ایراناینترنشنال
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، هشدار داد در صورتی که جمهوری اسلامی به اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز ادامه دهد، نیروگاههای ایران هدف قرار خواهند گرفت. ایران چند نیروگاه دارد، مهمترین آنها کداماند و در چه مناطقی قرار دارند؟ آیا با حملات نظامی میتوان ایران را خاموش کرد؟
بر پایه آخرین آمارهای وزارت نیرو، ایران حدود ۴۰.۶ میلیون مشترک برق دارد که ۳۲.۳ میلیون از آنها، مشترکان برق خانگی هستند.
اگرچه آمارهای رسمی ظرفیت نیروگاههای برق-آبی را ۱۳.۴ درصد ذکر کردهاند، اما در عمل با توجه به وضعیت سدها، سهم واقعی این بخش کمتر از ۵ درصد است.
بار اصلی شبکه برق ایران بر دوش نیروگاههای حرارتی است که بیش از ۹۵ درصد برق کشور را تامین میکنند.
نزدیک به ۱۳۰ نیروگاه حرارتی با ظرفیت تولید ۷۸۰۰۰ مگاوات در کشور وجود دارد که از این تعداد، حدود ۲۰ نیروگاه ظرفیت بیش از ۱۰۰۰ مگاوات دارند و سه نیروگاه نیز بیش از ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت تولید برق دارند.
مهمترین نیروگاههای کشور
از بین ۲۰ نیروگاه کشور، نیروگاه دماوند با ظرفیت حدود ۲۹۰۰ مگاوات، بزرگترین آنها به شمار میرود.
این تاسیسات که نیروگاه پاکدشت نیز نامیده میشود، حدودا ۲۰۰ هکتار وسعت دارد و در ۵۰ کیلومتری جنوب شرقی تهران در جاده خاوران واقع شده است. هزینه ساخت آن نزدیک به دو میلیارد یورو بود.
نیروگاه ۲۰۰ هکتاری نکا یا بهشهر در حاشیه دریای خزر در استان مازندران واقع شده و ظرفیت آن نزدیک به ۲۲۰۰ مگاوات است.
پس از این دو، نیروگاه رجایی در حاشیه جاده کرج-قزوین قرار دارد. ظرفیت تولید آن حدود ۲۰۰۰ مگاوات و مساحت آن حدود ۳۵۰ هکتار است.
مهمترین نیروگاههای تهران
۵ نیروگاه مهم و تاثیرگذار بر شبکه برق تهران، بهترتیب نیروگاههای دماوند، رجایی، منتظرالقائم، رودشور و مفتح هستند.
در داخل تهران، نیروگاههای کوچکتر بعثت، ری، طرشت و پرند قرار دارند، اما ظرفیت آنها با تاسیساتی نظیر دماوند و رجایی قابل مقایسه نیست.
بزرگترین آنها نیروگاه پرند است که ظرفیت آن حدود ۹۵۰ مگاوات است. نیروگاه طرشت تنها ۵۰ مگاوات ظرفیت دارد و نیروگاه بعثت نزدیک به ۲۵۰ مگاوات.
شبکه انتقال غیرمتمرکز
برای هدف قرار دادن نیروگاهی مانند دماوند، با چندین برج خنککننده و واحدهای مختلف در زمینی به مساحت ۲۰۰ هکتار، حدودا ۳۰ برابر وسیعتر از میدان شهیاد (آزادی) تهران، باید حمله وسیعی انجام شود.
با این وجود، آسیب به بخشهای حیاتی هر نیروگاه میتواند آن را بهطور موقت از چرخه خارج کند.
حتی با فرض نابودی کامل بزرگترین نیروگاه ایران، یعنی نیروگاه دماوند، تنها ۳.۷ درصد ظرفیت تولید کل کشور از چرخه خارج میشود، که بخشی از آن با توقف حدود ۴۰۰ مگاوات برق صادراتی قابل جبران است.
خاموشی در ایران ممکن است؟
با توجه به غیرمتمرکز بودن نیروگاههای کشور، خاموشی در ایران با بمباران بخشی از یک یا چند نیروگاه ممکن نیست.
طبق آخرین آمار، طول شبکه انتقال و فوق توزیع برق حدود ۱۳۳ هزار کیلومتر است. با احتساب خطوط انتقال شهری و روستایی، این رقم به بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار کیلومتر میرسد.
این شبکه انتقال با ۸۵۷ هزار ترانسفورماتور در سراسر کشور پشتیبانی میشود. با توجه به وسعت و ظرفیت پستهای فشار قوی انتقال و فوق توزیع، احتمالا ۲ تا ۵ هزار پست بزرگ و متوسط در کشور وجود دارند.
