آمریکا مجوزی عمومی را که در چارچوب یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی برای صادرات نفت ایران صادر کرده بود، لغو کرد. همزمان مقامهای آمریکایی هشدار دادند که اقدامات تهران در تنگه هرمز «کاملا غیرقابل قبول» است و حکومت ایران پس از حمله به نفتکشها با پیامدهایی روبهرو خواهد شد.
وزارت خزانهداری آمریکا سهشنبه ۱۶ تیر با انتشار بیانیهای اعلام کرد مجوز قبلی درباره تولید، فروش و انتقال نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی با منشاء ایرانی را لغو کرده و یک دوره ۱۰ روزه برای پایاندادن به معاملات قبلیِ مجازشده در نظر گرفته است.
تصمیم جدید اجازه انجام معاملات تازه را نمیدهد و فقط برای تسویه یا خاتمه فعالیتهایی است که پیشتر مجاز شده بودند.
در پی حمله جمهوری اسلامی به سه نفتکش و بازگشت تحریمهای نفتی، قیمت نفت بیش از پنج درصد افزایش یافت. قیمت نفت خام برنت سهشنبه با ۵.۲۸ درصد افزایش به ۷۵.۷۹ دلار به ازای هر بشکه رسید. قیمت نفت خام وستتگزاس اینترمدیت نیز با ۵.۱۶ درصد رشد، تا ۷۲.۰۳ دلار افزایش یافت.
مجوز فروش نفت ایران کمتر از سه هفته پیش و پس از امضای یادداشت تفاهمی بین واشینگتن و تهران صادر شده بود و به جمهوری اسلامی اجازه میداد تا در مهلت ۶۰ روزهای که برای رسیدن به توافقی بر سر برنامه هستهای ایران در نظر گرفته شده بود، نفت ایران را آزادانه بفروشد و پول آن را دریافت کند.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشد، به به شبکه سیانبیسی گفت تصمیم لغو این مجوز پس از حمله به چند نفتکش در تنگه هرمز اتخاذ شده است.
این مقام افزود دولت دونالد ترامپ بارها تاکید کرده که اجرای یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی کاملا به عملکرد تهران بستگی دارد.
به گفته او، جمهوری اسلامی تنها در صورت پایبندی به تعهدات خود از مزایای این تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد و اقدامات اخیر تهران در تنگه هرمز از نظر آمریکا کاملا غیرقابل قبول است و با پیامدهایی همراه خواهد شد.
اکسیوس نیز بهنقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی کاملا بر پایه «اقدام در برابر اقدام» تنظیم شده و تهران تنها در صورتی از مزایای آن بهرهمند خواهد شد که به تعهدات خود عمل کند و رفتار مورد انتظار واشینگتن را نشان دهد.
او افزود اقدامات جمهوری اسلامی در تنگه هرمز از نظر آمریکا «کاملا غیرقابل قبول» است و بدون پاسخ نخواهد ماند.
با این حال، به گفته این مقام، مذاکرهکنندگان آمریکایی همچنان با حسن نیت برای رسیدن به یک توافق نهایی به گفتوگوها ادامه میدهند.
اقدام آمریکا پس از آن انجام شد که سه نفتکش در روزهای اخیر گزارش دادند در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن هدف پرتابههایی ناشناس قرار گرفتهاند. تهران تاکنون هیچ واکنش رسمی نشان نداده و هیچ گروهی نیز مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است.
پیشتر یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفته بود ارزیابیهای اولیه نشان میدهد جمهوری اسلامی به سوی سه کشتی تجاری شلیک کرده است.
حمله به دو نفتکش سعودی و یک تانکر حمل گاز طبیعی مایع قطر، واکنش تند این دو کشور و دیگر کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس را بهدنبال داشته است. این کشورها حملات به نفتکشها را «تروریستی» خواندهاند و قطر نیز معاون سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را احضار کرده است.
با این حال اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش گفت: «اتهامات قطر درباره حادثه ادعایی یک شناور در تنگه هرمز غیرقابل قبول و مغایر با اصل حسن همجواری است.»
