اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، به کشورهای اروپایی هشدار داد اگر پایگاههای خود را در اختیار آمریکا قرار دهند، تهران آنها را مبدا «اقدام تجاوزکارانه» خواهد دانست و هدف قرار دادنشان را «حق خود» تلقی میکند.
بقائی دوشنبه دوم شهریور در نشست خبری خود، استقرار هواپیماهای سوخترسان آمریکا در بلغارستان را «اقدامی خلاف حقوق بینالملل و نشانه همراهی با جنگ علیه ایران» خواند.
او گفت: «دلیلی ندارد کشوری از طرف ما نگرانی داشته باشد، مگر اینکه پایگاههایش را در اختیار طرف متجاوز قرار داده باشد.»
بقائی افزود هدف قرار دادن «منشا و مبدا» حمله را حق جمهوری اسلامی میداند و تهران در دفاع از خود «هیچ مسامحهای» نخواهد کرد.
دیمیتار استویانوف، وزیر دفاع بلغارستان، ۳۱ مرداد اعلام کرد دو هواپیمای سوخترسان کیسی-۱۳۵ آمریکا، ۳۰ مرداد این کشور را به سوی مقصدی نامشخص ترک کردهاند. همزمان تهران ضمن تهدید به «پاسخ کوبنده»، تصاویری از یک مرکز زیرزمینی تولید موشک منتشر کرد.
اعلام خبر خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی پس از منتشر شدن گزارشهایی صورت گرفت مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی حمله به اهداف آمریکایی در بلغارستان و قبرس را، در صورت تشدید دوباره تنشها با واشینگتن، بررسی کرده است.
اظهارات دوم شهریور بقائی در این زمینه، میتواند تاییدیهای بر این گزارشها باشد.
هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از ۳۱ تیر در پایگاه هوایی بزمر بلغارستان مستقر بودند.
صوفیه تاکید کرده بود ماموریت هواپیماها آموزشی بوده و آنها در حملات علیه ایران نقشی نداشتهاند.
بقائی این توضیح را نپذیرفت و گفت در اختیار گذاشتن پایگاه برای عملیات آمریکا، مشارکت در «عمل تجاوزکارانه» محسوب میشود.
تشدید فضای جنگی و ادامه تلاشها برای مذاکره
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در بخش دیگری از سخنانش گفت تهران اجازه نمیدهد پایان جنگ بر اساس شروط «طرف متجاوز» تعیین شود و هیچ مقام حکومتی حاضر به تسلیم نیست.
او محاصره دریایی ایران را مصداق «اقدام تجاوزکارانه» خواند و گفت جمهوری اسلامی در برابر آن «دستبسته» نیست.
بقائی افزود هیچ کشوری مجاز نیست در آنچه تهران «جنگ اقتصادی آمریکا» میخواند، با واشینگتن همکاری کند.
او همچنین گفت بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، سهشنبه سوم شهریور برای گفتوگو درباره «روابط دوجانبه، امنیت تنگه هرمز و مسیرهای کشتیرانی» وارد ایران خواهد شد.
محسن رضا نقوی، وزیر کشور پاکستان، و عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، نیز دوم شهریور وارد تهران شدند.
خبرگزاری رویترز به نقل از چند مقام پاکستانی اعلام کرد منیر هفته گذشته و پیش از سفر به تهران، با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تلفنی گفتوگو کرده است.
سه منبع پاکستانی در گفتوگو با رویترز تاکید کردند این تماس چند روز پیش از آن انجام شد که انتظار میرفت منیر دوشنبه برای گفتوگو با مقامهای جمهوری اسلامی به تهران سفر کند.
در این گزارش آمده است که انتظار میرود فرمانده ارتش پاکستان، دوشنبه با افرادی نزدیک به مجتبی خامنهای، رهبر دیدهنشده جمهوری اسلامی، دیدار کند.
تشدید فشار آمریکا و سقوط ریال
این تهدیدها همزمان با مرحله تازهای از فشار اقتصادی آمریکا مطرح شده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، به کشورهای دارای روابط مالی و تجاری با جمهوری اسلامی هشدار داد باید میان همکاری با تهران و دسترسی به آمریکا و نظام مالی جهانی، یکی را انتخاب کنند.
