دیمیتار استویانوف، وزیر دفاع بلغارستان، شنبه ۳۱ مرداد اعلام کرد دو هواپیمای سوخترسان KC-135 آمریکا روز جمعه این کشور را به سوی مقصدی نامشخص ترک کردهاند. همزمان تهران ضمن تهدید به «پاسخ کوبنده»، تصاویری از یک مرکز زیرزمینی تولید موشک منتشر کرد.
اعلام خبر خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی پس از آن صورت میگیرد که گزارشهایی مبنی بر آن منتشر شد که جمهوری اسلامی حمله به اهداف آمریکایی در بلغارستان و قبرس را، در صورت تشدید دوباره تنشها با واشینگتن، بررسی کرده است.
این دو هواپیمای سوخترسان ۳۱ تیر ماه در پایگاه هوایی بزمر در بلغارستان مستقر شده بودند. هواپیمای سوخترسان KC-135 قابلیت سوخترسانی هوایی به جنگندهها را دارد و از این نوع هواپیما در عملیات مرتبط با حملات به جمهوری اسلامی استفاده شده است.
بلغارستان تاکید کرده بود که این هواپیماها صرفا برای ماموریتهای آموزشی در حریم هوایی متحدان در بلغارستان مستقر شدهاند و در حملات جاری علیه جمهوری اسلامی نقشی ندارند.
با این حال تهران به استقرار این هواپیماها واکنش تندی نشان داد و بلغارستان را به مشارکت در آنچه «تجاوز و جنایات جنگی» خواند متهم کرد؛ اتهامی که دولت بلغارستان آن را رد کرد.
فایننشال تایمز اوایل این هفته گزارش داده بود که جمهوری اسلامی در صورت ازسرگیری تشدید درگیریهای نظامی با واشینگتن، حمله به پایگاهها یا نیروهای آمریکا در جنوب شرقی اروپا را بررسی کرده و بهطور مشخص از بلغارستان و قبرس نام برده است.
آمریکا هنوز به اظهارات وزیر دفاع بلغارستان درباره خروج هواپیماهای سوخترسان واکنشی نشان است.
استویانوف گفت صوفیه «هیچ اطلاعاتی درباره تهدید مستقیم علیه امنیت ملی» بلغارستان دریافت نکرده و دولت این کشور اقدامات خود را بهطور کامل با واشینگتن هماهنگ کرده است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تنش میان جمهوری اسلامی و آمریکا همچنان بالاست و مذاکرات دو طرف عملا متوقف شده است.
دونالد ترامپ تاکنون از اجرای تهدیدهای خود برای حمله به زیرساختهای انرژی در ایران خودداری و در عوض به سمت راهبرد تشدید فشار اقتصادی حرکت کرده است.
ترامپ در کنار محاصره دریایی که صادرات نفت ایران را محدود کرده، وعده داده است اقدامات اقتصادی «بیسابقهای» را اعمال کند که انتظار میرود شامل تحریمهای ثانویه علیه کشورهایی باشد که به تجارت با ایران ادامه میدهند. قرار است اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه جزئیات این اقدامات را اعلام کند.
ایران که اقتصادش پس از دو جنگ در فاصله یک سال بهشدت آسیب دیده، با وجود افزایش فشار اقتصادی همچنان هشدارهای تندی صادر میکند. در عین حال مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران که در ساختار جمهوری اسلامی چهرهای نسبتاً میانهرو محسوب میشود، بار دیگر خواستار پایان جنگ شد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه در واکنش به اعلام تحریمهای اقتصادی جدید آمریکا علیه جمهوری اسلامی گفت این اقدامات فراتر از ادامه «جنگ اقتصادی» تلاشی برای اعمال حاکمیت فراسرزمینی آمریکا بر دیگر کشورهای عضو سازمان ملل متحد است.
بقائی گفت هیچ کشوری حق ندارد بانکها، شرکتها یا فرودگاههای کشورهای دیگر را وادار کند از تجارت با کشوری ثالث خودداری کنند.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت همراه شدن تحریمهای اقتصادی با محاصره دریایی، حاکمیت دیگر کشورها را تحت تاثیر قرار میدهد.
او هشدار داد پذیرش چنین اقداماتی میتواند به «فرسایش کامل حاکمیت ملی» منجر شود.