هدف قرار دادن این پستها میتواند بخشهایی از کشور را به شکل موقت با خاموشی مواجه کند، اما جایگزینی آنها چندان دشوار نیست.
چنانکه پس از مشاهده نورهای آبی در آسمان مناطق غربی تهران و کرج که احتمالا ناشی از انفجار پستهای برق بود، برق مناطق غربی تهران برای مدتی قطع، اما دوباره برقرار شد.
آنچه جنگ نتوانست، اما جمهوری اسلامی توانست
پس از هشدار ترامپ، برخی استدلال کردند که حمله به نیروگاههای کشور خسارات جبرانناپذیری به زیرساختهای ایران وارد خواهد کرد.
با این حال، حمله به یک یا چند نیروگاه در شبکه تولید و توزیع برق کشوری به وسعت ایران نمیتواند آثار بسیار بزرگی به همراه داشته باشد و بخشهای وسیعی از کشور را با خاموشی طولانیمدت مواجه کند.
این در حالی است که عدم توسعه و بهروزرسانی شبکه تولید و انتقال قادر به انجام این کار است.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، برق در ایران جیرهبندی شده بود و علت آن عدم سرمایهگذاری، توسعه و تعمیرات طی سالهای طولانی بود.
حتی پس از جنگ ۱۲ روزه، خاموشیها به شکل قابل توجهی در ایران کاهش یافت. شایعه شده بود علت این کاهش، هدف قرار گرفتن ماینرهای سپاه پاسداران در حملات بود. افزایش ناگهانی قیمت بیتکوین نیز این شایعه را تقویت کرد.
به هر ترتیب، به نظر نمیرسد شبکه برق کشوری با بیش از ۱۳۰ نیروگاه حرارتی غیرمتمرکز، یک میلیون و ۳۰۰ هزار کیلومتر خطوط انتقال و ۲ تا ۵ هزار پست تقویت، با یک دو حمله نظامی نابود شود.
اما سالها سوءمدیریت آنچه را یک جنگ تمامعیار قادر به انجام آن نیست، ممکن میکند؛ چنانکه شهروندان ایرانی پیش از جنگ شاهد آن بودند.
نتبلاکس یکشنبه دوم فروردین در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از گذشت ۵۲۸ ساعت، ایران به بیستوسومین روز انزوای ارتباطی خود از جهان رسیده است.
این نهاد افزود: «این اقدام به فشارهای ناشی از شرایط جنگی برای میلیونها غیرنظامی افزوده و آنها را از دسترسی به منابع مستقل اطلاعات و هشدارها محروم کرده است.»
این طولانیترین دوره قطع اینترنت در تاریخ ایران محسوب میشود و رکورد پیشین جمهوری اسلامی در محدودسازی ارتباطات مردمی را که در جریان اعتراضات سراسری دیماه ثبت شده بود، پشت سر گذاشته است.
جمهوری اسلامی در روزهای اخیر کوشیده است افزون بر قطع اینترنت، با ایجاد پارازیت گسترده بر شبکههای ماهوارهای و رادیویی، مانع از ارتباط مردم ایران با جهان خارج شود و بدین ترتیب، روایت رسمی خود از جنگ کنونی را غالب سازد.
ارتش اسرائیل ۲۲ اسفند با اشاره به قطع اینترنت در ایران اعلام کرد جمهوری اسلامی عمدا مانع از آن میشود که هشدارهای مربوط به حملات اسرائیل به مردم ایران برسد و بدین ترتیب، از شهروندان بهعنوان «سپر انسانی» استفاده میکند.
تشدید سرکوب، نابرابری دیجیتال و بحران اقتصادی
پس از هفتهها قطعی اینترنت در ایران، کاربران شبکههای اجتماعی از تداوم فشارهای امنیتی، تشدید نابرابری دیجیتال و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن خبر میدهند.
کاربری به نام علیرضا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از گذشت ۲۳ روز از قطع اینترنت، «جریانهای وابسته با استفاده از سیمکارتهای سفید، در فضای مجازی به تهدید و اعمال فشار علیه شهروندان داخل و خارج از کشور ادامه میدهند».
او هشدار داد رسانههای حکومتی مانند تسنیم، فارس و دانشجو نیز «در راستای پروپاگاندا، با انتشار گسترده روایتهای جهتدار در تلاشاند تصویری کنترلشده از وضعیت کشور به حامیان حکومت ارائه دهند».
