با آنکه واشینگتن و تهران تلاش برای یک توافق جامع را به گفتوگو درباره یک پیمان موقت متمرکز بر پایان جنگ، حل بحران تنگه هرمز و گشودن یک بازه ۳۰ روزه برای حصول توافقی گستردهتر محدود کردهاند، منابع آگاه به رویترز گفتند که حتی بر سر همین طرح محدود نیز شکافهایی جدی باقی مانده است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی که پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت منتشر شد، به نقل از منابع آگاه نزدیک به دولتهای هر دو کشور نوشت که تلاشهای جاری با هدف رسیدن به یک یادداشت تفاهم موقت انجام میشود و چارچوب پیشنهادی قرار است در سه مرحله پایان رسمی جنگ، حل بحران در تنگه هرمز و آغاز یک بازه ۳۰ روزه برای مذاکره با هدف رسیدن به یک توافق گستردهتر پیش برود.
به گفته منابع، حتی بر سر همین طرح محدود نیز هنوز شکافهایی باقی مانده است. این رسانه نوشته است که هر توافق گستردهتری باید به اختلافهای طولانیمدت و حلنشدهای مانند برنامه هستهای جمهوری اسلامی بپردازد.
پایان دادن به جنگ
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در دو روز گذشته بارها تکرار کرده که جنگ به پایان خود نزدیک شده است و اگر جمهوری اسلامی شرطهای آمریکا را بپذیرد، چالشها حلوفصل خواهد شد.
از سوی دیگر مقامهای جمهوری اسلامی نیز بر ابراز بیاعتمادی خود نسبت به دولت ترامپ و متحد او، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، افزودهاند.
رسول سناییراد، معاون عقیدتی سیاسی دفتر خامنهای، پنجشنبه در گفتوگو با رسانههای ایران، آمریکا را به «زیادهخواهی و امتناع از پذیرش واقعیتها» متهم کرد و این موضوع را عامل رسیدن به نوعی «بنبست» خواند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز چهارشنبه در یک پیام صوتی که در کانال تلگرام منتسب به او منتشر شد، اعلام کرد که احتمال حمله نظامی، «بهویژه حملات تروریستی» را کم نمیداند، اما به گفته او بخشی از «طراحی دشمن» که به جامعه مربوط میشود، «ضعیف کردن ایران از درون» است.
قالیباف افزود دشمن به فشار اقتصادی «بسیار امید بسته» و بر اساس «گزارشهای غلط» تصمیمگیری کرده است.
مقامهای جمهوری اسلامی به تصمیم آمریکا و اسرائیل در دو جنگ اخیر اشاره میکنند، در حالی که در هر دو مورد تلاشهایی برای حل مسائل از راه دیپلماتیک جریان داشت. تهران همچنین حملات اسرائیل در جریان آتشبسها در غزه و لبنان را از دلایل بیاعتمادی خود به دوام آتشبس و طرح مطالبه تضمین خارجی برای پایان هرگونه حمله عنوان میکند.
هرمز و محاصره خلیج فارس
تهران کنترل بر هرمز، و واشینگتن محاصره بندرهای جنوب ایران را، اهرمهای اصلی فشار خود میدانند.
اما به نوشته رویترز، بهکارگیری این اهرمهای فشار برای هر دو طرف زیانبار است. از یک سو اقتصاد ایران با فاجعه روبهروست و ناتوانی جمهوری اسلامی در صادرات نفت ممکن است به بحران کمبود ظرفیت ذخیرهسازی و کاهش تولید منجر شود.
در همین حال، محاصره تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی سبب بحران انرژی در سطح جهانی شده و افزایش قیمت سوخت در ایالات متحده چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای آمریکا حزب حاکم را به دردسر انداخته است.
جمهوری اسلامی خواهان به رسمیت شناخته شدن رسمی کنترل خود بر این آبراه حیاتی است، اما بسیاری از کشورهای جهان آشکارا با این مطالبه مخالفند و آن را خلاف قواعد و قوانین بینالمللی میدانند.
برنامه هستهای جمهوری اسلامی
غرب و در راس آن ایالات متحده معتقدند جمهوری اسلامی قصد دارد بمب هستهای بسازد. جمهوری اسلامی همواره این موضوع را رد کرده و گفته است برنامه اتمیاش صرفا اهداف صلحآمیز دارد و بر غنیسازی با هدف تامین سوخت نیروگاهها و مصارف غیرنظامی از جمله پزشکی متمرکز است اما از سویی، سطح غنیسازی را به حدی رسانده که میتواند ماده لازم برای کلاهک جنگی را نیز فراهم کند.
