شورای حکام سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) با تصویب تصمیمی، از کشورهای عضو خواست ادعای جمهوری اسلامی درباره حاکمیت بر تنگه هرمز و تصمیم تهران برای ایجاد نهادی جهت کنترل تردد کشتیها در این آبراه را به رسمیت نشناسند.
این تصمیم در حالی اتخاذ شد که تنشها میان حکومت ایران و آمریکا بر سر حملات به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد.
بر اساس متن تصمیم غیرالزامآور شورای سازمان بینالمللی دریانوردی که جمعه ۱۹ تیر تصویب شد، این شورا تصمیم جمهوری اسلامی برای «ایجاد نهادی که مدعی کنترل تردد کشتیها در تنگه هرمز است» را بهشدت محکوم کرد و از کشورهای عضو خواست هیچیک از اقدامات تهران برای اعمال کنترل بر این آبراه بینالمللی را به رسمیت نشناسند.
شورای حکام این سازمان همچنین از دولتهای عضو خواست ادعای جمهوری اسلامی درباره حاکمیت بر تنگه هرمز و نیز ادعاهای تهران مبنی بر اعمال صلاحیت بر مناطق دریایی متعلق به کشورهای دیگر در داخل و اطراف این تنگه را نپذیرند. در این تصمیم تاکید شده است که این ادعاها ناقض حاکمیت، حقوق حاکمه و صلاحیت انحصاری دیگر کشورهاست.
این شورا همچنین از اعضای خود خواست هیچ تصمیمی را که جمهوری اسلامی با هدف «بستن، مسدود کردن، مختل کردن یا هرگونه مداخله در کشتیرانی بینالمللی و حق عبور ترانزیتی» اتخاذ میکند، به رسمیت نشناسند.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که جمهوری اسلامی در ماه ژوئن نهادی با عنوان «سازمان آبراه خلیج فارس» ایجاد کرد. این نهاد در اطلاعیهای اعلام کرده بود هیچ شناوری بدون دریافت «مجوز معتبر عبور» از این سازمان اجازه عبور از تنگه هرمز را نخواهد داشت؛ اقدامی که با مخالفت شماری از کشورهای عضو سازمان بینالمللی دریانوردی روبهرو شد.
سازمان بینالمللی دریانوردی، مستقر در لندن، نهاد تخصصی سازمان ملل متحد در حوزه ایمنی و امنیت کشتیرانی و پیشگیری از آلودگی دریایی است و ۱۷۶ کشور در آن عضویت دارند. موضوع حفاظت از مسیرهای حیاتی کشتیرانی در نشست این هفته شورای ۴۰ عضوی این سازمان بررسی شد و نمایندگان کشورهای حاشیه خلیج فارس، ایالات متحده و جمهوری اسلامی دیدگاههای متفاوتی درباره آینده تنگه هرمز مطرح کردند.
تصمیم این شورا در شرایطی صادر شده است که حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، که آمریکا مسئولیت آن را متوجه جمهوری اسلامی میداند، به تبادل حملات نظامی میان دو کشور انجامیده و نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و عرضه جهانی نفت را افزایش داده است. این تحولات همچنین شکننده بودن آتشبس موقت میان تهران و واشینگتن را که برای پایان دادن به بیش از چهار ماه درگیری برقرار شده بود، برجسته کرده است.
جمهوری اسلامی که عضو شورای حکام سازمان بینالمللی دریانوردی نیست، در نشست این هفته اتهامهای مطرحشده علیه خود را «گزینشی، دارای انگیزه سیاسی و فاقد مبنای حقوقی» خواند و آنها را رد کرد.
هیات نمایندگی جمهوری اسلامی همچنین اعلام کرد ایران عضو کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) نیست و در نتیجه خود را ملزم به رژیم حقوقی ناشی از این معاهده نمیداند.
