مارک ای. تیسن، ستوننویس روزنامه واشینگتنپست در تحلیلی به تصمیمات و اقدامات اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پرداخته و هشدار داده که او در آستانه آن است که پیروزی در جنگ ایران را با شکست معاوضه کند زیرا نحوه پایان دادن به جنگ، به اندازه نحوه آغاز آن اهمیت دارد.
بهنوشته تیسن، تصمیم دونالد ترامپ برای آغاز عملیات «خشم حماسی» بهعنوان یکی از شجاعانهترین و مهمترین تصمیمات تاریخی در دوران زندگی من ثبت خواهد شد. پیشتر روسایجمهوری از هر دو حزب اعلام کرده بودند که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند؛ اما فقط ترامپ بود که اقدامی قاطع برای متوقف کردن آن انجام داد.
تحلیلگر واشینگتنپست در عین حال اما تاکید کرده که نحوه پایان دادن به یک جنگ، به همان اندازه نحوه آغاز آن اهمیت دارد. و اکنون ترامپ در خطر آن است که با توافقی که به رژیم آسیبدیده جمهوری اسلامی فرصتی دوباره برای بقا میدهد، پیروزی را از چنگ خود خارج و آن را به شکست تبدیل کند.
ترامپ میگوید همه برگهای برنده را در اختیار دارد، اما تهران نظر دیگری دارد. چرا؟ کافی است وقایع چند روز گذشته را از منظر تهران نگاه کنید: ابتدا رییسجمهوری «پروژه آزادی» را برای هدایت کشتیها از تنگه هرمز آغاز کرد و هشدار داد اگر حکومت ایران جرات کند و به کشتیهای آمریکایی شلیک کند، «از صفحه زمین محو خواهد شد.»
جمهوری اسلامی هشدار او را نادیده گرفت و نهتنها به یک ناو جنگی آمریکا شلیک کرد، بلکه ۱۲ موشک بالستیک، سه موشک کروز و چهار پهپاد به سوی امارات متحده عربی پرتاب کرد. در پاسخ، آمریکا هیچ کاری نکرد.
ترامپ نهتنها جمهوری اسلامی را «از صفحه زمین محو» نکرد، بلکه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در یک نشست خبری در کاخ سفید گفت: «عملیات خشم حماسی تمام شده است. رییسجمهوری به کنگره اطلاع داده که آن مرحله تمام شده، حالا وارد پروژه آزادی شدهایم.»
سپس ترامپ پروژه آزادی را هم متوقف و عملا مأموریت را لغو کرد و به جمهوری اسلامی اجازه داد بدون هیچ هزینهای آتشبس را نقض کند.
تیسن پس از شرح رویدادهای روزهای اخیر افزوده است: «اگر جای ایران بودید، چه فکری میکردید؟ ضعف را احساس میکردید. به این نتیجه میرسیدید که تهدیدهای ترامپ صرفا لفاظی بوده و او تمایلی به ازسرگیری بمبارانها ندارد.»
بهنوشته او به این ترتیب، «اگر به جای حکومت ایران بودید، تصمیم میگرفتید که ترامپ تحت فشار سیاسی ناشی از افزایش قیمت بنزین قرار گرفته، محاصره ایران در تنگه هرمز علیه خودش نتیجه معکوس داده و فقط مساله زمان است که مجبور شود آن را هم متوقف کند.»
او ادامه داده: «فکر میکردید توانایی شما برای تهدید زیرساختهای نفتی متحدان آمریکا در خلیج فارس نهتنها ترامپ را از حمله دوباره بازداشته، بلکه مانع شده کنترل تنگه را از شما بگیرد. در نتیجه تصور میکردید این شما هستید که برگهای برنده را در اختیار دارید، نه ترامپ.»
این تحلیلگر سپس نوشته است: «اگر کسی تردید دارد که ایران جسورتر شده، کافی است به گزارش فایننشالتایمز نگاه کند که نوشته «تهران اعدام افراد متهم به حضور در ناآرامیهای ضدحکومتی را افزایش داده است» و افزوده که «سرعت اعدامها پس از آتشبس شکننده درگیریها بیشتر شده است.»
این اتفاق پس از آن رخ داد که ترامپ علنا از حکومت ایران خواسته بود جان گروهی از زنان معترض را حفظ کند. رهبران جمهوری اسلامی نهتنها عقبنشینی نکردهاند، بلکه در پیامی آشکار برای مقابله با ترامپ، کارزار سرکوب داخلی خود را تشدید کردهاند.
