بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با اشاره به حمله موشکی اخیر جمهوری اسلامی به پایگاه دیهگو گارسیا، از جامعه جهانی، بهویژه کشورهای اروپایی، خواست به کارزار نظامی علیه حکومت ایران بپیوندند.
نتانیاهو یکشنبه دوم فروردین گفت: «آنها یک موشک بالستیک قارهپیما به سمت دیهگو گارسیا شلیک کردند. اکنون این توانایی را دارند که به عمق اروپا دست یابند.»
او افزود شماری از کشورها در حال حرکت به سوی پیوستن به کارزار علیه جمهوری اسلامی هستند، اما از ذکر نام و نحوه مشارکت احتمالی آنها خودداری کرد.
نخستوزیر اسرائیل ادامه داد: «اقدامات بیشتری نیاز است. وقت آن است که رهبران سایر کشورها نیز [به این عملیات] بپیوندند.»
نتانیاهو این اظهارات در جریان بازدید از محل اصابت حمله موشکی جمهوری اسلامی به شهر عراد بیان کرد.
شامگاه اول فروردین، حملات موشکی جمهوری اسلامی به مناطق مسکونی دو شهر عراد و دیمونا در جنوب اسرائیل حدود ۱۵۰ زخمی برجای گذاشت که حال شماری از آنها وخیم گزارش شده است.
روزنامه والاستریت ژورنال اول فروردین گزارش داد دو موشک بالستیک از ایران به سمت پایگاه نظامی آمریکا و بریتانیا در دیهگو گارسیا در اقیانوس هند شلیک شدند، اما این حمله ناکام ماند و پرتابهها به هدف اصابت نکردند.
ایوت کوپر، وزیر امور خارجه بریتانیا، اول فروردین حمله موشکی حکومت ایران به پایگاه دیهگو گارسیا را محکوم کرد و در عین حال گفت بریتانیا قصد ندارد درگیر یک جنگ گستردهتر شود.
او افزود موضع دولت بریتانیا ماهیتی «دفاعی» دارد و لندن همچنان خواهان پایان سریع مناقشه در منطقه است.
در روزهای اخیر، دونالد ترامپ بارها از عدم همراهی متحدان واشینگتن در کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی انتقاد کرده است.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل دوم فروردین نوشت حمله به دیهگو گارسیا نشان داد بُرد برخی موشکهای جمهوری اسلامی بیش از برآوردهای پیشین است.
نتانیاهو: جمهوری اسلامی بهدنبال باجگیری از جامعه جهانی است
نتانیاهو در ادامه سخنان خود، به اقدامات جمهوری اسلامی مانند حمله به مناطق گوناگون و بستن تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: «آنها همه را در تیررس خود قرار دادهاند. در پی آن هستند با مسدود کردن یک مسیر بینالمللی دریایی و انرژی، از کل جهان باجگیری کنند.»
او افزود: «آنها همچنین به اورشلیم شلیک کردند، درست در کنار اماکن مقدس سه دین توحیدی: دیوار ندبه، کلیسای مقبره مقدس و مسجد الاقصی. بهطرزی معجزهآسا هیچکدام آسیب ندیدند، اما آنها اماکن مقدس سه دین بزرگ توحیدی را هدف قرار داده بودند.»
۲۹ اسفند، بقایای یکی از موشکهای رهگیریشده حکومت ایران در بخش قدیمی اورشلیم سقوط کرد. این محل حدود ۴۰۰ متر با دیوار ندبه و مجموعه مسجد الاقصی فاصله دارد.
وضعیت تنگه هرمز و جریان انرژی جهانی به یکی از محورهای اصلی بحران خاورمیانه تبدیل شده است.
علاءالدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، پیشتر اعلام کرد جمهوری اسلامی از برخی کشتیهایی که از تنگه هرمز تردد میکنند، دو میلیون دلار «حق عبور» میگیرد.
بامداد دوم فروردین، ترامپ با انتشار پیامی خطاب به جمهوری اسلامی، ضربالاجلی ۴۸ ساعته برای بازگشایی کامل تنگه هرمز تعیین کرد و هشدار داد در غیر این صورت، نیروگاههای ایران هدف قرار خواهند گرفت.
در سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردند در صورت حمله آمریکا به نیروگاهها، زیرساختهای حیاتی و انرژی منطقه را هدف قرار خواهند داد.
نتانیاهو: هدف ما رژیم است، به غیرنظامیان در ایران حمله نمیکنیم
نتانیاهو در ادامه تاکید کرد اسرائیل با «نیرویی عظیم» به حملات اخیر جمهوری اسلامی پاسخ خواهد داد.
او افزود: «ما با قدرتی بزرگ پاسخ میدهیم، اما نه علیه غیرنظامیان. هدف ما رژیم است. ما سپاه پاسداران، این گروه جنایتکار، را هدف قرار میدهیم؛ خودشان، رهبرانشان، تاسیساتشان و منابع اقتصادیشان.»
علی خامنهای، دیکتاتور تهران، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی، از جمله مقامهای بلندپایهای بودند که در جریان جنگ اخیر از پا درآمدند.
نتبلاکس یکشنبه دوم فروردین در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از گذشت ۵۲۸ ساعت، ایران به بیستوسومین روز انزوای ارتباطی خود از جهان رسیده است.
این نهاد افزود: «این اقدام به فشارهای ناشی از شرایط جنگی برای میلیونها غیرنظامی افزوده و آنها را از دسترسی به منابع مستقل اطلاعات و هشدارها محروم کرده است.»
این طولانیترین دوره قطع اینترنت در تاریخ ایران محسوب میشود و رکورد پیشین جمهوری اسلامی در محدودسازی ارتباطات مردمی را که در جریان اعتراضات سراسری دیماه ثبت شده بود، پشت سر گذاشته است.
جمهوری اسلامی در روزهای اخیر کوشیده است افزون بر قطع اینترنت، با ایجاد پارازیت گسترده بر شبکههای ماهوارهای و رادیویی، مانع از ارتباط مردم ایران با جهان خارج شود و بدین ترتیب، روایت رسمی خود از جنگ کنونی را غالب سازد.
ارتش اسرائیل ۲۲ اسفند با اشاره به قطع اینترنت در ایران اعلام کرد جمهوری اسلامی عمدا مانع از آن میشود که هشدارهای مربوط به حملات اسرائیل به مردم ایران برسد و بدین ترتیب، از شهروندان بهعنوان «سپر انسانی» استفاده میکند.
تشدید سرکوب، نابرابری دیجیتال و بحران اقتصادی
پس از هفتهها قطعی اینترنت در ایران، کاربران شبکههای اجتماعی از تداوم فشارهای امنیتی، تشدید نابرابری دیجیتال و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن خبر میدهند.
کاربری به نام علیرضا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از گذشت ۲۳ روز از قطع اینترنت، «جریانهای وابسته با استفاده از سیمکارتهای سفید، در فضای مجازی به تهدید و اعمال فشار علیه شهروندان داخل و خارج از کشور ادامه میدهند».
او هشدار داد رسانههای حکومتی مانند تسنیم، فارس و دانشجو نیز «در راستای پروپاگاندا، با انتشار گسترده روایتهای جهتدار در تلاشاند تصویری کنترلشده از وضعیت کشور به حامیان حکومت ارائه دهند».
کاربر دیگری به نام صبا به موضوع «اینترنت طبقاتی» در ایران اشاره کرد و گفت: «طرفداران جمهوری اسلامی دو دستهاند؛ دسته خونریز و دسته خونشور. خونریزها اسلحه دارند و میجنگند؛ خونشورها اینترنت دارند.»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، ۱۹ اسفند به وجود «اینترنت طبقاتی» در کشور اذعان کرده و گفته بود: «برای افرادی که میتوانند صدای ما را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شده است.»
در آذرماه نیز افشای بهرهمندی برخی خبرنگاران، هنرمندان، فعالان سیاسی و چهرههای نزدیک به حکومت از «سیمکارت سفید»، بهدلیل وجود رانت و اعطای امتیازات ویژه، موجی از خشم و اعتراض را در میان افکار عمومی برانگیخته بود.
کاربری به نام آرنی از دشواری ارتباط ایرانیان خارج از کشور با عزیزانشان در داخل ایران نوشت و خواستار اطلاعرسانی گستردهتر درباره قطع اینترنت در ایران شد.