نمایندگی جمهوری اسلامی در بیانیهای به سازمان بینالمللی دریانوردی تاکید کرد اقداماتی که تهران در تنگه هرمز انجام داده، با هدف حفظ ایمنی و امنیت دریانوردی، جلوگیری از حمایت از اقدامات تجاوزکارانه، حفاظت از حاکمیت و منافع امنیتی ایران و تضمین امنیت کشتیرانی بوده است و «به معنای بستن تنگه هرمز نیست.»
مقامهای ارشد دولت آمریکا روز جمعه اعلام کردند واشینگتن ادامه مذاکرات با جمهوری اسلامی را به انتشار یک بیانیه رسمی از سوی تهران درباره تنگه هرمز مشروط کرده است. به گفته این مقامها، حکومت ایران باید تا روز شنبه بهطور علنی اعلام کند که همه مسیرهای تنگه هرمز برای عبور کشتیها باز است، هیچگونه عوارضی از کشتیها دریافت نخواهد شد و حملات به کشتیهای تجاری متوقف میشود.
به گفته مقامهای آمریکایی که در یک نشست تلفنی با گروهی از خبرنگاران سخن میگفتند، این پیام هم بهطور مستقیم و هم از طریق میانجیهای منطقهای به جمهوری اسلامی منتقل شده است. واشینگتن انتظار دارد تهران این موضع را در جریان دیدار روز شنبه عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، با بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در مسقط اعلام کند.
بنابر گزارش رویترز یکی از مقامهای آمریکایی گفت: «آنچه از ایران میخواهیم این است که بهطور علنی اعلام کند دیگر به سوی کشتیها شلیک نخواهد کرد و همه مسیرهای تنگه هرمز باز هستند.» او هشدار داد که اگر چنین بیانیهای صادر نشود، «نتیجه خوبی» در انتظار جمهوری اسلامی نخواهد بود. مقام دیگری نیز گفت: «اگر این موضع ایران نباشد، فردا روز خوبی برای آنها نخواهد بود.»
به گزارش پولیتیکو و اکسیوس، واشینگتن علاوه بر توقف حملات، انتظار دارد تهران در بیانیه خود «بهطور صریح یا دستکم ضمنی» بپذیرد که در حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز مرتکب اشتباه شده است. یکی از مقامهای آمریکایی تاکید کرد مقامهای ایرانی در گفتوگوهای خصوصی این موضوع را پذیرفته و به آمریکا گفتهاند: «اشتباه کردیم؛ بیایید گفتوگوها را ادامه دهیم.»
مقامهای آمریکایی همچنین گفتند جمهوری اسلامی به واشینگتن اطلاع داده است که حملات اخیر به کشتیرانی از سوی «بخشی سرکش» در ساختار حکومت ایران انجام شده است. به گفته آنها، نشانههایی از کشمکش قدرت میان «جریانهای تندرو و عملگرا» در داخل جمهوری اسلامی دیده میشود و همین اختلافها بر روند اجرای توافقها اثر گذاشته است.
به گفته این مقامها، سه حمله به کشتیهای تجاری در هفته جاری موجب شد دونالد ترامپ دستور دو مرحله حمله نظامی به اهدافی در ایران را صادر کند و سپس اعلام کند آتشبس [تفاهمنامه] امضاشده میان دو طرف دیگر اعتبار ندارد. با این حال، ترامپ روز جمعه تاکید کرد که مذاکرات همچنان ادامه خواهد یافت، هرچند آتشبس «پایان یافته است». او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «جمهوری اسلامی از ما خواسته است گفتوگوها ادامه یابد. ما پذیرفتهایم، اما به آنها بهصراحت گفتهایم که آتشبس پایان یافته است.»
