفت زندانیان سیاسی حتی در صورت بیماری نیز بهسادگی به درمانگاه منتقل نمیشوند و به گفته او، محرومیت از درمان در مواردی به ابزاری برای اعمال فشار تبدیل شده است.
به گفته این منبع، مسئولان زندان در پاسخ به درخواست دارو و درمان گفتهاند کلینیک زندان سوخته، دارویی وجود ندارد و بودجهای نیز برای تهیه دارو در اختیار ندارند.
بر اساس این روایت، یکی از زندانیان پیشنهاد کرده تا شخصا ۵۰ میلیون تومان به حساب زندان واریز کنند تا برای زندانیان دارو تهیه شود.
منبع مطلع به ایراناینترنشنال گفت این پیشنهاد پذیرفته شد، اما بخش عمده داروهایی که در ادامه تهیه شد شامل استامینوفن و داروهای ساده سرماخوردگی بود و آنتیبیوتیک کافی برای درمان عفونتهای شدید در اختیار زندانیان قرار نگرفت.
او همچنین گفت خانوادهها در مواردی تلاش کردهاند داروی مورد نیاز زندانیان را از بیرون تحویل دهند، اما مسئولان زندان یا از دریافت دارو خودداری کردهاند یا بخشی از داروها هنگام بازرسی ضبط شده است.
این منبع در توصیف شرایط زندان گفت: «مننژیت و سرماخوردگی در زندان بیداد میکند و قرص و دارو وجود ندارد.»
در مقابل، به گفته این زندانی سابق، قرصهای آرامبخش و خوابآور و مواد مخدر بهوفور میان زندانیان توزیع میشود.
بر اساس گزارش این تشکل که یکشنبه پنجم مهر منتشر شد، نیروهای امنیتی ظهر جمعه سوم مهر با یورش به محل حضور شکرالله احمدی، علی صفری، رسول بداقی، غفار دیندار، علیحسن بهامین و حجت سادات، آنان را بازداشت کردند. این شش فعال صنفی شنبه چهارم مهر، پس از بازجویی به زندان منتقل شدند.
کانون فرهنگیان اسلامشهر نیز چهارم مهر اعلام کرد بداقی و دیندار، دو فعال صنفی این کانون، برای دیدار و عیادت از یک معلم به نورآباد ممسنی رفته بودند که نیروهای حفاظت اطلاعات سپاه منطقه آنان را بدون ارائه حکم بازداشت کردند.
به گفته این کانون، بازداشت با ضربوشتم و هتک حرمت بازداشتشدگان همراه بود و این دو فعال صنفی همراه با میزبانان و دیگر فرهنگیان حاضر در دیدار به زندان نورآباد منتقل شدند.
کانون فرهنگیان اسلامشهر تاکید کرد این دیدار صرفا دوستانه و خارج از مناسبات صنفی و تشکیلاتی بود و از نهادهای امنیتی و مقامهای قضایی خواست بازداشتشدگان را هرچه سریعتر آزاد کنند. در گزارشهای این دو تشکل، اتهامهای مطرحشده علیه این شش نفر مشخص نشده است.
انجمن صنفی معلمان فارس نیز با محکوم کردن این اقدام، برخورد امنیتی با دیدار معلمان را نشانه هراس از تشکلیابی و همبستگی اجتماعی دانست و نوشت: «مطالبهگری مسالمتآمیز جرم نیست.»
این انجمن تاکید کرد حکومت باید بهجای ترساندن مطالبهگران و محدود کردن فعالیت فرهنگیان، به مشکلات آموزش رسیدگی و با فساد و رانت مبارزه کند.
بازداشتهای تازه در ممسنی در حالی گزارش شده که نیروهای امنیتی جانمحمد احمدی، رییس انجمن صنفی معلمان نورآباد ممسنی، را نیز ۹ تیر در ورودی این شهر بازداشت کرده بودند.
مسدود شدن سیمکارت یک معلم و صدور حکم حبس برای یک فعال صنفی
در کنار بازداشت معلمان در فارس، شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران از مسدود شدن سیمکارت شهرام آزموده، معلم و روزنامهنگار اهل تالش، خبر داد.
به گزارش این شورا، سیمکارت آزموده از ۲۸ شهریور، بدون اطلاع قبلی و به دستور مقامهای امنیتی مسدود شده است. دادستانی تالش نیز درباره هویت نهاد مسدودکننده اظهار بیاطلاعی کرده است.
شورای هماهنگی این اقدام را مغایر با حقوق شهروندی و آزادی بیان دانست و تاکید کرد چنین فشارهایی مانع نقد مسئولان نخواهد شد.
در تحولی دیگر، کانون صنفی فرهنگیان مازندران از صدور حکم یک سال حبس تعزیری برای حسین سلامی، فرهنگی پیشکسوت و فعال صنفی، خبر داد.
این کانون «تبلیغ علیه نظام» و «تشویش اذهان عمومی» را از اتهامهای سلامی برشمرد و اعتراض او به کشتار سال ۱۴۰۱ و مسمومیت دانشآموزان را از موارد مطرحشده علیه او اعلام کرد. در این خبر، تاریخ صدور حکم و مرحله رسیدگی به پرونده مشخص نشده است.
این گزارشها در ادامه برخوردهای امنیتی، قضایی و اداری با معلمان منتشر شده است. کمپین حقوق بشر ایران هشتم مرداد در گزارشی اعلام کرد پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، دستکم ۶۰ معلم بازداشت، زندانی یا با احکام قضایی روبهرو شدهاند.
این نهاد از نگهداری طولانیمدت معلمان در بازداشت و سلول انفرادی و محرومیت از دسترسی به وکیل و خدمات درمانی خبر داد و تاکید کرد بسیاری از پروندهها، بهویژه در شهرهای کوچک، رسانهای نشدهاند.
