محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، هشدار داد اگر فشار اقتصادی بر تهران ادامه یابد، حکومت ایران صادرات نفت کشورهای خلیج فارس، منافع اقتصادی آمریکا و کشورهای همراه واشینگتن را هدف قرار خواهد داد.
رضایی شنبهشب در گفتوگویی با صداوسیمای جمهوری اسلامی، بسته ماندن تنگه هرمز را به تغییر رفتار آمریکا مشروط کرد و گفت توافق احتمالی تهران و مسقط بر سر تعیین یک مسیر کشتیرانی، بهخودیخود به معنای بازگشایی این آبراه نیست.
او گفت: «تنگه هرمز بسته است و تا تغییر رفتار آمریکا و عمل به تعهداتش باز نخواهد شد.» به گفته رضایی، گفتوگوهای ایران و عمان بر تعیین مسیری در بخش میانی تنگه متمرکز است، اما این مسیر تنها زمانی قابل استفاده خواهد بود که تهران تصمیم به بازگشایی تنگه بگیرد.
این اظهارات در حالی بیان شد که گزارشهای اخیر از نزدیک شدن جمهوری اسلامی و عمان به تفاهمی درباره مدیریت رفتوآمد کشتیها حکایت دارد. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که حکومت ایران عملا پس از آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل در اسفند سال گذشته، رفتوآمد در تنگه هرمز را متوقف یا بهشدت محدود کرد؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت مورد معامله جهان از آن عبور میکرد. بنابر گزارشهای منتشر شده، مقامهای عمانی و ایرانی بر سر نقشه یک مسیر عبوری به تفاهم اولیه رسیدهاند، اما جزئیات مدیریت آن همچنان محل اختلاف است.
رضایی در صریحترین بخش سخنانش کشورهای پیرامون ایران را تهدید کرد که در صورت پیوستن به کارزار اقتصادی آمریکا، از سوی تهران «دشمن» تلقی خواهند شد. او گفت جمهوری اسلامی به دنبال گسترش جنگ نیست، اما اگر کشورهای منطقه در «محاصره اقتصادی» ایران مشارکت کنند، منافع آنها را هدف قرار خواهد داد.
مقامات آمریکا در تازهترین اظهارات در دو هفته گذشته، از آغاز دور تازه کارزار «جنگ اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی خبر دادند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار است دوشنبه دوم شهریور جزییات تحریمهای برنامهریزیشده علیه جمهوری اسلامی را اعلام کند.
به گزارش رویترز، نشست خبری بسنت ساعت دو بعدازظهر به وقت شرق آمریکا در ساختمان وزارت خزانهداری برگزار خواهد شد. ترامپ پیشتر درباره پیامدهای اقتصادی برای هر کشوری که به گفته او «هر نوع راه نجاتی به ایران» ارائه کند، هشدار داده بود.
دبیر شورای عالی امنیت ملی حکومت ایران همچنین تهدید کرد که در صورت تداوم فشارها، ایران اجازه نخواهد داد «یک قطره نفت خلیج فارس از هیچ راهی خارج شود». این تهدید تنها به تنگه هرمز محدود نمیشود و میتواند اشارهای به احتمال حمله به خطوط لوله، پایانههای نفتی یا مسیرهای جایگزین صادرات انرژی در کشورهای منطقه باشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی خطوط لولهای دارند که بخشی از نفت آنها را بدون عبور از تنگه هرمز به دریای سرخ و بندر فجیره منتقل میکند. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد ظرفیت مجموع مسیرهای جایگزین این دو کشور حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز است؛ میزانی که تنها بخشی از صادرات معمول منطقه را پوشش میدهد.
تهدیدات مقام ارشد جمهوری اسلامی در حالی مطرح شده است که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، جمعه ۳۰ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ارتش این کشور به انتقال بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز کمک کرده است؛ اقدامی که هدف آن حفظ جریان انرژی در بحبوحه تنشها با جمهوری اسلامی عنوان شده است.
رایت نوشت با احتساب انتقال نفت از طریق خطوط لوله، مجموع نفت و فرآوردههای خارجشده از منطقه به حدود ۲۰ میلیون بشکه رسیده است. به گفته او، میانگین هفتروزه نفتی که از تنگه هرمز خارج میشود، اکنون به بیش از هشت میلیون بشکه در روز رسیده است. وزیر انرژی آمریکا نوشت: «تردید نداشته باشید، به لطف نیروی دریایی آمریکا، نفت از تنگه هرمز در حال عبور است.»
دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی «کپلر» نشان میدهد این محاصره بارگیری نفت خام ایران را از حدود دو میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به میانگین ۲۸۷ هزار بشکه در روز در ماه جاری میلادی کاهش داده است؛ رقمی معادل حدود یکهفتم سطح پیش از جنگ.
رضایی در تهدیدی جداگانه گفت جمهوری اسلامی تاکنون به «منافع اقتصادی آمریکا» حمله نکرده است، اما در صورت ادامه آنچه او «شرارت» خواند، چنین اقدامی در دسترس تهران خواهد بود. او درباره ماهیت یا محل این اهداف توضیحی نداد.
این مقام جمهوری اسلامی همچنین به نیروهای آمریکایی هشدار داد نیروی تازهای وارد منطقه نکنند، از مسیر جنوبی تنگه هرمز عبور نکنند و با گروههای مخالف جمهوری اسلامی جلسه برگزار نکنند. رضایی گفت تهران «به این اقدامات حمله خواهد کرد». مسیر جنوبی مورد اشاره او در امتداد سواحل عمان قرار دارد و آمریکا در ماههای گذشته کوشیده است با نظارت هوایی و نظامی، عبور کشتیها از آن را تسهیل کند.
بر اساس کنوانسیون سازمان ملل متحد درباره حقوق دریاها، کشتیها و هواپیماهای همه کشورها در تنگههای مورد استفاده برای کشتیرانی بینالمللی از حق «عبور ترانزیتی» برخوردارند و کشورهای ساحلی نباید مانع این عبور شوند. تهدید به حمله به کشتیها یا مشروط کردن عبور آنها به تصمیم یک کشور ساحلی، با این اصل حقوقی تعارض دارد.
رضایی در بخش دیگری از سخنانش گفت راهبرد دفاعی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی پس از جنگ تغییر خواهد کرد. او با اشاره به انتصاب فرماندهان باتجربه گفت تهران آموختههای «یک سال گذشته» را در نبرد بعدی به کار خواهد گرفت و «جنگ آینده» با آنچه او «جنگ سوم» نامید متفاوت خواهد بود.
او همچنین از مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، تمجید کرد و مدعی شد که او با وجود از دست دادن اعضای خانوادهاش، کشور را در جریان جنگ «قدرتمندانه» اداره کرده است. رضایی که پیشتر فرمانده سپاه پاسداران و مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی بود، بهتازگی به دبیری شورای عالی امنیت ملی منصوب شده است. او اندکی پیش از انتصابش نیروهای آمریکایی را به وارد آمدن «تلفات جدی» تهدید کرده بود.
رضایی بدون ارائه مدرک گفت جنگ اخیر حدود هزار و ۲۰۰ نفتکش را از چرخه تجارت جهانی خارج کرده و موجب افزایش چندبرابری هزینه حملونقل شده است. او همچنین مدعی شد دو سوم مردم آمریکا با «جنگ دونالد ترامپ علیه ایران» مخالفاند. این ارقام در جریان مصاحبه با منبع مستقل یا داده مشخصی پشتیبانی نشد.
سخنان رضایی نشان میدهد جمهوری اسلامی میکوشد کنترل تردد در تنگه هرمز را به اهرمی برای کاهش فشارهای آمریکا تبدیل کند. بااینحال، تهدید همزمان کشتیرانی، زیرساختهای جایگزین صادرات نفت، منافع اقتصادی آمریکا و کشورهای منطقه، خطر گسترش درگیری فراتر از تنگه هرمز را افزایش میدهد.
اعلام خبر خروج هواپیماهای سوخترسان آمریکایی پس از آن صورت میگیرد که گزارشهایی مبنی بر آن منتشر شد که جمهوری اسلامی حمله به اهداف آمریکایی در بلغارستان و قبرس را، در صورت تشدید دوباره تنشها با واشینگتن، بررسی کرده است.
این دو هواپیمای سوخترسان ۳۱ تیر ماه در پایگاه هوایی بزمر در بلغارستان مستقر شده بودند. هواپیمای سوخترسان KC-135 قابلیت سوخترسانی هوایی به جنگندهها را دارد و از این نوع هواپیما در عملیات مرتبط با حملات به جمهوری اسلامی استفاده شده است.
بلغارستان تاکید کرده بود که این هواپیماها صرفا برای ماموریتهای آموزشی در حریم هوایی متحدان در بلغارستان مستقر شدهاند و در حملات جاری علیه جمهوری اسلامی نقشی ندارند.
با این حال تهران به استقرار این هواپیماها واکنش تندی نشان داد و بلغارستان را به مشارکت در آنچه «تجاوز و جنایات جنگی» خواند متهم کرد؛ اتهامی که دولت بلغارستان آن را رد کرد.