تیسن سپس در پاسخ به این سوال که «پس ترامپ چه باید بکند؟» نوشته است: «پاسخ ساده است: کاری را که آغاز کرده، تمام کند. پروژه آزادی را از سر بگیرد و روشن کند که به ایران اجازه داده نخواهد شد تنگه هرمز را کنترل کند یا کشتیهای عبوری را تهدید کند.»
بهنوشته او، اگر جمهوری اسلامی دوباره به آمریکا شلیک یا زیرساخت انرژی متحدان ما در خلیج فارس را تهدید کند، آمریکا باید با حمله به زیرساختهای انرژی ایران در جزیره خارک، جایی که بیش از ۹۰ درصد نفت ایران از آن عبور میکند، تلافی کند.
تیسن افزوده: «سپس باید به اسرائیل چراغ سبز داده شود تا عملیات نظامی را از سر بگیرد و رهبران، تسلیحات و اهداف انرژی در سراسر ایران را هدف قرار دهد. مشغول نگه داشتن حکومت ایران در داخل کشور از سوی اسرائیل، عملیات آزادی کشتیرانی را برای نیروهای آمریکایی آسانتر خواهد کرد.»
بهنوشته واشینگتنپست، اگر جمهوری اسلامی همچنان تسلیم نشد، ترامپ میتواند آخرین موج حملات را آغاز کند، تمام اهدافی را که در ابتدای جنگ تعیین کرده بود نابود کند، اعلام پیروزی کند و سپس عملیات مخفیانه برای مسلح کردن مردم ایران به منظور سرنگونی حکومت را آغاز کند.
تیسن تاکید کرده است که از نظر سیاسی، تنها حالتی که جنگ ایران میتواند به ترامپ آسیب بزند این است که او نتواند درگیری را با یک پیروزی قاطع به پایان برساند.
بهنوشته او، اگرچه بیشتر آمریکاییها از تصمیم برای ورود به جنگ حمایت نکردند، اما نظرسنجیها نشان میدهد که آنها میخواهند آمریکا در این جنگ پیروز شود. یک نظرسنجی جدید هاروارد کپس- هریس از رأیدهندگان ثبتنامشده نشان میدهد اکثریت قاطع آنان از اهداف ترامپ در ایران حمایت میکنند.
براساس این نظرسنجی۷۱ درصد میگویند ضروری است که «ایران از حق غنیسازی هرگونه اورانیوم صرفنظر کند و اورانیوم غنیشده موجود خود را تحویل دهد»؛ ۷۴ درصد موافقاند که ایران «باید کنترل تنگه هرمز را واگذار کند»؛ ۷۸ درصد معتقدند «ایران باید اعدام معترضان را متوقف کند»؛ ۷۹ درصد میگویند «ایران باید حمایت از نیروهای نیابتی تروریستی مانند حزبالله و حماس را متوقف کند.» همچنین ۶۶ درصد میگویند ترامپ باید «بر همه این موارد پافشاری کند» و «به کمتر از آن رضایت ندهد.»
نویسنده مقاله سپس افزوده است: «آمریکاییها میخواهند پیروز شوند. تنها چیزی که کمتر از جنگ و بنزین گران دوست دارند، تحمل این هزینهها بدون هیچ دستاوردی است. اما برای دستیابی به آن پیروزی، رییسجمهوری ترامپ باید به حکومت ایران نشان دهد که اهرمهای فشاری که رهبران جمهوری اسلامی تصور میکنند در اختیار دارند، واقعی نیست.»
تیسن در پایان یادداشت خود تاکید کرده است که ترامپ نمیتواند تن به توافقی دهد که جمهوری اسلامی را دوباره سر پا کند و اگر چنین کند، فرصتی تاریخی برای ثبت یکی از بزرگترین دستاوردهای امنیت ملی هر رییسجمهوری در تاریخ مدرن آمریکا را هدر خواهد داد.
در گزارش اختصاصی واشینگتنپست بهنقل از این منابع که نام آنها اعلام نشده، آمده است:«یک تحلیل محرمانه سیا که این هفته به سیاستگذاران دولت آمریکا ارائه شد، به این نتیجه رسیده که جمهوری اسلامی میتواند پیش از آنکه با سختیهای شدیدتر اقتصادی مواجه شود، دستکم سه تا چهار ماه در برابر محاصره دریایی آمریکا دوام بیاورد؛ نتیجهای که ظاهرا پرسشهای تازهای درباره خوشبینی رییسجمهوری ایالات متحده نسبت به پایان جنگ ایجاد میکند.»