اکسیوس گزارش داد دولت ترامپ معتقد است جمهوری اسلامی با حملات مکرر به کشتیهای تجاری، تفاهمنامهای را که حدود سه هفته پیش میان دو طرف امضا شده بود نقض کرده است. به گفته مقامهای آمریکایی، این موضوع تردیدهای جدی درباره آمادگی و توانایی تهران برای اجرای یک توافق هستهای پیچیدهتر ایجاد کرده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، با وجود بحران هرمز، مذاکرات هستهای در سه هفته گذشته، چه بهصورت مستقیم و چه غیرمستقیم، پیشرفتهایی داشته است و آمریکا همچنان با مقامهایی در ایران در تماس است که میگویند خواهان دستیابی به توافق هستند. به نوشته اکسیوس، با این حال، یکی از مقامها تاکید کرد که ترامپ برای ادامه مسیر دیپلماسی «فضا و زمان داده است، اما نه خیلی زیاد» و همزمان برنامهریزی برای گزینههای جایگزین نیز در جریان است.
مقامهای آمریکایی همچنین بار دیگر تاکید کردند هرگونه توافق نهایی با جمهوری اسلامی منوط به تحویل آنچه «گرد و غبار هستهای» نامیدند، خواهد بود. یکی از آنها گفت: «اگر این گرد و غبار را به ما ندهند، توافقی در کار نخواهد بود. در صورت مخالفت ایران، همچنان گزینههای نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی روی میز است.»
در همین حال، یکی از مقامهای دولت آمریکا گفت تهران تصمیمگیری درباره برخی موضوعات مهم مذاکرات را تا پس از مراسم تشییع علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، که روز پنجشنبه برگزار شد، به تعویق انداخته بود و اکنون واشینگتن منتظر مشخص شدن موضع نهایی ایران پس از مذاکرات روز شنبه در عمان است.
وزارت خزانهداری آمریکا جمعه ۱۹ تیر اعلام کرد این تحریمها در واکنش به حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز اعمال شده است.
این وزارتخانه علی انصاری را «تسهیلگر مالی» جمهوری اسلامی معرفی کرد و نوشت او بر شبکهای گسترده از داراییهای جهانی به سود مجتبی خامنهای و دیگر مقامهای حکومت نظارت دارد.
بر اساس بیانیه وزارت خزانهداری، انصاری با نهادینه کردن اختلاس در ساختار جمهوری اسلامی و انتقال ثروتهای عمومی به مجموعهای از املاک و داراییهای تجاری در خارج از کشور، خود، مقامهای حکومت و مسئولان ارشد دفتر رهبر جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران را ثروتمند کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین شماری از صرافیهای کلیدی وابسته به حکومت ایران را تحریم کرد؛ نهادهایی که سالانه میلیاردها دلار را به نمایندگی از بانکهای تحریمشده ایران جابهجا میکنند و با استفاده از شبکهای از شرکتهای پوششی، فعالیتهای مالی حکومت را پنهان میسازند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پس از وضع تحریمهای جدید گفت مجتبی خامنهای «در حالی در انزوا پنهان شده که حکومتش در حال فروپاشی است».
او ادامه داد: «وزارت خزانهداری همچنان از همه ابزارهای خود برای جدا کردن او و دیگر مقامهای ارشد حکومت از نظام مالی جهانی بهره خواهد گرفت. ما این داراییها را برای مردم ایران حفظ خواهیم کرد.»
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
در بند ۹ یادداشت تفاهم آمده بود جمهوری اسلامی وضعیت فعلی برنامه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و ایالات متحده آمریکا نیز تحریم جدیدی اعمال نخواهد کرد.
با این حال، تحریمهای تازه آمریکا نشان میدهد ادامه مذاکرات دو طرف برای دستیابی به توافقی جامع با چالشهای جدی روبهرو شده است.
جزییات فساد علی انصاری
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه بیانیه خود نوشت انصاری که ساکن دبی است، با بهرهگیری از روابط نزدیک خود با مقامهای جمهوری اسلامی، شبکهای جهانی از سرمایهگذاری در املاک و داراییهای مالی ایجاد کرده و هم به نمایندگی از مجتبی خامنهای و هم برای منافع شخصی خود به ثروتاندوزی پرداخته است.
بر اساس این بیانیه، انصاری از جایگاه خود بهعنوان مالک و مدیر بانک آینده برای اعطای وامهای کلان و اختلاس میلیاردها دلار از داراییهای مردم ایران استفاده کرده است.