کاربر دیگری به نام صبا به موضوع «اینترنت طبقاتی» در ایران اشاره کرد و گفت: «طرفداران جمهوری اسلامی دو دستهاند؛ دسته خونریز و دسته خونشور. خونریزها اسلحه دارند و میجنگند؛ خونشورها اینترنت دارند.»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، ۱۹ اسفند به وجود «اینترنت طبقاتی» در کشور اذعان کرده و گفته بود: «برای افرادی که میتوانند صدای ما را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شده است.»
در آذرماه نیز افشای بهرهمندی برخی خبرنگاران، هنرمندان، فعالان سیاسی و چهرههای نزدیک به حکومت از «سیمکارت سفید»، بهدلیل وجود رانت و اعطای امتیازات ویژه، موجی از خشم و اعتراض را در میان افکار عمومی برانگیخته بود.
کاربری به نام آرنی از دشواری ارتباط ایرانیان خارج از کشور با عزیزانشان در داخل ایران نوشت و خواستار اطلاعرسانی گستردهتر درباره قطع اینترنت در ایران شد.
آرنی گفت: «وقتی با خانوادهام حرف میزنم، انگار پشت یک دیوار بلند هستم. تماسهای کوتاه، حرفهای نصفه، بیخبری از دنیا و لبخندهایی که واقعی نیست.»
کاربر دیگری در انتقاد از عملکرد جمهوری اسلامی، مجموعهای از رفتارهای حکومت را برشمرد: «اقدامات تروریستی در سایر کشورها و ایجاد رعب و وحشت و ترویج خشونت بین مردم، انتشار دروغ و اخبار کذب، تهدید مالی و جانی علیه دیاسپورا، محدودیت شدید اینترنت بهویژه در زمان جنگی و پارازیت بر روی ماهوارههای تلویزیونی».
کاربری نیز به پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت در ایران اشاره کرد و گفت شرکتها در بسیاری از شهرستانها به تعدیل نیرو روی آوردهاند.
او اضافه کرد: «شرکتهایی که سروکار آنها با اینترنت و برنامهنویسی است، همه خوابیدهاند.»
قطعی اینترنت در ایران در حالی ادامه دارد که بر اساس گزارش رسانههای حکومتی، شماری از شهروندان بهدلیل استفاده از استارلینک بازداشت شدهاند.
به گزارش پایگاه خبری «میدلایست آی»، فیدان پیشتر در نشستی منطقهای که در ریاض برگزار شد، حضور یافت.
شرکتکنندگان در این نشست در بیانیهای مشترک از حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه، بهویژه علیه زیرساختهای غیرنظامی، انتقاد کردند.
وزیر خارجه ترکیه پس از شرکت در این نشست گفت کشورهای حوزه خلیج فارس این پرسش را مطرح میکنند که چرا حکومت ایران آنها را هدف قرار داده است. به گفته او، این کشورها تاکید دارند که در آغاز این جنگ نقشی نداشتهاند و آن را «موضوعی جداگانه» میدانند.
فیدان افزود کشورهای منطقه معتقدند حمله به آنها «ناعادلانه» است و باید به اقدامات جمهوری اسلامی پاسخ داده شود.
او ادامه داد: «آنها همچنین میگویند که ایران نهتنها پایگاههای نظامی، بلکه زیرساختهای غیرنظامی و اهداف اقتصادی را نیز هدف قرار داده و این اقدام عمدی است.»
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی، ۱۲ کشور منطقه از جمله عربستان سعودی، امارات، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان و جمهوری آذربایجان را هدف قرار داده است؛ حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
این در حالی است که تاسیسات غیرنظامی، از جمله فرودگاهها و هتلها، از اهداف حملات جمهوری اسلامی بودهاند.
تغییر رویکرد کشورهای خلیج فارس
فیدان در ادامه گفت کشورهای حوزه خلیج فارس تاکید دارند که اگر وضعیت کنونی ادامه پیدا کند، «مجبور خواهند شد اقدامات متقابلی انجام دهند.»
وزیر خارجه ترکیه افزود: «در این نشست، آنها آخرین هشدارهای خود را در این زمینه صادر کردند. حملات گسترده اخیر نیز باعث شدت گرفتن [نگرانیها] شده و سطح خطر افزایش یافته است.»
همزمان با برگزاری این نشست با حضور فیدان و وزیران خارجه آذربایجان، بحرین، مصر، اردن، کویت، لبنان، پاکستان، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و سوریه، جمهوری اسلامی با شلیک موشکها و پهپادهایی بهسوی ریاض، بر تنشها افزود.
رسانه میدلایست آی این اقدام تهران را «نشانه تهدید» توصیف کرده است.
حملات اخیر حکومت ایران به تاسیسات گازی قطر و زیرساختهای نفتی عربستان سعودی باعث خشم کشورهای منطقه شده و آنها را به بازنگری در نحوه برخورد با تهران واداشته است.