او افزود خاموش کردن ردیاب (AIS) و تردد غیرهماهنگ کشتیها ناقض تفاهمنامه اخیر است و امنیت دریانوردی منطقه را مختل میکند.
لغو مجوز فروش نفت ایران نیز واکنش تند مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی را بهدنبال داشته است.
محسن رضایی، که پس از انتصاب بهعنوان مشاور نظامی مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین علی خامنهای، نقشی پررنگتر در جمهوری اسلامی یافته، در واکنش به بازگشت تحریمهای نفتی گفت کاملا مشخص است که آمریکا مذاکرات را با شکست مواجه خواهد کرد.
او گفت راهاندازی مسیری جدید در جنوب تنگه هرمز و در آبهای عمان، اکنون با ظاهری تجاری انجام گرفته اما آمریکا قصد دارد بعدا از این مسیر برای استقرار ناوهای جنگی خود در خلیج فارس استفاده کند.
تشدید دوباره تنشها در حالی رخ میدهد که دو طرف در حال تلاش برای دستیابی به توافقی بودند که شامل محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران و کاهش بخشی از تحریمها، از جمله محدودیتهای مربوط به صادرات نفت، میشد.
تنگه هرمز، آبراه باریکی میان ایران و عمان، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود و حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت و حجم عظیمی از محمولههای گاز طبیعی مایع هر روز از آن عبور میکند.
هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند موجب افزایش قیمت انرژی و فشار بیشتر بر مصرفکنندگان و دولتهایی شود که هماکنون نیز با افزایش هزینههای سوخت روبهرو هستند.
دور تازه حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز همزمان با نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در ترکیه صورت گرفت و باعث شد که موضوع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز در دستور کار این نشست قرار گیرد.
صادرات نفت ایران همچنان یکی از مهمترین منابع درآمد جمهوری اسلامی محسوب میشود و میلیاردها دلار ارز خارجی برای آن فراهم میکند که عمدتا صرف برنامههای نظامی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن میشود.
با وجود این محدودیتها، تهران در سالهای اخیر توانسته است صادرات نفت خود را، عمدتا به چین، افزایش دهد و فروش نفت را به یکی از مهمترین شریانهای حیاتی اقتصاد خود تبدیل کند.
رویترز در گزارشی نوشته است که هرگونه تلاش دوباره برای محدود کردن صادرات نفت ایران میتواند فشار بیشتری بر منابع مالی جمهوری اسلامی وارد کند و توانایی آن برای تامین هزینههای داخلی و فعالیتهای منطقهای را کاهش دهد.
ترامپ صبح سهشنبه ۱۶ تیر به وقت محلی وارد آنکارا شد و در نشستهایی که در این روز با رسانهها داشت، به انتقاد از کشورهای اروپایی به دلیل سیاستهایشان در طول جنگ ایران ادامه داد. او گفت از واکنش آنها به این جنگ «بسیار» ناامید شده است.
او در حاشیه دیدار با رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، گفت: «ما به هیچ کمکی نیاز نداشتیم. در واقع میخواستم متحدانمان را محک بزنم و ببینم آیا در کنار ما میایستند یا نه؛ چون مدتهاست میگویم ما از آنها حمایت کردهایم، اما مطمئن نیستم آنها هم در وقت نیاز کنار ما باشند.»
ترامپ افزود: «بابت کاری که در ایران انجام دادیم با ما خوب برخورد نشد. من حتی کمک آنها [اعضای ناتو] را نمیخواستم. حتی پیش از آنکه درخواست کنم، گفتند حاضر به کمک و همکاری نخواهند بود.»
ترامپ در صحبتهایش بهروشنی از بریتانیا، ایتالیا، فرانسه و آلمان نام برد، همچنین تصمیم کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، برای دور ماندن از جنگ علیه ایران را هدف انتقاد قرار داد و مدعی شد این موضع به تضعیف موقعیت او کمک کرده است.