با آنکه مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی تاکید کرده است که اکنون زمان پایان دادن به جنگ است، مقامهای نظامی جمهوری اسلامی بار دیگر بر رویکرد تهاجمی خود تاکید کردند.
ادامه تهدیدهای لفظی
حسین طائب، رییس سازمان بسیج مستضعفین، شنبه ۳۱ مرداد درباره احتمال ازسرگیری مذاکرات هشدار داد و گفت: «ملت ایران فریب این بازگشت ظاهری به مذاکره را نخورد.»
طائب در مراسم «تکریم فعالان مساجد کشور» گفت: «دشمن در سند تفاهم متعهد شده بود در بازه ۶۰ روزه به تعهدات خود عمل کند، تهدید نکند، به محور مقاومت حمله نداشته باشد و مدیریت تنگه هرمز را به ایران بسپارد؛ اما هیچیک از این تعهدات را نپذیرفت و بار دیگر به نقض عهد و فشار روی آورد.»
علی عبداللهی، رییس جدید ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، جمعه هشدار داد تهران در برابر هرگونه «محاسبه اشتباه یا تهدید دشمن»، پاسخهایی «انقلابی، کوبنده، پشیمانکننده و ویرانگر» خواهد داد.
تلویزیون دولتی ایران شنبه تصاویری از بازدید عبداللهی از مکانی که «کارخانه زیرزمینی تولید موشکهای بالستیک» معرفی شد، پخش کرد.
رسانههای ایران گفتند او در این بازدید آخرین تحولات در زمینه تولید تسلیحات داخلی را بررسی کرده است. عبداللهی گفت این کارخانه اکنون تجهیزاتی با توانایی، کیفیت و کمیت بیشتر از گذشته تولید میکند.
مجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع جمهوری اسلامی، نیز ادعای مشابهی مطرح کرد و گفت صنایع دفاعی کشور با وجود حملات اسرائیل و آمریکا و تحریمها توانستهاند خطوط اصلی تولید را حفظ کنند.
او گفت ایران در شرایط جنگی سامانههای تهاجمی و دفاعی جدیدی را به کار گرفته و در برابر فشارها تسلیم نخواهد شد.
یحیی رحیمصفوی، دستیار و مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی، در بیانیهای به مناسبت «روز صنعت دفاعی» نوشت در صورت وقوع هر تهدیدی، پاسخ جمهوری اسلامی «انفعالی» نخواهد بود و حملهای «پیشدستانه، مقتدرانه و محاسبهشده» انجام خواهد داد.
رحیمصفوی آمادگی رزمی نیروهای مسلح را وابسته به تامین بهموقع تجهیزات و سامانههای دفاعی مبتنی بر فناوریهای روز دانست.
او نوشت: «در لحظه وقوع هر تهدیدی، واکنش ایران مقتدر نه واکنشی انفعالی، بلکه پاسخی پیشدستانه، مقتدرانه و محاسبهشده باشد که دشمن را از هرگونه تصور تعرض، حتی در خیال خود، بازدارد.»
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، نیز شنبه گفت: «در راهبردهای دفاعی ما تکامل رخ داده و از زمان جنگ مدام در حال تکامل دفاعی-سیاسی هستیم و بعد از چندین بار مذاکره و بدعهدی آمریکا، باید در رفتار دیپلماتیک جمهوری اسلامی با دنیا اصلاحاتی انجام شود.»
رضایی ادامه داد: «ایران امروز، ایران قبل از جنگ نیست؛ این قضیه درباره آمریکای پرمدعا هم صدق میکند و تصویر آمریکای صلحخواه و بزککرده، در ذهن جوانان عوض شده است.»
او افزود: «هم در اداره جنگ هم در دیپلماسی و هم در مسائل سیاسی-اجتماعی تحول خواهیم داشت و توانهای جدیدی به صحنه خواهند آمد.»
رضایی همچنین گفت: «همه تجارب یکسال گذشته را حتما در نبرد آینده به کار خواهیم گرفت و حتما جنگ آینده متفاوت از جنگ سوم خواهد شد.»
تلاش برای احیای دیپلماسی
در همین حال تلاشها برای احیای مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا ادامه دارد. بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، شنبه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره تلاشها برای کاهش تنش و بازگشت به مسیر دیپلماتیک گفتوگو کرد.