بهنوشته این روزنامه، این تحلیل جامعه اطلاعاتی آمریکا که ارزیابیهای محرمانهاش درباره ایران اغلب محتاطانهتر از اظهارات علنی دولت بوده، همچنین نشان داده تهران با وجود هفتهها بمباران سنگین آمریکا و اسرائیل، همچنان توانمندی قابلتوجهی را در حوزه موشکهای بالستیک حفظ کرده است.
سه مقام کنونی و یک مقام پیشین آمریکایی، در گفتوگو با واشینگتنپست کلیات این ارزیابی اطلاعاتی را تایید کردند.
یک مقام آمریکایی به واشینگتنپست گفت حکومت ایران حدود ۷۵ درصد از سامانههای پرتابگر متحرک پیش از جنگ و حدود ۷۰ درصد از ذخایر موشکی پیش از جنگ خود را حفظ کرده است.
این مقام افزود شواهدی وجود دارد که نشان میدهد حکومت ایران توانسته تقریبا تمام تأسیسات ذخیرهسازی زیرزمینی خود را بازیابی و دوباره فعال کند، برخی موشکهای آسیبدیده را تعمیر کند و حتی تعدادی موشک جدید را که هنگام آغاز جنگ تقریبا تکمیل شده بودند، مونتاژ کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در اظهاراتی در دفتر بیضی تصویر خوشبینانهتری از وضعیت ارائه کرد و درباره جمهوری اسلامی گفت: «موشکهایشان تقریبا نابود شده، احتمالا فقط ۱۸ یا ۱۹ درصد از توان موشکی آنها باقی مانده، که در مقایسه با قبل خیلی زیاد نیست.»
یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا در پاسخ به درخواست اظهار نظر واشینگتنپست، بر تاثیر محاصره تاکید کرد و در بیانیهای به این روزنامه گفت: «محاصره رییسجمهوری در حال وارد کردن آسیب واقعی و فزاینده است. تجارت را قطع کرده، درآمدها را به حداقل رسانده و فروپاشی سیستماتیک اقتصادی را تسریع کرده است. نیروی مسلح جمهوری اسلامی بهشدت تضعیف شده، نیروی دریایی آن نابود شده و رهبرانش در مخفیگاه هستند.»
او افزود: «تنها چیزی که باقی مانده، تمایل رژیم به تحمیل رنج بر غیرنظامیان است؛ گرسنه نگه داشتن مردم خود برای طولانی کردن جنگی که آن را از پیش باخته است.»
ترامپ، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و دیگر مقامها همواره جنگ را یک پیروزی قاطع نظامی برای آمریکا توصیف کردهاند، با وجود آنکه جمهوری اسلامی خواستههای واشینگتن مبنی بر توقف غنیسازی هستهای، تحویل ذخایر اورانیوم، بازگشایی تنگه هرمز و اقدامات دیگر را رد کرده است.
ترامپ چهارشنبه محاصره را «باورنکردنی» توصیف کرد و گفت: «نیروی دریایی فوقالعاده بوده. کاری که انجام دادند مثل یک دیوار فولادی است. هیچکس عبور نمیکند.»
او یک روز پیشتر نیز گفته بود اقتصاد ایران «در حال فروپاشی» است، پول ملی این کشور «بیارزش» شده و تهران «نمیتواند» حقوق نیروهایش را پرداخت کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز در اواخر آوریل و در حمایت از رژیم تحریمی دولت که «خشم اقتصادی» نام گرفته، گفته بود پایانه اصلی نفتی ایران بهزودی به سقف ظرفیت خواهد رسید؛ اتفاقی که «آسیب دائمی به زیرساخت نفتی ایران» وارد میکند.
بهنوشته واشینگتنپست اما، جمهوری اسلامی با وجود از دست دادن رهبر و بسیاری دیگر از مقامهای ارشد خود و نیز بخش بزرگی از تجهیزات نظامیاش در جریان جنگ اخیر همچنان از خود تابآوری نشان داده است.
یک مقام آمریکایی به این روزنامه گفت تصور میکند توانایی جمهوری اسلامی برای تحمل فشار اقتصادی طولانیمدت حتی از برآورد سیا نیز بیشتر باشد.
او گفت: «رهبری حکومت رادیکالتر، مصممتر و بهطور فزایندهای مطمئنتر شده که میتواند بیشتر از اراده سیاسی آمریکا دوام بیاورد و همزمان به سرکوب داخلی برای مهار هرگونه مقاومت در داخل ایران ادامه دهد.»
او افزود: «در مقایسه، رژیمهای مشابهی را میبینید که سالها تحت تحریمهای سنگین و جنگهای صرفا هوایی دوام آوردهاند.»
از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند، جمهوری اسلامی عملا تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت از خلیج فارس، را بسته است.