او گفت هدف واشینگتن قطع همه شریانهای مالی و تجاری جمهوری اسلامی و قرار دادن تهران و شرکای آن در انزوای کامل اقتصادی است.
همزمان، بهای دلار در ایران از ۲۰۰ هزار تومان گذشت و قیمت سکه امامی از ۲۱۸ میلیون تومان فراتر رفت.
تحلیل روزنامه خراسان نگرانی از اختلال در حسابهای واسط ایران در امارات و محدود شدن مسیرهای پرداخت خارجی را از عوامل جهش اخیر ارز دانسته است.
بهای دلار اول شهریور برای نخستین بار به ۲۰۰ هزار تومان رسید. این ارز در ابتدای هفته گذشته حدود ۱۸۶ هزار و ۵۰۰ تومان معامله میشد و طی کمتر از یک هفته بیش از شش درصد افزایش یافت.
شاهزاده رضا پهلوی در واکنش به عبور قیمت دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان در بازار آزاد ایران، در ایکس نوشت قیمت دلار اکنون ۲۸ هزار و ۵۷۱ برابر زمان روی کار آمدن جمهوری اسلامی است.
او حاصل نزدیک به پنج دهه حاکمیت فعلی را «فقر، فساد و انزوا برای ملت ایران» خواند و افزود: «تجربه این پنج دهه یک مساله را برای همه روشن کرده است: در جمهوری اسلامی اصلاح ممکن نیست.»
قیمت دلار در دوره مشابه سال گذشته حدود ۹۵ هزار و ۸۰۰ تومان بود. بر این اساس، بهای آن طی یک سال بیش از دو برابر شده و ریال بیش از نیمی از ارزش خود را در برابر دلار آمریکا از دست داده است.
نرخهای اعلامشده صبح دوشنبه از حدود ۱۹۹ هزار و ۹۰۰ تا ۲۰۰ هزار و ۵۰۰ تومان متفاوت بود.
با توجه به غیررسمی و پراکنده بودن معاملات، قیمت اعلامشده از سوی منابع مختلف ممکن است چند هزار تومان اختلاف داشته باشد.
شریان مالی امارات
روزنامه خراسان در تحلیل خود، عبور دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان را فعال شدن یک «آستانه روانی» در اقتصاد ایران توصیف کرد.
این روزنامه نوشت بخش اصلی تقاضای ارز از معاملات تجاری ناشی میشود و نباید جهش قیمت را صرفا به خریدهای خرد یا سوداگرانه در بازار تهران نسبت داد. بازرگانان برای تسویه حسابهای پایان سال میلادی و تعطیلات سال نو چینی با مهلتهای مشخصی روبهرو هستند و نزدیک شدن به این زمانها فشار خرید ارز را افزایش میدهد.
بر اساس این تحلیل، تحریمها بازار رسمی و غیررسمی ارز ایران را در هم تنیدهاند. بخش مهمی از پرداختهای خارجی از طریق شرکتهای واسط، حسابهای پوششی و سازوکارهای تراستی انجام میشود و هر اختلالی در این شبکه، میتواند عرضه ارز و تامین مالی واردات را تحت تاثیر قرار دهد.
خراسان کسری تراز تجاری غیرنفتی ایران در سال جاری را بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار برآورد کرد، اما منبع یا شیوه محاسبه این رقم را توضیح نداد.
این روزنامه تحولات امارات و نگرانی درباره امنیت حسابهای واسط در دبی را محرک اصلی افزایش روزهای اخیر دانست.
امارات متحده عربی هفته گذشته همه مبادلات مالی و اقتصادی با ایران را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد.
این تصمیم یکی از مهمترین مسیرهای ایران برای واردات کالا، فروش فرآوردههای نفتی و دسترسی به شبکههای تجاری و مالی بینالمللی را با اختلال روبهرو میکند.
این اقدام پس از آن صورت گرفت که امارات جمهوری اسلامی را به شلیک دو موشک بالستیک به سوی این کشور متهم کرد. تهران این اتهام را رد کرده است.