فایننشال تایمز اوایل این هفته گزارش داده بود که جمهوری اسلامی در صورت ازسرگیری تشدید درگیریهای نظامی با واشینگتن، حمله به پایگاهها یا نیروهای آمریکا در جنوب شرقی اروپا را بررسی کرده و بهطور مشخص از بلغارستان و قبرس نام برده است.
آمریکا هنوز به اظهارات وزیر دفاع بلغارستان درباره خروج هواپیماهای سوخترسان واکنشی نشان است.
استویانوف گفت صوفیه «هیچ اطلاعاتی درباره تهدید مستقیم علیه امنیت ملی» بلغارستان دریافت نکرده و دولت این کشور اقدامات خود را بهطور کامل با واشینگتن هماهنگ کرده است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تنش میان جمهوری اسلامی و آمریکا همچنان بالاست و مذاکرات دو طرف عملا متوقف شده است.
دونالد ترامپ تاکنون از اجرای تهدیدهای خود برای حمله به زیرساختهای انرژی در ایران خودداری و در عوض به سمت راهبرد تشدید فشار اقتصادی حرکت کرده است.
ترامپ در کنار محاصره دریایی که صادرات نفت ایران را محدود کرده، وعده داده است اقدامات اقتصادی «بیسابقهای» را اعمال کند که انتظار میرود شامل تحریمهای ثانویه علیه کشورهایی باشد که به تجارت با ایران ادامه میدهند. قرار است اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه جزئیات این اقدامات را اعلام کند.
ایران که اقتصادش پس از دو جنگ در فاصله یک سال بهشدت آسیب دیده، با وجود افزایش فشار اقتصادی همچنان هشدارهای تندی صادر میکند. در عین حال مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران که در ساختار جمهوری اسلامی چهرهای نسبتاً میانهرو محسوب میشود، بار دیگر خواستار پایان جنگ شد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه در واکنش به اعلام تحریمهای اقتصادی جدید آمریکا علیه جمهوری اسلامی گفت این اقدامات فراتر از ادامه «جنگ اقتصادی» تلاشی برای اعمال حاکمیت فراسرزمینی آمریکا بر دیگر کشورهای عضو سازمان ملل متحد است.
بقائی گفت هیچ کشوری حق ندارد بانکها، شرکتها یا فرودگاههای کشورهای دیگر را وادار کند از تجارت با کشوری ثالث خودداری کنند.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی همچنین گفت همراه شدن تحریمهای اقتصادی با محاصره دریایی، حاکمیت دیگر کشورها را تحت تاثیر قرار میدهد.
او هشدار داد پذیرش چنین اقداماتی میتواند به «فرسایش کامل حاکمیت ملی» منجر شود.
با آنکه مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی تاکید کرده است که اکنون زمان پایان دادن به جنگ است، مقامهای نظامی جمهوری اسلامی بار دیگر بر رویکرد تهاجمی خود تاکید کردند.
ادامه تهدیدهای لفظی
حسین طائب، رییس سازمان بسیج مستضعفین، شنبه ۳۱ مرداد درباره احتمال ازسرگیری مذاکرات هشدار داد و گفت: «ملت ایران فریب این بازگشت ظاهری به مذاکره را نخورد.»
طائب در مراسم «تکریم فعالان مساجد کشور» گفت: «دشمن در سند تفاهم متعهد شده بود در بازه ۶۰ روزه به تعهدات خود عمل کند، تهدید نکند، به محور مقاومت حمله نداشته باشد و مدیریت تنگه هرمز را به ایران بسپارد؛ اما هیچیک از این تعهدات را نپذیرفت و بار دیگر به نقض عهد و فشار روی آورد.»
علی عبداللهی، رییس جدید ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، جمعه هشدار داد تهران در برابر هرگونه «محاسبه اشتباه یا تهدید دشمن»، پاسخهایی «انقلابی، کوبنده، پشیمانکننده و ویرانگر» خواهد داد.
تلویزیون دولتی ایران شنبه تصاویری از بازدید عبداللهی از مکانی که «کارخانه زیرزمینی تولید موشکهای بالستیک» معرفی شد، پخش کرد.
رسانههای ایران گفتند او در این بازدید آخرین تحولات در زمینه تولید تسلیحات داخلی را بررسی کرده است. عبداللهی گفت این کارخانه اکنون تجهیزاتی با توانایی، کیفیت و کمیت بیشتر از گذشته تولید میکند.