آرنی گفت: «وقتی با خانوادهام حرف میزنم، انگار پشت یک دیوار بلند هستم. تماسهای کوتاه، حرفهای نصفه، بیخبری از دنیا و لبخندهایی که واقعی نیست.»
کاربر دیگری در انتقاد از عملکرد جمهوری اسلامی، مجموعهای از رفتارهای حکومت را برشمرد: «اقدامات تروریستی در سایر کشورها و ایجاد رعب و وحشت و ترویج خشونت بین مردم، انتشار دروغ و اخبار کذب، تهدید مالی و جانی علیه دیاسپورا، محدودیت شدید اینترنت بهویژه در زمان جنگی و پارازیت بر روی ماهوارههای تلویزیونی».
کاربری نیز به پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت در ایران اشاره کرد و گفت شرکتها در بسیاری از شهرستانها به تعدیل نیرو روی آوردهاند.
او اضافه کرد: «شرکتهایی که سروکار آنها با اینترنت و برنامهنویسی است، همه خوابیدهاند.»
قطعی اینترنت در ایران در حالی ادامه دارد که بر اساس گزارش رسانههای حکومتی، شماری از شهروندان بهدلیل استفاده از استارلینک بازداشت شدهاند.
به گزارش پایگاه خبری «میدلایست آی»، فیدان پیشتر در نشستی منطقهای که در ریاض برگزار شد، حضور یافت.
شرکتکنندگان در این نشست در بیانیهای مشترک از حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه، بهویژه علیه زیرساختهای غیرنظامی، انتقاد کردند.
وزیر خارجه ترکیه پس از شرکت در این نشست گفت کشورهای حوزه خلیج فارس این پرسش را مطرح میکنند که چرا حکومت ایران آنها را هدف قرار داده است. به گفته او، این کشورها تاکید دارند که در آغاز این جنگ نقشی نداشتهاند و آن را «موضوعی جداگانه» میدانند.
فیدان افزود کشورهای منطقه معتقدند حمله به آنها «ناعادلانه» است و باید به اقدامات جمهوری اسلامی پاسخ داده شود.
او ادامه داد: «آنها همچنین میگویند که ایران نهتنها پایگاههای نظامی، بلکه زیرساختهای غیرنظامی و اهداف اقتصادی را نیز هدف قرار داده و این اقدام عمدی است.»
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی، ۱۲ کشور منطقه از جمله عربستان سعودی، امارات، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان و جمهوری آذربایجان را هدف قرار داده است؛ حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
این در حالی است که تاسیسات غیرنظامی، از جمله فرودگاهها و هتلها، از اهداف حملات جمهوری اسلامی بودهاند.
تغییر رویکرد کشورهای خلیج فارس
فیدان در ادامه گفت کشورهای حوزه خلیج فارس تاکید دارند که اگر وضعیت کنونی ادامه پیدا کند، «مجبور خواهند شد اقدامات متقابلی انجام دهند.»
وزیر خارجه ترکیه افزود: «در این نشست، آنها آخرین هشدارهای خود را در این زمینه صادر کردند. حملات گسترده اخیر نیز باعث شدت گرفتن [نگرانیها] شده و سطح خطر افزایش یافته است.»
همزمان با برگزاری این نشست با حضور فیدان و وزیران خارجه آذربایجان، بحرین، مصر، اردن، کویت، لبنان، پاکستان، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و سوریه، جمهوری اسلامی با شلیک موشکها و پهپادهایی بهسوی ریاض، بر تنشها افزود.
رسانه میدلایست آی این اقدام تهران را «نشانه تهدید» توصیف کرده است.
حملات اخیر حکومت ایران به تاسیسات گازی قطر و زیرساختهای نفتی عربستان سعودی باعث خشم کشورهای منطقه شده و آنها را به بازنگری در نحوه برخورد با تهران واداشته است.
عربستان سعودی موافقت کرده است پایگاه هوایی ملک فهد در طائف در غرب این کشور را در اختیار آمریکا قرار دهد؛ موضوعی که نشاندهنده تغییر رویکرد ریاض و شماری دیگر از بازیگران منطقهای به مناقشه کنونی است.