وزارت خزانهداری افزود اعطای وام به شرکتها و پروژههای تجاری متعلق به انصاری که با پشتوانه بانک مرکزی ایران تامین مالی شده بودند، میلیاردها دلار بدهی انباشته ایجاد کرده و خسارتهای گستردهای به اقتصاد ایران و نرخ تورم وارد آورده است.
آبان ۱۴۰۴، بانک مرکزی جمهوری اسلامی با استناد به زیان انباشته ۵۵۰ هزار میلیارد تومانی و کفایت سرمایه منفی ۶۰۰ درصدی بانک آینده، از انحلال آن خبر داد.
انصاری بهدلیل تامین مالی سپاه پاسداران در فهرست تحریمهای بریتانیا نیز قرار دارد.
شبکه مالی انصاری در خارج از کشور
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه بیانیه خود اعلام کرد انصاری با استفاده از شرکتهای صوری و حسابهای بانکی متعدد، میلیونها دلار دارایی را تحت مالکیت شرکت «اسمارت گلوبال لیمیتد»، مستقر در سنت کیتس و نویس، انباشته است.
این شرکت در سال ۲۰۱۱ با نام «زیبا لژر لیمیتد» تاسیس شده بود.
بر اساس این بیانیه، انصاری از طریق این شرکت سرمایههای مردم ایران را در املاک و داراییهای تجاری در آلمان، لوکزامبورگ، اسپانیا، بریتانیا، قبرس، امارات متحده عربی و دیگر کشورها سرمایهگذاری کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا افزود اگرچه این داراییها به نام انصاری ثبت شدهاند، اما در نهایت به سود مجتبی خامنهای، اعضای خانواده او، دیگر مقامهای جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران نگهداری میشوند.
۲۸ خرداد، پایگاه خبری بلومبرگ گزارش داد وزارت دادگستری آمریکا در حال بررسی نقش احتمالی بانکهای والاستریت در شکلگیری «امپراتوری مالی» مجتبی خامنهای است.
بر اساس این گزارش، مجتبی خامنهای پیش از رسیدن به رهبری، روابط نزدیکی با انصاری داشته است.
تحریم صرافیهای وابسته به حکومت
وزارت خزانهداری آمریکا در بخش دیگری از بیانیه خود اعلام کرد بخش عمده فعالیتهای بانکی بینالمللی جمهوری اسلامی به صرافیهای مستقر در ایران متکی است که معمولا بهصورت شرکتهای تضامنی خانوادگی اداره میشوند.
در فهرست تحریمهای جدید آمریکا، اسامی محمد دربانی، شکوفه رستمآبادی و زهرا سرشاری، شرکای اصلی صرافی «محمد دربانی و شرکا»، احمد نوایی لواسانی و امیر نوایی لواسانی، شرکای اصلی صرافی «لواسانی و شرکا»، و محسن خندان و علیاصغر خندان، شرکای اصلی صرافی «محسن خندان و شرکا»، دیده میشوند.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد شرکت «سیدیام تریدینگ لیمیتد» مستقر در هنگکنگ، یک شرکت پوششی است که چندین صرافی ایرانی، از جمله صرافی «محسن خندان و شرکا»، از آن برای انجام تراکنشهای مالی استفاده کردهاند.
همچنین شرکت «نبا الزکی» مستقر در امارات از سوی صرافی «محسن خندان و شرکا» بهعنوان بخشی از شبکه مالی جمهوری اسلامی مورد بهرهبرداری قرار گرفته است.
نام این دو شرکت نیز به فهرست تحریمهای ایالات متحده افزوده شده است.
به گزارش رسانههای روسیه، الکسی لیخاچف، رییس روساتم، جمعه ۱۹ تیر گفت: «چند ساعت پیش، نخستین گروه شامل شش نفر، سفر خود را به سمت محل پروژه آغاز کردند، اما پس از حملاتی که شب گذشته رخ داد، حرکت تیم ما در تهران متوقف شد.»