به گفته وزارت امور خارجه مصر، گفتوگوها همچنین شامل مذاکرات عمان و ایران درباره تردد در تنگه هرمز و تلاش برای احیای تفاهمنامه ایران و آمریکا بود که در ماه ژوئن امضا شد اما بعدا فروپاشید.
محمدباقر قالیباف نیز گفت تهران «پیامهای زیادی» از کشورهای همسایه درباره ترتیبات امنیتی جدید و همکاریهای اقتصادی دریافت کرده است.
او خواستار ایجاد آنچه «نظم منطقهای واقعی و مستقل» بدون حضور آمریکا توصیف کرد، شد.
ترامپ اما روز جمعه گفت هیچ پیشرفتی در مذاکرات حاصل نشده است. او به خبرنگاران گفت: «آنها خیلی مایلند توافق کنند، اما به نظر من هنوز آماده انجام توافق درست نیستند.»
او گفت دولت قطر حاضر به پذیرش تیم کارشناسی جمهوری اسلامی برای بررسی وضعیت سه خلبانی که تهران میگوید در اسارت قطر هستند، شده است.
باقرزاده گفت سه خلبان اسیر روی آب نگهداری میشوند و مکان نگهداری آنها مناسب نیست.
او از دولت قطر خواست برای حفظ سلامتی این سه خلبان اسیر، آنها را هرچه زودتر به خشکی و بیمارستانی مجهز منتقل کند.
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که پیش از این دولت قطر قاطعانه ادعاهای جمهوری اسلامی درباره بازداشت خلبانان ایرانی را رد کرده و سخنان فرمانده کمیته جستوجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را «گمراهکننده» خوانده بود.
خبرگزاری فارس شنبه ۲۴ مرداد با انتشار نامه محمد باقرزاده خطاب به رییس کمیته بینالمللی صلیب سرخ، برای نخستین بار خبر اسارت سه خلبان ارتش جمهوری اسلامی به دست قطر را منتشر کرد.
وزارت دفاع قطر ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد که در جریان یک حمله هوایی به پایگاه العدید در اسفندماه دو فروند جنگنده سوخو ۲۴ جمهوری اسلامی سرنگون شدهاند.
پیشتر حبیبالله سیاری، رییس ستاد و معاون هماهنگکننده ارتش جمهوری اسلامی، گفته بود از سرنوشت خلبانان دو فروند جنگنده سوخو ۲۴ که در جریان جنگ اخیر برای حمله به قطر اعزام شده بودند، اطلاعی در دست نیست.
بر اساس نامه باقرزاده به رییس کمیته بینالمللی صلیب سرخ جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان حدود شش ماه است در بازداشت نیروهای قطری به سر میبرند.
باقرزاده در این نامه گفت دولت قطر تاکنون اجازه دیدار، مصاحبه یا تماس این سه خلبان با خانوادههایشان و مسئولان پیگیریکننده را نداده است.
ساعاتی بعد از انتشار این خبر، ماجد محمد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، در شبکه ایکس نوشت: «بهطور قاطع ادعاهای مطرحشده درباره بازداشت خلبانان ایرانی را تکذیب میکنیم و از انتشار این اظهارات گمراهکننده، بهویژه در این مقطع زمانی و در شرایطی که تلاشها و اقدامات دیپلماتیک برای کاهش تنش در منطقه همچنان ادامه دارد، ابراز تعجب میکنیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر افزود: «پس از نقض حریم هوایی قطر از سوی خلبانان مورد اشاره، با آنها تماس گرفته شد و مسیر هدفگیری نیز مورد بررسی و اطمینان قرار گرفت. پس از رعایت قواعد درگیری و برقراری تماس با آنها بدون دریافت پاسخ، اقدامات لازم برای دفاع از سرزمین خود را مطابق الزامات قوانین بینالمللی انجام دادیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر افزود: «تیمهای جستوجو و نجات قطر ما وظیفه خود را برای جستوجوی پیکرهای خلبانان بهطور کامل انجام دادند. دولت قطر همچنین با طرف ایرانی برای هماهنگی تحویل پیکر یکی از خلبانان که پیدا شده بود، مطابق مقررات مرتبط حقوق بینالملل بشردوستانه، تماس گرفت.»
الانصاری تاکید کرد در ماه آوریل، از یک تیم برای بازدید و کسب اطلاعات در مورد جزییات عملیات جستوجو و نجات دعوت شد که طرف ایرانی تا به امروز پاسخی نداده است.