یک هفته پس از برقراری آتشبس در ۷ آوریل، ترامپ محاصرهای علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد که شامل همه کشتیهای ورودی و خروجی از بندرهای جنوبی ایران میشد. این اقدام پس از شکست مذاکرات صلح در پاکستان انجام شد.
ترامپ آن زمان گفته بود: «فکر میکنم ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد. فکر میکنم کاملا مستاصل شدهاند. برایم مهم نیست که به مذاکرات برگردند یا نه. اگر برنگردند هم برایم اهمیتی ندارد.»
ترامپ همچنین روز یکشنبه ماموریتی را با عنوان «پروژه آزادی» آغاز کرد که هدف آن کمک به عبور کشتیهای تجاری از تنگه، از جمله با اسکورت نیروی دریایی آمریکا بود؛ اما روز سهشنبه اعلام کرد این عملیات بهدلیل «پیشرفت عظیم» در مذاکرات صلح متوقف شده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه تایید کرد که در حال بررسی پیشنهاد آمریکا برای پایان دادن به جنگ است و پاسخ خود را از طریق میانجیهای پاکستانی منتقل خواهد کرد.
اقتصاد ایران تحت تاثیر جنگ، تورم مزمن و سوءمدیریت اقتصادی، بهشدت آسیب دیده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ایران روزانه نیم میلیارد دلار به دلیل این محاصره ضرر میکند.
او در بیانیهای گفت: «در جریان عملیات خشم حماسی، حکومت ایران از نظر نظامی درهم شکسته شد. اکنون نیز با عملیات خشم اقتصادی از نظر اقتصادی در حال خفه شدن است و به لطف محاصره موفق بندرهای ایران از سوی ارتش آمریکا، روزانه ۵۰۰ میلیون دلار ضرر میکند.»
او افزود: «در حالی که مذاکرهکنندگان برای دستیابی به توافق تلاش میکنند، رژیم ایران کاملا میداند که وضعیت فعلیاش قابل دوام نیست و رییسجمهوری ترامپ همه برگهای برنده را در اختیار دارد.»
با این حال واشینگتنپست نوشته که طبق برآورد سیا، ایران میتواند بین ۹۰ تا ۱۲۰ روز و شاید بیشتر، در برابر محاصره آمریکا دوام بیاورد.
این روزنامه بهنقل از یکی از منابع خود نوشت تهران بخشی از نفت خود را در نفتکشهایی ذخیره میکند که در غیر این صورت به دلیل محاصره خالی میماندند. همچنین ایران میزان استخراج در میادین نفتی خود را کاهش داده تا چاهها همچنان عملیاتی باقی بمانند.
او درباره وضعیت اقتصادی ایران گفت: «اوضاع به هیچوجه آنقدر بحرانی نیست که برخی ادعا میکنند.»
بهنوشته واشینگتنپست اگر تهران بتواند نفت را از مسیرهای زمینی قاچاق کند، این تحلیل سیا حتی ممکن است تابآوری اقتصادی ایران را دستکم گرفته باشد.
یکی از مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفت کاروانهای کامیونی و ریلی نمیتوانند جای حجم عظیم حملونقل دریایی و مسیرهای آزاد کشتیرانی را بگیرند، اما میتوانند نوعی حاشیه امن اقتصادی ایجاد کنند.
او افزود: «این باور وجود دارد که آنها میتوانند بخشی از نفت را از طریق خطوط ریلی در آسیای مرکزی منتقل کنند.»
این ارزیابی محرمانه اطلاعاتی درباره توان تسلیحاتی جمهوری اسلامی نیز گفته است که ذخایر موشکها و پرتابگرهای متحرک ایران همچنان قابلتوجه است.
گفته میشود جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ علاوه بر هزاران پهپاد، حدود ۲۵۰۰ موشک بالستیک در اختیار داشته است.
جمهوری اسلامی از این تسلیحات برای حملات تلافیجویانه علیه متحدان آمریکا در خلیج فارس و همچنین پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه استفاده کرده است.
یک تحقیق تصویری واشینگتنپست نشان داد حملات هوایی ایران دستکم به ۲۲۸ ساختمان یا تجهیزات در پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه آسیب زده یا آنها را نابود کرده است؛ سطحی از تخریب که بسیار فراتر از چیزی است که دولت آمریکا بهطور علنی اعلام کرده است.
یکی از مقامهای آمریکایی گفت جدول زمانی لازم برای آنکه جمهوری اسلامی دوباره بتواند موشکهای بالستیک را در مقیاس گسترده تولید کند، کوتاهتر شده است.