عربستان سعودی موافقت کرده است پایگاه هوایی ملک فهد در طائف در غرب این کشور را در اختیار آمریکا قرار دهد؛ موضوعی که نشاندهنده تغییر رویکرد ریاض و شماری دیگر از بازیگران منطقهای به مناقشه کنونی است.
میدلایست آی به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت شیخ عبدالله بن زاید، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی، پیشتر در تماس با مارکو روبیو، همتای آمریکایی خود، اعلام کرد این کشور برای ادامه جنگ تا ۹ ماه آمادگی دارد.
فیدان: نمیخواهیم یک جنگ طولانیمدت کل منطقه را تحت تاثیر قرار دهد
فیدان در ادامه اظهارات خود گفت آنکارا با «تجاوز و توسعهطلبی اسرائیل» و همچنین «اقدامات ایران برای گسترش جنگ در سراسر منطقه» مخالف است و از مسیر دیپلماتیک بهدنبال کاهش تنشها خواهد بود.
او با اشاره به احتمال ورود مستقیم کشورهای خلیج فارس به درگیریها افزود: «ما به هیچ وجه نمیخواهیم این وضعیت به یک جنگ طولانیمدت تبدیل شود که کل منطقه را دربر بگیرد.»
به گفته وزیر خارجه ترکیه، این جنگ میتواند تغییرات مهمی در کشورهای خلیج فارس بهدنبال داشته باشد و احتمال دارد برنامهها و سرمایهگذاریهای تازهای در حوزه صنعت دفاعی در دستور کار قرار گیرد.
نشریه واینت گزارش داد که شب گذشته (جمعه ۲۹ اسفند)، یک عرب فلسطینی بر اثر ترکشِ آوارِ موشکی که نزدیک مسجدالاقصی در اورشلیم فرود آمد، زخمی شد. بنا بر گزارشها از «هلال احمر فلسطین»، فرد مجروح در محدوده شهر قدیم بر اثر اصابت ترکش آسیب دید و برای درمان به مرکز درمانی منتقل شد.
محل اصابت در نزدیکی «دروازه مغاربه» (Mughrabi Gate) رخ داد؛ در فاصلهای حدود ۳۵۰ متر از مجموعه مسجدالاقصی. بخشی از تاسیسات منطقه دچار آسیب شد و ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شد، دود غلیظِ برخاسته از محل اصابت را نشان میداد.
دفتر «فرماندار عرب فلسطینیِ اورشلیم» گزارش داد نیروهای امنیتی اسرائیل به دلیل وضعیت اضطراری و ممنوعیت تجمع، محوطه مسجدالاقصی را بستند و نمازگزاران را تخلیه کردند. مسجد ابراهیمی (غار پدرسالاران) در الخلیل نیز پس از تخلیه نمازگزاران و کارکنان، «تا اطلاع ثانوی» بسته شد.
به نوشته سایت «اسرائیل نشنالنیوز» این رخدادها موجی از واکنشهای شدید در سراسر جهان عرب و در شبکههای اجتماعی بهراه انداخت، در حالیکه بیشتر مقامهای ارشد عرب سکوت کردند. برخی تحلیلگران و کاربران مستقیماً [حکومت] ایران را متهم کردند که به سوی منطقهای فوقالعاده حساس از نظر مذهبی شلیک کرده و آن را خطری جدی برای یکی از مقدسترین اماکن اسلامی دانستند. یکی از کاربران نوشت: «الاقصی و ابراهیمی در رمضان خالیاند. خامنهای کاری را میکند که [ایتامار] بنگویر و [بزالل] اسموتریچ نتوانستند.»
اشاره این کاربر به دو وزیر راستگرای دولت اسرائیل است که از مروجان اعمال محدودیت بر اماکن اسلامی مورد احترام مسلمانان در اورشلیم هستند.
این خشم با حملات حکومت ایران به کشورهای عربی و شلیک موشکهایی که به یهودیه و سامره (در کرانه باختری) نیز رسیده و پنجشنبه گذشته چهار زن فلسطینی را کشته بود، تشدید شد. همزمان، یک نظریه توطئه در فضای مجازی دستبهدست شد که ادعا میکرد حکومت ایران علاقهای به آسیبزدن به اورشلیم ندارد و این اسرائیل است که با موشکهای رهگیر باعث سقوط آوار و ترکشها شده است.
دولت تشکیلات خودگردان فلسطین اعلام کرد که محمد مصطفی، نخستوزیر، جلسه اضطراری تشکیل داده تا آمادگی نهادهای مختلف را برای تحولات اخیر بررسی کند و به طرفهای ذیربط دستور داده است برای کمک به غیرنظامیان اقدام کنند.