رییسجمهوری آمریکا هنگام ورود به آنکارا گفت اگر این اجلاس به میزبانی «دوستش» اردوغان برگزار نمیشد، شاید در آن شرکت نمیکرد. او همزمان بهطور تلویحی گفت تعهدش به دفاع از اروپا تحت تاثیر تصمیمهای سیاسی رهبران اروپایی در زمینه مهاجرت و انرژی قرار گرفته است.
کشورهای اروپایی حین جنگ ایران بارها گفتند نمیخواهند به جنگی کشیده شوند که بدون مشورت با آنها آغاز شده است. با این حال، آنها در نیمه جنگ اعلام کردند آمادهاند پس از جنگ به تامین امنیت تنگه هرمز کمک کنند.
تنگه هرمز در مرکز رایزنیهای ناتو
فرانسه و بریتانیا در حاشیه اجلاس ناتو در آنکارا در تلاشاند حمایت متحدان خود و کشورهای عربی خلیج فارس را برای ایجاد یک ماموریت دریایی چندملیتی جلب کنند. هدف این ماموریت کمک به تامین امنیت عبور کشتیها در اطراف تنگه هرمز اعلام شده است.
این دو کشور در هفتههای گذشته برای تشکیل ائتلافی متشکل از حدود ۱۲ کشور تلاش کردهاند. با این حال، اعلام کردهاند هر سازوکار بلندمدتی در نهایت به موافقت جمهوری اسلامی نیاز خواهد داشت.
خبرگزاری رویترز به نقل از چند دیپلمات نوشت پاریس و لندن امیدوارند در گام نخست، این ماموریت در دریای عمان آغاز شود؛ آبراهی مجاور تنگه هرمز که دریای عرب را به این تنگه متصل میکند و با ایران، عمان و امارات متحده عربی هممرز است.
چندین متحد ناتو نیز همزمان مینروبها، ناوهای جنگی و شناورهای پشتیبانی را در منطقه مستقر کردهاند، اما این طرح قرار نیست در قالب یک عملیات رسمی ناتو اجرا شود، بلکه تاکید شده است که تصمیم کشورها به انتقال ادوات نظامیشان به منطقه خارج از چارچوب ناتو و بهطور مجزا گرفته شده است.
یک دیپلمات اروپایی به خبرگزاری رویترز گفت مکرون، که قرار بود پس از تبدیل شدن به نخستین رییس کشور اروپایی که از سوریه دیدار میکند وارد آنکارا شود، در حال قدرتنمایی بود تا اروپا در جریان اجلاس در برابر ترامپ همچون متحدی وفادار به نظر برسد.
این دیپلمات گفت: «اما در نهایت، تا زمانی که ایران چراغ سبز ندهد، همه بیش از حد میترسند.»
دو دیپلمات دیگر نیز پیش از برگزاری نشست حاشیهای فرانسه و بریتانیا به رویترز گفتند نشست روز سهشنبه درباره این ابتکار مشترک جنبه نمادین خواهد داشت.
نشست ناتو در آنکارا سهشنبه ۱۶ تیر آغاز شد و تا پایان روز چهارشنبه ۱۷ تیر ادامه دارد.
ارمنیوز، رسانه اماراتی، صبح سهشنبه به نقل از یک منبع آمریکایی در دفتر امور اروپا و اوراسیا در وزارت خارجه آمریکا گزارش داد که موضوع امنیت تنگه هرمز در روزهای اخیر و پس از رایزنیهای واشینگتن با شماری از کشورهای اروپایی، به دستور کار نشست ناتو در آنکارا افزوده شده است.
این منبع افزود طرح پیشنهادی شامل استقرار دائمی نیروهای ناتو در خلیج فارس نیست و واشینگتن ترجیح میدهد ماموریتهای دریایی کشورهای اروپایی با پشتیبانی ناتو در حوزه فرماندهی، نظارت و تبادل اطلاعات انجام شود تا احتمال رویارویی مستقیم با سپاه پاسداران در تنگه هرمز کاهش یابد.
