مشاور سیاسی خامنهای درباره شکل توافق هستهای: به «مدل لیبی» تن نمیدهیم
علی شمخانی، مشاور سیاسی علی خامنهای و دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، با اشاره به دور دوم مذاکرات با آمریکا در کشور ایتالیا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جمهوری اسلامی برای توافق متوازن آمده، نه تسلیم.»
شمخانی در این پست نوشت مذاکرهکنندگان ایرانی توافقی جامع را بر پایه ۹ اصل دنبال میکنند که شامل «جدیت، تضمین، توازن، رفع تحریم، نه به مدل لیبی/امارات، اجتناب از تهدید، سرعت، مهار مزاحمانی مثل اسرائیل و تسهیل سرمایهگذاری» است.
وبسایت اکسیوس پیشتر به نقل از یک مقام اسرائیلی نوشت نتانیاهو خواهان مدل لیبی برای جمهوری اسلامی است؛ یعنی برچیدن کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی.
لیندزی گراهام، سناتور آمریکایی نیز بر همین مدل برای مقابله با برنامه اتمی تهران تاکید کرد اما عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش گفت: «مگر در خواب ببینند.»
روزنامه فرهیختگان، وابسته به دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به مذاکرات جمهوری اسلامی با آمریکا و فرایندی که منجر به آن شد، نوشت امکان کسب نتیجه از این راهبرد، تا حد زیادی ضعیف است.
این روزنامه با اشاره به نامه اخیر دونالد ترامپ به علی خامنهای، اضافه کرد در متن نامه هیچ اشارهای به رفع تحریمها نشده و طرف آمریکایی هم در جریان گفتوگوها نقش خود را در الزام به جلوگیری از اعمال مکانیسم ماشه از سوی کشورهای اروپایی نپذیرفته است.
این روزنامه همچنین تاکید کرد دولت کنونی آمریکا حاضر به امضای توافقی نیست که دستاورد اقتصادی برای تهران داشته باشد.
نماینده آمریکا در مذاکرات پیشتر تاکید کرده بود برنامه اتمی جمهوری اسلامی باید نابود شود و سطح غنیسازی به صفر برسد اما عباس عراقچی میگوید اصل غنیسازی قابل مذاکره نیست.
بحران مدیریتی در پنتاگون با استعفای جو کاسپر، رییس دفتر پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، وارد مرحله تازهای شده است. منابع آگاه به نشریه پولیتیکو گفتند کاسپر قرار است بهزودی به سمت دیگری در وزارت دفاع منتقل شود.
این اتفاق در حالی رخ میدهد که در هفتهای پرتنش، سه مقام ارشد دیگر به دلیل تحقیقات درباره افشای اطلاعات محرمانه از سمت خود کنار گذاشته شدند.
اخراج مقامهای ارشد پنتاگون
دن کالدول، مشاور ارشد وزیر دفاع، دارین سلنیک، معاون رییس دفتر و کالین کرول، رییس دفتر معاون وزیر دفاع، پس از قرار گرفتن در مرخصی اجباری، جمعه ۲۹ فروردین رسما اخراج شدند.
گفته میشود دو نفر از آنها قصد دارند بهدلیل «اخراج ناعادلانه» شکایت کنند. هیچ کدام از این افراد حاضر به اظهار نظر نشدهاند و پنتاگون نیز در اینباره واکنشی نشان نداده است.
تحقیقات درباره این افشاگریها از ماه گذشته و به درخواست کاسپر آغاز شد.
موضوع این نشت اطلاعات شامل برنامههای عملیاتی ارتش در کانال پاناما، اعزام ناو دوم ایالات متحده به دریای سرخ، حضور جنجالی ایلان ماسک در پنتاگون و توقف موقت جمعآوری اطلاعات درباره اوکراین است.
برخی منابع در وزارت دفاع آمریکا گفتند تنش شخصی میان کاسپر و مشاوران اخراجشده نیز در این بحران نقش داشته است.
افزایش انتقادها به وزیر دفاع آمریکا
به گفته یکی از مقامهای ارشد دفاعی، این تحولات نشانهای از بحران رهبری در پنتاگون است: «سازمان کاملا دچار فروپاشی شده و این بازتابی از ضعف رهبری وزیر دفاع است. پیت هگست اطراف خود را با افرادی پر کرده که منافع او را در نظر نمیگیرند.»
پیشتر و در زمان معرفی وزیر دفاع آمریکا، سناتورهای دموکرات در جریان استماع تایید صلاحیت هگست در سنای آمریکا از او انتقاد کرده و گفته بودند «شخصیت و خونسردی لازم» را برای رهبری ارتش ایالات متحده ندارد.
هگست، تحلیلگر سابق شبکه فاکسنیوز، یکی از جنجالیترین چهرههایی است که تاکنون وزیر دفاع آمریکا شده است.