طی ۴ تا ۸ هفته گذشته مجموعهای از اقدامات حکومت ایران- از ارسال پیامهای رادیویی مبنی بر «عدم اجازه عبور»، تهدید علنی به آتش زدن کشتیها، مینریزی، و حملات پهپادی یا قایقهای انفجاری به شناورها - به اختلال و توقف رفتوآمد نفتکشها و کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز انجامیده و بازار جهانی انرژی را با جهش قیمت و کمبود عرضه مواجه کرده است.
بهگزارش رویترز، بستهشدن موثر تنگه هرمز عبور حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع جهان را مختل کرده و تنها در سه هفته نخست جنگ، حدود ۴۰۰ میلیون بشکه عرضه را از بازار خارج کرده است؛ قیمت شاخصهای جهانی نفت بیش از ۵۰ درصد بالا رفته و در معاملات فیزیکی، نفت خاورمیانه رکوردهایی نزدیک به ۱۶۴ دلار را ثبت کرده است.
در واکنش، آمریکا نیروهای بیشتری به منطقه اعزام کرده، درباره اسکورت دریایی و حتی سناریوهای فشار بیشتر (از جمله گزینه تصرف جزیره خارک) بحث کرده و از متحدان خواسته برای «تضمین آزادی کشتیرانی» در تنگه هرمز مشارکت کنند؛ با این حال، بسیاری از کشورها مشارکت نظامی را محدود یا مشروط به توقف درگیریها کردهاند.
اختلال در تنگه هرمز از اواخر فوریه و همزمان با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به خاک ایران شدت گرفت. مقام یک ماموریت دریایی اتحادیه اروپا گفته بود کشتیها پیامهای VHF (عدم اجازه عبور) از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دریافت کردهاند که بر اساس آن «هیچ کشتی اجازه عبور از تنگه هرمز را ندارد».
تهران سپس تهدیدهای صریحتری مطرح کرد. از جمله، یک مقام ارشد مشاور فرمانده سپاه در ۱۱ اسفند اعلام کرد «تنگه بسته است» و هر کشتی که تلاش کند عبور کند «به آتش کشیده میشود».
در هفتههای بعد، گزارشهای متعدد از حمله به شناورها (از جمله با «قایقهای انفجاری» و «پهپادهای دریایی») و نیز گزارشهای اطلاعاتی از «مینریزی» در مسیر عبور منتشر شد.
همزمان با تشدید بحران انرژی، دولت ترامپ برای کنترل قیمتها اقداماتی مکمل انجام داده است: از جمله صدور معافیت ۳۰ روزه برای فروش نفت ایرانِ «بارگیریشده روی نفتکشها» (حدود ۱۴۰ میلیون بشکه) بهمنظور افزایش موقت عرضه جهانی.
روند زمانی تحولات اخیر در تنگه هرمز
۱۴ بهمن ۱۴۰۴: گزارش شد قایقهای ایرانی به نفتکش با پرچم آمریکا نزدیک شده و درخواست توقف/آمادگی برای بازرسی دادهاند؛ کشتی با اسکورت یک ناو آمریکایی مسیر را ادامه داده است.
۱۶ بهمن ۱۴۰۴: سپاه از بازداشت دو شناور در خلیج فارس به اتهام «قاچاق سوخت» خبر داد.
۲۰ بهمن ۱۴۰۴: اداره دریانوردی آمریکا (MARAD) به کشتیهای با پرچم آمریکا توصیه کرد تا حد امکان از آبهای سرزمینی ایران فاصله بگیرند و در صورت درخواست بازرسی، «شفاهی» اجازه ندهند (با توصیه به عدم مقاومت فیزیکی در صورت سوار شدن).
۹ اسفند ۱۴۰۴: بهگفته مقام ماموریت دریایی اتحادیه اروپا، پیام رادیویی «عدم اجازه عبور» از سوی سپاه به کشتیها مخابره شده است؛ دادههای رهگیری کشتیها نشان داد تردد نفتکشها به «نزدیکبه توقف» رسید و صدها شناور پشت تنگه هرمز معطل شدند.
۱۰ تا ۲۰ اسفند ۱۴۰۴: گزارش شد حملات «پهپاد دریایی - قایق انفجاری» و «پرتابههای ناشناس - پهپاد» به چندین شناور رخ داده و در برخی موارد تلفات انسانی داشته است.
۱۹ و ۲۰ اسفند ۱۴۰۴: آمریکا گفت شناورهای مینریز ایرانی را هدف قرار داده و همزمان منابع آگاه اعلام کردند حکومت ایران «حدود یک دوجین مین» در تنگه مستقر کرده است.
