دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد عملیات همراهی کشتیها در تنگه هرمز، موسوم به «پروژه آزادی»، بهطور موقت متوقف میشود. پیشتر مارکو روبیو، وزیر خارجه این کشور، با اعلام پایان عملیات «خشم حماسی»، از آغاز عملیات کمک به نفتکشهای گرفتار در تنگه هرمز خبر داده بود.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت گزارش داد تنگه هرمز از زمان آغاز درگیریها عملا مسدود شده و حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان را مختل کرده؛ موضوعی که به بحران انرژی جهانی دامن زده است.
ترامپ شامگاه سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «بهطور متقابل توافق کردهایم در حالی که محاصره همچنان بهطور کامل برقرار خواهد ماند، "پروژه آزادی" برای مدت کوتاهی متوقف شود تا ببینیم آیا توافق میتواند نهایی و امضا شود یا نه.»
او دلیل این تصمیم را «پیشرفت بزرگ» در مسیر دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی عنوان کرد. این در حالی است که تنشهای نظامی و حملات متقابل در منطقه ادامه دارد.
ترامپ همچنین گفت توان نظامی جمهوری اسلامی تضعیف شده و تهران بهدنبال صلح است، هرچند در مواضع علنی خود همچنان لحن تهدیدآمیز دارد.
پس از اعلام ترامپ، قیمت نفت خام آمریکا بیش از دو دلار کاهش یافت و به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که از زمان آغاز درگیریها بهعنوان یک مرز روانی مهم در بازار انرژی مطرح بوده است.
کاخ سفید جزییات بیشتری درباره میزان پیشرفت مذاکرات یا مدت زمان توقف «پروژه آزادی» اعلام نکرد.
تهران نیز تاکنون به این اظهارات واکنش نشان نداده است.
پایان عملیات خشم حماسی
وزیر خارجه آمریکا ۱۵ اردیبهشت گفت: «عملیات خشم حماسی به پایان رسیده و ما بهدنبال تشدید بیشتر تنشها نیستیم.»
روبیو افزود آمریکا به اهداف خود در کارزار نظامی مشترکی که با همکاری اسرائیل آغاز شد، دست یافته است.
او همچنین خبر داد در جریان این درگیریها دستکم ۱۰ ملوان غیرنظامی کشته شدهاند و خدمه برخی کشتیها در شرایط «گرسنگی» و «انزوا» قرار دارند.
روبیو تاکید کرد جمهوری اسلامی نباید کنترل ترافیک دریایی در تنگه هرمز را در دست بگیرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، جمهوری اسلامی با تهدید به استفاده از مینهای دریایی، پهپادها، موشکها و قایقهای تندرو عملا این آبراه حیاتی را مسدود کرده است.
در مقابل، آمریکا با محاصره بنادر ایران و اسکورت کشتیهای تجاری تلاش کرده است مسیر عبور را باز نگه دارد.
ارتش آمریکا پیشتر اعلام کرد در عملیات «پروژه آزادی»، چند قایق کوچک جمهوری اسلامی و همچنین موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است.
نگرانیها از ادامه تنشها
این درگیریها که به لبنان و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز گسترش یافته، هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده است.
رییس صندوق بینالمللی پول هشدار داده حتی در صورت پایان فوری جنگ، رفع پیامدهای آن دستکم سه تا چهار ماه زمان خواهد برد.
در عرصه دیپلماتیک، تلاشها برای پایان دادن به درگیریها ادامه دارد، اما هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده است. مقامهای آمریکا و جمهوری اسلامی یک دور گفتوگوی مستقیم برگزار کردهاند، اما تلاشها برای برگزاری نشستهای بعدی ناکام مانده است.
این رسانه در گزارشی که سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت «سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» قابلیت هدایت لیزری را به سلاحی اضافه میکند که نخستین بار در جنگ کُره استفاده شد. این سامانه به ارتش آمریکا امکان میدهد به شیوهای مقرونبهصرفهتر از گذشته با پهپادهای تهاجمی شاهد و موشکهای بالستیک میانبُرد که ارزشی بهمراتب کمتر از موشکهای پاتریوت دارند، مقابله کند.