با این حال، تحلیلگران داخل و خارج دولت میگویند برای کنترل تردد در تنگه هرمز، پهپادهای ارزانقیمت اهمیت بیشتری از موشکها دارند.
یک مقام آمریکایی دیگر گفت برخلاف موشکهای میانبردی که مثلا میتوانند اسرائیل را هدف قرار دهند، این پهپادها را میتوان در انبارهای کوچک و تاسیسات بهراحتی قابل اختفا تولید کرد.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، گفت: «فقط کافی است یک پهپاد به یک کشتی برخورد کند تا دیگر هیچکس نفتکشها را بیمه نکند.»
اوایل آوریل، جامعه اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کرده بود که بیش از نیمی از پرتابگرهای موشکی جمهوری اسلامی همچنان سالم هستند و این کشور هزاران پهپاد انتحاری در زرادخانه خود دارد؛ موضوعی که واشینگتنپست و سیانان نیز آن را به نقل از افراد مطلع گزارش کرده بودند.
سیترینوویچ، رییس پیشین شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت حتی اگر محاصره چندین ماه ادامه پیدا کند، رژیم ایران را وادار به تسلیم در برابر خواستههای واشنگتن نخواهد کرد.
او گفت: «مشکل اینجاست که آنها فکر نمیکنند لازم باشد تسلیم شوند.»
او افزود با وجود موفقیتهای نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران، نتیجه جنگ همچنان میتواند یک شکست راهبردی باشد.
سیترینوویچ چهارشنبه در شبکه ایکس نوشت: «جنگی که با فرض سرنگونی رژیم و نابودی توانمندیهای هستهای و موشکی بالستیک آن آغاز شد، ممکن است در نهایت رژیم ایران را قویتر از قبل باقی بگذارد؛ رژیمی که با کاهش تحریمها تقویت شده، همچنان توان موشکی قابلتوجهی دارد، به حمایت از نیروهای نیابتی خود ادامه میدهد و تقریبا با قطعیت غنیسازی اورانیوم را در خاک خود حفظ خواهد کرد.»
این وزارتخانه در بیانیهای که پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت در وبسایت رسمیاش منتشر شد، از تحریم علی معارج البهادلی، معاون وزیر نفت عراق، یک قاچاقچی نفت، سه نفر از اعضای دو گروه شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی و چهار شرکت فعال در صنایع نفتی، خدمات دریایی و پیمانکاری عمومی خبر داد.
این بیانیه میگوید که معاون وزیر نفت عراق از جایگاه خود برای «انحراف» مسیر انتقال و فروش نفت بهنفع حکومت ایران و «تسهیل کمک به شبهنظامیان تروریستی همسو با جمهوری اسلامی» سوءاستفاده میکند.
بر اساس این بیانیه، دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا سه رهبر ارشد کتائب سیدالشهدا و عصائب اهلالحق را تحریم کرده است.
این افراد مصطفی هاشم لازم بهادلی (سید عون)، مسئول اقتصادی عصائب اهل الحق؛ احمد خضیر مخصوص، معاون پیشین دبیرکل کتائب سیدالشهداء؛ و محمد عیسی کاظم شویلی (ابو مریم)، مسئول ارشد کتائب سیدالشهداء نام دارد.
سلیم احمد سعید، نیز یکی دیگر از افراد تحریمشده است که وزارت خزانهداری آمریکا او را یک قاچاقچی نفت مرتبط با جمهوری اسلامی معرفی میکند.
همه شرکتهای تحریمشده شامل در این فهرست به مصطفی هاشم لازم بهادلی تعلق دارند.
در این بیانیه به نقل از اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، آمده است: «حکومت ایران مانند یک باند تبهکار، منابعی را غارت میکند که بهحق متعلق به مردم عراق است. وزارت خزانهداری در برابر سوءاستفاده نیروهای نظامی ایران از نفت عراق برای تامین مالی تروریسم علیه ایالات متحده و شرکای ما دست روی دست نخواهد گذاشت.»
در بخش دیگری از این بیانیه بر عزم دولت آمریکا به ادامه فشار حداکثری علیه حکومت ایران و پیشبرد طرح «خشم اقتصادی» در امتداد حملات نظامی موسوم به «خشم حماسی» تاکید شده است.
در این بیانیه آمده است: «وزارت خزانهداری فشار حداکثری بر ایران را حفظ میکند و توانایی حکومت ایران برای ایجاد، جابهجایی و بازگرداندن منابع مالی را هدف میگیرد. همچنین، بهطور تهاجمی طرح «خشم اقتصادی» را پیش میبرد و میلیاردها دلار درآمد نفتی مورد انتظار را مختل میکند.»