واشینگتن میخواهد جمهوری اسلامی دستکم به مدت ۲۰ سال غنیسازی را متوقف کند و ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را تحویل آمریکا دهد. اما از سوی دیگر جمهوری اسلامی خواهان بهرسمیتشناختهشدنِ حق خود برای غنیسازی است. این دو مطالبه نقیض مهمترین محل اختلاف در تمام ادوار مذاکرات بوده است.
بهنوشته رویترز شاید در نهایت و در این مرحله از گفتوگوها توافقی حاصل شود که شامل تعلیق چندساله غنیسازی و صدور اورانیوم با غنای بالا در ایران باشد، اما رسیدن به چنین توافقی هنوز بسیار دور به نظر میرسد.
برنامه مناقشهبرانگیز موشکی و موشکهای دوربُرد
یکی از خواستههای اصلی آمریکا پیش از شروع جنگ دوم در نهم اسفند این بود که جمهوری اسلامی بُرد موشکهای بالستیک خود را محدود کند، بهنحوی که بُرد آنها کوتاهتر از فاصله این کشور با اسرائیل باشد. جمهوری اسلامی تا پیش از این دور از مذاکرات حاضر نشد این موضوع را به بحث بگذارد.
از سوی دیگر، آمریکا اعلام کرده است که دو جنگ اخیر ذخایر و صنایع موشکی جمهوری اسلامی را بهشدت تضعیف کرده است اما پژوهشهای رسانهها و برخی اندیشکدهها از این حکایت دارد که میزان این آسیب و سطح موفقیت آمریکا و اسرائیل در عقب راندن برنامه موشکی جمهوری اسلامی محل تردید است. به نوشته رویترز هنوز روشن نیست که در یک توافق صلح بزرگتر، آمریکا همچنان بر محدودیت بُرد موشکها پافشاری خواهد کرد یا نه.
اسرائیل و کشورهای خلیج فارس چه فکر میکنند؟
اسرائیل بهطور مستقیم در تلاشهای صلح مشارکت ندارد، با این حال در دو روز گذشته علاوه بر شخص نتانیاهو، دیگر اعضای دولت او نیز در روزهای گذشته بر ارتباط مستمر و روزانه او ترامپ و رایزنی دائمی درباره تحولات ایران تاکید کردهاند.
اظهارات مقامهای اسرائیل نشان میدهد وضعیت کنونی این جنگ برای آنها مطلوب نیست و همچنان دو خواسته اصلی مبنی بر محدود شدن صنایع موشکی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی مورد حمایت جمهوری اسلامی، بهویژه حزبالله، در اظهار نظرهای آنها پررنگ است.
کشورهای خلیج فارس درباره چگونگی پایان دادن به این درگیری موضع واحدی ندارند. آنها در طول جنگ هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند و با هر توافقی مخالفت خواهند کرد که به مساله توانایی حکومت ایران برای حمله به آنها یا ایجاد بیثباتی در تنگه هرمز بیتوجه باشد.
آیا کشورهای اروپایی، چین یا روسیه میتوانند نقشی ایفا کنند؟
کشورهای اروپایی نیز بهدلیل تحریمهای مستقل خود علیه جمهوری اسلامی، خواهان نقشآفرینی در هر توافقی خواهند بود که هدف آن حلوفصل اختلاف هستهای است. فرانسه، آلمان و بریتانیا در توافق سال ۲۰۱۵ نقش فعالی داشتند و اکنون نیز پیشنهاد دادهاند پس از پایان جنگ، در تضمین عبور و مرور آزاد از تنگه هرمز مشارکت کنند.
چین، بهعنوان یکی از خریداران عمده نفت خلیج فارس که از مسیر تنگه هرمز منتقل میشود، میتواند برای تهران بازیگری مهم باشد. سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به پکن پیش از دیدار ترامپ از این کشور، و اظهارات او درباره امید به ایفای نقش چین در برقراری صلح در خاورمیانه را میتوان نشانهای از ایفای نقش این کشور بهعنوان تضمیندهنده در توافق احتمالی ارزیابی کرد. با این حال، چین تاکنون نشانهای از علاقه به ایفای چنین نقشی بروز نداده است.