بهگفته این مقام، این حملات تلفات جانی بر جای نگذاشته است.
این حمله پس از آن رخ داد که توافق یکهفتهای میان آمریکا و جمهوری اسلامی برای توقف حملات در تنگه هرمز به پایان رسید.
ازسرگیری حملات از سوی جمهوری اسلامی، سرنوشت مذاکرات بر سر یادداشت تفاهمی را که کمتر از سه هفته پیش امضا شده بود، بیش از پیش مبهم میکند.
به احتمال زیاد، ایالات متحده با حمله به اهدافی در خاک ایران به این اقدام سپاه پاسخ خواهد داد.
حمله همزمان با مراسم دفن علی خامنهای
این حملات در حالی رخ داد که جمهوری اسلامی مشغول مراسم دفن علی خامنهای، دیکتاتور پیشین است که در اولین روز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ هدف قرار گرفت و کشته شد. بسیاری از مقامهای جمهوری اسلامی در این مراسم بر ضرورت خونخواهی و گرفتن انتقام علی خامنهای و کشتن دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل و نیز شماری از مقامها و چهرههای آمریکایی تاکید کردهاند.
در پی افزایش عبور کشتیها از آبهای عمان، سپاه پاسداران بر شدت تهدیدهای خود افزوده بود. سپاه به کشتیها هشدار داده بود از مسیر دریایی مورد تایید ارتش آمریکا در نزدیکی سواحل عمان برای عبور از تنگه هرمز استفاده نکنند.
سپاه پاسداران آخر هفته گذشته از طریق بیسیم دریایی به کشتیها هشدار داد: «موشکها و پهپادهای ما آماده شلیک به سوی شما هستند.»
این پیام در فایلی صوتی که در اختیار روزنامه والاستریت ژورنال قرار گرفته، ثبت شده است.
این روزنامه حمله موشکی به کشتیها در میانه مذاکرات برای پایان دادن به جنگ را نشاندهنده نفوذ و قدرت سپاه پاسداران دانسته و افزوده سپاه با جریانهای میانهروتر در جمهوری اسلامی اختلاف نظر دارد.
والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داده بود که سپاه پاسداران و نیروهای نزدیک به آن، بزرگترین مانع بر سر راه دستیابی به توافق به شمار میروند. بر اساس یادداشت تفاهمی که ماه گذشته میان آمریکا و جمهوری اسلامی امضا شد، دو طرف بر سر یک دوره ۶۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافق نهایی توافق کردهاند با این حال، هنوز نشانهای از پیشرفت در مذاکرات به چشم نمیخورد.
حملات بامداد سهشنبه سپاه در شرایطی صورت گرفته که تردد کشتیها از تنگه هرمز تازه در حال بازگشت به وضعیت عادی بود. در روزهای اخیر، تعداد عبورهای روزانه از این گذرگاه راهبردی بین ۳۰ تا ۶۰ کشتی تثبیت شده است.
با وجود دو حملهای که ماه گذشته به یک کشتی باری و یک نفتکش انجام شد، شرکتهای کشتیرانی همچنان به عبور کشتیهای خود از این مسیر ادامه دادهاند.
در پی آن دو حمله، آمریکا به اهدافی در سواحل جنوبی ایران حمله کرد و هشدار داد که در پاسخ به هر حمله جمهوری اسلامی به کشتیها در خلیج فارس، دست به حملات متقابل خواهد زد.
در جریان آن درگیریها، جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین حمله کرد با این حال، هم واشینگتن و هم تهران از ادامه برخوردها خودداری و توافق کردند که حملات خود را متوقف سازند.
دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود که با توقف حملات به جمهوری اسلامی فرصت داده تا رهبر پیشین خود را به خاک بسپارد.
حملات جدید سپاه به کشتیهای تجاری همچنین در آستانه نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در آنکارا، پایتخت ترکیه، صورت میگیرد. جنگ ایران و وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز از جمله محور مذاکرات این نشست خواهد بود. کشورهای عضو ناتو بارها بر آزادی کشتیرانی در این آبراهه تاکید کردهاند.
