آکسیوس: تهران و واشینگتن در آستانه توافق بر سر یادداشت تفاهم «پایان جنگ» هستند
پایگاه خبری آکسیوس گزارش داد آمریکا و جمهوری اسلامی در آستانه توافق بر سر یک یادداشت تفاهم تکصفحهای برای پایان دادن به جنگ هستند.
پایگاه خبری آکسیوس گزارش داد آمریکا و جمهوری اسلامی در آستانه توافق بر سر یک یادداشت تفاهم تکصفحهای برای پایان دادن به جنگ هستند.
آکسیوس چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت به نقل از دو مقام آمریکایی و دو منبع آگاه نوشت هدف از این یادداشت تفاهم، خاتمه درگیری نظامی و «تعیین چارچوبی برای مذاکرات هستهای مفصلتر» است.
بر اساس این گزارش، کاخ سفید انتظار دارد حکومت ایران طی ۴۸ ساعت آینده، به «چند نکته کلیدی» در ارتباط با مذاکرات پاسخ دهد.
به گفته منابع آگاه، هنوز هیچ توافقی حاصل نشده است، اما دو طرف از زمان آغاز جنگ تاکنون هرگز تا این اندازه به توافق نزدیک نبودهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر اعلام کرد در راستای درخواست پاکستان و سایر کشورها، «پروژه آزادی» که هدف آن کمک به شناورهای گرفتار در تنگه هرمز بود، «برای مدت کوتاهی» متوقف میشود.
او در عین حال خبر داد محاصره دریایی جمهوری اسلامی ادامه خواهد یافت.
دو مقام ایالات متحده در مصاحبه با آکسیوس تایید کردند تصمیم ترامپ برای تعلیق «پروژه آزادی» و جلوگیری از فروپاشی آتشبس شکننده، بهدلیل پیشرفت در روند مذاکرات با تهران اتخاذ شد.
در پی انتشار گزارش آکسیوس درباره پیشرفت در گفتوگوهای آمریکا و جمهوری اسلامی، قیمت نفت در بازارهای جهانی بیش از ۶ درصد سقوط کرد و بازارهای سهام و اوراق قرضه روندی صعودی در پیش گرفتند.
مهمترین مفاد این یادداشت تفاهم چیست؟
آکسیوس در ادامه نوشت این توافق اولیه شامل تعهد جمهوری اسلامی به توقف موقت غنیسازی هستهای، موافقت واشینگتن با لغو تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده تهران و همچنین رفع محدودیتهای عبور و مرور در تنگه هرمز از سوی دو طرف خواهد بود.
بسیاری از مفاد این یادداشت تفاهم، منوط به دستیابی به توافق نهایی خواهد بود و به همین دلیل، احتمال ازسرگیری جنگ یا ادامه وضعیت بلاتکلیف کنونی همچنان وجود خواهد داشت.
بر اساس این گزارش، کاخ سفید بر این باور است که در حاکمیت جمهوری اسلامی، چنددستگی به چشم میخورد و دستیابی به اجماع میان جناحهای مختلف حکومت ممکن است امری دشوار باشد.
آکسیوس در عین حال یادآور شد برخی مقامهای آمریکایی حتی نسبت به دستیابی به یک توافق اولیه نیز بدبین هستند.
در سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی همچنان به لفاظیهای تهدیدآمیز خود علیه آمریکا و اسرائیل ادامه میدهند.
حسین نوشآبادی، مدیرکل پارلمانی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۶ اردیبهشت گفت «پروژه آزادی» ترامپ پس از «پاسخ کوبنده نیروهای مسلح و هشدارهای جدی سپاه پاسداران و ناتوانی ایالات متحده در عبور از تنگه هرمز» به شکست انجامید.
او تهدید کرد «هرگونه ماجراجویی نظامی آمریکا و متحدانش» در تنگه هرمز و خلیج فارس به «هزینههای غیرقابل تحمل» برای آنها و «پیچیدهتر شدن ماجرا» خواهد انجامید.
دوره ۳۰ روزه برای مذاکرات جامع
آکسیوس گزارش داد این یادداشت تفاهم یکصفحهای شامل ۱۴ بند است و مذاکرات درباره آن میان استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان کاخ سفید و مقامهای جمهوری اسلامی «هم بهطور مستقیم و هم از طریق میانجیها» در جریان است.