میدلایست آی به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت شیخ عبدالله بن زاید، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی، پیشتر در تماس با مارکو روبیو، همتای آمریکایی خود، اعلام کرد این کشور برای ادامه جنگ تا ۹ ماه آمادگی دارد.
فیدان: نمیخواهیم یک جنگ طولانیمدت کل منطقه را تحت تاثیر قرار دهد
فیدان در ادامه اظهارات خود گفت آنکارا با «تجاوز و توسعهطلبی اسرائیل» و همچنین «اقدامات ایران برای گسترش جنگ در سراسر منطقه» مخالف است و از مسیر دیپلماتیک بهدنبال کاهش تنشها خواهد بود.
او با اشاره به احتمال ورود مستقیم کشورهای خلیج فارس به درگیریها افزود: «ما به هیچ وجه نمیخواهیم این وضعیت به یک جنگ طولانیمدت تبدیل شود که کل منطقه را دربر بگیرد.»
به گفته وزیر خارجه ترکیه، این جنگ میتواند تغییرات مهمی در کشورهای خلیج فارس بهدنبال داشته باشد و احتمال دارد برنامهها و سرمایهگذاریهای تازهای در حوزه صنعت دفاعی در دستور کار قرار گیرد.
نشریه واینت گزارش داد که شب گذشته (جمعه ۲۹ اسفند)، یک عرب فلسطینی بر اثر ترکشِ آوارِ موشکی که نزدیک مسجدالاقصی در اورشلیم فرود آمد، زخمی شد. بنا بر گزارشها از «هلال احمر فلسطین»، فرد مجروح در محدوده شهر قدیم بر اثر اصابت ترکش آسیب دید و برای درمان به مرکز درمانی منتقل شد.
محل اصابت در نزدیکی «دروازه مغاربه» (Mughrabi Gate) رخ داد؛ در فاصلهای حدود ۳۵۰ متر از مجموعه مسجدالاقصی. بخشی از تاسیسات منطقه دچار آسیب شد و ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، دود غلیظِ برخاسته از محل اصابت را نشان میداد.
دفتر «فرماندار عرب فلسطینیِ اورشلیم» گزارش داد نیروهای امنیتی اسرائیل به دلیل وضعیت اضطراری و ممنوعیت تجمع، محوطه مسجدالاقصی را بستند و نمازگزاران را تخلیه کردند. مسجد ابراهیمی (غار پدرسالاران) در الخلیل نیز پس از تخلیه نمازگزاران و کارکنان، «تا اطلاع ثانوی» بسته شد.
به نوشته سایت «اسرائیل نشنالنیوز» این رخدادها موجی از واکنشهای شدید در سراسر جهان عرب و در شبکههای اجتماعی بهراه انداخت، در حالیکه بیشتر مقامهای ارشد عرب سکوت کردند. برخی تحلیلگران و کاربران مستقیماً [حکومت] ایران را متهم کردند که به سوی منطقهای فوقالعاده حساس از نظر مذهبی شلیک کرده و آن را خطری جدی برای یکی از مقدسترین اماکن اسلامی دانستند. یکی از کاربران نوشت: «الاقصی و ابراهیمی در رمضان خالیاند. خامنهای کاری را میکند که [ایتامار] بنگویر و [بزالل] اسموتریچ نتوانستند.»
اشاره این کاربر به دو وزیر راستگرای دولت اسرائیل است که از مروجان اعمال محدودیت بر اماکن اسلامی مورد احترام مسلمانان در اورشلیم هستند.
این خشم با حملات حکومت ایران به کشورهای عربی و شلیک موشکهایی که به یهودیه و سامره (در کرانه باختری) نیز رسیده و پنجشنبه گذشته چهار زن فلسطینی را کشته بود، تشدید شد. همزمان، یک نظریه توطئه در فضای مجازی دستبهدست شد که ادعا میکرد حکومت ایران علاقهای به آسیبزدن به اورشلیم ندارد و این اسرائیل است که با موشکهای رهگیر باعث سقوط آوار و ترکشها شده است.