او افزود درباره گامهای بعدی «در آینده نزدیک» تصمیمگیری خواهد شد.
ایرنا، خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، ۱۸ تیر به نقل از معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار بوشهر گزارش داد یک پرتابه آمریکایی به «حریم پیرامونی» نیروگاه اتمی بوشهر اصابت کرده است.
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و با اشاره به حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
او ۱۹ تیر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال، بار دیگر بر خاتمه آتشبس تاکید کرد و در عین حال گفت واشینگتن به درخواست تهران، به مذاکرات ادامه خواهد داد.
تخلیه بیش از ۶۰۰ نیروی روساتم در پی جنگ
خبرگزاری رویترز نوشت روساتم که در حال ساخت دو واحد جدید در نیروگاه هستهای بوشهر است، پس از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بیش از ۶۰۰ تن از کارکنان خود را به روسیه منتقل کرد.
به گزارش رویترز، شماری از این کارکنان طی روزهای اخیر به تهران بازگشته بودند، اما ادامه سفر آنها به سمت نیروگاه بوشهر تا اطلاع ثانوی به حالت تعلیق درآمده است.
روساتم همچنین خبر داد تنها ۲۰ نفر از کارکنان خود را برای حفظ فعالیتهای عمرانی در محل پروژه نگه داشته و تاکید کرد توسعه نیروگاه بوشهر همچنان یکی از اولویتهای این شرکت به شمار میرود.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۹ تیر با مقامهای روساتم در کالینینگراد دیدار و گفتوگو کرد.
به گزارش خبرگزاری دولتی ریانووستی، گروسی در حاشیه این دیدار گفت آژانس تاکنون حملهای به نیروگاه بوشهر را ثبت نکرده، اما وضعیت را از نزدیک زیر نظر دارد و از طرفهای درگیر خواسته است خویشتنداری کنند.
او پیشتر در خردادماه خبر داده بود آژانس توانسته به برخی مراکزی که از سوی تهران تعیین شدهاند، از جمله نیروگاه هستهای بوشهر و چند تاسیسات دیگر، دسترسی داشته باشد.
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون به آژانس اجازه بازرسی از تاسیسات هستهای آسیبدیده در جریان جنگ را ندادهاند.
همچنین سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
شورای امنیت سازمان ملل متحد جمعه ۱۹ تیر برای بررسی پرونده هستهای حکومت ایران و روند اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ تشکیل جلسه داد.
در آغاز نشست، چین و روسیه به برگزاری جلسه رای مخالف دادند، سومالی و پاکستان رای ممتنع دادند و ۱۱ عضو دیگر از برگزاری آن حمایت کردند.
از آنجا که این رایگیری درباره یک موضوع آییننامهای بود، امکان استفاده از حق وتو وجود نداشت و نشست برگزار شد.
قطعنامه ۲۲۳۱ در سال ۲۰۱۵ توافق برجام را مورد تایید قرار داد و چارچوب لغو تحریمهای هستهای تهران و سازوکار بازگشت احتمالی آنها را تعیین کرد.
ششم شهریور ۱۴۰۴، آلمان، فرانسه و بریتانیا، موسوم به تروئیکای اروپایی، در واکنش به نقض تعهدات هستهای از سوی حکومت ایران، فرآیند فعالسازی مکانیسم ماشه را آغاز کردند.
در نهایت، تمامی تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی که در چارچوب برجام معلق شده بودند، از ششم مهر سال گذشته مجددا اعمال شدند. با این حال، چین و روسیه مشروعیت این تحریمها را زیر سوال بردهاند.
آژانس از برنامه هستهای تهران «آگاهی مستمر» ندارد
رزمری دیکارلو، معاون دبیرکل سازمان ملل در سیاست و برقراری صلح، در آغاز نشست به گزارش ۲۹ خرداد دبیرکل سازمان ملل درباره اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ پرداخت.
دیکارلو گفت آژانس بینالمللی انرژی اتمی پس از جنگ اخیر، بخش مهم دیگری از نظارت و اشراف خود بر برنامه هستهای ایران را از دست داده است.