۲۸ اسفند ۱۴۰۴: سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد حدود ۲۰ هزار دریانورد روی نزدیک به ۲ هزار کشتی در غرب تنگه هرمز تحت تاثیر بحراناند و ۱۷ «رخداد» دریایی گزارش شده که به دستکم ۷ مرگ انجامیده است.
اثرات بر بازار انرژی و اقتصاد جهانی
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، تنگه هرمز در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط محل عبور حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده بوده (حدود ۲۵ درصد تجارت دریابرد نفت جهان) و مسیر عبور بخش بزرگی از گاز مایع نیز هست؛ قطر و امارات در مجموع نزدیک به ۱۹ درصد تجارت جهانی گاز مایع را از مسیر تنگه هرمز جابهجا میکنند و ظرفیت مسیرهای جایگزین برای دورزدن تنگه هرمز محدود (حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز) برآورد میشود.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز گزارش کرده در سال ۲۰۲۴ میانگین جریان نفت از هرمز حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بوده که معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی است و گزینههای جایگزین اندکاند.
در بحران جاری، رویترز گزارش داده «بستهشدن موثر» هرمز از زمان شروع جنگ (۹ اسفند) عبور ۲۰ درصد نفت و گاز مایع جهان را مختل کرده و تا ۱ فروردین حدود ۴۰۰ میلیون بشکه (حدود ۴ روز عرضه جهانی) را از بازار خارج کرده است؛ قیمت نفت معیار جهانی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و به بالای ۱۱۰ دلار رسیده است.
همزمان، آژانس بینالمللی انرژی با هدف کاهش شوک، از آزادسازی کمسابقه «بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه» از ذخایر اضطراری خبر داد (ترکیبی از ذخایر دولتی و صنعتی).
دولت ترامپ نیز علاوه بر اقدامات داخلی، معافیت ۳۰روزهای صادر کرد تا فروش نفت ایرانِ «در دریا» (حدود ۱۴۰ میلیون بشکه) از نفتکشها ممکن شود. اقدامی که مقامهای آمریکایی آن را تلاش برای افزایش عرضه و کاهش قیمتها توصیف کردهاند.
واکنشهای دیپلماتیک و نظامی
در سطح دیپلماتیک، رهبران چندین کشور- از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند، ژاپن و دیگران- در بیانیهای مشترک، «حملات به کشتیهای تجاری»، «مینریزی»، «حملات پهپادی و موشکی» و «بستهشدن بالفعل تنگه» را محکوم کردند و اعلام آمادگی کردند در «تلاشهای مناسب» برای تضمین عبور امن کمک کنند.
همچنین وزیران خارجه گروه هفت اعلام کردند آمادهاند برای حفاظت از عرضه انرژی جهانی اقدام کنند و بر اهمیت حفاظت از مسیرهای دریایی از جمله تنگه هرمز تاکید کردند.
در سطح نظامی، رویترز به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش کرده است که آمریکا هزاران تفنگدار و ملوان اضافی را به خاورمیانه اعزام میکند (از جمله یک واحد اعزامی تفنگداران با حدود ۲۵۰۰ نیرو به همراه ناو آبی–خاکی باکسر و شناورهای همراه)؛ مقامها گفتهاند تصمیمی برای اعزام نیرو «به داخل ایران» گرفته نشده، اما این اعزام «ظرفیت عملیات آینده» را افزایش میدهد.
در همین حال، آمریکا و متحدانش برای بازگرداندن کشتیها به مسیر، ابزارهای غیردولتی نیز فعال کردهاند: برخی از شرکتهای بیمه اعلام کردند تسهیلات بیمه جنگیاش را برای کشتیهای عبوری از هرمز در دسترس میگذارند و به طرح بیمه اتکایی ۲۰ میلیارد دلاری نهاد توسعه مالی آمریکا (DFC) اشاره شد.
در حوزه رایزنی با شرکای آسیایی، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا در تماس با وزیر خارجه کره جنوبی بر ضرورت همکاری کشورها برای «امنسازی تنگه هرمز» و تثبیت اقتصاد جهانی و قیمت نفت تاکید کرده است.
از سوی دیگر، بهگزارش رویترز از قول کیودو، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفته حکومت ایران آماده است عبور کشتیهای مرتبط با ژاپن را تسهیل کند و در اینباره گفتوگوهایی با توکیو آغاز شده است؛ موضوعی که نشانهای از «استثناهای محدود» در شرایط بسته بودن هرمز تلقی میشود.