دولت تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام کرد که محمد مصطفی، نخستوزیر، جلسه اضطراری تشکیل داده تا آمادگی نهادهای مختلف را برای تحولات اخیر بررسی کند و به طرفهای ذیربط دستور داده است برای کمک به غیرنظامیان اقدام کنند.
طی ۴ تا ۸ هفته گذشته مجموعهای از اقدامات حکومت ایران- از ارسال پیامهای رادیویی مبنی بر «عدم اجازه عبور»، تهدید علنی به آتش زدن کشتیها، مینریزی، و حملات پهپادی یا قایقهای انفجاری به شناورها - به اختلال و توقف رفتوآمد نفتکشها و کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز انجامیده و بازار جهانی انرژی را با جهش قیمت و کمبود عرضه مواجه کرده است.
بهگزارش رویترز، بستهشدن موثر تنگه هرمز عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع جهان را مختل کرده و تنها در سه هفته نخست جنگ، حدود ۴۰۰ میلیون بشکه عرضه را از بازار خارج کرده است؛ قیمت شاخصهای جهانی نفت بیش از ۵۰ درصد بالا رفته و در معاملات فیزیکی، نفت خاورمیانه رکوردهایی نزدیک به ۱۶۴ دلار را ثبت کرده است.
در واکنش، آمریکا نیروهای بیشتری به منطقه اعزام کرده، درباره اسکورت دریایی و حتی سناریوهای فشار بیشتر (از جمله گزینه تصرف جزیره خارک) بحث کرده و از متحدان خواسته برای «تضمین آزادی کشتیرانی» در تنگه هرمز مشارکت کنند؛ با این حال، بسیاری از کشورها مشارکت نظامی را محدود یا مشروط به توقف درگیریها کردهاند.
اختلال در تنگه هرمز از اواخر فوریه و همزمان با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به خاک ایران شدت گرفت. مقام یک ماموریت دریایی اتحادیه اروپا گفته بود کشتیها پیامهای VHF (عدم اجازه عبور) از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دریافت کردهاند که بر اساس آن «هیچ کشتی اجازه عبور از تنگه هرمز را ندارد».
تهران سپس تهدیدهای صریحتری مطرح کرد. از جمله، یک مقام ارشد مشاور فرمانده سپاه در ۱۱ اسفند اعلام کرد «تنگه بسته است» و هر کشتی که تلاش کند عبور کند «به آتش کشیده میشود».
در هفتههای بعد، گزارشهای متعدد از حمله به شناورها (از جمله با «قایقهای انفجاری» و «پهپادهای دریایی») و نیز گزارشهای اطلاعاتی از «مینریزی» در مسیر عبور منتشر شد.
همزمان با تشدید بحران انرژی، دولت ترامپ برای کنترل قیمتها اقداماتی مکمل انجام داده است: از جمله صدور معافیت ۳۰ روزه برای فروش نفت ایرانِ «بارگیریشده روی نفتکشها» (حدود ۱۴۰ میلیون بشکه) بهمنظور افزایش موقت عرضه جهانی.
روند زمانی تحولات اخیر در تنگه هرمز
۱۴ بهمن ۱۴۰۴: گزارش شد قایقهای ایرانی به نفتکش با پرچم آمریکا نزدیک شده و درخواست توقف/آمادگی برای بازرسی دادهاند؛ کشتی با اسکورت یک ناو آمریکایی مسیر را ادامه داده است.
۱۶ بهمن ۱۴۰۴: سپاه از بازداشت دو شناور در خلیج فارس به اتهام «قاچاق سوخت» خبر داد.
۲۰ بهمن ۱۴۰۴: اداره دریانوردی آمریکا (MARAD) به کشتیهای با پرچم آمریکا توصیه کرد تا حد امکان از آبهای سرزمینی ایران فاصله بگیرند و در صورت درخواست بازرسی، «شفاهی» اجازه ندهند (با توصیه به عدم مقاومت فیزیکی در صورت سوار شدن).
۹ اسفند ۱۴۰۴: بهگفته مقام ماموریت دریایی اتحادیه اروپا، پیام رادیویی «عدم اجازه عبور» از سوی سپاه به کشتیها مخابره شده است؛ دادههای رهگیری کشتیها نشان داد تردد نفتکشها به «نزدیکبه توقف» رسید و صدها شناور پشت تنگه هرمز معطل شدند.