او افزود آژانس اکنون دیگر از وضعیت همه تاسیسات هستهای اعلامشده جمهوری اسلامی، از جمله روند تولید و موجودی سانتریفیوژها، آگاهی مستمر ندارد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پنجم تیر هشدار داده بود برای برنامه هستهای ایران به یک نظام راستیآزمایی بسیار قوی نیاز است.
نماینده آمریکا: به تهدیدات حکومت ایران پاسخ میدهیم
تامی بروس، نماینده ایالات متحده، با اشاره به تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن گفت: «رهبران ایران اکنون یک فرصت تاریخی برای دگرگون کردن کشور خود در اختیار دارند.»
بروس افزود «در دیپلماسی همچنان باز است و این مسیر، گزینه ترجیحی ماست.»
او در عین حال هشدار داد آمریکا حکومت ایران را بهدلیل نقض صلح و امنیت بینالمللی پاسخگو خواهد کرد.
نماینده آمریکا خطاب به مقامهای جمهوری اسلامی افزود: «اگر به اهداف غیرنظامی یا کشتیها شلیک کنید، ما پاسخ خواهیم داد.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۱۹ تیر با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال، بار دیگر بر پایان آتشبس با حکومت ایران تاکید کرد و در عین حال گفت واشینگتن به درخواست تهران، به مذاکرات ادامه خواهد داد.
فرانسه و آلمان: لغو تحریمها به اقدامات قابل راستیآزمایی تهران بستگی دارد
ژروم بونافون، نماینده فرانسه، ریشه بحران کنونی را در «شیوه رفتار تهران» دانست و گفت تهران بهطور مستمر تعهدات خود در چارچوب برجام را نقض کرده و مفاد تفاهم اخیر با آمریکا را نیز زیر پا گذاشته است.
او تفاهم تهران و واشینگتن را «نخستین گام مثبت» خواند و اضافه کرد دستیابی به توافق هستهای تا پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهم، پیششرط اساسی لغو تحریمهاست.
بونافون تاکید کرد پاریس همچنان متعهد است مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شود.
ریکلف بوتین، نماینده آلمان، نیز گفت دستیابی به توافقی «قابل راستیآزمایی» که نگرانیهای فوری درباره فعالیتهای هستهای حکومت ایران را برطرف کند، ضروری است.
او افزود برلین آماده حمایت از لغو تحریمهای هستهای است، اما تنها در صورتی که تهران اقداماتی «ملموس و قابل راستیآزمایی» انجام دهد و اجرای کامل تعهدات خود ذیل پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) را از سر بگیرد.
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۶ تیر در واکنش به حملات اخیر جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، مجوز موقت فروش نفت ایران را لغو کرد و برای خاتمه معاملات پیشین، مهلتی ۱۰ روزه در نظر گرفت.
ایالات متحده پیشتر با صدور یک معافیت ۶۰ روزه، صادرات نفت و فرآوردههای پتروشیمی ایران را تا ۳۰ مرداد از تحریمها مستثنا کرده بود.
بحرین: تهران از دیپلماسی برای خرید زمان استفاده میکند
جمال فارس الرویعی، نماینده بحرین، گفت منطقه بهدلیل اقدامات جمهوری اسلامی «یکی از خطرناکترین دورههای تشدید تنش در تاریخ معاصر» خود را تجربه کرده است.
او افزود تهران به تعهدات خود ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ و تفاهم اخیر با ایالات متحده پایبند نبوده است.
الرویعی هشدار داد: «برای ایران، دیپلماسی نه راهی برای حل اختلافات، بلکه ابزاری برای مدیریت بحران و خرید زمان است.»
او تاکید کرد اعتمادسازی مستلزم همکاری کامل جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، توقف حملات منطقهای و پایان دادن به تهدیدات علیه کشتیرانی بینالمللی است.
شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال ۱۸ تیر در سرمقالهای نوشت حکومت ایران در اتلاف وقت «بهترین» است و از گفتوگوها برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکند.