مجید ابنالرضا، سرپرست وزارت دفاع جمهوری اسلامی، نیز ادعای مشابهی مطرح کرد و گفت صنایع دفاعی کشور با وجود حملات اسرائیل و آمریکا و تحریمها توانستهاند خطوط اصلی تولید را حفظ کنند.
او گفت ایران در شرایط جنگی سامانههای تهاجمی و دفاعی جدیدی را به کار گرفته و در برابر فشارها تسلیم نخواهد شد.
یحیی رحیمصفوی، دستیار و مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی، در بیانیهای به مناسبت «روز صنعت دفاعی» نوشت در صورت وقوع هر تهدیدی، پاسخ جمهوری اسلامی «انفعالی» نخواهد بود و حملهای «پیشدستانه، مقتدرانه و محاسبهشده» انجام خواهد داد.
رحیمصفوی آمادگی رزمی نیروهای مسلح را وابسته به تامین بهموقع تجهیزات و سامانههای دفاعی مبتنی بر فناوریهای روز دانست.
او نوشت: «در لحظه وقوع هر تهدیدی، واکنش ایران مقتدر نه واکنشی انفعالی، بلکه پاسخی پیشدستانه، مقتدرانه و محاسبهشده باشد که دشمن را از هرگونه تصور تعرض، حتی در خیال خود، بازدارد.»
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، نیز شنبه گفت: «در راهبردهای دفاعی ما تکامل رخ داده و از زمان جنگ مدام در حال تکامل دفاعی-سیاسی هستیم و بعد از چندین بار مذاکره و بدعهدی آمریکا، باید در رفتار دیپلماتیک جمهوری اسلامی با دنیا اصلاحاتی انجام شود.»
رضایی ادامه داد: «ایران امروز، ایران قبل از جنگ نیست؛ این قضیه درباره آمریکای پرمدعا هم صدق میکند و تصویر آمریکای صلحخواه و بزککرده، در ذهن جوانان عوض شده است.»
او افزود: «هم در اداره جنگ هم در دیپلماسی و هم در مسائل سیاسی-اجتماعی تحول خواهیم داشت و توانهای جدیدی به صحنه خواهند آمد.»
رضایی همچنین گفت: «همه تجارب یکسال گذشته را حتما در نبرد آینده به کار خواهیم گرفت و حتما جنگ آینده متفاوت از جنگ سوم خواهد شد.»
تلاش برای احیای دیپلماسی
در همین حال تلاشها برای احیای مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا ادامه دارد. بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، شنبه با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره تلاشها برای کاهش تنش و بازگشت به مسیر دیپلماتیک گفتوگو کرد.
به گفته وزارت امور خارجه مصر، گفتوگوها همچنین شامل مذاکرات عمان و ایران درباره تردد در تنگه هرمز و تلاش برای احیای تفاهمنامه ایران و آمریکا بود که در ماه ژوئن امضا شد اما بعدا فروپاشید.
محمدباقر قالیباف نیز گفت تهران «پیامهای زیادی» از کشورهای همسایه درباره ترتیبات امنیتی جدید و همکاریهای اقتصادی دریافت کرده است.
او خواستار ایجاد آنچه «نظم منطقهای واقعی و مستقل» بدون حضور آمریکا توصیف کرد، شد.
ترامپ اما روز جمعه گفت هیچ پیشرفتی در مذاکرات حاصل نشده است. او به خبرنگاران گفت: «آنها خیلی مایلند توافق کنند، اما به نظر من هنوز آماده انجام توافق درست نیستند.»
او گفت دولت قطر حاضر به پذیرش تیم کارشناسی جمهوری اسلامی برای بررسی وضعیت سه خلبانی که تهران میگوید در اسارت قطر هستند، شده است.
باقرزاده گفت سه خلبان اسیر روی آب نگهداری میشوند و مکان نگهداری آنها مناسب نیست.
او از دولت قطر خواست برای حفظ سلامتی این سه خلبان اسیر، آنها را هرچه زودتر به خشکی و بیمارستانی مجهز منتقل کند.
این اظهارات در شرایطی مطرح شده که پیش از این دولت قطر قاطعانه ادعاهای جمهوری اسلامی درباره بازداشت خلبانان ایرانی را رد کرده و سخنان فرمانده کمیته جستوجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را «گمراهکننده» خوانده بود.
خبرگزاری فارس شنبه ۲۴ مرداد با انتشار نامه محمد باقرزاده خطاب به رییس کمیته بینالمللی صلیب سرخ، برای نخستین بار خبر اسارت سه خلبان ارتش جمهوری اسلامی به دست قطر را منتشر کرد.