۱۰ تا ۲۰ اسفند ۱۴۰۴: گزارش شد حملات «پهپاد دریایی - قایق انفجاری» و «پرتابههای ناشناس - پهپاد» به چندین شناور رخ داده و در برخی موارد تلفات انسانی داشته است.
۱۹ و ۲۰ اسفند ۱۴۰۴: آمریکا گفت شناورهای مینریز ایرانی را هدف قرار داده و همزمان منابع آگاه اعلام کردند حکومت ایران «حدود یک دوجین مین» در تنگه مستقر کرده است.
۲۸ اسفند ۱۴۰۴: سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد حدود ۲۰ هزار دریانورد روی نزدیک به ۲ هزار کشتی در غرب تنگه هرمز تحت تاثیر بحراناند و ۱۷ «رخداد» دریایی گزارش شده که به دستکم ۷ مرگ انجامیده است.
اثرات بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، تنگه هرمز در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط محل عبور حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده بوده (حدود ۲۵ درصد تجارت دریابرد نفت جهان) و مسیر عبور بخش بزرگی از گاز مایع نیز هست؛ قطر و امارات در مجموع نزدیک به ۱۹ درصد تجارت جهانی گاز مایع را از مسیر تنگه هرمز جابهجا میکنند و ظرفیت مسیرهای جایگزین برای دورزدن تنگه هرمز محدود (حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز) برآورد میشود.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز گزارش کرده در سال ۲۰۲۴ میانگین جریان نفت از هرمز حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بوده که معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی است و گزینههای جایگزین اندکاند.
در بحران جاری، رویترز گزارش داده «بستهشدن موثر» هرمز از زمان شروع جنگ (۹ اسفند) عبور ۲۰ درصد نفت و گاز مایع جهان را مختل کرده و تا ۱ فروردین حدود ۴۰۰ میلیون بشکه (حدود ۴ روز عرضه جهانی) را از بازار خارج کرده است؛ قیمت نفت معیار جهانی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و به بالای ۱۱۰ دلار رسیده است.
همزمان، آژانس بینالمللی انرژی با هدف کاهش شوک، از آزادسازی کمسابقه «بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه» از ذخایر اضطراری خبر داد (ترکیبی از ذخایر دولتی و صنعتی).
دولت ترامپ نیز علاوه بر اقدامات داخلی، معافیت ۳۰روزهای صادر کرد تا فروش نفت ایرانِ «در دریا» (حدود ۱۴۰ میلیون بشکه) از نفتکشها ممکن شود. اقدامی که مقامهای آمریکایی آن را تلاش برای افزایش عرضه و کاهش قیمتها توصیف کردهاند.
واکنشهای دیپلماتیک و نظامی
در سطح دیپلماتیک، رهبران چندین کشور- از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، ژاپن و دیگران- در بیانیهای مشترک، «حملات به کشتیهای تجاری»، «مینریزی»، «حملات پهپادی و موشکی» و «بستهشدن بالفعل تنگه» را محکوم کردند و اعلام آمادگی کردند در «تلاشهای مناسب» برای تضمین عبور امن کمک کنند.
همچنین وزیران خارجه گروه هفت اعلام کردند آمادهاند برای حفاظت از عرضه انرژی جهانی اقدام کنند و بر اهمیت حفاظت از مسیرهای دریایی از جمله تنگه هرمز تاکید کردند.
در سطح نظامی، رویترز به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش کرده است که آمریکا هزاران تفنگدار و ملوان اضافی را به خاورمیانه اعزام میکند (از جمله یک واحد اعزامی تفنگداران با حدود ۲۵۰۰ نیرو به همراه ناو آبی–خاکی باکسر و شناورهای همراه)؛ مقامها گفتهاند تصمیمی برای اعزام نیرو «به داخل ایران» گرفته نشده، اما این اعزام «ظرفیت عملیات آینده» را افزایش میدهد.