در این مقاله آمده است با گذشت ۲۰ روز از مهلت ۶۰ روزه تفاهم اخیر تهران و واشینگتن، مذاکرات هستهای عملا هنوز آغاز نشده و در مقابل، جمهوری اسلامی به اقدامات خود در تنگه هرمز ادامه داده و همزمان میلیاردها دلار نفت صادر کرده است.
انتقاد روسیه و چین از برگزاری نشست شورای امنیت
آنا اوستیگنیوا، نماینده روسیه، برگزاری این نشست را زیر سوال برد و گفت شورای امنیت صلاحیتی برای بررسی این موضوع ندارد.
او برخی اعضای شورای امنیت را متهم کرد که با «انگیزههای سیاسی» و «برخلاف مقررات»، خواستار بررسی دستورکارهایی شدهاند که « اساسا دیگر وجود ندارند».
او همچنین اعتبار قطعنامه ۲۲۳۱ را رد کرد، خروج آمریکا از برجام را عامل اصلی تضعیف برجام دانست و افزود بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز با حمایت از حملات آمریکا به جمهوری اسلامی، به وخامت اوضاع دامن زدهاند.
سون لی، نماینده چین، نیز با یادآوری مخالفت پکن با برگزاری نشست شورای امنیت، از تهران و واشینگتن خواست مذاکرات را از سر بگیرند، «عوامل مزاحم» را کنار بگذارند و به «نگرانیهای مشروع» یکدیگر بپردازند.
او گفت جمهوری اسلامی باید به تعهدات خود در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای برای خودداری از دستیابی به سلاح اتمی پایبند بماند، اما در عین حال از حق استفاده «صلحآمیز» از انرژی هستهای برخوردار است.
عاصم افتخار احمد، نماینده پاکستان، نیز تفاهم اخیر تهران و واشینگتن را «نقشه راهی قابل اتکا» برای حل اختلافات از مسیر دیپلماسی توصیف کرد و هشدار داد هرگونه وقفه در این روند، وضعیت را پیچیدهتر خواهد کرد.
شبکه سیانان ۱۹ تیر به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی، واشینگتن در صورت لزوم آماده حمله نظامی است.
ترامپ جمعه ۱۹ تیر در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «جمهوری اسلامی ایران از ما خواسته است که به گفتوگوها ادامه دهیم.»
او افزود: «با این درخواست موافقت کردهایم، اما ایالات متحده بدون هیچ ابهامی به آنها اعلام کرده که آتشبس پایان یافته است.»
هرچند تهران و واشینگتن ۲۵ خرداد بر سر خاتمه جنگ به تفاهم دست یافتند، اما تنشها در منطقه همچنان ادامه دارد.
۱۷ تیر، ترامپ در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
تلاش قطر برای مهار تنشها
روزنامه نیویورکتایمز جمعه ۱۹ تیر به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد میانجیهای منطقهای تلاشهای خود را برای جلوگیری از آغاز مجدد درگیریها میان آمریکا و جمهوری اسلامی شدت بخشیدهاند و قطر در این میان نقشی محوری ایفا میکند.
این منابع گفتند دوحه که ماه گذشته در جریان مذاکرات تهران و واشینگتن برای پایان جنگ نقش میانجی را بر عهده داشت، اکنون نیز با هر دو طرف در تماس است تا مانع از تشدید تنشها شود.
این مقامها بهدلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود.
خبرگزاری رویترز نیز ۱۹ تیر گزارش داد مذاکرهکنندگان قطری برای دیدار با مقامهای جمهوری اسلامی به ایران سفر کردهاند تا زمینه را برای «گفتوگوهای گستردهتر» فراهم آورند.
به گزارش رویترز، این مذاکرات بر نحوه اجرای تفاهمنامه تهران و واشینگتن و همچنین موضوعاتی که به درگیریهای اخیر انجامیده، از جمله اختلاف بر سر تردد کشتیها در تنگه هرمز، متمرکز است.