تهدید ۴۸ساعته اخیر در ادامه زنجیرهای از هشدارها و تهدیدهای قبلی دولت ترامپ درباره حکومت ایران و نیز تحولات میدانی تنگه هرمز قرار میگیرد:
۳ بهمن ۱۳۹۶: ترامپ در پیامی خطاب به حکومت ایران گفت «هرگز آمریکا را تهدید نکنید» و از «پیامدهایی بیسابقه در تاریخ» سخن گفت.
۱۱ دی ۱۳۹۸: ترامپ هشدار داد اگر در حملهای به تاسیسات آمریکا «جانی از دست برود»، ایران «بهای بسیار سنگینی» خواهد پرداخت.
۱۴ تا ۱۶ دی ۱۳۹۸: پس از کشتهشدن قاسم سلیمانی، ترامپ تهدید کرد ۵۲ هدف ایرانی را «خیلی سریع و خیلی سخت» خواهد زد و سپس بر تهدید علیه «سایتهای فرهنگی» پافشاری کرد.
۹ خرداد ۱۴۰۴: رسانههای ایران گزارش دادند تهدید ترامپ درباره «نابودی تاسیسات هستهای ایران» از نگاه تهران «خط قرمز» است.
۳۱ خرداد ۱۴۰۴: رویترز گزارش داد ترامپ پس از حملات آمریکا به سه سایت اصلی هستهای ایران، تهران را به «حملات ویرانگرتر» در صورت عدم پذیرش صلح تهدید کرد.
۱ بهمن ۱۴۰۴: ترامپ در واکنش به گزارشهای مربوط به تهدید ترور، گفت اگر [حکومت] ایران اقدامی انجام دهد، دستور داده «از روی زمین محو شوند».
۱۹ اسفند ۱۴۰۴: ترامپ خواستار «حذف فوری» هرگونه مین در هرمز شد و از «پیامدهای نظامی» (بدون جزئیات) سخن گفت؛ همزمان آمریکا از هدف قرار دادن شناورهای مینریز خبر داد.
۲۹ اسفند ۱۴۰۴: گزارش شد دولت ترامپ سناریوهایی مانند «اشغال یا محاصره خارک» برای فشار به بازگشایی تنگه هرمز را بررسی میکند.
۱ فروردین ۱۴۰۵: تهدید جدید ترامپ به حمله به «نیروگاههای برق» در صورت باز نشدن کامل تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت منتشر شد.
در کنار تهدیدهای لفظی، دادههای میدانیِ هفتههای اخیر نشان میدهد مجموعه اقدامات جمهوری اسلامی ایران - از پیامهای «عدم اجازه عبور»، تهدید مستقیم علیه کشتیها، و حملات پهپادی-قایقهای انفجاری و مینریزی- عملاً تنگه هرمز را به کانون اصلی «شوک انرژی» تبدیل کرده و حتی نهادهای بینالمللی (IMO) را به طرح ایده «کریدور امن» برای خروج دریانوردان واداشته است.
مهلت ۴۸ ساعته ترامپ به جمهوری اسلامی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، با توجه به تشدید تنشها در منطقه حکایت از اوجگیری رویاروییها در ساعات آینده دارد.
خبرگزاری صداوسیما نوشت «با توجه به رسمی نبودن مطلب و اظهارات منابع آگاه» این خبر که پیشتر منتشر شده بود، تکذیب میشود.
خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران نیز نوشت که جمهوری اسلامی «هیچ هشداری برای تخلیه دوحه و رسانههای قطری صادر نکرده است».
این خبرگزاری به نقل از «منبع مطلع» افزود: «همانطور که بارها تاکید شده، ایران ملتها و دولتهای منطقه را برادر خود میداند.» این اظهارات در شرایطی است که جمهوری اسلامی حملات خود را به کشورهای مسلمان منطقه در روزهای اخیر متوقف نکرده است.
شامگاه شنبه ۱ فروردین، شماری از خبرگزاریهای حکومتی در ایران متنی همراه با یک نقشه را منتشر کردند که در آن از ساکنان شهر دوحه، پایتخت قطر، خواسته شده بود فورا این شهر را تخلیه کنند.
در این هشدار که مشخص نبود صادرکننده آن چه نهادی بود، گفته شده بود: «با توجه به استفاده از این منطقه برای استقرار نیروها و منافع آمریکایی، و همچنین تحریک از طریق رسانههای آن علیه ملت ایران و دعوت به قتل آنان، این منطقه به یک هدف مشروع تبدیل شده است.»
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ و در پی حمله حکومت ایران به تاسیسات گاز مایع در قطر به جمهوری اسلامی هشدار داده بود که اگر یکبار دیگر قطر هدف حمله قرار گیرد، آمریکا کل میدان گازی پارس جنوبی را با شدتی بیسابقه منهدم خواهد کرد.