آلمان و فرانسه نیز از آمادگی خود برای مینزدایی از تنگه هرمز اعلام آمادگی کردهاند اما جمهوری اسلامی اعلام کرده که به هیچ کشوری اجازه مداخله در این کار را نخواهد داد.
جزییات حملات بامداد سهشنبه سپاه
اندکی پیش از آنکه مقامهای آمریکایی در گفتوگو با والاستریت ژورنال و اکسیوس از حمله موشکی سپاه به دو کشتی تجاری خبر دهد، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد یک نفتکش در هشت مایل دریایی شرق لیما در عمان، هنگام حرکت به سمت جنوب، از سمت چپ بدنه هدف پرتابهای ناشناس قرار گرفت و دچار آتشسوزی شد.
بر اساس این گزارش، این حادثه تلفات جانی یا خسارت زیستمحیطی نداشته و بررسی آن ادامه دارد.
این سازمان به کشتیها توصیه کرد هنگام عبور از این منطقه با احتیاط عمل کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را گزارش دهند.
روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد به نظر میرسد یکی از کشتیهایی که هدف حمله قرار گرفته، الرکیات (Al Rekayyat)، یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع (LNG) باشد که متعلق به شرکت ناقلات (Nakilat)، بازوی کشتیرانی صنعت گاز طبیعی مایع قطر، است. شرکت ناقلات تاکنون به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداده است.
در ساعات اولیه بامداد سهشنبه، خدمه یک کشتی که در نزدیکی «الرکیات» لنگر انداخته بود، از طریق رادیو دریایی ویاچاف (VHF) پیامی از این کشتی دریافت کرد.
بر اساس فایل صوتی که والاستریت ژورنال به آن دست یافته است، این کشتی از سمت چپ در بخش فوقانی موتورخانه، هدف اصابت قرار گرفته بود.
در این پیام آمده است: «در موتورخانه آتشسوزی رخ داده و همه جا پر از دود است. امکان ارزیابی میزان خسارت بیشتر وجود ندارد. تمام خدمه در سلامت هستند و در سمت راست کشتی تجمع کردهاند.»
بر اساس همین فایل صوتی، هنگام حمله، کشتی در دهانه تنگه هرمز و در آبهای عمان قرار داشت. موقعیت جغرافیایی کشتی نیز در این پیام مشخص شده بود. طبق اطلاعات موسسه الاسایجی (LSEG)، این کشتی از تاریخ ۱۸ ژوئن تاکنون هیچ سیگنال جیپیاس ارسال نکرده است.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی هرگز اهداف خود را درباره تنگه هرمز پنهان نکرده است: مالکیت ایران بر تنگه هرمز و عبور کشتیها تنها در ازای پرداخت عوارض و دریافت مجوز از تهران. حکومت ایران اکنون برای تحقق چنین امری اعلام کرده است که کشورهای «دوست» مانند چین ممکن است در این آبراه بینالمللی از امتیازاتی ویژه برخوردار شوند.
عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر جمهوری اسلامی در چین شنبه ۱۳ تیر در پکن اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز قطعا هزینه خدمات دریافت خواهد کرد اما چین و دیگر کشورهای «دوست» ممکن است درباره میزان و نوع این هزینهها از «ملاحظات ویژه» برخوردار شوند.
بهنوشته والاستریت ژورنال به این ترتیب، سیاست خارجی جمهوری اسلامی به عامل تعیینکننده جریان انرژی جهان تبدیل خواهد شد و این وضعیت با «عبور آزاد» یا «باز بودن تنگه هرمز» که دونالد ترامپ و جیدی ونس، رییسجمهوری آمریکا ومعاون او آن را مهمترین دستاورد توافق خود معرفی کردهاند، همخوانی ندارد.