وزارت دفاع قطر ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد که در جریان یک حمله هوایی به پایگاه العدید در اسفندماه دو فروند جنگنده سوخو ۲۴ جمهوری اسلامی سرنگون شدهاند.
پیشتر حبیبالله سیاری، رییس ستاد و معاون هماهنگکننده ارتش جمهوری اسلامی، گفته بود از سرنوشت خلبانان دو فروند جنگنده سوخو ۲۴ که در جریان جنگ اخیر برای حمله به قطر اعزام شده بودند، اطلاعی در دست نیست.
بر اساس نامه باقرزاده به رییس کمیته بینالمللی صلیب سرخ جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان و عمران بهروشیان حدود شش ماه است در بازداشت نیروهای قطری به سر میبرند.
باقرزاده در این نامه گفت دولت قطر تاکنون اجازه دیدار، مصاحبه یا تماس این سه خلبان با خانوادههایشان و مسئولان پیگیریکننده را نداده است.
ساعاتی بعد از انتشار این خبر، ماجد محمد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، در شبکه ایکس نوشت: «بهطور قاطع ادعاهای مطرحشده درباره بازداشت خلبانان ایرانی را تکذیب میکنیم و از انتشار این اظهارات گمراهکننده، بهویژه در این مقطع زمانی و در شرایطی که تلاشها و اقدامات دیپلماتیک برای کاهش تنش در منطقه همچنان ادامه دارد، ابراز تعجب میکنیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر افزود: «پس از نقض حریم هوایی قطر از سوی خلبانان مورد اشاره، با آنها تماس گرفته شد و مسیر هدفگیری نیز مورد بررسی و اطمینان قرار گرفت. پس از رعایت قواعد درگیری و برقراری تماس با آنها بدون دریافت پاسخ، اقدامات لازم برای دفاع از سرزمین خود را مطابق الزامات قوانین بینالمللی انجام دادیم.»
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر افزود: «تیمهای جستوجو و نجات قطر ما وظیفه خود را برای جستوجوی پیکرهای خلبانان بهطور کامل انجام دادند. دولت قطر همچنین با طرف ایرانی برای هماهنگی تحویل پیکر یکی از خلبانان که پیدا شده بود، مطابق مقررات مرتبط حقوق بینالملل بشردوستانه، تماس گرفت.»
الانصاری تاکید کرد در ماه آوریل، از یک تیم برای بازدید و کسب اطلاعات در مورد جزییات عملیات جستوجو و نجات دعوت شد که طرف ایرانی تا به امروز پاسخی نداده است.
چهار اسیر ایرانی در کویت
براساس آنچه شنبه ۳۱ مرداد در وبسایت کمیته جستوجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی منتشر شده، فرمانده این کمیته همچنین از موافقت اولیه دولت کویت جهت ملاقات سفیر جمهوری اسلامی با چهار اسیر ایرانی در کویت خبر داد.
او گفت: «با این اقدام بارقهای از امید جهت آزادی سریع این عزیزان فراهم شده است.»
باقرزاده از دولت کویت درخواست کرد برابر کنوانسیونهای چهارگانه ژنو، حقوق اسرای جنگی را محترم نگه دارد و زمینه را جهت ارتباط اولیه این اسراء با خانوادههایشان فراهم کند.
فرمانده کمیته جستوجوی مفقودین گفت: «کمیته بینالمللی صلیب سرخ مدتهاست در ابتکاری برای اطمینان خاطر خانوادههای زندانیان گوانتانامو، زمینه ارتباط تصویری این اسراء با خانوادههایشان را فراهم کرده است. لذا از کمیته بینالمللی صلیب سرخ انتظار میرود در اقدامی مشابه ضمن پیگیری سریع برای آزادی اسرای ایرانی، این امکان را نیز برای برقراری ارتباط تصویری اسرای ایرانی با خانوادههایشان فراهم کند.»
وزارت کشور کویت سهشنبه ۲۲ اردیبهشت اعلام کرد چهار فرد وابسته به سپاه پاسداران هنگام تلاش برای ورود دریایی به خاک کویت بازداشت شدهاند.
بهگفته وزارت کشور کویت این افراد با استفاده از یک قایق ماهیگیری اجارهای قصد ورود به جزیره بوبیان را داشتند و ماموریت آنها انجام «اقدامات خصمانه علیه کویت» بوده است.
با این حال جمهوری اسلامی میگوید این چهار نفر هنگام انجام یک گشت دریایی، بهدلیل بروز اختلال در سامانه ناوبری، وارد آبهای سرزمینی کویت شدند.