وکیل هگست در آبان ۱۴۰۳ و پس از آن که مقامهای شهر مونتهری بررسی اتهام «تعرض جنسی» علیه او از سوی پلیس این شهر را تایید کردند، گفت هگست در قالب یک توافقنامه سازش با بند محرمانگی، مبالغی را به یک زن که او را به تعرض جنسی متهم کرده بود، پرداخت کرده است.
با رفتن چهار نفر از مقامهای ارشد، دفتر وزیر دفاع اکنون بدون رییس دفتر، معاون و مشاور ارشد مانده است.
این بحران پس از پاکسازی فرماندهان ارشد ارتش در بهمن گذشته، از جمله ژنرال سی.کیو. براون و دریابد لیزا فرانکتی، تشدید شده است.
یک مقام پیشین دولت ترامپ گفت: «کارکنان نظامی برجستهای در دفتر وزیر هستند اما در ساختاری به این بزرگی، نمیتوانند همه مسئولیتها را بر دوش بکشند. این سطح از بینظمی، مخرب است.»
دموکراتها این بحران را نشانهای دیگر از ناتوانی هگست در رهبری وزارت دفاع میدانند.
کریس میگر، سخنگوی پیشین وزارت دفاع در دولت جو بایدن، گفت: «از ابتدا مشخص بود هگست فاقد توانایی، تجربه و صلاحیت لازم برای رهبری این نهاد است. از رسوایی ارتباطات سیگنال گرفته تا اخراج قهرمانان ارتش به دلیل وفاداری ناکافی. حالا هم اخراج دستهجمعی کارکنان سیاسی. همه اینها تایید میکند که او صلاحیت این سمت را ندارد.»
وبسایت اکسیوس گزارش داد دور دوم مذاکرات هیاتهای آمریکا و جمهوری اسلامی در ایتالیا، شنبه ساعت ۱۲:۳۰ به وقت ایران برگزار خواهد شد و انتظار میرود پنج ساعت طول بکشد.
این گفتوگوها در شهر رم برگزار خواهد شد.
از سوی دیگر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، اعلام کرد این مذاکرات حدود ساعت ۱۴ به وقت تهران در رم آغاز خواهد شد.
صداوسیمای جمهوری اسلامی گزارش داد دور دوم مذاکرات مانند هفته گذشته خواهد بود و وزیر خارجه عمان میانجی گفتوگوهاست.
هیات جمهوری اسلامی به سرپرستی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ساعاتی پیش برای این مذاکرات وارد رم شد.
بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان نیز جمعه به رم رفت و درباره این مذاکرات با آنتونیو تایانی، وزیر خارجه ایتالیا، گفتوگو کرد.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام اسرائیلی و منابعی مطلع گزارش داد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تاکید کرده هرگونه مذاکره با جمهوری اسلامی باید به «برچیده شدن کامل برنامه هستهای» ایران منجر شود.
در ماههای گذشته، اسرائیل مجموعهای از گزینهها را برای حمله به تاسیسات ایران به دولت ترامپ پیشنهاد داده که برخی از آنها دارای جدول زمانی برای اواخر بهار و تابستان بودهاند.
این طرحها ترکیبی از حملات هوایی و عملیات کماندویی با درجات مختلف شدت را شامل میشوند و بنا بر گفته منابع رویترز، میتوانند توانایی تهران را برای تسلیحاتی کردن برنامه هستهایاش تنها برای چند ماه یا تا یک سال (یا بیشتر) عقب بیندازد.
روزنامه نیویورکتایمز چهارشنبه گزارش داد که ترامپ در دیدار با نتانیاهو در کاخ سفید در اوایل ماه جاری میلادی، به او گفت واشینگتن قصد دارد گفتوگوهای دیپلماتیک با تهران را در اولویت بگذارد و در کوتاهمدت حاضر به حمایت از حمله به تاسیسات هستهای ایران نیست.
خبرگزاری رویترز در گزارشی اختصاصی نوشت که اسرائیل احتمال حملهای محدود به تاسیسات هستهای ایران را منتفی نمیداند؛ هرچند به گفته منابع مطلع، دونالد ترامپ در دیدار اخیرش با بنیامین نتانیاهو، اعلام کرده است واشینگتن در حال حاضر مایل به حمایت از چنین اقدامی نیست.
مقامهای اسرائیلی بارها گفتهاند اجازه نخواهند داد تهران به سلاح هستهای دست یابد و نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تاکید کرده است هرگونه مذاکره با تهران باید به انهدام کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی منجر شود.
همزمان، منابع آگاه به رویترز گفتهاند که اسرائیل در ماههای اخیر گزینههایی برای حمله به تاسیسات هستهای ایران به دولت ترامپ پیشنهاد داده است؛ طرحهایی که شامل ترکیبی از حملات هوایی و عملیات کماندویی با درجات مختلف شدت هستند و میتوانند برنامه تسلیحاتی ایران را تنها چند ماه یا حداکثر یک سال به عقب بیندازند.
روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد که ترامپ در دیدار با نتانیاهو در کاخ سفید تاکید کرده است واشینگتن خواهان اولویت دادن به مسیر دیپلماتیک است و در کوتاهمدت از حمله نظامی به ایران حمایت نخواهد کرد.