چهار اسیر ایرانی در کویت
براساس آنچه شنبه ۳۱ مرداد در وبسایت کمیته جستوجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی منتشر شده، فرمانده این کمیته همچنین از موافقت اولیه دولت کویت جهت ملاقات سفیر جمهوری اسلامی با چهار اسیر ایرانی در کویت خبر داد.
او گفت: «با این اقدام بارقهای از امید جهت آزادی سریع این عزیزان فراهم شده است.»
باقرزاده از دولت کویت درخواست کرد برابر کنوانسیونهای چهارگانه ژنو، حقوق اسرای جنگی را محترم نگه دارد و زمینه را جهت ارتباط اولیه این اسراء با خانوادههایشان فراهم کند.
فرمانده کمیته جستوجوی مفقودین گفت: «کمیته بینالمللی صلیب سرخ مدتهاست در ابتکاری برای اطمینان خاطر خانوادههای زندانیان گوانتانامو، زمینه ارتباط تصویری این اسراء با خانوادههایشان را فراهم کرده است. لذا از کمیته بینالمللی صلیب سرخ انتظار میرود در اقدامی مشابه ضمن پیگیری سریع برای آزادی اسرای ایرانی، این امکان را نیز برای برقراری ارتباط تصویری اسرای ایرانی با خانوادههایشان فراهم کند.»
وزارت کشور کویت سهشنبه ۲۲ اردیبهشت اعلام کرد چهار فرد وابسته به سپاه پاسداران هنگام تلاش برای ورود دریایی به خاک کویت بازداشت شدهاند.
بهگفته وزارت کشور کویت این افراد با استفاده از یک قایق ماهیگیری اجارهای قصد ورود به جزیره بوبیان را داشتند و ماموریت آنها انجام «اقدامات خصمانه علیه کویت» بوده است.
با این حال جمهوری اسلامی میگوید این چهار نفر هنگام انجام یک گشت دریایی، بهدلیل بروز اختلال در سامانه ناوبری، وارد آبهای سرزمینی کویت شدند.
بهگزارش ایرنا، دریافت مجوز ویژه برای نفتکشهای عراقی یکی از درخواستهای اصلی بغداد در جریان سفر محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، به عراق بوده است.
ایرنا به جزییات این توافق اشاره نکرده و توضیح نداده است که صدور این مجوزها از چه زمانی آغاز شده و تاکنون چند نفتکش عراقی از تنگه هرمز عبور کردهاند.
نزار آمیدی، رییسجمهوری عراق، شنبه گفت: «بهدلیل نداشتن نفتکشهای ملی، در مساله انتقال نفت با مشکل مواجه هستیم و برای برخی نفتکش ها که حامل نفت عراقی هستند، تسهیلاتی برای عبور از تنگه هرمز وجود دارد. تنگه هرمز نه تنها بر عراق بلکه بر تمام جهان تاثیر میگذارد.»
عراق پیش از آغاز جنگ ایران روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت تولید میکرد اما صادرات نفت این کشور نیز تحت تاثیر اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز قرار گرفته و موجب شده که این کشور نیز مانند دیگر کشورهای صادرکننده نفت در خلیج فارس در جستوجوی راههای جایگزین برای صادرات نفت خود باشد.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، جمعه گفت بغداد در تلاش است صادرات نفت خود از طریق بندر جیهان ترکیه را افزایش دهد و همچنین صادرات نفت از طریق بندر بانیاس سوریه و بندر عقبه اردن را آغاز کند.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی در حالی از اعطای مجوز به نفتکشهای عراقی از تنگه هرمز خبر داده که جمهوری اسلامی خود قادر به صادر کردن نفت ایران از این مسیر نیست.
بررسی دادههای ردیابی نفتکشها از سوی ایراناینترنشنال نشان میدهد بارگیری نفت خام ایران در پی محاصره دریایی آمریکا به حدود یکهفتم سطح پیش از جنگ کاهش یافته و دریافت نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران از سوی چین، بزرگترین خریدار نفت و فرآوردههای نفتی ایران در سالهای اخیر نیز بهشدت افت کرده است.
دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر نشان میدهد ایران از ابتدای ماه جاری میلادی تاکنون بهطور میانگین روزانه حدود ۲۸۷ هزار بشکه نفت خام بارگیری کرده است؛ این رقم پیش از آغاز جنگ خاورمیانه حدود دو میلیون بشکه در روز بود.