بهگزارش ایرنا، دریافت مجوز ویژه برای نفتکشهای عراقی یکی از درخواستهای اصلی بغداد در جریان سفر محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، به عراق بوده است.
ایرنا به جزییات این توافق اشاره نکرده و توضیح نداده است که صدور این مجوزها از چه زمانی آغاز شده و تاکنون چند نفتکش عراقی از تنگه هرمز عبور کردهاند.
نزار آمیدی، رییسجمهوری عراق، شنبه گفت: «بهدلیل نداشتن نفتکشهای ملی، در مساله انتقال نفت با مشکل مواجه هستیم و برای برخی نفتکش ها که حامل نفت عراقی هستند، تسهیلاتی برای عبور از تنگه هرمز وجود دارد. تنگه هرمز نه تنها بر عراق بلکه بر تمام جهان تاثیر میگذارد.»
عراق پیش از آغاز جنگ ایران روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت تولید میکرد اما صادرات نفت این کشور نیز تحت تاثیر اختلال در تردد نفتکشها در تنگه هرمز قرار گرفته و موجب شده که این کشور نیز مانند دیگر کشورهای صادرکننده نفت در خلیج فارس در جستوجوی راههای جایگزین برای صادرات نفت خود باشد.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، جمعه گفت بغداد در تلاش است صادرات نفت خود از طریق بندر جیهان ترکیه را افزایش دهد و همچنین صادرات نفت از طریق بندر بانیاس سوریه و بندر عقبه اردن را آغاز کند.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی در حالی از اعطای مجوز به نفتکشهای عراقی از تنگه هرمز خبر داده که جمهوری اسلامی خود قادر به صادر کردن نفت ایران از این مسیر نیست.
بررسی دادههای ردیابی نفتکشها از سوی ایراناینترنشنال نشان میدهد بارگیری نفت خام ایران در پی محاصره دریایی آمریکا به حدود یکهفتم سطح پیش از جنگ کاهش یافته و دریافت نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران از سوی چین، بزرگترین خریدار نفت و فرآوردههای نفتی ایران در سالهای اخیر نیز بهشدت افت کرده است.
دادههای شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر نشان میدهد ایران از ابتدای ماه جاری میلادی تاکنون بهطور میانگین روزانه حدود ۲۸۷ هزار بشکه نفت خام بارگیری کرده است؛ این رقم پیش از آغاز جنگ خاورمیانه حدود دو میلیون بشکه در روز بود.
در همین مدت، چین نیز بهطور میانگین تنها روزانه ۵۲۳ هزار بشکه نفت خام از ایران دریافت کرده است. این رقم در دو ماه گذشته بهطور میانگین حدود ۸۰۰ هزار بشکه در روز و در آغاز جنگ بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز بود.
ایالات متحده در اواسط ژوئیه [اواخر تیر ماه] بار دیگر محاصره دریایی جمهوری اسلامی را برقرار کرد. کپلر برآورد میکند در نتیجه این اقدام، بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران که در نفتکشهای مستقر در خلیج فارس و دریای عمان ذخیره شده، عملا گرفتار شده است.
در همین حال و همزمان با کمک نیروی دریایی آمریکا به انتقال میلیونها بشکه نفت از تنگه هرمز، واشینگتن برای تشدید تحریمها و تداوم محاصره دریایی جمهوری اسلامی آماده میشود. تهران این اقدامات را «تهدیدی علیه حاکمیت ملی کشورها» خوانده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اعلام کرد ارتش این کشور به انتقال بیش از ۱۵ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز کمک کرده است؛ اقدامی که هدف آن حفظ جریان انرژی در بحبوحه تنشها با جمهوری اسلامی عنوان شده است.
رایت جمعه ۳۰ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت با احتساب انتقال نفت از طریق خطوط لوله، مجموع نفت و فرآوردههای خارجشده از منطقه به حدود ۲۰ میلیون بشکه رسیده است.
به گفته او، میانگین هفتروزه نفتی که از تنگه هرمز خارج میشود، اکنون به بیش از هشت میلیون بشکه در روز رسیده است.
وزیر انرژی آمریکا نوشت: «تردید نداشته باشید، به لطف نیروی دریایی آمریکا، نفت از تنگه هرمز در حال عبور است.»
اظهارات رایت در شرایطی مطرح میشود که دولت دونالد ترامپ علاوه بر حفظ جریان انتقال انرژی از خلیج فارس، فشار بر صادرات نفت ایران را افزایش داده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای این کشور برای اجرای مقررات محاصره دریایی جمهوری اسلامی، مسیر ۶۸ کشتی تجاری را تغییر دادهاند، سه کشتی را از کار انداختهاند و وارد دو کشتی دیگر شدهاند.