بر اساس نسخه فعلی این سند، جنگ در منطقه پایان مییابد و یک دوره ۳۰ روزه برای مذاکره درباره توافقی جامع آغاز خواهد شد؛ توافقی که هدف آن بازگشایی تنگه هرمز، محدودسازی برنامه هستهای تهران و لغو تحریمهای آمریکا است.
دو منبع آگاه به آکسیوس گفتند این مذاکرات ممکن است در اسلامآباد یا ژنو برگزار شود.
به گفته یک مقام آمریکایی، محدودیتهای حکومت ایران بر کشتیرانی در تنگه هرمز و محاصره دریایی آمریکا طی این دوره ۳۰ روزه بهتدریج برداشته خواهد شد.
او افزود اگر مذاکرات شکست بخورد، ارتش آمریکا میتواند محاصره را دوباره برقرار کند یا عملیات نظامی را از سر بگیرد.
صبح ۱۶ اردیبهشت، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در دیدار با وانگ یی، همتای چینی خود، در پکن گفت جمهوری اسلامی تنها «یک توافق عادلانه و جامع» را میپذیرد.
وزیر خارجه چین نیز اعلام کرد پکن مایل است نقش گستردهتری در بازگرداندن ثبات به خاورمیانه ایفا کند.
روزنامه والاستریت ژورنال چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت گزارش داد همزمان با تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، شرکت چینی «شیامن ویکتوری تکنولوژی» در ایمیلی تبلیغاتی به مشتریان خود اعلام کرد: «ما از تجاوز علیه ایران عمیقا شوکه و خشمگین هستیم و قلبهایمان با شماست.»
بر اساس این گزارش، به نظر میرسد ایمیل شرکت چینی بهطور تصادفی به «دیدهبان ایران» رسیده است؛ نهادی وابسته به پروژه ویسکانسین برای کنترل تسلیحات هستهای که شبکههای گسترش تسلیحاتی جمهوری اسلامی را رصد میکند.
در این ایمیل، پیشنهاد فروش موتورهای طراحیشده در آلمان موسوم به «لیمباخ ال۵۵۰» مطرح شده؛ موتورهایی که آمریکا فروش آنها به ایران و روسیه را ممنوع کرده است.
به گزارش والاستریت ژورنال، این موتور از اجزای اصلی پهپاد انتحاری شاهد-۱۳۶ جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ سلاحی که روسیه نیز در جنگ اوکراین بهطور گسترده از آن استفاده کرده است.
در وبسایت این شرکت، تصویر پهپادی شبیه شاهد همراه با شعار «نوآوری در راهکارهای موتور هوانوردی» منتشر شده است.
چالش فزاینده واشینگتن در برابر صادرات دو منظوره
بازاریابی علنی یک شرکت کوچک و کمتر شناختهشده چینی در بحبوحه جنگ، نشانهای از چالش فزاینده پیشروی واشینگتن است؛ چالشی که همزمان با تلاش آمریکا برای جلوگیری از انتقال کالاهای دو منظوره به رقبایش شدت گرفته است.
به نوشته والاستریت ژورنال، دادههای گمرکی چین نشان میدهد شرکتهای این کشور صدها کانتینر حاوی کالاهای دو منظوره مانند موتور، تراشه رایانهای، کابل فیبر نوری و ژیروسکوپ را به ایران و روسیه ارسال کردهاند.
برخی صادرکنندگان پیشتر برای دور زدن تحریمها، محمولهها را با برچسب نادرست ثبت میکردند، اما به گفته مقامهای پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، در بسیاری موارد دیگر حتی چنین تلاشی نیز انجام نمیشود.
مسیر تامین قطعات پهپاد شاهد
پهپاد شاهد که بردی تا حدود ۱۶۰۰ کیلومتر دارد و هزینه تولید آن بین ۲۰ هزار تا ۵۰ هزار دلار برآورد میشود، یکی از نگرانیهای اصلی آمریکا به شمار میرود.
بررسی بقایای پهپادهای سرنگونشده در اوکراین نشان میدهد نسخههای اولیه این پهپاد حاوی قطعات ساخت آمریکا و اروپا بودهاند که از مسیر توزیعکنندگان مجاز به چین یا هنگکنگ منتقل و سپس به ایران یا روسیه ارسال شدهاند.