در این گزارش تاکید شده است که استفاده از موشکهای چهار میلیون دلاری برای سرنگون کردن پهپادهای ۲۵ هزار دلاری، پنتاگون را به فکر یافتن گزینهای کمهزینهتر انداخت؛ گزینهای که بتوان آن را از هوا یا زمین شلیک کرد تا از پایگاههایی محافظت کند که سامانههای پاتریوت قادر به پوشش آنها نیستند.
به نوشته نیویورکتایمز، ارتش یک راکت کوچک هدایتشونده با لیزر را که برای شلیک از هواپیماها و بالگردها به سوی اهداف زمینی طراحی شده بود، با نیازهای جدید تطبیق داد.
«سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» در دهه ۲۰۰۰ توسعه یافت تا با استفاده از یک کلاهک نسبتا کوچک، گروههایی از نیروهای دشمن و کامیونهای فاقد زره را منهدم کند.
وزارت امور خارجه ایالات متحده، جمعه ۱۱ اردیبهشت اعلام کرد که این سامانه را در قالب قراردادی ۸.۶ میلیارد دلاری به اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی میفروشد.
نیویورکتایمز به نقل از شرکت «بیاِیایی سیستمز»، سازنده این سامانه نوشته است که ۱۰۰ هزار عدد از این سامانه به پنتاگون تحویل داده شده و این شرکت میتواند سالانه حدود ۲۰ هزار عدد از آن تولید کند.
این راکتها امکان هدف قرار دادن دقیق اهداف را با کلاهکی بسیار کوچکتر از هر بمب پرتابشونده از هواپیما فراهم میکند. نیروی دریایی آمریکا استفاده از این راکتها را در سال ۲۰۱۱ آغاز کرد.
در بهروزرسانی این راکتها چاشنی قدیمی آنها با گونه جدیدی جایگزین شده که سبب میشود کلاهک جنگی وقتی منفجر شود که چیزی را نزدیک خود تشخیص میدهد. این قابلیت سامانه لیزری دقیق کُشنده را به ابزاری ایدهآل برای منهدم کردن اهداف متحرکی مانند پهپادهای شاهد تبدیل میکند.
به گزارش نیویورکتایمز، تا سال ۲۰۲۵، نیروی هوایی آمریکا از این راکتها برای سرنگون کردن پهپادهای حوثیها بر فراز دریای سرخ استفاده میکرد.
این راکتها را میتوان از جنگندهها و بالگردها و همچنین از پرتابگرهای زمینی متحرک شلیک کرد. اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی همگی هواپیماهایی در اختیار دارند که قادر به شلیک این راکت هستند.
این رسانه آمریکایی در گزارشی که عصر سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت که ارسال این پیام به مقامهای ایران نشان میدهد کاخ سفید در تلاش برای «کاهش خطر تشدید احتمالی تنش» است، با این وجود، طرف مقابل در نخستین ساعات اجرای این عملیات، حملاتی علیه «کشتیهای نیروی دریایی آمریکا، شناورهای تجاری و امارات متحده عربی» پیاده کرد.
اکسیوس نوشت، هرچند مقامهای آمریکایی از جمله وزیر جنگ و رییس ستاد مشترک ارتش در اظهارات خود طی نخستین روز اجرای پروژه آزادی حملات جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه دادند و مدعی شدند آتشبس نقض نشده است، با این حال برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی بر این باورند که اگر بنبست دیپلماتیک ادامه یابد، ممکن است رییسجمهوری ایالات متحده اواخر همین هفته دستور از سرگیری جنگ را صادر کند.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، سهشنبه در نشست رسانهای مشترک با رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا بهنوعی به این اطلاعرسانی خصوصی به مقامهای آمریکا درباره تحولات نظامی در تنگه هرمز اشاره کرد. او گفت: «آمریکا هم بهصورت علنی و هم بیسروصدا با ایرانیها در تماس است تا اجازه دهند این عملیات دفاعی به نمایندگی از جهان انجام شود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد دوشنبه ۱۴ اردیبهشت از طرحی به نام «پروژه آزادی» برای کمک به کشتیهای گرفتار در خلیج فارس خبر داد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، اعلام کرد این طرح از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد. به گفته او، نیروهای آمریکا مامور شدهاند تا با «حداکثر تلاش» خروج امن کشتیها و خدمه آنها را تضمین کنند.
در نخستین روز این عملیات، جمهوری اسلامی حملاتی علیه کشتیهای نیروی دریایی آمریکا که از تنگه عبور میکردند، دیگر شناورهای تجاری در منطقه و اهدافی در امارات انجام داد.