اظهارات مقامات تهران و مسکو، نشانههایی به دست میدهد که هر دو کشور با نقشآفرینی روسیه در تعیین سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا موافقند اما روشن نیست که واشینگتن حاضر است ایفای چنین نقشی از جانب مسکو را بپذیرد یا نه.
بهگفته خویشاوندان این جاویدنام ۴۲ ساله، اگرچه سنگ قبر او برای نصب در باغ رضوان آماده بود، اما ماموران به بهانه درج بیت شعری مشابه آنچه بر مزار پدرش نوشته شده بود، جلوگیری کردند.
نوشتن عبارتی با عنوان «تا ابد در من و سرزمینم» بر بالای این سنگ، از دیگر دلایل مخالفت با نصب آن بود.
پیکر محسن اکنون در قبری دوطبقه به همراه مادربزرگش به خاک سپرده شده است.
روی این سنگ مزار پیشتر عبارت «مگر کانون مهرماه میشود خاموش بماند»، نوشته شده بود اما اکنون با وجود مخالفت اعضای خانواده، ماموران امنیتی اجازه ندادند بار دیگر این عبارت را بر سنگ مزار دو نفره آنان حک کنند.
با گذشت حدود چهار ماه از کشته شدن محسن، همچنان سنگی بر مزار او نصب نشده است.
پیشتر نیز گزارشهایی به ایراناینترنشنال رسیده بود که نشان میداد در اواخر فروردین، سنگ مزار شماری از جاویدنامان مخدوش یا با لایههایی از سیمان پوشانده شده است.
همزمان با پوشاندن و مخدوش کردن قبور، گزارشهایی از فشار بر خانوادهها برای تغییر عبارات درجشده روی سنگها منتشر شده بود.
در مواردی، درج واژه «جاویدنام» یا عباراتی چون «فرزند ایران» با اعتراض برخی نهادهای حکومتی مواجه شده بود و تهدید به شکستن سنگ را در پی داشت.
این اقدامها که در «باغ رضوان» رشت و بخشهایی از «بهشت زهرا» در تهران با فشار و تهدید رخ داد، در برخی موارد با واکنش خانوادهها همراه بود.
محسن رشیدی خانیآبادی یکی از جدیدترین نمونهها در اعمال این محدودیتها و فشارهای حکومتی است.
او شامگاه ۱۹ دی در اعتراضات منطقه بهارستان شهر اصفهان کشته شد.
بهارستان اصفهان یکی از نقاط کانونی تجمعات اعتراضی در جریان انقلاب ملی ایرانیان بود.
سازمان حقوق بشر ایران پیشتر به نقل از شاهدان عینی و کادر درمان گزارش داده بود نیروهای حکومتی در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی با استفاده از سلاحهای جنگی بهطور گسترده بهسوی معترضان و شهروندان در دستکم ۱۶ شهر و یک روستا در استان اصفهان شلیک کردهاند، به بیمارستانها یورش بردهاند و دست به انتقال سریع اجساد و فشار بر خانوادههای قربانیان زدهاند.
این نهاد حقوق بشری به نقل از شاهدان نوشته بود این دو شب، در منطقه بهارستان بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ نفر معترض کشته شدند.
عرشیا احمدپور ۱۸ ساله و مهدی کناری خانیآبادی ۴۴ ساله دو تن از جاویدنامان این منطقه بودند.
نتانیاهو پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت در پیامی ویدیویی درباره این فرمانده حزبالله گفت: «روز گذشته فرمانده نیروی رضوان حزبالله را در قلب بیروت کشتیم.»
او افزود: «این همان تروریست ارشدی است که طرح تصرف شمال را هدایت میکرد. او باور داشت که میتواند از مقر تروریستی مخفی خود در بیروت، همچنان حملات علیه نیروها و جوامع ما را هدایت کند.»
نخستوزیر اسرائیل افزود: «ظاهرا او در مطبوعات خوانده بود که در بیروت مصونیت دارد. خب، خواند و این [مصونیت] دیگر اتفاق نخواهد افتاد.»
نتانیاهو همچنین گزارش داد که اسرائیل در ماه گذشته بیش از ۲۰۰ نیروی عملیاتی حزبالله را کشته است.
او گفت: «ما در غزه نیز همین کار را انجام میدهیم، از بین بردن هستههای تروریستی، از جمله دیروز.»