یک منبع آگاه نیز به سیبیاس نیوز گفت جیدی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، اعضای هیات مذاکرهکننده آمریکا، هفته جاری بهدنبال تشدید تنشها میان تهران و واشینگتن، با مقامهای قطری در تماس بودهاند.
در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، سفر مذاکرهکنندگان قطری به ایران را تایید کرد و نوشت: «با توجه به حضور عباس عراقچی در مشهد، به نظر میرسد هیات قطری که در سطح یکی از مشاورین وزیر امور خارجه این کشور است، به مشهد سفر کرده باشد.»
شبکه سیانان ۱۹ تیر به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش با جمهوری اسلامی، واشینگتن در صورت لزوم آماده حمله نظامی است.
آیا چرخه تکرار تنشها متوقف میشود؟
نیویورکتایمز در ادامه نوشت حملات اخیر عملا تفاهم آتشبس را در هم شکست و بار دیگر الگوی آشنای تنشهای منطقهای را تکرار کرد؛ حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، حملات تلافیجویانه آمریکا، پاسخ جمهوری اسلامی و در نهایت، «بازگشت به بنبستی شکننده».
این روزنامه افزود اگرچه در حال حاضر از شدت درگیریها کاسته شده، هنوز مشخص نیست تلاشهای تازه برای میانجیگری بتواند از تکرار این چرخه جلوگیری کند.
بر اساس این گزارش، شرایط کنونی به آزمونی برای اراده دو طرف تبدیل شده است؛ هر یک میکوشد نشان دهد توان تحمل حملات و پاسخگویی قاطعانه را دارد، بیآنکه تنشها بار دیگر به جنگی تمامعیار منجر شود.
ارتش آمریکا ۱۸ تیر اعلام کرد طی ۴۸ ساعت گذشته، بیش از ۱۷۰ موضع جمهوری اسلامی را هدف قرار داده است؛ رقمی که بهنوشته نیویورکتایمز، نسبت به درگیریهای پیشین در دوره آتشبس افزایش چشمگیری داشته است.
ارتش آمریکا تاکید کرد این حملات بر اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران متمرکز بوده و با هدف تضعیف توان جمهوری اسلامی برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز انجام گرفته است.
در سوی دیگر، مقامهای حکومت ایران خبر دادند این حملات دستکم ۱۴ کشته و ۷۸ زخمی بر جای گذاشته است.
ابهام در متن تفاهمنامه
نیویورکتایمز در ادامه نوشت تنگه هرمز همچنان کانون اصلی بحران به شمار میرود و جمهوری اسلامی اصرار دارد شناورهای تجاری باید از مسیر تعیینشده در آبهای سرزمینی ایران عبور کنند.
بر پایه این گزارش، بخشی از اختلاف دو طرف به ابهام در متن تفاهمنامه بازمیگردد.
طبق بند پنجم این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی متعهد شده است با بهکارگیری تمام تلاش خود، به مدت ۶۰ روز زمینه را برای عبور ایمن کشتیهای تجاری میان خلیج فارس و دریای عمان بدون دریافت هرگونه عوارض فراهم کند.
نیویورکتایمز افزود با این حال، نحوه اجرای این تعهد بهطور دقیق در تفاهمنامه مشخص نشده است.
در هفتههای اخیر، اقدام عمان در اعلام مسیر جایگزین برای تردد کشتیها در تنگه هرمز واکنش مقامهای حکومت ایران را در پی داشته است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
روزنامه اورشلیمپست ۱۸ تیر گزارش داد ارزیابی نهادهای امنیتی اسرائیل نشان میدهد نه جمهوری اسلامی و نه مقامهای ارشد آمریکا در شرایط کنونی تمایلی به ازسرگیری جنگ تمامعیار ندارند، هرچند تنشها همچنان در سطح بالایی ادامه دارد.
طبق این گزارش، حکومت ایران قصد ندارد به درگیری نظامی بازگردد و در عوض میکوشد با طولانی کردن روند مذاکرات با واشینگتن، زمان بخرد.