وزارت دفاع امارات متحده عربی حوالی ۷ عصر دوشنبه ۱۴ فروردین در بیانیهای اعلام کرد که چهار موشک کروز را که از سوی ایران شلیک شده بود، شناسایی کرده است. بر اساس این بیانیه، سه موشک بر فراز آبهای سرزمینی امارات رهگیری و منهدم شدند و موشک چهارم نیز در دریا سقوط کرد.
در دومین روز از اجرای پروژه آزادی نیز امارات از دور دیگری از حملات موشکی و پهپادی از سوی ایران خبر داد و اعلام کرد که این حملات به آتشسوزی در یک منطقه نفتی در این کشور منجر شده است. حملات دوشنبه نیز سبب وارد آمدن خسارتهایی به منطقه صنایع نفتی فجیره شده بود.
وزارت امور خارجه این کشور، حملات سهشنبه را «تشدید جدی تنش» و «تهدیدی مستقیم برای امنیت کشور» خواند.
هگست: این سطح از درگیری قابل پیشبینی بود
با وجود ادامه حملات از سوی جمهوری اسلامی، مقامهای نظامی آمریکا در اظهارات خود این سطح از تنش را قابل پیشبینی میخوانند. کین در نشست خبری سهشنبه حملههای حکومت ایران در نخستین روز عملیات پروژه آزادی را «پایینتر از آستانه ازسرگیری عملیاتهای رزمی عمده» خواند.
هگست هم روی پابرجا ماندن آتشبس تاکید کرد و گفت «حدی از آشفتگی و نوسان» در آغاز این عملیات قابل پیشبینی بود.
با این حال، هم هگست و هم کین گفتند که ارتش آمریکا آماده است در صورتی که ترامپ دستور دهد، بهسرعت جنگ را از سر بگیرد.
اکسیوس نوشت که عملیات آمریکا در ۲۴ ساعت نخست در جریان انتقال نفت یا محمولههای باری از طریق تنگه هرمز تغییرات معناداری ایجاد نکرد. سنتکام نیز گزارش داد که دوشنبه دو کشتی با پرچم آمریکا از تنگه عبور کردند و سهشنبه هیچ کشتیای عبور نکرد.
با این حال هگست در نشست رسانهای مدعی شد «صدها کشتی دیگر در صف حرکت قرار دارند.»
شرکت آلمانی «هاپاگ-لوید» که از بزرگترین شرکتهای حملونقل کانتینری جهان، سهشنبه به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که ارزیابی این شرکت از ریسک تغییری نکرده و عبور از تنگه هرمز فعلا برای کشتیهای این شرکت امکانپذیر نیست.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکههای اجتماعی نوشت که «نقض آتشبس» چهار هفتهای از سوی آمریکا و متحدانش، امنیت کشتیرانی و انتقال انرژی از این آبراه حیاتی را به خطر انداخته است.
او افزود: «میدانیم ادامه این وضعیت برای آمریکا غیرقابل تحمل است، در حالی که ما هنوز حتی شروع نکردهایم.»
درگیریها در خلیج فارس
ارتش آمریکا اعلام کرد ۱۴ اردیبهشت شش قایق تندروی ایرانی، بههمراه موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است. اقدامی که پس از اعزام ناوهای آمریکایی برای اسکورت نفتکشهای گرفتار در قالب طرحی موسوم به «پروژه آزادی» انجام شد.
عبور از تنگه هرمز که مسیر بخش قابل توجهی از تجارت جهانی نفت و کالاهاست، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ عملا مختل شده و این وضعیت باعث افزایش قیمتها در بازارهای جهانی شده است.
در همین حال، چند کشتی تجاری از وقوع انفجار یا آتشسوزی در خلیج فارس خبر دادند و یک پایانه نفتی در امارات متحده عربی که میزبان یک پایگاه بزرگ نظامی آمریکاست، بر اثر حملات موشکی جمهوری اسلامی دچار حریق شد.
سپاه پاسداران با تهدید به استفاده از مین، پهپاد، موشک و قایقهای تندرو، عملا تنگه هرمز را بسته نگه داشته و آمریکا نیز در پاسخ، محاصره بنادر ایران را ادامه داده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت تحولات اخیر نشان میدهد که این بحران راهحل نظامی ندارد.