طرحهای نظامی اسرائیل و واکنشها به آن
مقامهای اسرائیلی اکنون معتقدند ارتش این کشور میتواند حملهای محدود انجام دهد که به حمایت گسترده آمریکا نیاز نداشته باشد. چنین حملهای بهمراتب کوچکتر از گزینههایی خواهد بود که پیشتر به واشینگتن ارائه شده است.
زمان اجرای چنین حملهای مشخص نیست؛ بهویژه در حالی که گفتوگوهای هستهای در حال انجام است.
به نوشته رویترز، اقدام نظامی در این مقطع میتواند موجب نارضایتی رییسجمهوری آمریکا شود و حمایت گسترده آمریکا از اسرائیل را با خطر مواجه کند.
بر اساس گفته دو مقام پیشین دولت جو بایدن، نسخههایی از این برنامهها در سال گذشته به کاخ سفید ارائه شده بودند که تقریبا همه گزینهها مستلزم حمایت گسترده آمریکا بودند؛ چه از طریق مداخله مستقیم نظامی، چه اشتراکگذاری اطلاعاتی.
اسرائیل همچنین خواسته است واشینگتن در صورت واکنش ایران از این کشور دفاع کند.
در پاسخ به درخواست اظهار نظر رویترز، شورای امنیت ملی آمریکا به اظهارات ترامپ در روز پنجشنبه ارجاع داد؛ جایی که او گفت از اقدام اسرائیل حمایت نکرده اما مانع آن نیز نمیشود.
دفتر نتانیاهو هنوز واکنشی نشان نداده اما یک مقام ارشد اسرائیلی به رویترز گفت که تاکنون هیچ تصمیمی برای حمله اتخاذ نشده است.
از سوی دیگر، یک مقام ارشد امنیتی جمهوری اسلامی به رویترز گفت تهران از برنامهریزیهای اسرائیل آگاه است و در صورت وقوع حمله، «پاسخی قاطع و بیوقفه» خواهد داد.
این مقام افزود: «ما از منابع اطلاعاتی موثقی اطلاع داریم که اسرائیل در حال برنامهریزی برای حمله گسترده به سایتهای هستهای ایران است. این تصمیم ناشی از نارضایتی از روند دیپلماتیک و همچنین نیاز نتانیاهو به ایجاد تنش برای بقای سیاسی است.»
مذاکرات هستهای و مواضع طرفین
در دوره دولت بایدن، نتانیاهو هنگام ارائه نسخهای از همین طرحها، با نظر مخالف روبهرو شده است.
دو مقام پیشین آمریکایی گفتند نتانیاهو خواهان آن بود که آمریکا رهبری حملات را بر عهده بگیرد اما دولت بایدن تاکید داشت که بدون تسریع غنیسازی یا اخراج بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی از سوی ایران، حمله موجه نخواهد بود.
کارشناسان نظامی و هستهای مدتهاست هشدار میدهند که حتی با استفاده از قدرت آتش گسترده، هر حملهای تنها بهطور موقت میتواند برنامه هستهای ایران را مختل کند.
برخی تاسیسات ایران در عمق زمین قرار دارند و نابودی کامل آنها مستلزم استفاده از بمبهای سنگرشکن آمریکایی است.
گرچه حملهای محدود ممکن است به مشارکت مستقیم کمتری [از سوی آمریکا] نیاز داشته باشد اما همچنان مستلزم تضمین ایالات متحده برای دفاع از اسرائیل در صورت حمله تلافیجویانه ایران است.
مقامهای اسرائیل در هفتههای اخیر به واشینگتن هشدار دادهاند مذاکرات نباید بدون تضمین عدم توانایی ایران در ساخت سلاح هستهای وارد مرحله توافق شود.
نتانیاهو در دیدار با ترامپ گفته است: «این مسئله میتواند با توافق حل شود اما فقط اگر آن توافق شبیه مدل لیبی باشد - یعنی ورود، انفجار تاسیسات و جمعآوری کامل تجهیزات تحت نظارت آمریکا.»
او تاکید کرده است: «گزینه دوم این است که آنها مذاکرات را طول دهند و ما وارد مسیر نظامی شویم.»
از منظر اسرائیل، اکنون زمان مناسبی برای اقدام نظامی علیه برنامه هستهای ایران است. متحدان جمهوری اسلامی - از جمله حماس در غزه و حزبالله در لبنان - تحت حملات اسرائیل قرار دارند. در یمن نیز حوثیها هدف حملات هوایی آمریکا هستند.
اسرائیل همچنین در جریان حمله اکتبر ۲۰۲۴، خسارت سنگینی به سامانههای پدافندی ایران وارد کرده است.
یک مقامات ارشد اسرائیل اوایل ماه جاری به خبرنگاران گفت که اگر قرار است حملهای انجام شود، باید پیش از بازسازی پدافند ایران صورت گیرد.
او تاکید کرد که تعیین زمان برای این اقدام «بیهوده» است.