تحریمها و مسیر آینده
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، به کشورها و شرکتهای دارای رابطه مالی و تجاری با جمهوری اسلامی هشدار داد که باید میان همکاری با تهران و حفظ دسترسی به بازار آمریکا و نظام مالی جهانی، یکی را انتخاب کنند.
بسنت گفت جزییات مرحله تازه اعمال فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی دوشنبه اعلام خواهد شد.
او برخی کشورها را به تسهیل انتقال پول ایران از طریق صرافیها، مناطق آزاد، شرکتهای پوششی و ثبت کشتیها متهم کرد، اما نامی از امارات یا حسابهای مشخص نبرد.
روزنامه خراسان احتمال داد ترکیب فشار تقاضای تجاری و اختلال در مسیرهای پرداخت امارات، نرخ دلار را تا پایان سال به محدوده ۲۴۰ تا ۲۵۰ هزار تومان برساند.
این روزنامه منبع مشخصی برای این برآورد معرفی نکرد و تاکید کرد وقوع آن به رفتار بانک مرکزی در ایجاد مسیرهای جایگزین، مدیریت منابع ارزی و مقابله با تحریمهای تازه بستگی دارد.
ادامه کاهش ارزش ریال، هزینه واردات مواد اولیه و کالاهای اساسی را افزایش میدهد و میتواند فشار تورمی بیشتری بر تولید و معیشت خانوارها وارد کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا با انتشار مقالهای در روزنامه فایننشال تایمز تاکید کرد دولت ترامپ قصد دارد با قطع همه شریانهای مالی و تجاری جمهوری اسلامی، تهران و کشورها و نهادهای همکار با آن را در انزوای کامل اقتصادی قرار دهد.
او که قرار است دوشنبه دوم شهریور در کنفرانسی مطبوعاتی جزییات اقدامات تازه دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی را اعلام کند، هشدار داده است که ادامه همکاری با حکومت ایران، دسترسی این کشورها به سرمایه و بازارهای جهانی را به خطر خواهد انداخت.
وزیر خزانهداری ایالات متحده از آغاز مرحلهای تازه و گسترده در فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی خبر داده و آن را «روز سرنوشتساز اقتصادی» و بزرگترین تهاجم مالی سازمانیافته علیه یک دشمن توصیف کرده است.
بسنت در این یادداشت با اشاره به کنفرانس تهران در سال ۱۹۴۳ نوشت رهبران متفقین در آن زمان در پی یافتن راهی برای واردکردن «بیشترین فشار ممکن بر دشمن» بودند. به گفته او، تاریخ اکنون همان پرسش را بار دیگر پیش روی تهران قرار داده و زمان آن رسیده است که ایالات متحده با تمام توان به آن پاسخ دهد.
او تاکید کرد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با استفاده از قدرت نظامی ایالات متحده بخش قابلتوجهی از تواناییهای نظامی حکومت ایران را از میان برده و برنامه هستهای این کشور را تضعیف کرده است. بسنت افزود واشینگتن اکنون وارد «مرحله نهایی» شده و میخواهد فشار نظامی را با حملهای گسترده به منابع مالی و تجاری جمهوری اسلامی تکمیل کند.
وزیر خزانهداری آمریکا در ادامه، جمهوری اسلامی را حکومتی خواند که طی ۴۷ سال گذشته هم در داخل ایران و هم در خارج از مرزهای آن نقشی مخرب داشته است. او گفت فساد و سیاستهای حکومت، اقتصادی را که میتوانست یکی از قدرتمندترین اقتصادهای جهان باشد به ویرانی کشانده و مردم مبتکر و کارآفرین ایران را با سرکوب روبهرو کرده است.
بسنت همچنین جمهوری اسلامی را متهم کرد که در خارج از ایران، شبکهای از گروههای نیابتی را برای ادامه فعالیتهای خشونتآمیز و تروریستی حفظ کرده است. او گفت ایالات متحده بهای سنگینی در رویارویی با این شبکه پرداخته، هرچند تنها کشوری نیست که با پیامدهای فعالیتهای آن مواجه شده است.