او با اشاره به حمله به نقاطی از تاسیسات پارس جنوبی، تاکید کرده بود که اسرائیل به شدت به میدان گازی پارس جنوبی در ایران حمله کرده است و اضافه کرده بود تنها بخش نسبتا کوچکی از این مجموعه هدف قرار گرفته است.
ترامپ همچنین تاکید کرده بود که قطر به هیچ وجه، به هیچ شکل در این حمله دخالت نداشته و از وقوع آن نیز بیاطلاع بوده است.
او ادامه داده بود: «متاسفانه [حکومت] ایران از این موضوع و جزئیات مربوط به حمله به پارس جنوبی آگاه نبود و ناعادلانه و بدون توجیه، بخشی از تاسیسات گاز مایع قطر را هدف قرار داد.»
ترامپ تاکید کرده بود که «هیچ حمله دیگری از سوی اسرائیل به میدان بسیار مهم و ارزشمند پارس جنوبی انجام نخواهد شد، مگر آنکه ایران تصمیمی نادرست بگیرد و به کشوری بیگناه، در این مورد قطر، حمله کند.»
او تهدید کرده بود: «در چنین حالتی، ایالات متحده، با یا بدون کمک و رضایت اسرائیل، کل میدان گازی پارس جنوبی را با شدتی بیسابقه منهدم خواهد کرد؛ شدتی که ایران تاکنون هرگز آن را ندیده است.»
ترامپ نوشته بود: «من تمایلی به چنین سطحی از خشونت و ویرانی ندارم، چرا که پیامدهای بلندمدت آن برای آینده ایران بسیار سنگین خواهد بود. اما اگر تاسیسات گاز مایع قطر بار دیگر هدف حمله قرار گیرد، در انجام این اقدام تردید نخواهم کرد.»
الجزیره: یک مقام جمهوری اسلامی نقش حکومت در حمله به دیهگو گارسیا را رد کرد
تکذیب صدور «هشدار» از سوی جمهوری اسلامی برای تخلیه قطر کمی پس از آن صورت گرفت که تابناک، وابسته به نهادهای حکومتی، به نقل از یک «مقام ارشد جمهوری اسلامی» که با الجزیره مصاحبه کرده بود حمله به پایگاه بریتانیا در دیهگو گارسیا را نیز تکذیب کرد.
تابناک در خبری به نقل از الجزیره نوشت: «یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتگو با شبکه الجزیره، مسئولیت حمله موشکی به جزیره دیهگو گارسیا را از سوی ایران رد کرد».
چند روز پیش هم اظهارات ابراهیم جباری که به عنوان مشاور فرماندهی کل سپاه با الجزیره مصاحبه کرده بود بحثبرانگیز شده بود. او گفته بود «انبارهای ما پر از موشک و پهپاد است». اظهاراتی که با واکنش ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روبهرو شد و در اطلاعیهای تاکید کرد: «فردی به نام ابراهیم جباری در حال حاضر هیچ مسئولیتی در سپاه پاسداران ندارد و مدتی هست که بازنشسته شده است.»
روز گذشته، جمعه ۲۹ اسفند، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از منابع آمریکایی خبر داده بود که چند روز پیشتر، جمهوری اسلامی با شلیک دو موشک دوربرد تلاش کرد تا جزیره دیهگو گارسیا را هدف قرار دهد، اما موشکها به هدف برخورد نکردند؛ ؛ یکی با پدافند هوایی یک ناو جنگی آمریکایی سرنگون شد و دیگری صبح جمعه در میانه مسیر از کار افتاد.
انتشار این خبر واکنشهای بسیاری را در پیداشت. روزنامه والاستریت ژورنال نوشته بود که این «نخستین استفاده عملیاتی جمهوری اسلامی از موشکهای بالستیک برد متوسط» در تلاش برای هدف قرار دادن هدفی خارج از خاورمیانه است.
وبسایت دیفنس اکسپرس نیز نوشت که با توجه به شکست این حمله، هنوز خیلی زود است که جمهوری اسلامی را از نظر توانایی حمله دوربرد یک تهدید قابلتوجه توصیف کنیم.
این وبسایت افزود با این حال، با موشکهای بالستیک چهار هزار کیلومتری، جمهوری اسلامی اکنون میتواند به همه کشورهای اروپایی بهجز پرتغال برسد.
در همین رابطه، ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، اعلام کرد که حمله سپاه به دیهگو گارسیا نشان میدهد «برلین، پاریس و رم همه در تیررس هستند».