او افزود مذاکرات صلح با میانجیگری پاکستان در جریان است و به آمریکا و امارات درباره گرفتار شدن در «باتلاق» هشدار داد.
ارتش آمریکا اعلام کرد دو کشتی تجاری آمریکایی با حمایت ناوشکنهایش از تنگه عبور کردهاند، اما تهران این موضوع را رد کرد.
شرکت کشتیرانی مرسک اعلام کرد یکی از کشتیهای تحت پرچم آمریکا ۱۴ اردیبهشت با اسکورت نظامی، از خلیج فارس خارج شده است.
گزارشها درباره درگیریها متناقض است.
فرمانده نیروهای آمریکایی از انهدام قایقهای ایرانی خبر داد، در حالی که رسانهها در ایران این موضوع را رد کردند و گفتند هدف حمله، قایقهای تجاری بوده و پنج غیرنظامی کشته شدهاند.
تهران همچنین اعلام کرد به یک ناو آمریکایی که به تنگه هرمز نزدیک شده بود شلیک هشدار کرده و آن را وادار به عقبنشینی کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت که نتوانسته است بهطور مستقل این گزارشها را تایید کند.
حملات و اختلال در کشتیرانی
کره جنوبی اعلام کرد یکی از کشتیهایش در تنگه هرمز دچار انفجار و آتشسوزی در موتورخانه شده، اما کسی آسیب ندیده است.
هنوز مشخص نیست این حادثه ناشی از حمله بوده یا نه.
همزمان، سازمان امنیت دریایی بریتانیا از هدف قرار گرفتن دو کشتی در نزدیکی سواحل امارات خبر داد و شرکت نفتی ایدیاناوسی (ADNOC) نیز اعلام کرد یکی از نفتکشهای خالیاش هدف پهپادهای ایرانی قرار گرفته است.
گسترش تنش به سواحل امارات
جمهوری اسلامی نقشهای منتشر کرده است که نشان میدهد دامنه کنترل دریایی خود را فراتر از تنگه هرمز و به بخشهایی از سواحل امارات گسترش داده است.
پس از حملات پهپادی و موشکی به خاک امارات، از جمله آتشسوزی در بندر فجیره، ابوظبی این اقدامات را «تشدید جدی تنش» خواند و اعلام کرد حق پاسخگویی را برای خود محفوظ میداند.
این نقشه شامل فجیره و بندر خورفکان است؛ دو بندری که امارات از آنها برای دور زدن تنگه هرمز استفاده میکند.
کنترل این مسیرها میتواند بهمعنای محاصره تقریبا کامل دریایی امارات باشد.
صداوسیمای جمهوری اسلامی اعلام کرد حملات به امارات در پاسخ به «ماجراجویی نظامی آمریکا» انجام شده است.
انور قرقاش، مشاور ریاست امارات، گفت کشورش پیامهای حمایتی از متحدان دریافت کرده که نشان میدهد تهران مسئول تشدید بحران در خلیج فارس است.
بنبست در تلاشهای دیپلماتیک
جنگ در خاورمیانه هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را دچار تلاطم کرده است.
آمریکا و حکومت ایران یک دور مذاکره مستقیم در اسلامآباد برگزار کردند، اما تلاشها برای ادامه گفتوگوها ناکام مانده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گفته است هدف حملات آمریکا و اسرائیل، «حذف تهدیدهای فوری ناشی از برنامه هستهای و موشکی حکومت ایران و حمایت آن از گروههایی مانند حماس و حزبالله» بوده است.
رسانهها در ایران گزارش دادند واشینگتن پاسخ خود به پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران را از طریق پاکستان منتقل کرده و جمهوری اسلامی در حال بررسی آن است.
این پیشنهاد شامل به تعویق انداختن مذاکرات هستهای تا پس از توافق بر سر پایان جنگ و امنیت کشتیرانی است.
ترامپ گفته این طرح را بررسی میکند اما احتمالا آن را رد خواهد کرد.
در همین حال مقامهای آمریکایی به رویترز گفتند ارزیابیهای اطلاعاتی جدید نشان میدهد برنامه هستهای جمهوری اسلامی در این جنگ آسیب محدودی دیده است.
واشینگتن خواستار حذف ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران است تا امکان دستیابی به سلاح هستهای از سوی حکومت از بین برود، اما تهران تاکید دارد برنامهاش صلحآمیز است و بهدنبال ساخت بمب نیست.