به گفته وزیر خزانهداری آمریکا، با وجود گستردگی تهدیدهای ناشی از سیاستهای تهران، واشینگتن در بسیاری از موارد در عزم خود برای مقابله با جمهوری اسلامی تنها مانده است.
بسنت کاهش شدید ارزش ریال و نرخ بالای تورم در ایران را نتیجه سیاستهای دولت ترامپ دانست. او گفت اقتصاد ایران چنان تضعیف شده که ارزش پول ملی این کشور به پایینترین سطح خود رسیده و تورم نیز به یکی از بالاترین سطوح تاریخی نزدیک شده است.
او یادآور شد آخرین امید جمهوری اسلامی، ادامه همکاری کشورهایی است که از روی ترس یا ملاحظات اقتصادی تصور میکنند سازش با تهران میتواند امنیت یا صلحی پایدار برای آنها به همراه آورد.
وزیر خزانهداری آمریکا بدون نامبردن از کشور مشخصی گفت برخی دولتها و نهادهای خارجی همچنان نفت ایران را خریداری و حمل میکنند و انتقال منابع مالی این کشور را از طریق صرافیها و مناطق آزاد تجاری تسهیل میکنند.
به گفته او، برخی کشورها همچنین به پروازهای ایران اجازه فعالیت میدهند، کشتیها را به نمایندگی از تهران در دفاتر خود ثبت میکنند و بر انتقال سوخت میان کشتیها در دریا و استفاده غیرقانونی از نظام بانکیشان چشم میبندند. بسنت این کشورها را متهم کرد که همزمان میکوشند میزان همکاری خود با جمهوری اسلامی را پنهان کنند.
او گفت این کشورها بر اساس این محاسبه عمل میکنند که مماشات با تهران، در مقایسه با ایستادگی در برابر آن، گزینهای امنتر است؛ اما باید پیامدهای کمک به بقای جمهوری اسلامی را نیز در نظر بگیرند.
بسنت برای توضیح این دوراهی به دیدگاه بلز پاسکال، فیلسوف فرانسوی قرن هفدهم، اشاره کرد. به گفته او، پاسکال معتقد بود عدم قطعیت، انسانها یا ملتها را از داوری معاف نمیکند، بلکه آنها را ملزم میکند خطرها را دقیقتر ارزیابی کنند؛ زیرا در چنین شرایطی بهای یک محاسبه اشتباه میتواند سنگینتر باشد.
وزیر خزانهداری آمریکا گفت «شرطبندی پاسکال» اکنون درباره شریانهای حیاتی اقتصاد ایران مصداق پیدا کرده است. به گفته او، کشورهایی که برای در امان ماندن از واکنش تهران همچنان منابع مالی حکومت ایران را تامین میکنند، در عمل همان حکومتی را تقویت میکنند که از آن هراس دارند.
بسنت هشدار داد که این کشورها از مرز تحمل آمریکا عبور کردهاند و باید میان ادامه همکاری با جمهوری اسلامی و حفظ روابط اقتصادی خود با ایالات متحده و نظام مالی جهانی یکی را انتخاب کنند.
او گفت ترامپ در حال انجام کاری است که روسایجمهوری پیشین آمریکا از آن خودداری کردند: پایاندادن به تهدیدی که دولتهای قبلی به مدیریت و مهار آن رضایت داده بودند.
به گفته بسنت، طبقه سیاسی آمریکا برای چند دهه چرخهای بیپایان از اقدامات تحریکآمیز جمهوری اسلامی را پذیرفت، در حالی که باید منافع ایالات متحده را با قاطعیت بیشتری پیش میبرد. او گفت نسل دیگری نباید زیر سایه تهدید نیروهایی زندگی کند که شعار «مرگ بر آمریکا» سر میدهند و در پی تحقق اهداف هستهای جمهوری اسلامی هستند.
وزیر خزانهداری آمریکا استدلال کرد که انزوای کامل مالی تهران میتواند نیاز به استفاده مستقیم از نیروی نظامی ایالات متحده را کاهش دهد و همزمان امنیت و آزادی عمل متحدان واشینگتن را افزایش دهد.