وزارت خزانهداری تاکید میکند که اقدامات این نهاد به مسدود شدن نزدیک به نیم میلیارد دلار رمزارز مرتبط با جمهوری اسلامی منجر شده و با هدف قرار دادن شبکههای بانکی سایه توان تهران را فرسوده کرده است.
با وجود گزارشهای منتشر شده درباره احتمال توافق تهران و واشینگتن، آمریکا همچنان به اعمال فشارهای اقتصادی بر جمهوری اسلامی ادامه میدهد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۱ اردیبهشت نیز ناصر قاسمیراد، مسعود محمدرضایی از اتباع ایران، پدرام پیروزان، حسین محمدرضایی و احسان تحیری از ایران و امارات متحده عربی و شینچون لی از چین و چهار شرکت اماراتی، ۱۰ شرکت در هنگکنگ، سه شرکت ایرانی، یک شرکت چینی و یک شرکت بریتانیایی را تحریم کرد.
وزارت خزانهداری آمریکا هشتم اردیبهشت نیز با انتشار بیانیهای، از تحریم ۳۵ فرد و نهاد مرتبط با «شبکه بانکداری سایه» جمهوری اسلامی در چارچوب کارزار «خشم حماسی» خبر داد.
بر اساس این بیانیه، این شبکه با تسهیل جابهجایی دهها میلیارد دلار، به دور زدن تحریمها و تامین مالی «فعالیتهای تروریستی» مورد حمایت حکومت ایران کمک میکند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی که پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت منتشر شد، به نقل از منابع آگاه نزدیک به دولتهای هر دو کشور نوشت که تلاشهای جاری با هدف رسیدن به یک یادداشت تفاهم موقت انجام میشود و چارچوب پیشنهادی قرار است در سه مرحله پایان رسمی جنگ، حل بحران در تنگه هرمز و آغاز یک بازه ۳۰ روزه برای مذاکره با هدف رسیدن به یک توافق گستردهتر پیش برود.
به گفته منابع، حتی بر سر همین طرح محدود نیز هنوز شکافهایی باقی مانده است. این رسانه نوشته است که هر توافق گستردهتری باید به اختلافهای طولانیمدت و حلنشدهای مانند برنامه هستهای جمهوری اسلامی بپردازد.
پایان دادن به جنگ
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در دو روز گذشته بارها تکرار کرده که جنگ به پایان خود نزدیک شده است و اگر جمهوری اسلامی شرطهای آمریکا را بپذیرد، چالشها حلوفصل خواهد شد.
از سوی دیگر مقامهای جمهوری اسلامی نیز بر ابراز بیاعتمادی خود نسبت به دولت ترامپ و متحد او، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، افزودهاند.
رسول سناییراد، معاون عقیدتی سیاسی دفتر خامنهای، پنجشنبه در گفتوگو با رسانههای ایران، آمریکا را به «زیادهخواهی و امتناع از پذیرش واقعیتها» متهم کرد و این موضوع را عامل رسیدن به نوعی «بنبست» خواند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز چهارشنبه در یک پیام صوتی که در کانال تلگرام منتسب به او منتشر شد، اعلام کرد که احتمال حمله نظامی، «بهویژه حملات تروریستی» را کم نمیداند، اما به گفته او بخشی از «طراحی دشمن» که به جامعه مربوط میشود، «ضعیف کردن ایران از درون» است.
قالیباف افزود دشمن به فشار اقتصادی «بسیار امید بسته» و بر اساس «گزارشهای غلط» تصمیمگیری کرده است.
مقامهای جمهوری اسلامی به تصمیم آمریکا و اسرائیل در دو جنگ اخیر اشاره میکنند، در حالی که در هر دو مورد تلاشهایی برای حل مسائل از راه دیپلماتیک جریان داشت. تهران همچنین حملات اسرائیل در جریان آتشبسها در غزه و لبنان را از دلایل بیاعتمادی خود به دوام آتشبس و طرح مطالبه تضمین خارجی برای پایان هرگونه حمله عنوان میکند.
هرمز و محاصره خلیج فارس
تهران کنترل بر هرمز، و واشینگتن محاصره بندرهای جنوب ایران را، اهرمهای اصلی فشار خود میدانند.
اما به نوشته رویترز، بهکارگیری این اهرمهای فشار برای هر دو طرف زیانبار است. از یک سو اقتصاد ایران با فاجعه روبهروست و ناتوانی جمهوری اسلامی در صادرات نفت ممکن است به بحران کمبود ظرفیت ذخیرهسازی و کاهش تولید منجر شود.