در هر دو جبهه لبنان و غزه، و همچنین در جنگ علیه جمهوری اسلامی، یک آتشبس مورد حمایت آمریکا برقرار است و هم حماس و هم حزبالله از خلع سلاح خودداری میکنند.
نتانیاهو ادامه داد: «من به دشمنانمان به روشنترین شکل ممکن میگویم: هیچ تروریستی مصونیت ندارد. هر کسی که اسرائیل را تهدید کند، جان خودش را به خطر میاندازد.»
نتانیاهو در شش ماه آینده با یک انتخابات سراسری روبهرو است؛ انتخاباتی که در آن، رهبری او در جنگهای پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بدون تردید یکی از مسائل محوری خواهد بود.
ارتش اسرائیل پنجشنبه تایید کرد احمد غالب بلوط، معروف به «مالک»، فرمانده یگان رضوان (نیروی ویژه) حزبالله، در حمله چهارشنبه به ضاحیه بیروت کشته شده است.
محمدعلی بزی، رییس بخش اطلاعات واحد نصر و حسین حسن رومانی، از فرماندهان پدافند هوایی حزبالله، نیز در حملات چهارشنبه از پا درآمدند.
چهارشنبه، نخستوزیر اسرائیل، و اسرائیل کاتس، وزیر دفاع این کشور، در بیانیهای مشترک گفتند ارتش اسرائیل در عملیاتی در بیروت، به فرمانده یگان رضوان حزبالله حمله کرده و قصد داشته او را «خنثی» کند.
در این بیانیه آمده بود نیروهای رضوان تحت فرماندهی این فرد، مسئول تیراندازی به شهرکهای اسرائیلی و حمله به سربازان اسرائیلی بودهاند.
همچنین ارتش اسرائیل اعلام کرد صبح پنجشنبه حدود ۲۰ موضع حزبالله را در مناطق مختلف در جنوب لبنان هدف قرار داده است.
در حالی که آکسیوس از احتمال توافق تهران و واشینگتن برای پایان جنگ خبر داده، تبادل آتش میان اسرائیل و حزبالله همچنان ادامه دارد و چشمانداز معادلات لبنان را در هالهای از ابهام فرو برده است.
همچنین در روزهای اخیر، تنشهای لفظی میان عون و نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، بر نگرانیها نسبت به تشدید بیثباتی در این کشور افزوده است.
قاسم هفتم اردیبهشت گفتوگوهای مستقیم دولت لبنان با اسرائیل را «گناهی بزرگ» خواند و گفت این مذاکرات لبنان را «بیثبات» خواهد کرد.
عون نیز در پاسخ، به وابستگی حزبالله به جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: «خیانت را کسانی مرتکب میشوند که کشور خود را برای تامین منافع خارجی به جنگ میبرند.»
پس از قطع اینترنت و به تعطیلی کشیده شدن کسب و کارهای آنلاین و اینترنتی، اکنون نوبت به مشاغلی همچون کشاورزی و صیادی رسیده است که با چالش و بحران روبهرو شوند.
جهش قیمت کود و تجهیزات؛ فشار مضاعف بر کشاورزان
با افزایش قیمت کود و ابزارآلات کشاورزی، کشاورزان در مناطق مختلف ایران با موج تازهای از فشار اقتصادی روبهرو شدهاند.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال، قیمت کود پتاسیم برای هر گونی ۵۰ کیلویی در سال گذشته را حدود ۷۰۰ هزار تومان عنوان کرد و گفت این رقم در سال جاری به حدود هفت میلیون تومان رسیده است.
کشاورزان برای هر هکتار شالیکاری، بهطور میانگین به حدود شش گونی کود نیاز دارند.
به گفته این کشاورز، قیمت کود اوره نیز همزمان چند برابر شده است.
مهدی حسینیزدی، رییس انجمن واردکنندگان سم و کود ایران، پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا یکی از دلایل افزایش قیمت کود، به ویژه از نوع اوره را «آسیب رسیدن به برخی از پتروشیمیها در جنگ» و «بسته شدن تنگه هرمز» دانست.
او همچنین «افزایش هزینه واردات کود بهدلیل جنگ»، «کمبود کود در جهان و دشواری تامین آن از چین و هند»، «عدم تخصیص ارز و ثبت سفارش» را نیز از جمله عوامل گرانی خواند.