او همچنین برای کشورهایی که روابط مالی و تجاری خود را با ایران قطع کنند، مشوقهایی در نظر گرفت. بسنت گفت قطع همکاری با تهران میتواند دسترسی این کشورها به سرمایه جهانی را افزایش دهد، اعتماد به بازارهایشان را تقویت کند و جایگاه مورد نظر آنها را در اقتصاد بینالمللی بهبود بخشد.
در مقابل، او هشدار داد کشورهایی که روابط خود را با تهران حفظ کنند، ممکن است مسیر دستیابی به رفاه پایدار را از دست بدهند. به گفته او، در کشورهایی که اعتماد سرمایهگذاران و بازارهای جهانی به آنها کاهش مییابد، فعالیتهای مالی غیرقانونی معمولا گسترش پیدا میکند.
بسنت گفت هر کشوری که بهعنوان شریان مالی یک حکومت رو به زوال عمل کند، باید انتظار داشته باشد در انزوای آن نیز سهیم شود. او افزود کشوری که به پناهگاهی برای فعالیتهای تروریستی تبدیل شود، از دید ایالات متحده به بازیگری مطرود در جهان بدل خواهد شد.
وزیر خزانهداری آمریکا جمهوری اسلامی را متهم کرد که طی سالهای گذشته، اخاذی را در قالب تضمینهای امنیتی عرضه کرده و از ترس کشورهای دیگر نسبت به اقدامات تلافیجویانه تهران بهره برده است.
به گفته او، قدرت جمهوری اسلامی بر محاسبهای استوار بوده که واکنش [حکومت] ایران را قطعی، اما اجرای تهدیدهای آمریکا را قابلمذاکره میدانسته است. بسنت گفت با بازگشت ترامپ به قدرت، این دوره به پایان رسیده و کشورهایی که از ایستادگی در برابر تهران هراس دارند، نباید هزینه آزمودن اراده واشینگتن را دستکم بگیرند.
او افزود ترامپ شرایطی فراهم کرده است که دولت آمریکا بتواند از همه نهادها، اختیارات قانونی و ابزارهایی استفاده کند که بسیاری تصور میکردند واشینگتن هرگز به آنها متوسل نخواهد شد.
بسنت هشدار داد هرگونه ارتباط باقیمانده با تهران میتواند انزوای اقتصادی کشورها و نهادهای مرتبط را تسریع کند؛ خواه این ارتباط آگاهانه ایجاد شده باشد و خواه دولتها و شرکتها عمدا آن را نادیده گرفته باشند.
وزیر خزانهداری آمریکا همچنین درباره احتمال واکنش نظامی جمهوری اسلامی هشدار داد. او گفت اگر همزمان با تضعیف اقتصاد ایران و کاهش تسلط حکومت بر قدرت، تهران علیه نیروهای آمریکایی یا کشورهای همسایه در خلیج فارس اقدام نظامی انجام دهد، ترامپ «بهسرعت و قاطعانه» پاسخ خواهد داد.
بسنت در پایان هدف دولت آمریکا را قطع همه شریانهای اقتصادی توصیف کرد که به بقای جمهوری اسلامی کمک میکنند. او گفت فشارها تا زمانی ادامه خواهد یافت که تهران در انزوای کامل قرار گیرد.
او بار دیگر با اشاره به پاسکال، تصمیم کشورهای همکار با حکومت ایران را نوعی انتخاب درباره آینده آنها دانست و پرسید آیا این کشورها حاضرند در برابر موج تازه فشارهای آمریکا، آینده خود را به خطر بیندازند.
این روزنامه آمریکایی یکشنبه یکم شهریور نوشت کارگران در کارخانهای در امارات، قطعات رهگیرهای موسوم به «گاردین» را که با چاپگر سهبعدی ساخته شدهاند، به یکدیگر متصل میکنند. نمونه معرفیشده در گزارش نیویورکتایمز حدود ۵ هزار دلار قیمت دارد. این نسخه از رهگیرهای گاردین میتوانند با سرعتی نزدیک به ۳۲۰ کیلومتر بر ساعت پهپادهای ایرانی را در آسمان سرنگون کنند.
این کارخانه نخستین مرکز تولید استارتآپ پاوراس در خاورمیانه و بخشی از برنامه این شرکت برای تبدیلشدن به یک تامینکننده جهانی فناوری مقابله با پهپاد است.