وزارت خزانهداری آمریکا سال ۲۰۲۴ شبکهای از شرکتهای پوششی مستقر در هنگکنگ را که با حامد دهقان، تاجر مستقر در تهران و تامینکننده برنامههای پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی، مرتبط بودند، تحریم کرد.
یک سال بعد نیز شبکه جدیدی از شرکتهای مشابه شناسایی و تحریم شد.
واکنش چین
وزارت امور خارجه چین در بیانیهای اعلام کرد این کشور محدودیتهای صادراتی کالاهای دو منظوره را مطابق قوانین داخلی و تعهدات بینالمللی خود اجرا میکند.
با این حال، گزارشها حاکی از آن است که صادرات کابل فیبر نوری و باتریهای لیتیوم-یون از چین به روسیه و ایران افزایش یافته است.
این روند پس از استفاده روسیه از پهپادهای هدایتشونده با کابل برای مقابله با اخلال سیگنالی اوکراین رخ داده است.
محدودیتهای واشینگتن
به گفته کارشناسان، بسیاری از این مبادلات از سوی شرکتهای کوچک چینی انجام میشود که بهدلیل استفاده نکردن از دلار، نگرانی کمتری از تحریمهای آمریکا دارند.
در عین حال، مقامهای آمریکایی تاکید کردهاند هدف واشینگتن افزایش هزینههای تامین تجهیزات برای ایران و روسیه و کاهش کیفیت قطعات در دسترس آنها است.
به گفته مقامهای کنونی و پیشین ایالات متحده، واشینگتن قادر به توقف کامل این تجارت نیست، اما تلاش میکند با تحریم خریداران نفت ایران و شبکههای واسطه، منابع مالی جمهوری اسلامی را محدود کند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت گزارش داد تنگه هرمز از زمان آغاز درگیریها عملا مسدود شده و حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان را مختل کرده؛ موضوعی که به بحران انرژی جهانی دامن زده است.
ترامپ شامگاه سهشنبه ۱۵ اردیبهشت در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «بهطور متقابل توافق کردهایم در حالی که محاصره همچنان بهطور کامل برقرار خواهد ماند، "پروژه آزادی" برای مدت کوتاهی متوقف شود تا ببینیم آیا توافق میتواند نهایی و امضا شود یا نه.»
او دلیل این تصمیم را «پیشرفت بزرگ» در مسیر دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی عنوان کرد. این در حالی است که تنشهای نظامی و حملات متقابل در منطقه ادامه دارد.
ترامپ همچنین گفت توان نظامی جمهوری اسلامی تضعیف شده و تهران بهدنبال صلح است، هرچند در مواضع علنی خود همچنان لحن تهدیدآمیز دارد.
پس از اعلام ترامپ، قیمت نفت خام آمریکا بیش از دو دلار کاهش یافت و به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که از زمان آغاز درگیریها بهعنوان یک مرز روانی مهم در بازار انرژی مطرح بوده است.
کاخ سفید جزییات بیشتری درباره میزان پیشرفت مذاکرات یا مدت زمان توقف «پروژه آزادی» اعلام نکرد.
تهران نیز تاکنون به این اظهارات واکنش نشان نداده است.
پایان عملیات خشم حماسی
وزیر خارجه آمریکا ۱۵ اردیبهشت گفت: «عملیات خشم حماسی به پایان رسیده و ما بهدنبال تشدید بیشتر تنشها نیستیم.»
روبیو افزود آمریکا به اهداف خود در کارزار نظامی مشترکی که با همکاری اسرائیل آغاز شد، دست یافته است.
او همچنین خبر داد در جریان این درگیریها دستکم ۱۰ ملوان غیرنظامی کشته شدهاند و خدمه برخی کشتیها در شرایط «گرسنگی» و «انزوا» قرار دارند.
روبیو تاکید کرد جمهوری اسلامی نباید کنترل ترافیک دریایی در تنگه هرمز را در دست بگیرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، جمهوری اسلامی با تهدید به استفاده از مینهای دریایی، پهپادها، موشکها و قایقهای تندرو عملا این آبراه حیاتی را مسدود کرده است.
در مقابل، آمریکا با محاصره بنادر ایران و اسکورت کشتیهای تجاری تلاش کرده است مسیر عبور را باز نگه دارد.
ارتش آمریکا پیشتر اعلام کرد در عملیات «پروژه آزادی»، چند قایق کوچک جمهوری اسلامی و همچنین موشکهای کروز و پهپادها را منهدم کرده است.