شورای سردبیری این روزنامه در سرمقاله خود افزوده است: « اگر متن یادداشت تفاهم را با دقت بخوانیم، این توافق ایران را تنها برای مدت ۶۰ روز متعهد میکند که عوارضی دریافت نکند و در عین حال به تهران اختیار میدهد که در گفتوگو با عمان، سازوکار آینده اداره و خدمات دریایی در تنگه را تعیین کند.»
دولت ترامپ استدلال میکند که عبارتبندی دقیق توافق به اندازه توازن قدرت اهمیت ندارد. بهنوشته والاستریت ژورنال این استدلال قابل درک است، اما حکومت ایران تنها چند هفته پیش با پهپاد به دو کشتی حمله کرد و همچنان کشتیهایی را که از مسیر آزاد عمان در تنگه هرمز عبور میکنند، تهدید میکند.
در روزهای اخیر، نزدیک به یکسوم کشتیهای عبوری از مسیر عمان استفاده کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد اقدامات قهری جمهوری اسلامی هنوز بهطور کامل موفق نبوده است اما حکومت ایران هر زمان که بخواهد میتواند دوباره به شناورها حمله کند. این حکومت تاکنون کشتیها را وادار کرده است سیستمهای شناسایی خود را خاموش کنند، ناگهان تغییر مسیر دهند و برای عبور به حمایت نظامی آمریکا متکی باشند. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در حال بررسی مصالحههایی با جمهوری اسلامی هستند تا عبور کشتیها را تضمین کنند.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال اهمیت این موضوع تنها مالی یا مربوط به ایجاد یک سابقه جدید نیست. در حالی که ترامپ میکوشد از این درگیری عبور کند، جمهوری اسلامی همچنان میجنگد تا بتواند روزبهروز و کشتیبهکشتی تصمیم بگیرد که کدام کشورها سوخت خود را بهموقع دریافت کنند. تهران که در زمان جنگ دوباره از «سلاح نفت» استفاده کرد، اکنون میکوشد همان ابزار را در دوران صلح نیز به شکلی رسمی و مشروع تثبیت کند.
در پایان این یادداشت تاکید شده است که اعطای امتیاز ویژه از سوی جمهوری اسلامی به چین در تنگه هرمز نشان میدهد که کشورهای رقیب آمریکا همچنان به همکاری با یکدیگر ادامه میدهند و این همکاری به زیان منافع ایالات متحده است. تهران برای فروش نفت خود و بازسازی برنامه موشکیاش به پکن وابسته است. مسکو نیز در ازای پهپادها و مهمات تولید انبوه ایران، تجهیزات نظامی و اطلاعات در اختیار تهران قرار میدهد. اگر جمهوری اسلامی مالک و ادارهکننده تنگه هرمز شود، عبور رایگان این کشورها از این آبراه را میتوان تضمینشده دانست.
واحد پژوهشی شرکت چکپوینت، مستقر در تلآویو، در گزارشی که دوشنبه ۱۵ تیر منتشر کرد،این گروه را با نام «کَوِرن مانتیکور» شناسایی و دنبال میکند. به گفته این شرکت، روشهای فنی این گروه با دو گروه هکری دیگر به نامهای «مادیواتر» و «لیسیوم» شباهت دارد. پیشتر فاش شده بود که این گروههابه وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی مرتبطاند.
پژوهشگران چکپوینت همچنین میگویند این گروه از یک زیرساخت ماژولار برای فرماندهی و کنترل حملات سایبری استفاده کرده است به گفته آنها این زیرساخت پیش از این شناسایی و مستند نشده بود.
بر اساس این گزارش، تمرکز اصلی عملیات این گروهی هکری بر سازمانهای اسرائیلی، بهویژه ارائهدهندگان خدمات فناوری اطلاعات و نهادهای دولتی است.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است: توانایی این گروه در نفوذ به سازمانهای دفاعی و دولتی اسرائیل، همزمان با کارزار نظامی آمریکا در ایران، نشان میدهد این گروه با سرعت بالا عمل و اهداف خود را با دقت انتخاب میکند.»