در همین حال، محاصره تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی سبب بحران انرژی در سطح جهانی شده و افزایش قیمت سوخت در ایالات متحده چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای آمریکا حزب حاکم را به دردسر انداخته است.
جمهوری اسلامی خواهان به رسمیت شناخته شدن رسمی کنترل خود بر این آبراه حیاتی است، اما بسیاری از کشورهای جهان آشکارا با این مطالبه مخالفند و آن را خلاف قواعد و قوانین بینالمللی میدانند.
برنامه هستهای جمهوری اسلامی
غرب و در راس آن ایالات متحده معتقدند جمهوری اسلامی قصد دارد بمب هستهای بسازد. جمهوری اسلامی همواره این موضوع را رد کرده و گفته است برنامه اتمیاش صرفا اهداف صلحآمیز دارد و بر غنیسازی با هدف تامین سوخت نیروگاهها و مصارف غیرنظامی از جمله پزشکی متمرکز است اما از سویی، سطح غنیسازی را به حدی رسانده که میتواند ماده لازم برای کلاهک جنگی را نیز فراهم کند.
واشینگتن میخواهد جمهوری اسلامی دستکم به مدت ۲۰ سال غنیسازی را متوقف کند و ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را تحویل آمریکا دهد. اما از سوی دیگر جمهوری اسلامی خواهان بهرسمیتشناختهشدنِ حق خود برای غنیسازی است. این دو مطالبه نقیض مهمترین محل اختلاف در تمام ادوار مذاکرات بوده است.
بهنوشته رویترز شاید در نهایت و در این مرحله از گفتوگوها توافقی حاصل شود که شامل تعلیق چندساله غنیسازی و صدور اورانیوم با غنای بالا در ایران باشد، اما رسیدن به چنین توافقی هنوز بسیار دور به نظر میرسد.
برنامه مناقشهبرانگیز موشکی و موشکهای دوربُرد
یکی از خواستههای اصلی آمریکا پیش از شروع جنگ دوم در نهم اسفند این بود که جمهوری اسلامی بُرد موشکهای بالستیک خود را محدود کند، بهنحوی که بُرد آنها کوتاهتر از فاصله این کشور با اسرائیل باشد. جمهوری اسلامی تا پیش از این دور از مذاکرات حاضر نشد این موضوع را به بحث بگذارد.
از سوی دیگر، آمریکا اعلام کرده است که دو جنگ اخیر ذخایر و صنایع موشکی جمهوری اسلامی را بهشدت تضعیف کرده است اما پژوهشهای رسانهها و برخی اندیشکدهها از این حکایت دارد که میزان این آسیب و سطح موفقیت آمریکا و اسرائیل در عقب راندن برنامه موشکی جمهوری اسلامی محل تردید است. به نوشته رویترز هنوز روشن نیست که در یک توافق صلح بزرگتر، آمریکا همچنان بر محدودیت بُرد موشکها پافشاری خواهد کرد یا نه.
اسرائیل و کشورهای خلیج فارس چه فکر میکنند؟
اسرائیل بهطور مستقیم در تلاشهای صلح مشارکت ندارد، با این حال در دو روز گذشته علاوه بر شخص نتانیاهو، دیگر اعضای دولت او نیز در روزهای گذشته بر ارتباط مستمر و روزانه او ترامپ و رایزنی دائمی درباره تحولات ایران تاکید کردهاند.
اظهارات مقامهای اسرائیل نشان میدهد وضعیت کنونی این جنگ برای آنها مطلوب نیست و همچنان دو خواسته اصلی مبنی بر محدود شدن صنایع موشکی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی مورد حمایت جمهوری اسلامی، بهویژه حزبالله، در اظهار نظرهای آنها پررنگ است.
کشورهای خلیج فارس درباره چگونگی پایان دادن به این درگیری موضع واحدی ندارند. آنها در طول جنگ هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند و با هر توافقی مخالفت خواهند کرد که به مساله توانایی حکومت ایران برای حمله به آنها یا ایجاد بیثباتی در تنگه هرمز بیتوجه باشد.
آیا کشورهای اروپایی، چین یا روسیه میتوانند نقشی ایفا کنند؟
کشورهای اروپایی نیز بهدلیل تحریمهای مستقل خود علیه جمهوری اسلامی، خواهان نقشآفرینی در هر توافقی خواهند بود که هدف آن حلوفصل اختلاف هستهای است. فرانسه، آلمان و بریتانیا در توافق سال ۲۰۱۵ نقش فعالی داشتند و اکنون نیز پیشنهاد دادهاند پس از پایان جنگ، در تضمین عبور و مرور آزاد از تنگه هرمز مشارکت کنند.