پیشتر نیز سنتکام گفته بود بیش از ۲۰ ناو جنگی از عملیات محاصره دریایی ایران پشتیبانی میکنند.
در این نظرسنجی که در صفحه اینستاگرام ایراناینترنشنال منتشر شد، اکثر شرکتکنندگان به پرسش درباره تمایل به ازدواج یا فرزندآوری در وضعیت فعلی کشور پاسخ منفی دادند.
تا نخستین ساعات بعدازظهر شنبه ۳۱ مرداد، حدود ۱۵ هزار نفر در این نظرسنجی شرکت کردند.
بسیاری از شهروندان در بخش نظرات، گرانی، بیکاری، مشکلات مسکن و نبود چشماندازی روشن برای آینده را از دلایل بیمیلی خود به ازدواج و فرزندآوری برشمردند.
شماری از کاربران نوشتند حتی تامین هزینههای شخصی برایشان دشوار شده است و تشکیل خانواده یا داشتن فرزند را فراتر از توان مالی خود میدانند.
برخی هم تاکید کردند به ازدواج یا فرزندآوری علاقهمند هستند، اما «شرایطش را ندارند».
نگرانی از افزایش آمار طلاق و تجربه ازدواجهای ناموفق نیز در میان واکنشها به چشم میخورد. بعضی کاربران ازدواج در وضعیت کنونی ایران را «تصمیمی پرریسک» توصیف کردند.
در سالهای اخیر، بیاعتنایی جمهوری اسلامی به رفاه شهروندان، پافشاری بر سیاست خارجی تنشزا و تشدید تحریمهای بینالمللی به عمیقتر شدن بحران اقتصادی در ایران انجامیده است.
سقوط ارزش پول ملی و رشد فزاینده نرخ تورم، زندگی را برای بخش بزرگی از جامعه دشوار کرده است.
ادامه این وضعیت، همراه با سرکوب خونین معترضان، امید به آینده را در میان شهروندان کمرنگ کرده و به گسترش سرخوردگی و ناامیدی در جامعه دامن زده است.
نگرانی از آینده فرزندان
بخش دیگری از پاسخهای شهروندان بر نگرانی درباره آینده کودکان متمرکز بود.
شماری از مخاطبان نوشتند به داشتن فرزند علاقه دارند، اما نمیخواهند کودکی را به دنیا بیاورند که با فقر، تورم، بیبرقی، ناامنی و آیندهای نامعلوم روبهرو شود.
برخی کاربران فرزندآوری در وضعیت کنونی را «جنایت» و «خیانت در حق فرزند» دانستند و گفتند خانوادهها قادر نیستند در اوضاع کنونی، از کیفیت زندگی و آینده فرزند خود اطمینان حاصل کنند.
یک شهروند گفت از نظر مالی مشکلی ندارد و در عین حال تاکید کرد تصمیم به نداشتن فرزند تنها به مسائل اقتصادی محدود نمیشود و ثبات سیاسی و اجتماعی، شرایط زیستمحیطی و کیفیت زندگی در سالهای آینده نیز بر روند تصمیمگیری تاثیرگذار است.
آلودگی شدید هوا، برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی، آتشسوزی جنگلها و تخریب فزاینده زیستبومها از مهمترین نمودهای بحران محیط زیست در ایران محسوب میشوند.
کارشناسان این بحرانها را پیامد سیاستگذاری ناکارآمد جمهوری اسلامی، فساد ساختاری، بیتوجهی نهادینه و کمبود بودجه در حوزه محیط زیست میدانند.
ازدواجهای ناموفق و فشار هزینههای زندگی
در میان پاسخها، روایتهای شخصی از ازدواج ناموفق، طلاق و دشواری تامین هزینههای زندگی بارها تکرار شد.
برخی شهروندان گفتند ازدواج کردهاند، اما بهدلیل شرایط موجود از فرزندآوری منصرف شدهاند. گروهی دیگر نیز از فشار سنگین هزینهها بر خانوادههای دارای فرزند نوشتند.
در کنار مشکلات اقتصادی، بیاعتمادی و دشواری یافتن شریک مناسب برای زندگی از دیگر دلایل مطرحشده بود.
گروهی از مخاطبان حتی نوشتند در شرایط فعلی «تمایلی به زندگی ندارند» و پرسش درباره ازدواج یا فرزندآوری برایشان بیمعناست.
شماری نیز با اشاره به وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران، ناامیدی از آینده و محدودیتهای موجود را مهمترین دلیل تصمیم خود دانستند.