در همین مدت، چین نیز بهطور میانگین تنها روزانه ۵۲۳ هزار بشکه نفت خام از ایران دریافت کرده است. این رقم در دو ماه گذشته بهطور میانگین حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز و در آغاز جنگ بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود.
ایالات متحده در اواسط ژوئیه [اواخر تیر ماه] بار دیگر محاصره دریایی جمهوری اسلامی را برقرار کرد. کپلر برآورد میکند در نتیجه این اقدام، بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران که در نفتکشهای مستقر در خلیج فارس و دریای عمان ذخیره شده، عملا گرفتار شده است.
در همین حال و همزمان با کمک نیروی دریایی آمریکا به انتقال میلیونها بشکه نفت از تنگه هرمز، واشینگتن برای تشدید تحریمها و تداوم محاصره دریایی جمهوری اسلامی آماده میشود. تهران این اقدامات را «تهدیدی علیه حاکمیت ملی کشورها» خوانده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اعلام کرد ارتش این کشور به انتقال بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز کمک کرده است؛ اقدامی که هدف آن حفظ جریان انرژی در بحبوحه تنشها با جمهوری اسلامی عنوان شده است.
رایت جمعه ۳۰ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت با احتساب انتقال نفت از طریق خطوط لوله، مجموع نفت و فرآوردههای خارجشده از منطقه به حدود ۲۰ میلیون بشکه رسیده است.
به گفته او، میانگین هفتروزه نفتی که از تنگه هرمز خارج میشود، اکنون به بیش از هشت میلیون بشکه در روز رسیده است.
وزیر انرژی آمریکا نوشت: «تردید نداشته باشید، به لطف نیروی دریایی آمریکا، نفت از تنگه هرمز در حال عبور است.»
اظهارات رایت در شرایطی مطرح میشود که دولت دونالد ترامپ علاوه بر حفظ جریان انتقال انرژی از خلیج فارس، فشار بر صادرات نفت ایران را افزایش داده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای این کشور برای اجرای مقررات محاصره دریایی جمهوری اسلامی، مسیر ۶۸ کشتی تجاری را تغییر دادهاند، سه کشتی را از کار انداختهاند و وارد دو کشتی دیگر شدهاند.
پیشتر نیز سنتکام گفته بود بیش از ۲۰ ناو جنگی از عملیات محاصره دریایی ایران پشتیبانی میکنند.
صفری جمعه ۳۱ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت حدود شش هزار آژانس دارای مجوز در کشور به ثبت رسیدهاند، اما احتمالا تنها یکششم آنها همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند.
به گفته او، رکود شدید بازار موجب شده است مجوز آژانسهای مسافرتی با قیمتهایی پایین خریدوفروش شود.
این مقام صنفی با اشاره به ادامه شرایط جنگی در کشور افزود آژانسهای مسافرتی بیش از یک سال است با رکود دستوپنجه نرم میکنند و در جریان جنگ اخیر نیز فعالیتشان بهطور کامل متوقف شد.
صفری ادامه داد: «آژانسها باید حقوق کارمند و هزینه بیمه و مالیات را پرداخت کنند و حالا با تداوم بیکاری و کمکاری، با جریمه بیمه مواجهند و مالیات هم کمر آژانسها را شکسته است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که تنشها در منطقه ادامه دارد و چشمانداز رایزنیها بر سر پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز همچنان مبهم است.
همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی از سوی دولت دونالد ترامپ، مواضع متفاوت مقامهای جمهوری اسلامی از افزایش شکاف در حاکمیت بر سر ادامه رویارویی با ایالات متحده حکایت دارد.
نگرانیهای امنیتی و گرانی، سفر را از رونق انداخت
رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی استان تهران، شرایط جنگی و افزایش قیمتها را از دلایل کاهش سفر دانست و هشدار داد تا زمانی که ثبات به کشور بازنگردد، مردم سفرهای خود را از سر نخواهند گرفت.
به گفته صفری، نگرانی از تشدید درگیریها و بسته شدن مسیرها، بسیاری از شهروندان را از مسافرت، بهویژه سفر به خارج از کشور، منصرف کرده است.
او ادامه داد: «البته تبلیغات تورهای داخلی و کشورهای همسایه و نزدیک به جریان افتاده، اما قیمتها واقعا بالاست و با این شرایط ناپایدار و نابسامانی ارز و گرانی، آنقدر متقاضی ندارد.»