به گزارش نیویورکتایمز، سخنگوی پاوراس گفت کارخانههای وابسته به این شرکت در حال حاضر ماهانه حدود ۳ هزار رهگیر پهپادی تولید میکنند. پاوراس در تلاش است شبکهای از کارخانهها ایجاد کند تا تولید جهانی خود را تا اواسط سال ۲۰۲۷ به ماهانه ۱۵ هزار رهگیر افزایش دهد.
این شرکت هویت مشتریان و تولیدکننده طرف قرارداد خود در امارات را اعلام نکرد.
این رهگیرها به موشکهای کوچک شباهت دارند و برای برخورد مستقیم با تهدیدهای هوابرد و انهدام آنها پیش از رسیدن به هدف طراحی شدهاند.
پاوراس یک شرکت آمریکایی فعال در زمینه فناوریهای دفاعی و سامانههای خودران است که سال ۲۰۲۵ تاسیس شد و دفتر مرکزی آن در وست پالم بیچ فلوریداست. این شرکت سامانههای هوایی و دریایی بدون سرنشین را برای کاربردهای دفاعی و حفاظت از زیرساختهای حیاتی تولید و یکپارچه میکند.
پاوراس رهگیرهای خانواده گاردین را بر پایه طرحی اوکراینی ساخته است. این طرحی پیشتر در مقابله با نسخههای روسی پهپاد شاهد جمهوری اسلامی کارآمد بود.
راهاندازی این کارخانه در شرایطی صورت گرفت که با کاهش ذخایر رهگیرهای ساخت آمریکا، نیاز به تسلیحات ارزانتر برای مقابله با حملات پهپادی افزایش یافته است.
بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک و ۲ هزار و ۲۰۰ پهپاد ایرانی از زمان آغاز جنگ به سوی اهدافی در امارات شلیک شدهاند. این حملات دستکم ۱۵ کشته و صدها زخمی بر جای گذاشتند، یک پالایشگاه نفت را تعطیل کردند و دو مرکز داده آمازون را از بین بردند.
جنگ ایران همچنین به برنامههای دیرینه امارات و دیگر کشورها برای تولید تسلیحات در داخل مرزهایشان سرعت بخشیده است.
نیویورکتایمز نوشت پاوراس برای پاسخگویی سریع به نیاز کشورهای متحد آمریکا، با تولیدکنندگان محلی در مناطقی همکاری میکند که به این رهگیرها نیاز دارند. این شیوه به شرکت امکان میدهد بهجای ساخت کارخانههای جدید در آمریکا و صادرات تسلیحات، از ظرفیت کارخانههای موجود در نزدیکی مناطق درگیری استفاده کند.
این الگوی تولید با شیوه متعارف فعالیت در صنایع دفاعی تفاوت دارد؛ صنعتی که به کندی، دیوانسالاری و هزینههای بالا شهرت دارد.
تلاش آمریکا برای کاهش هزینه مقابله با پهپادها
پس از آغاز جنگ ایران، آمریکا و متحدانش در منطقه به دنبال راهکارهای کمهزینهتری برای مقابله با پهپادهای جمهوری اسلامی هستند؛ زیرا هزینه سرنگون کردن این پهپادها با موشکهای پیشرفته پدافندی بهمراتب بیشتر از قیمت هدف است. در همین راستا، آمریکا ۹ خرداد یک سامانه دفاع هوایی را با موفقیت آزمایش کرد که سرنگون کردن پهپادهای ارزانقیمت، از جمله پهپاد شاهد، را بدون استفاده از موشکهای میلیوندلاری امکانپذیر میکند.
فرماندهان با استفاده از سامانه «مدیس» میتوانند متناسب با نوع تهدید، از توپ، موشک یا اخلال الکترونیک برای مقابله با پهپادها استفاده کنند.
والاستریت ژورنال ۹ خرداد گزارش داد نیروی دریایی آمریکا در جریان یک رزمایش مشترک با فیلیپین در ماه آوریل، از خودروی «سامانه یکپارچه دفاع هوایی تفنگداران دریایی» یا «مدیس» برای سرنگون کردن پهپادها استفاده کرد.