نگرانیها از ادامه تنشها
این درگیریها که به لبنان و کشورهای حوزه خلیج فارس نیز گسترش یافته، هزاران کشته بر جا گذاشته و اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده است.
رییس صندوق بینالمللی پول هشدار داده حتی در صورت پایان فوری جنگ، رفع پیامدهای آن دستکم سه تا چهار ماه زمان خواهد برد.
در عرصه دیپلماتیک، تلاشها برای پایان دادن به درگیریها ادامه دارد، اما هنوز به نتیجه ملموسی نرسیده است. مقامهای آمریکا و جمهوری اسلامی یک دور گفتوگوی مستقیم برگزار کردهاند، اما تلاشها برای برگزاری نشستهای بعدی ناکام مانده است.
این رسانه در گزارشی که سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت «سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» قابلیت هدایت لیزری را به سلاحی اضافه میکند که نخستین بار در جنگ کُره استفاده شد. این سامانه به ارتش آمریکا امکان میدهد به شیوهای مقرونبهصرفهتر از گذشته با پهپادهای تهاجمی شاهد و موشکهای بالستیک میانبُرد که ارزشی بهمراتب کمتر از موشکهای پاتریوت دارند، مقابله کند.
در این گزارش تاکید شده است که استفاده از موشکهای چهار میلیون دلاری برای سرنگون کردن پهپادهای ۲۵ هزار دلاری، پنتاگون را به فکر یافتن گزینهای کمهزینهتر انداخت؛ گزینهای که بتوان آن را از هوا یا زمین شلیک کرد تا از پایگاههایی محافظت کند که سامانههای پاتریوت قادر به پوشش آنها نیستند.
به نوشته نیویورکتایمز، ارتش یک راکت کوچک هدایتشونده با لیزر را که برای شلیک از هواپیماها و بالگردها به سوی اهداف زمینی طراحی شده بود، با نیازهای جدید تطبیق داد.
«سامانه پیشرفته سلاح دقیق کُشنده» در دهه ۲۰۰۰ توسعه یافت تا با استفاده از یک کلاهک نسبتا کوچک، گروههایی از نیروهای دشمن و کامیونهای فاقد زره را منهدم کند.
وزارت امور خارجه ایالات متحده، جمعه ۱۱ اردیبهشت اعلام کرد که این سامانه را در قالب قراردادی ۸.۶ میلیارد دلاری به اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی میفروشد.
نیویورکتایمز به نقل از شرکت «بیاِیایی سیستمز»، سازنده این سامانه نوشته است که ۱۰۰ هزار عدد از این سامانه به پنتاگون تحویل داده شده و این شرکت میتواند سالانه حدود ۲۰ هزار عدد از آن تولید کند.
این راکتها امکان هدف قرار دادن دقیق اهداف را با کلاهکی بسیار کوچکتر از هر بمب پرتابشونده از هواپیما فراهم میکند. نیروی دریایی آمریکا استفاده از این راکتها را در سال ۲۰۱۱ آغاز کرد.
در بهروزرسانی این راکتها چاشنی قدیمی آنها با گونه جدیدی جایگزین شده که سبب میشود کلاهک جنگی وقتی منفجر شود که چیزی را نزدیک خود تشخیص میدهد. این قابلیت سامانه لیزری دقیق کُشنده را به ابزاری ایدهآل برای منهدم کردن اهداف متحرکی مانند پهپادهای شاهد تبدیل میکند.
به گزارش نیویورکتایمز، تا سال ۲۰۲۵، نیروی هوایی آمریکا از این راکتها برای سرنگون کردن پهپادهای حوثیها بر فراز دریای سرخ استفاده میکرد.
این راکتها را میتوان از جنگندهها و بالگردها و همچنین از پرتابگرهای زمینی متحرک شلیک کرد. اسرائیل، قطر و امارات متحده عربی همگی هواپیماهایی در اختیار دارند که قادر به شلیک این راکت هستند.
این رسانه آمریکایی در گزارشی که عصر سهشنبه ۱۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت که ارسال این پیام به مقامهای ایران نشان میدهد کاخ سفید در تلاش برای «کاهش خطر تشدید احتمالی تنش» است، با این وجود، طرف مقابل در نخستین ساعات اجرای این عملیات، حملاتی علیه «کشتیهای نیروی دریایی آمریکا، شناورهای تجاری و امارات متحده عربی» پیاده کرد.