در همین حال، آمریکا و متحدانش برای بازگرداندن کشتیها به مسیر، ابزارهای غیردولتی نیز فعال کردهاند: برخی از شرکتهای بیمه اعلام کردند تسهیلات بیمه جنگیاش را برای کشتیهای عبوری از هرمز در دسترس میگذارند و به طرح بیمه اتکایی ۲۰ میلیارد دلاری نهاد توسعه مالی آمریکا (DFC) اشاره شد.
در حوزه رایزنی با شرکای آسیایی، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا در تماس با وزیر خارجه کره جنوبی بر ضرورت همکاری کشورها برای «امنسازی تنگه هرمز» و تثبیت اقتصاد جهانی و قیمت نفت تاکید کرده است.
از سوی دیگر، بهگزارش رویترز از قول کیودو، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفته حکومت ایران آماده است عبور کشتیهای مرتبط با ژاپن را تسهیل کند و در اینباره گفتوگوهایی با توکیو آغاز شده است؛ موضوعی که نشانهای از «استثناهای محدود» در شرایط بسته بودن هرمز تلقی میشود.
تهدید ۴۸ساعته اخیر در ادامه زنجیرهای از هشدارها و تهدیدهای قبلی دولت ترامپ درباره حکومت ایران و نیز تحولات میدانی تنگه هرمز قرار میگیرد:
۳ بهمن ۱۳۹۶: ترامپ در پیامی خطاب به حکومت ایران گفت «هرگز آمریکا را تهدید نکنید» و از «پیامدهایی بیسابقه در تاریخ» سخن گفت.
۱۱ دی ۱۳۹۸: ترامپ هشدار داد اگر در حملهای به تاسیسات آمریکا «جانی از دست برود»، ایران «بهای بسیار سنگینی» خواهد پرداخت.
۱۴ تا ۱۶ دی ۱۳۹۸: پس از کشتهشدن قاسم سلیمانی، ترامپ تهدید کرد ۵۲ هدف ایرانی را «خیلی سریع و خیلی سخت» خواهد زد و سپس بر تهدید علیه «سایتهای فرهنگی» پافشاری کرد.
۹ خرداد ۱۴۰۴: رسانههای ایران گزارش دادند تهدید ترامپ درباره «نابودی تاسیسات هستهای ایران» از نگاه تهران «خط قرمز» است.
۳۱ خرداد ۱۴۰۴: رویترز گزارش داد ترامپ پس از حملات آمریکا به سه سایت اصلی هستهای ایران، تهران را به «حملات ویرانگرتر» در صورت عدم پذیرش صلح تهدید کرد.
۱ بهمن ۱۴۰۴: ترامپ در واکنش به گزارشهای مربوط به تهدید ترور، گفت اگر [حکومت] ایران اقدامی انجام دهد، دستور داده «از روی زمین محو شوند».
۱۹ اسفند ۱۴۰۴: ترامپ خواستار «حذف فوری» هرگونه مین در هرمز شد و از «پیامدهای نظامی» (بدون جزئیات) سخن گفت؛ همزمان آمریکا از هدف قرار دادن شناورهای مینریز خبر داد.
۲۹ اسفند ۱۴۰۴: گزارش شد دولت ترامپ سناریوهایی مانند «اشغال یا محاصره خارک» برای فشار به بازگشایی تنگه هرمز را بررسی میکند.
۱ فروردین ۱۴۰۵: تهدید جدید ترامپ به حمله به «نیروگاههای برق» در صورت باز نشدن کامل تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت منتشر شد.
در کنار تهدیدهای لفظی، دادههای میدانیِ هفتههای اخیر نشان میدهد مجموعه اقدامات جمهوری اسلامی ایران - از پیامهای «عدم اجازه عبور»، تهدید مستقیم علیه کشتیها، و حملات پهپادی-قایقهای انفجاری و مینریزی- عملاً تنگه هرمز را به کانون اصلی «شوک انرژی» تبدیل کرده و حتی نهادهای بینالمللی (IMO) را به طرح ایده «کریدور امن» برای خروج دریانوردان واداشته است.
مهلت ۴۸ ساعته ترامپ به جمهوری اسلامی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، با توجه به تشدید تنشها در منطقه حکایت از اوجگیری رویاروییها در ساعات آینده دارد.