این سامانه با استفاده از خودروهای تاکتیکی جدید، توپها و مهمات ویژه میتواند هزینه مقابله با تهدیدهای پهپادی را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
سامانه مدیس در شرایطی طراحی شده است که ارتش آمریکا و متحدانش با یکی از چالشهای اصلی جنگهای مدرن روبهرو هستند: چگونه میتوان پهپادهای ارزانقیمت را بدون استفاده از موشکهایی سرنگون کرد که هزینه تولیدشان گاه بیش از ۱۰ برابر قیمت پهپاد هدف است؟
پهپادهای ارزان و زیرساختهای میلیاردی
ران بوسو، تحلیلگر حوزه انرژی، در تحلیلی که خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۲ تیر منتشر کرد، نوشت توسعه پهپادهای ارزانقیمت و تولید انبوه این تسلیحات معادلات جنگهای مدرن را تغییر داده و زیرساختهای حیاتی انرژی را به یکی از آسیبپذیرترین بخشهای اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.
تجربه میدانهای نبرد در اوکراین، روسیه و خاورمیانه نشان داده است پهپادهای کوچک و کمهزینه میتوانند از سامانههای سنتی پدافند هوایی عبور کنند و پالایشگاهها، نیروگاهها، پایانههای صادراتی و خطوط لوله را در معرض تهدید قرار دهند.
این تحول توازن سنتی میان مهاجم و مدافع را به شکل چشمگیری بر هم زده است. تاسیساتی که ساختشان دههها زمان و میلیاردها دلار هزینه برده، اکنون در برابر حملات انبوه پهپادهایی آسیبپذیرند که قیمت هر یک تنها چند صد تا چند هزار دلار است.
بوسو جمهوری اسلامی را یکی از آشکارترین نمونههای این تغییر توصیف کرد و نوشت تهران از زمان آغاز جنگ اخیر در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بارها با استفاده از پهپادها تلاش کرده است کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل کند.
این حملات تصور دیرینهای را به چالش کشیدهاند که بر اساس آن، بستن این آبراه تنها با حضور گسترده نیروی دریایی امکانپذیر است.
تهدیدهای پهپادی همچنین کشورهای تولیدکننده نفت و گاز حاشیه خلیج فارس را واداشتهاند برنامههای قدیمی خود را برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز احیا کنند.
رقابت بر سر تولید رهگیرهای ارزانتر
نیویورکتایمیز در گزارش خود نوشت آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی در برابر حملات پهپادی، امارات را به گسترش ظرفیت داخلی برای تولید تجهیزات دفاعی نیز سوق داده است.
مایکل سیننسکی، همبنیانگذار و معاون اجرایی بازاریابی پاوراس، گفت این شرکت آموزش، قطعات و نرمافزار لازم برای مونتاژ رهگیرها برای یک مشتری در خاورمیانه را در اختیار یک تولیدکننده قراردادی اماراتی قرار داد. به گفته او، این ساز و کار برای افزایش سرعت تولید طراحی شد.
پاوراس تنها شرکت آمریکایی تولیدکننده رهگیر در امارات نیست. شرکت ریتیون در ماه اکتبر از همکاری برای تولید رهگیرهای «کایوت» در این کشور خبر داد. بر اساس گزارش مرکز امنیت نوین آمریکا، اندیشکدهای مستقر در واشینگتن، قیمت هر رهگیر کایوت حدود ۱۲۶ هزار و ۵۰۰ دلار برآورد میشود.
شرکت نوپای «نروس»، مستقر در تورنس کالیفرنیا، نیز در حال توسعه پهپاد رهگیری به نام «بندیت» است که مدل پایه آن حدود ۵ هزار دلار قیمت دارد و میتواند از نظر قیمت با گاردین رقابت کند.
با این همه، تولید رهگیرهای گاردین در منطقه آغاز شده است. چند هفته پس از شروع جنگ، برت ولیکوویچ، مدیر عملیاتی پاوراس، قابلیتهای گاردین را به یک خریدار در دبی نشان داد و اندکی بعد قراردادی دریافت کرد.