این مقام صنفی افزود سفارتخانههای خارجی بهتدریج در حال بازگشایی هستند، اما روند صدور روادید مانند گذشته از سر گرفته نشده است.
۱۵ مرداد، نشریه «پیام ما» در گزارشی وضعیت صنعت گردشگری ایران را «تعطیلی کامل» توصیف کرد و نوشت درآمد بسیاری از فعالان این حوزه از خرداد سال گذشته صفر یا منفی بوده است.
بر اساس این گزارش، تداوم بحران برخی شرکتها را به اخراج نیروهای متخصص واداشته و شماری از فعالان نیز این صنعت را کنار گذاشته یا ایران را ترک کردهاند.
انتقاد از نوسانات نرخ ارز و نبود حمایت دولتی
صفری نوسان نرخ ارز را از دیگر مشکلات آژانسهای مسافرتی برشمرد و هشدار داد تغییرات پیدرپی بهای ارز بیشترین فشار را بر دفاتر برگزارکننده تورهای خارجی وارد میکند.
رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی استان تهران گفت این نوسانها موجب تغییر مداوم قیمت تورها و سردرگمی مسافران شده است و بازگشت رونق به بازار سفر به برقراری ثبات در کشور و تثبیت یا کاهش نرخ ارز بستگی دارد.
صفری افزود آژانسهای مسافرتی از جمله مشاغلی هستند که بیشترین خسارت را از دو جنگ اخیر متحمل شدهاند، اما دولت از آنها حمایت نکرده است.
او خواستار بخشودگی مالیاتی و بیمهای آژانسهای مسافرتی شد و تاکید کرد حتی به تعویق انداختن پرداخت این بدهیها نیز «به کار آژانسها نمیآید و در شرایط موجود فایدهای ندارد».
در پی تصمیم کاخ سفید برای افزایش فشارهای اقتصادی بر جمهوری اسلامی، بازار ارز در روزهای اخیر بار دیگر روندی صعودی به خود گرفته است.
افزایش شدید تورم و کاهش قدرت خرید فشار بیسابقهای بر معیشت مردم وارد آورده و تامین کالاهای اساسی را برای بخش گستردهای از جامعه دشوار کرده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اعلام کرد ارتش این کشور به انتقال بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز کمک کرده است؛ اقدامی که هدف آن حفظ جریان انرژی در بحبوحه تنشها با جمهوری اسلامی عنوان شده است.
رایت جمعه ۳۰ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت با احتساب انتقال نفت از طریق خطوط لوله، مجموع نفت و فرآوردههای خارجشده از منطقه به حدود ۲۰ میلیون بشکه رسیده است.
به گفته او، میانگین هفتروزه نفتی که از تنگه هرمز خارج میشود، اکنون به بیش از هشت میلیون بشکه در روز رسیده است.
وزیر انرژی آمریکا نوشت: «تردید نداشته باشید، به لطف نیروی دریایی آمریکا، نفت از تنگه هرمز در حال عبور است.»
اظهارات رایت در شرایطی مطرح میشود که دولت دونالد ترامپ علاوه بر حفظ جریان انتقال انرژی از خلیج فارس، فشار بر صادرات نفت ایران را افزایش داده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای این کشور برای اجرای مقررات محاصره دریایی جمهوری اسلامی، مسیر ۶۸ کشتی تجاری را تغییر دادهاند، سه کشتی را از کار انداختهاند و وارد دو کشتی دیگر شدهاند.
پیشتر نیز سنتکام گفته بود بیش از ۲۰ ناو جنگی از عملیات محاصره دریایی ایران پشتیبانی میکنند.
دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی «کپلر» نشان میدهد این محاصره بارگیری نفت خام ایران را از حدود دو میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به میانگین ۲۸۷ هزار بشکه در روز در ماه جاری میلادی کاهش داده است؛ رقمی معادل حدود یکهفتم سطح پیش از جنگ.
دریافت نفت ایران از سوی چین نیز به میانگین روزانه ۵۲۳ هزار بشکه رسیده است. کپلر برآورد کرده بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران در نفتکشهای مستقر در خلیج فارس و دریای عمان عملا گرفتار شده است.