کَوِرن مانتیکور چطور عمل میکند؟
منظور از «زیرساخت ماژولار یا چندبخشی» این است که ابزار هکری این گروه از چند بخش جداگانه ساخته شده و هر بخش کار مشخصی انجام میدهد. این ساختار به مهاجمان امکان میدهد حمله را برای هر هدف تغییر دهند و اگر یک بخش شناسایی شد، بخشهای دیگر همچنان پنهان بمانند.
به گفته چکپوینت، گروه کَوِرن مانتیکور معمولا برای ورود به شبکههای هدف، از نرمافزارهای مدیریت و نظارت از راه دور، موسوم به آراِماِم سوءاستفاده میکند. این نرمافزاره معمولا برای کنترل و پشتیبانی سیستمها از راه دور به کار میروند.
این گروه با استفاده از همین ابزارها میتواند در شبکه قربانی جابهجا شود و بدافزارهای خود را در قالب بهروزرسانیهای عادی و معتبر نصب کند.
یکی دیگر از روشهای این گروه برای دسترسی اولیه، سوءاستفاده از ابزارهای دسکتاپ از راه دورِ مبتنی بر مرورگر است؛ از جمله قابلیتهایی مانند چاپ از راه دور. این روش به مهاجمان کمک میکند در شرایطی که کُپی و پِیْست یا انتقال فایل محدود شده است، همچنان دادهها را از شبکه هدف خارج کنند.
پس از ورود اولیه، این گروه بهروزرسانی نرمافزار SysAid را فعال میکند؛ اقدامی که در نهایت به نصب فایلها و اجزای مخرب در محیط هدف منجر میشود.
ارتباط با دیگر گروههای هکری ایرانی
گزارش واحد پژوهشی شرکت چکپوینت در بخش مربوط به قربانیان، نوشته است که تمرکز اصلی کَوِرن مانتیکور بر اهداف اسرائیلی است و این گروه بهطور خاص به سازمانهای دولتی و شرکتهای فعال در بخش فناوری اطلاعات توجه دارد. چکپوینت میگوید شواهد نشان میدهد این گروه شناخت خوبی از زنجیره پیچیده تأمینکنندگان فناوری اطلاعات در اکوسیستم سایبری اسرائیل دارد.
در بخش دیگری آمده است که چکپوینت هنگام بررسی ابزارهای قدیمیتر کَوِرن مانتیکور، یک ماژول ارتباطی به نام CAV3RN_Http_Module شناسایی کرده است. به گفته این شرکت، برخی روشهای ارتباطی این ابزار با روشهایی همخوانی دارد که پیشتر در عملیاتهای منتسب به زیرگروه «لیسیوم» دیده شده بود.
چکپوینت همچنین میگوید چند همپوشانی دیگر نیز احتمال ارتباط این فعالیت با ایران را تقویت میکند. از جمله اینکه هدف قرار دادن سرورهای SysAid پیشتر در فعالیتهایی دیده شده بود که به عاملان همسو با وزارت اطلاعات ایران، از جمله گروه «مادیواتر»، نسبت داده شدهاند.
گزارش اضافه میکند که این کارزار نیز مانند برخی فعالیتهای قبلی، بر ارائهدهندگان بزرگ خدمات فناوری اطلاعات در اسرائیل متمرکز بوده است.
در نهایت، چکپوینت میگوید دامنه اصلی مشاهدهشده در این کارزار، یعنی hospitalinstallation[.]com، نشان داده که این دامنه از طریق «فارس دِیتا»، یک ارائهدهنده ایرانی خدمات میزبانی، ثبت شده است.
در نتیجهگیری گزارش نیز آمده است که کَوِرن مانتیکور نشانهای از ادامه تکامل توانمندیهای سایبری مرتبط با جمهوری اسلامی است.
چکپوینت همچنین میگوید توانایی این مهاجم در دسترسی به سازمانهای دفاعی و دولتی، همزمان با کارزار نظامی آمریکا با نام «عملیات اپیک فیوری»، نشاندهنده سرعت عملیاتی بالا و دقت در انتخاب اهداف است.