در آن زمان، امارات برای انهدام پهپادهای شاهد ۴۰ هزار دلاری از رهگیرهای «پک-۳» استفاده میکرد که بهای هر یک چند میلیون دلار است.
این افزایشها در ادامه روند نزولی ارزش ریال و در شرایط تشدید ناامنیهای سیاسی و اقتصادی رخ داد.
با توجه به غیررسمی و پراکنده بودن معاملات بازار آزاد، نرخهای اعلامشده از سوی منابع مختلف ممکن است چند هزار تومان تفاوت داشته باشد یا با اندکی تاخیر بهروزرسانی شود.
بر اساس دادههای بازار تا ظهر اول شهریور در تهران، نرخ فروش هر دلار به حدود ۱۹۷ هزار و ۹۵۰ تومان و نرخ خرید آن به ۱۹۵ هزار و ۹۵۰ تومان رسیده بود. همزمان، قیمت فروش هر یورو حدود ۲۳۱ هزار و ۲۰۰ تومان و پوند بریتانیا حدود ۲۶۷ هزار و ۴۰۰ تومان بود.
بهای هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز با ۰.۳۶ درصد افزایش به حدود ۲۱ میلیون و ۳۵۴ هزار تومان رسیده بود. هر مثقال طلا نیز ۹۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله میشد.
رشد نرخ دلار در بازار آزاد و افزایش بهای جهانی طلا، در کنار نابسامانیهای اقتصادی در ایران، تشدید فشارهای اقتصادی ایالات متحده و احتمال اعمال تحریمهای تازه، از جمله عوامل موثر در افزایش قیمت طلا و سکه در ایران هستند.
قیمتهای بازار نشان میدهد سکه امامی طی معاملات اول شهریور حدود ۲.۴ درصد افزایش یافت.
شتاب افزایش قیمت
دلار معاملات ۳۱ شهریور را در محدوده ۱۹۰ هزار و ۳۶۰ تومان آغاز کرد، اما در ادامه روز تا حدود ۱۹۳ هزار و ۴۸۰ تومان افزایش یافت. نرخ معاملات شبانه نیز به بیش از ۱۹۵ هزار تومان رسید و این روند صعودی یکشنبه ادامه پیدا کرد.
قیمت دلار در ابتدای هفته گذشته حدود ۱۸۶ هزار و ۵۰۰ تومان بود و بر این اساس، ارزش آن در کمتر از یک هفته بیش از شش درصد افزایش یافته است.
ایراناینترنشنال ۲۶ تیر در گزارشی از عبور قیمت دلار از ۱۹۱ هزار تومان و ثبت رکورد تیرماه خبر داده بود. نرخ کنونی در مقایسه با آن زمان نزدیک به هفت هزار تومان افزایش نشان میدهد.
قیمت دلار نسبت به محدوده ۹۵ هزار و ۸۰۰ تومان در دوره مشابه سال گذشته نیز بیش از دو برابر شده است. این مقایسه نشان میدهد ریال طی یک سال بیش از نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست داده است.
فشارهای اقتصادی
تداوم این وضعیت میتواند با کاهش سرمایهگذاری و تولید، فشارهای تورمی را تشدید کند.
فعالان بازار، افزایش تقاضا برای ارز، تورم سنگین، کاهش درآمدهای ارزی و نگرانی از تشدید تحریمها را از عوامل صعود قیمتها میدانند.
بنبست در مناسبات جمهوری اسلامی و آمریکا، اختلال در صادرات نفت منطقه و افزایش خطرهای سیاسی نیز انتظارات تورمی را تقویت کرده است.
تحول قیمتها در شرایطی رخ میدهد که بحران انرژی نیز بر مشکلات اقتصادی افزوده است. تداوم قطع برق و آب هم فعالیت واحدهای تولیدی را مختل کرده و هم فشار مضاعفی بر زندگی روزمره شهروندان وارد آورده است.
ادامه کاهش ارزش ریال میتواند هزینه واردات مواد اولیه و کالاهای اساسی را افزایش دهد و فشار تازهای بر قیمت مصرفکننده و معیشت خانوارها وارد کند.