صادرات نفت کوره ایران نیز به روزانه ۶۱ هزار بشکه سقوط کرده و صادرات گاز مایع این کشور تقریبا متوقف شده است. با توجه به سهم بالای نفت و فرآوردههای نفتی از درآمد صادراتی ایران، ادامه این روند میتواند کسری بودجه دولت و مشکلات تامین ارز برای واردات را تشدید کند.
مرحله تازه فشار اقتصادی
مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان آمریکا، گفت واشینگتن در حال ورود به مرحله تازهای از فشار اقتصادی بر حکومت ایران است و تحریمها و اقدامات اقتصادی، گام بعدی آمریکا در قبال تهران خواهد بود.
او جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای را یکی از اهداف دیرینه آمریکا خواند و گفت ترامپ برای حلوفصل مساله ایران و اطمینان از دستیابی نکردن تهران به چنین سلاحی تلاش میکند.
جانسون همچنین از متحدان آمریکا خواست برای تامین امنیت تنگه هرمز و دیگر آبراهها و حفظ جریان تجارت کمک کنند. او اختلال در منطقه را یکی از عوامل افزایش قیمت سوخت دانست.
در ادامه این فشارها، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است دوشنبه دوم شهریور جزییات تحریمهای برنامهریزیشده علیه جمهوری اسلامی را اعلام کند.
به گزارش رویترز، نشست خبری بسنت ساعت دو بعدازظهر به وقت شرق آمریکا در ساختمان وزارت خزانهداری برگزار خواهد شد.
ترامپ پیشتر درباره پیامدهای اقتصادی برای هر کشوری که به گفته او «هر نوع راه نجاتی به ایران» ارائه کند، هشدار داده بود.
نشست بسنت پس از آن برگزار میشود که وزارت خزانهداری آمریکا برای مهار افزایش بازده اوراق قرضه بلندمدت اقدام کرد. رشد بازده این اوراق نگرانی سرمایهگذاران جهانی را در پی داشته است.
تهران محاصره و تحریمها را محکوم کرد
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، تحریمهای جدید آمریکا را فراتر از ادامه «جنگ اقتصادی» دانست و گفت واشینگتن میکوشد حاکمیت فراسرزمینی خود را بر دیگر کشورهای عضو سازمان ملل متحد تحمیل کند.
او گفت هیچ کشوری حق ندارد بانکها، شرکتها یا فرودگاههای کشورهای دیگر را وادار کند از تجارت با کشوری ثالث خودداری کنند.
بقائی همچنین هشدار داد همراه شدن تحریمهای اقتصادی با محاصره دریایی، حاکمیت دیگر کشورها را تحت تاثیر قرار میدهد و پذیرش چنین اقداماتی ممکن است به «فرسایش کامل حاکمیت ملی» منجر شود.
ترامپ نیز جمعه ۳۰ مرداد در سخنرانی خود در میرتل بیچ ایالت کارولینای جنوبی، بار دیگر تنگه هرمز را «یک قلمرو آمریکایی» توصیف کرد.
او گفت: «من تنگه هرمز را در حال حاضر یک قلمرو آمریکایی میبینم. این یک قلمرو آمریکایی است.»
رییسجمهوری آمریکا پیش از سوار شدن به هواپیما نیز به خبرنگاران گفت جمهوری اسلامی تمایل زیادی به توافق دارد، اما هنوز برای رسیدن به آنچه او «توافق درست» خواند، آماده نیست.
ترامپ پیشتر مذاکرات با جمهوری اسلامی را «نیمبند» توصیف کرده و گفته بود واشینگتن فعلا تهران را زیر نظر دارد. او همچنین با اشاره به وضعیت نامناسب اقتصاد ایران گفته بود محاصره دریایی آمریکا فشار اقتصادی بر تهران را افزایش داده است.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، گفته است مذاکره مستقیمی میان تهران و واشینگتن در جریان نیست، اما تبادل پیام از طریق واسطهها ادامه دارد. او ازسرگیری مذاکرات را به پایان آنچه تهران نقض توافقها از سوی آمریکا میخواند و جبران آنها مشروط کرده است.
دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی «کپلر» نشان میدهد ایران از ابتدای ماه جاری میلادی تاکنون بهطور میانگین روزانه حدود ۲۸۷ هزار بشکه نفت خام بارگیری کرده است؛ این رقم پیش از آغاز جنگ خاورمیانه حدود دو میلیون بشکه در روز بود.