اکسیوس نوشت، هرچند مقامهای آمریکایی از جمله وزیر جنگ و رییس ستاد مشترک ارتش در اظهارات خود طی نخستین روز اجرای پروژه آزادی حملات جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه دادند و مدعی شدند آتشبس نقض نشده است، با این حال برخی مقامهای آمریکایی و اسرائیلی بر این باورند که اگر بنبست دیپلماتیک ادامه یابد، ممکن است رییسجمهوری ایالات متحده اواخر همین هفته دستور از سرگیری جنگ را صادر کند.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، سهشنبه در نشست رسانهای مشترک با رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا بهنوعی به این اطلاعرسانی خصوصی به مقامهای آمریکا درباره تحولات نظامی در تنگه هرمز اشاره کرد. او گفت: «آمریکا هم بهصورت علنی و هم بیسروصدا با ایرانیها در تماس است تا اجازه دهند این عملیات دفاعی به نمایندگی از جهان انجام شود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد دوشنبه ۱۴ اردیبهشت از طرحی به نام «پروژه آزادی» برای کمک به کشتیهای گرفتار در خلیج فارس خبر داد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، اعلام کرد این طرح از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد. به گفته او، نیروهای آمریکا مامور شدهاند تا با «حداکثر تلاش» خروج امن کشتیها و خدمه آنها را تضمین کنند.
در نخستین روز این عملیات، جمهوری اسلامی حملاتی علیه کشتیهای نیروی دریایی آمریکا که از تنگه عبور میکردند، دیگر شناورهای تجاری در منطقه و اهدافی در امارات انجام داد.
وزارت دفاع امارات متحده عربی حوالی ۷ عصر دوشنبه ۱۴ فروردین در بیانیهای اعلام کرد که چهار موشک کروز را که از سوی ایران شلیک شده بود، شناسایی کرده است. بر اساس این بیانیه، سه موشک بر فراز آبهای سرزمینی امارات رهگیری و منهدم شدند و موشک چهارم نیز در دریا سقوط کرد.
در دومین روز از اجرای پروژه آزادی نیز امارات از دور دیگری از حملات موشکی و پهپادی از سوی ایران خبر داد و اعلام کرد که این حملات به آتشسوزی در یک منطقه نفتی در این کشور منجر شده است. حملات دوشنبه نیز سبب وارد آمدن خسارتهایی به منطقه صنایع نفتی فجیره شده بود.
وزارت امور خارجه این کشور، حملات سهشنبه را «تشدید جدی تنش» و «تهدیدی مستقیم برای امنیت کشور» خواند.
هگست: این سطح از درگیری قابل پیشبینی بود
با وجود ادامه حملات از سوی جمهوری اسلامی، مقامهای نظامی آمریکا در اظهارات خود این سطح از تنش را قابل پیشبینی میخوانند. کین در نشست خبری سهشنبه حملههای حکومت ایران در نخستین روز عملیات پروژه آزادی را «پایینتر از آستانه ازسرگیری عملیاتهای رزمی عمده» خواند.
هگست هم روی پابرجا ماندن آتشبس تاکید کرد و گفت «حدی از آشفتگی و نوسان» در آغاز این عملیات قابل پیشبینی بود.
با این حال، هم هگست و هم کین گفتند که ارتش آمریکا آماده است در صورتی که ترامپ دستور دهد، بهسرعت جنگ را از سر بگیرد.
اکسیوس نوشت که عملیات آمریکا در ۲۴ ساعت نخست در جریان انتقال نفت یا محمولههای باری از طریق تنگه هرمز تغییرات معناداری ایجاد نکرد. سنتکام نیز گزارش داد که دوشنبه دو کشتی با پرچم آمریکا از تنگه عبور کردند و سهشنبه هیچ کشتیای عبور نکرد.
با این حال هگست در نشست رسانهای مدعی شد «صدها کشتی دیگر در صف حرکت قرار دارند.»
شرکت آلمانی «هاپاگ-لوید» که از بزرگترین شرکتهای حملونقل کانتینری جهان، سهشنبه به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که ارزیابی این شرکت از ریسک تغییری نکرده و عبور از تنگه هرمز فعلا برای کشتیهای این شرکت امکانپذیر نیست.