چین، بهعنوان یکی از خریداران عمده نفت خلیج فارس که از مسیر تنگه هرمز منتقل میشود، میتواند برای تهران بازیگری مهم باشد. سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به پکن پیش از دیدار ترامپ از این کشور، و اظهارات او درباره امید به ایفای نقش چین در برقراری صلح در خاورمیانه را میتوان نشانهای از ایفای نقش این کشور بهعنوان تضمیندهنده در توافق احتمالی ارزیابی کرد. با این حال، چین تاکنون نشانهای از علاقه به ایفای چنین نقشی بروز نداده است.
اظهارات مقامات تهران و مسکو، نشانههایی به دست میدهد که هر دو کشور با نقشآفرینی روسیه در تعیین سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا موافقند اما روشن نیست که واشینگتن حاضر است ایفای چنین نقشی از جانب مسکو را بپذیرد یا نه.
نتانیاهو پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت در پیامی ویدیویی درباره این فرمانده حزبالله گفت: «روز گذشته فرمانده نیروی رضوان حزبالله را در قلب بیروت کشتیم.»
او افزود: «این همان تروریست ارشدی است که طرح تصرف شمال را هدایت میکرد. او باور داشت که میتواند از مقر تروریستی مخفی خود در بیروت، همچنان حملات علیه نیروها و جوامع ما را هدایت کند.»
نخستوزیر اسرائیل افزود: «ظاهرا او در مطبوعات خوانده بود که در بیروت مصونیت دارد. خب، خواند و این [مصونیت] دیگر اتفاق نخواهد افتاد.»
نتانیاهو همچنین گزارش داد که اسرائیل در ماه گذشته بیش از ۲۰۰ نیروی عملیاتی حزبالله را کشته است.
او گفت: «ما در غزه نیز همین کار را انجام میدهیم، از بین بردن هستههای تروریستی، از جمله دیروز.»
در هر دو جبهه لبنان و غزه، و همچنین در جنگ علیه جمهوری اسلامی، یک آتشبس مورد حمایت آمریکا برقرار است و هم حماس و هم حزبالله از خلع سلاح خودداری میکنند.
نتانیاهو ادامه داد: «من به دشمنانمان به روشنترین شکل ممکن میگویم: هیچ تروریستی مصونیت ندارد. هر کسی که اسرائیل را تهدید کند، جان خودش را به خطر میاندازد.»
نتانیاهو در شش ماه آینده با یک انتخابات سراسری روبهرو است؛ انتخاباتی که در آن، رهبری او در جنگهای پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بدون تردید یکی از مسائل محوری خواهد بود.
ارتش اسرائیل پنجشنبه تایید کرد احمد غالب بلوط، معروف به «مالک»، فرمانده یگان رضوان (نیروی ویژه) حزبالله، در حمله چهارشنبه به ضاحیه بیروت کشته شده است.
محمدعلی بزی، رییس بخش اطلاعات واحد نصر و حسین حسن رومانی، از فرماندهان پدافند هوایی حزبالله، نیز در حملات چهارشنبه از پا درآمدند.
چهارشنبه، نخستوزیر اسرائیل، و اسرائیل کاتس، وزیر دفاع این کشور، در بیانیهای مشترک گفتند ارتش اسرائیل در عملیاتی در بیروت، به فرمانده یگان رضوان حزبالله حمله کرده و قصد داشته او را «خنثی» کند.
در این بیانیه آمده بود نیروهای رضوان تحت فرماندهی این فرد، مسئول تیراندازی به شهرکهای اسرائیلی و حمله به سربازان اسرائیلی بودهاند.
همچنین ارتش اسرائیل اعلام کرد صبح پنجشنبه حدود ۲۰ موضع حزبالله را در مناطق مختلف در جنوب لبنان هدف قرار داده است.
در حالی که آکسیوس از احتمال توافق تهران و واشینگتن برای پایان جنگ خبر داده، تبادل آتش میان اسرائیل و حزبالله همچنان ادامه دارد و چشمانداز معادلات لبنان را در هالهای از ابهام فرو برده است.
همچنین در روزهای اخیر، تنشهای لفظی میان عون و نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، بر نگرانیها نسبت به تشدید بیثباتی در این کشور افزوده است.
قاسم هفتم اردیبهشت گفتوگوهای مستقیم دولت لبنان با اسرائیل را «گناهی بزرگ» خواند و گفت این مذاکرات لبنان را «بیثبات» خواهد کرد.
عون نیز در پاسخ، به وابستگی حزبالله به جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: «خیانت را کسانی مرتکب میشوند که کشور خود را برای تامین منافع خارجی به جنگ میبرند.»