در همین مدت، چین نیز بهطور میانگین تنها روزانه ۵۲۳ هزار بشکه نفت خام از ایران دریافت کرده است. این رقم در دو ماه گذشته بهطور میانگین حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز و در آغاز جنگ بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود.
ایالات متحده در اواسط ژوئیه [اواخر تیر ماه] بار دیگر محاصره دریایی جمهوری اسلامی را برقرار کرد. کپلر برآورد میکند در نتیجه این اقدام، بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران که در نفتکشهای مستقر در خلیج فارس و دریای عمان ذخیره شده، عملا گرفتار شده است.
ایران ۸۳ میلیون بشکه نفت نیز خارج از محدوده محاصره ذخیره کرده که ۴۳ میلیون بشکه آن در دریای جنوبی چین، دریای زرد و دریای شرقی چین قرار دارد. با این حال، اگر چین همچنان خرید خود را بهشدت کاهش دهد و صادرات با نرخ کنونی ادامه یابد، ممکن است ذخایر نفت قابل تحویل ایران به چین ظرف حدود پنج ماه به پایان برسد.
ایران سال گذشته روزانه حدود ۲۵۶ هزار بشکه نفت کوره یا مازوت صادر کرد. این صادرات در دو ماه نخست سال جاری میلادی در سطح تقریبی ۲۲۰ هزار بشکه در روز باقی ماند، اما در ماه جاری به تنها ۶۱ هزار بشکه در روز سقوط کرده است.
ایران پیش از جنگ حجم مشابهی گاز مایع نیز صادر میکرد، اما این صادرات اکنون تقریبا متوقف شده است.
بر اساس دادههای بانک مرکزی جمهوری اسلامی، ارزش صادرات نفت خام و نفت کوره کشور در سال میلادی گذشته به ۵۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار رسید و حدود ۵۵ درصد از کل صادرات ایران را تشکیل داد. نفت خام، فرآوردههای نفتی و گاز مایع در مجموع حدود ۶۵ درصد از کل صادرات کشور را به خود اختصاص دادند.
کاهش شدید صادرات این کالاها احتمالا نهتنها دولت را با کسری عظیم بودجه روبهرو میکند، بلکه تامین ارز مورد نیاز برای واردات را نیز با مشکلات جدی مواجه خواهد کرد.
دادههای بانک مرکزی نشان میدهد ایران سال گذشته نزدیک به ۷۸ میلیارد دلار کالا وارد کرد که حدود سه میلیارد دلار آن مربوط به واردات بنزین بود. حتی اگر صادرات غیرنفتی کشور در سطح سال گذشته حفظ شود، درآمد حاصل از آن برای تامین مالی نیمی از واردات کالا نیز کافی نخواهد بود.
شرایط از این جهت دشوارتر شده که صنعت فولاد ایران، که سالانه تا پنج میلیارد دلار درآمد صادراتی برای جمهوری اسلامی ایجاد میکرد، در جنگ اخیر بهشدت آسیب دیده است. بازار داخلی نیز اکنون با کمبود فولاد روبهرو است.
ایران سال گذشته در بخش خدمات نیز واردکننده خالص بود و حدود ۱۵ میلیارد دلار کسری داشت. با احتساب واردات ۷۸ میلیارد دلاری کالا، ایران برای پوشش واردات کالا و کسری خالص بخش خدمات به حدود ۹۳ میلیارد دلار ارز نیاز داشت.
حتی اگر جمهوری اسلامی بتواند صادرات غیرنفتی باقیمانده خود را در سطح سال گذشته حفظ کند، در صورت کنار گذاشتن صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی، گاز مایع و فولاد، درآمد حاصل از این صادرات تنها حدود یکسوم نیاز ارزی کشور را پوشش خواهد داد.
پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۲۸ مرداد حکومت ایران را به یک «روز دی اقتصادی» تهدید کرد، ممکن است فشارها بیش از پیش افزایش یابد. او پس از آنکه گفت تهران در دستیابی به توافق ناکام مانده است، وعده داد جنگ اقتصادی و انزوایی در مقیاسی بیسابقه علیه حکومت ایران به راه بیندازد.
اقدامات در چارچوب وعده تهدیدآمیز تازه آمریکا، میتواند دور زدن تحریمها را دشوارتر کند و تجارت خارجی ایران را، که پیشاپیش تضعیف شده است، با چالشهای بیشتری روبهرو سازد.