پیشتر نیز یک کشاورز به ایراناینترنشنال گفته بود بهای نوار تیپ از ۴۰۰ هزار به سه میلیون و کود از ۸۰۰ هزار به بیش از ۱۰ میلیون تومان رسیده است.
نوار تیپ، لولهای پلیمری، مسطح و با دیواره نازک است که برای آبیاری قطرهای استفاده میشود و با ایجاد قطرات ریز آب در کنار ریشه، باعث کاهش مصرف و افزایش عملکرد در کشتهای ردیفی میشود.
گرانی ابزار کار و رکود مشاغل
موج گرانی و نبود ابزارآلات در دوران پساجنگ و در خلال آتشبس شکننده، ابعاد گستردهای پیدا کرده است و تمامی مشاغل با خطر ورشکستگی یا بیکاری و تعدیل روبهرو هستند.
یک صیاد اهل قشم در پیامی گفت چند ماه است که بیکار شده و افت قیمت ماهی صادراتی، مشکلات اقتصادی او و همصنفانش را افزایش داده است.
مخاطب دیگری از شهر سربندر از توابع «بندر امام» به بیکاری کارگران بندر و دشوار شدن گذران زندگی اشاره کرد.
او در این پیام گفت: «هرچه کار میکنم، تمامی درآمدم برای اجاره خانه، رفتوآمد و مقداری خوراکی در یخچال صرف میشود.»
پیشتر نیز برخی شهروندان با اشاره به از دست رفتن شغل و درآمد خود، به فروش لوازم خانه، تجهیزات کار و وسایل شخصیشان برای تامین غذا و مایحتاج اولیه اشاره کرده بودند.
یکی دیگر از شهروندان گفت: «حدود سه ماه است که بیکار شدهام. کارم در لالهزار بود و با انگیزه زیاد در حال یادگیری بودم، اما توان مالی به شدت پایین آمده و تحمل زندگی روزمره سخت شده است.»
گلفروشی از اراک در پیامی نوشت که ابزار کار گلفروشها مثل کاغذ، چسب، روبان، باکس، اسفنج و موارد دیگر به شدت گران شده، تا آنجا که قیمتها طی دو ماه اخیر، چهار برابر شده است.
از شهر کاشان نیز روایت شهروندان حاکی از تعطیلی کارخانههای فرش و تعدیل نیروهاست.
پیشتر هم کاسبان دیگری از مناطق مختلف تهران همچون خیابان ولیعصر، در گفتوگو با ایراناینترنشنال از تعطیلی مشاغل مختلف خبر داده بودند.
گرانیها و فشار اقتصادی تنها مربوط به ابزار کار نیست و تمامی ابعاد زندگی شهروندان را در بر گرفته است.
بر اساس گزارش مخاطبان، هزینه ثبتنام آزمون سازمان نظام مهندسی طی چهار ماه گذشته در سراسر کشور از ۳۹۰ هزار تومان به ۶۹۰ هزار تومان رسیده و حدود دو برابر رشد داشته است.
شهروند دیگری از افزایش قیمت کتاب خبر داد و نوشت: «برای درک این مساله که تورم تا چه اندازه بر همه چیز تاثیر دارد، کافی است قیمت یک جلد کتاب زبان را در آموزشگاه در فاصله میان ۱۲ تا ۱۶ اردیبهشت در نظر بگیرید که از ۶۵۰ هزار تومان به ۸۰۰ هزار تومان رسیده است.»
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند اپها و پیامرسانهای داخلی برای بسیاری کارآمد و قابل اعتماد نیستند. کاربران از کندی، قطعیهای مکرر، نبود امکانات پایه، و ناتوانی در رقابت با سرویسهای جهانی میگویند؛ کسبوکارها هم از کاهش فروش و محدود شدن دسترسی به بازارهایشان.
در کنار این، نگرانیهای جدی درباره حریم خصوصی مطرح است: از احتمال رصد و دسترسی به دادهها تا سانسور محتوا و محدودیت در گردش آزاد اطلاعات.
اختلال و کندی گسترده
بخش بزرگی از پیامهای رسیده درباره پلتفرمهای داخلی، به اختلال شدید در بله، شاد و روبیکا اختصاص دارند.
به گفته یک شهروند، امکان ارسال عکس و ویدیو از طریق روبیکا در بسیاری از ساعات شبانهروز وجود ندارد و این پلتفرم، گالری کاربران را بررسی میکند.