در میان واکنشها، نظرات موافق با ازدواج یا فرزندآوری نیز دیده میشد، هرچند شمار آنها بهمراتب کمتر بود.
شهروندان میتوانند برای شرکت در این نظرسنجی به این لینک مراجعه کنند.
صفری جمعه ۳۱ مرداد در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت حدود شش هزار آژانس دارای مجوز در کشور به ثبت رسیدهاند، اما احتمالا تنها یکششم آنها همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند.
به گفته او، رکود شدید بازار موجب شده است مجوز آژانسهای مسافرتی با قیمتهایی پایین خریدوفروش شود.
این مقام صنفی با اشاره به ادامه شرایط جنگی در کشور افزود آژانسهای مسافرتی بیش از یک سال است با رکود دستوپنجه نرم میکنند و در جریان جنگ اخیر نیز فعالیتشان بهطور کامل متوقف شد.
صفری ادامه داد: «آژانسها باید حقوق کارمند و هزینه بیمه و مالیات را پرداخت کنند و حالا با تداوم بیکاری و کمکاری، با جریمه بیمه مواجهند و مالیات هم کمر آژانسها را شکسته است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که تنشها در منطقه ادامه دارد و چشمانداز رایزنیها بر سر پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز همچنان مبهم است.
همزمان با تشدید فشارهای اقتصادی از سوی دولت دونالد ترامپ، مواضع متفاوت مقامهای جمهوری اسلامی از افزایش شکاف در حاکمیت بر سر ادامه رویارویی با ایالات متحده حکایت دارد.
نگرانیهای امنیتی و گرانی، سفر را از رونق انداخت
رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی استان تهران، شرایط جنگی و افزایش قیمتها را از دلایل کاهش سفر دانست و هشدار داد تا زمانی که ثبات به کشور بازنگردد، مردم سفرهای خود را از سر نخواهند گرفت.
به گفته صفری، نگرانی از تشدید درگیریها و بسته شدن مسیرها، بسیاری از شهروندان را از مسافرت، بهویژه سفر به خارج از کشور، منصرف کرده است.
او ادامه داد: «البته تبلیغات تورهای داخلی و کشورهای همسایه و نزدیک به جریان افتاده، اما قیمتها واقعا بالاست و با این شرایط ناپایدار و نابسامانی ارز و گرانی، آنقدر متقاضی ندارد.»
این مقام صنفی افزود سفارتخانههای خارجی بهتدریج در حال بازگشایی هستند، اما روند صدور روادید مانند گذشته از سر گرفته نشده است.
۱۵ مرداد، نشریه «پیام ما» در گزارشی وضعیت صنعت گردشگری ایران را «تعطیلی کامل» توصیف کرد و نوشت درآمد بسیاری از فعالان این حوزه از خرداد سال گذشته صفر یا منفی بوده است.
بر اساس این گزارش، تداوم بحران برخی شرکتها را به اخراج نیروهای متخصص واداشته و شماری از فعالان نیز این صنعت را کنار گذاشته یا ایران را ترک کردهاند.
انتقاد از نوسانات نرخ ارز و نبود حمایت دولتی
صفری نوسان نرخ ارز را از دیگر مشکلات آژانسهای مسافرتی برشمرد و هشدار داد تغییرات پیدرپی بهای ارز بیشترین فشار را بر دفاتر برگزارکننده تورهای خارجی وارد میکند.
رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی استان تهران گفت این نوسانها موجب تغییر مداوم قیمت تورها و سردرگمی مسافران شده است و بازگشت رونق به بازار سفر به برقراری ثبات در کشور و تثبیت یا کاهش نرخ ارز بستگی دارد.
صفری افزود آژانسهای مسافرتی از جمله مشاغلی هستند که بیشترین خسارت را از دو جنگ اخیر متحمل شدهاند، اما دولت از آنها حمایت نکرده است.
او خواستار بخشودگی مالیاتی و بیمهای آژانسهای مسافرتی شد و تاکید کرد حتی به تعویق انداختن پرداخت این بدهیها نیز «به کار آژانسها نمیآید و در شرایط موجود فایدهای ندارد».
در پی تصمیم کاخ سفید برای افزایش فشارهای اقتصادی بر جمهوری اسلامی، بازار ارز در روزهای اخیر بار دیگر روندی صعودی به خود گرفته است.
افزایش شدید تورم و کاهش قدرت خرید فشار بیسابقهای بر معیشت مردم وارد آورده و تامین کالاهای اساسی را برای بخش گستردهای از جامعه دشوار کرده است.