مخاطب دیگری گفت ارسال یک تصویر در روبیکا یک ساعت طول میکشد.
دهها دانشآموز، والدینشان و شماری از معلمان نیز در پیامهایی گفتند در سکوی آموزش مجازی شاد، نه میتوان عکس و ویدیو دانلود کرد و نه بستر مناسبی برای تدریس وجود دارد.
مادر یک دانشآموز گفت: «کلاس بچهها آنلاین است اما فضای اپلیکیشن طوری طراحی شده که فقط معلم میتواند در آن صحبت کند و اگر دانشآموز سوالی داشته باشد یا موضوعی را نفهمد، باید تا ساعت پنج بعدازظهر که دسترسی دانشآموز باز میشود، صبر کند. در واقع دانشآموزان در کلاس آنلاین حضور دارند ولی اگر نباشند هم معلم متوجه غیبتشان نمیشود. روند آموزش فقط وابسته به نظارت والدین است.»
مخاطب دیگری نیز گفت اختلال و کندی در برنامه شاد باعث شده حضور دانشآموزان ثبت نشود و بهدنبال آن غیبت بخورند.
همزمان برخی معلمان از دانشآموزان انتظار تهیه کلیپ و آپلود آن را با وجود سرعت پایین اینترنت دارند.
این مشکل در دسترسی به اطلاعات در شبکههای داخلی، برای دانشجویان نیز وجود دارد.
یک هنرجوی رشته کامپیوتر در تهران گفت: «نه کلاس آنلاین کیفیت دارد نه در "شبکه دیکتاتوری اطلاعات" چیزی برای یاد گرفتن پیدا میشود.»
به گفته دانشجویان، روند آموزش و استفاده از تدریس اساتید عملا متوقف شده است.
وبسایت نتبلاکس، پنجشنبه ۱۷ اردیبهشت اعلام کرد ۶۹ روز قطع گسترده اینترنت بینالمللی در ایران، به افزایش بیکاری در میان کارگران دامن زده و به بازتوزیع ثروت به نفع گروههای همسو با حکومت منجر شده است.
اعمال سانسوری مشابه صدور مجوز
در حالی که حکومت با قطع اینستاگرام، فرصت تبلیغ رایگان کالاها و خدمات را از ایرانیان گرفته است، به گفته شهروندان، اپهای ایرانی مانند روبیکا و «بله»، مبالغ هنگفتی را برای تبلیغات میگیرند و روندی فرسایشی و مبتنی بر سانسور را برای تایید تبلیغ طی میکنند.
چند شهروند اشاره کردند برای یک ربع تبلیغ در روبیکا، از صاحب کسبوکار حدود ٦٣ میلیون تومان هزینه میگیرند.
روبیکا پیامرسان و سرویس پخش ویدیو است که تلاش شده ترکیبی از تلگرام و اینستاگرام باشد.
یک زن در پیامی گفت: «پس از دو ماه بیکاری، مجبور شدم در یک اپلیکیشن داخلی تبلیغ بدهم تا حداقل بتوانم اجناسی را که روی دستم مانده، بفروشم. پیش از آنکه کانال مرا تایید کنند، از من پول دریافت کردند، اما بعد تبلیغم را با این بهانه که فعالیتت در اپ کم و آرنج دستت در ویدیو مشخص است، رد کردند.»
او به رفتار متناقض حکومت با شهروندان «خودی و غیرخودی» در ماههای اخیر اشاره کرد و گفت جمهوری اسلامی در جریان جنگ و پس از آن، برای تبلیغ تجمعات شبانه حکومتی از «زنان بیحجاب یا زنانی که پوشش کمتری دارند» استفاده میکند، اما یک تبلیغ کوتاه را بهدلیل صرفا چند ثانیه پیدا بودن آرنج دست، نمیپذیرد.
پیشتر ویدیوهایی منتشر شده بودند که نشان میدادند در ادامه نمایش و جولان خیابانی حامیان حکومت، تعدادی از زنان بدون حجاب اجباری و با لباس بسیج و سپاه پاسداران، به خیابانها اعزام شدهاند.
این شهروند توضیح داد وقتی برای پس گرفتن هزینه تبلیغ تماس گرفته به او گفتهاند پول در کیف پولتان باقی میماند تا زمانی که «ویدیو و کانالتان را اصلاح کنید».
او افزود: «یعنی من باید چند ماه روی آن کانال خالی کار کنم، جنس بیاورم و سرمایهگذاری کنم، فقط برای یک کانال خالی، تا شاید تبلیغ مرا قبول کنند؟ من هشت سال در اینستاگرام هزینه کردم و برای بالا آمدن صفحهام وقت گذاشتم، اما با قطع اینترنت عملا متوقف شدم. اکنون چگونه باید دوباره شروع کنم؟»
مخاطبی دیگر از «هزار قانون و تبصرهای که اپهای داخلی برای تبلیغات گذاشتهاند» گفت و توضیح داد از او «پول هنگفتی گرفتند» اما بعد گفتند «کانال لباس زیر» تبلیغ نمیکنند.
این شهروند افزود: «خب من این همه جنس را چه کار کنم؟ خودم را آتش بزنم یا جنسها را؟ کاسبی من با اینستاگرام بود. اینترنت را وصل کنید تا برگردم سر کارم.»
پیشتر کاربری در ایکس نیز نوشته بود در موتور جستوجوگر «ذرهبین» که به عنوان نمونه داخلی گوگل معرفی شده، اگر عبارت «شورت زنانه» را بگردید، به صفحه «جستوجوی بینتیجه» میرسید. این در حالی است که عبارت «شورت مردانه» به نتایج معناداری میرسد.
این کاربر گفته بود: «یعنی شما با اینترنت ملی نمیتوانی شورت زنانه بخری. خندهدار و گریهدار ...»
شمار دیگری از شهروندان نیز در پیامهایی به ایراناینترنشنال از ناکارآمدی این موتور جستوجو گفتند.
شهروندی در همین زمینه توضیح داد: «برنامه ذرهبین یک هِل پوک هم نمیارزد. همیشه باگ دارد و حتی سایتهای داخلی را که از نظر خود حکومت موردی ندارند هم در جستوجو نمیآورد یا جستوجو نمیکند. نتایج سرچ هم که همیشه به موضوع اصلی کاملا بیربط است.»
مخاطبانی نیز یادآوری کردند مردم «از سر ناچاری» و قطع دو ماهه اینترنت، به شبکههای «جعلی» جمهوری اسلامی مثل بله و روبیکا پناه بردهاند اما معلوم نیست حکومت با این پلتفرمها تا چه اندازه میتواند به گوشی شهروندان دسترسی داشته باشد و دستگاه آنان را شنود و رصد کند.
تلاش برای دور زدن سانسور
با وجود تحمیل محدودیتها، خلاقیت کاربران و تلاش برای دور زدن سانسور محتوا نیز راه خود را میرود.
چند شهروند یادآوری کردند با قطع دسترسی کاربران به تلگرام، حالا کانالهایی در سروش پلاس، روبیکا و بله راه افتادهاند که حتی کانفیگ رایگان یا ارزان برای دور زدن فیلترینگ ارائه میکنند.
کاربری در همین زمینه گفت: «اینترنت را ملی کردند تا برای حکومت طرفدار جمع کنند اما دقیقا برعکس این اتفاق در حال رخ دادن است.»
به گفته او، در همین پیامرسانهای داخلی کانالهای اخبار راه افتادهاند که در آن اخبار روز بدون سانسور از شبکههای فارسیزبان خارج از کشور و اخبار کانالهای تلگرامی را بازنشر میکنند.
این در شرایطی است که محتوای تولید شده از سوی چهرهها و کانالهای وابسته به حکومت، مبتنی بر اخبار دروغ و پروپاگاندا مانند برنده شدن جمهوری اسلامی در جنگ، مرگ نخستوزیر اسرائیل و روایتهایی نادرست درباره مذاکرات است.
به گفته یک کاربر، جمهوری اسلامی در روبیکا، کشور سرشار از «صلح و دوستی و حقوق بشر» است.
با وجود تلاش حکومت برای بسته نگه داشتن این فضا، حسابهای کاربری در این برنامهها با پروفایل «شیر و خورشید» و تصویر «محمدرضا شاه» ایجاد شدهاند.
البته که به گفته شهروندان، بعد از مدتی این حسابهای کاربری یا کانالهایی که اخبار جهان آزاد را بازنشر میکنند، مسدود و «بَن» میشوند.
با این حال، مقاومت روزمره شهروندان ادامه دارد و هر بار کانالهای جدید و بیشتری جای نمونههای قبلی را میگیرند.
