وزارت خارجه آلمان در پاسخ به ایراناینترنشنال اعلام کرد بخش کنسولی و روادید سفارت این کشور در تهران به دلیل وضعیت امنیتی کنونی ایران، همچنان در وضعیت اضطراری فعالیت میکند و تا اطلاع ثانوی وقت عادی برای درخواست ویزا تعیین نمیشود.
سخنگوی وزارت خارجه آلمان سهشنبه ۲۰ مرداد گفت بحران کنونی، محدودیتهای فنی و کمبود نیروی انسانی بخش روادید را که از ژوئن ۲۰۲۵ وجود داشته، تشدید کرده است.
او افزود تلاش برای افزایش ظرفیت پذیرش درخواستهای متقاضیان ایرانی ادامه دارد.
وزارت خارجه آلمان دوم مرداد نیز در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال درباره وضعیت سفارت این کشور در تهران اعلام کرده بود سفارت تعطیل نشده، اما بخش کنسولی و صدور ویزا در شرایط کنونی بهصورت اضطراری و با ظرفیت محدود فعالیت میکند.
این وزارتخانه همچنین تاکید کرده بود توصیه برلین به شهروندان آلمانی برای خودداری از سفر به ایران و خروج از این کشور همچنان به قوت خود باقی است.
وضعیت متقاضیان ویزای آلمان
بر اساس اطلاعات دریافتشده، بررسی درخواستهای ویزای ملی که پیشتر ارائه شدهاند، در چارچوب ظرفیت موجود ادامه دارد و ویزاهای آماده نیز در تهران تحویل داده میشوند.
ایراناینترنشنال همچنین اطلاع یافته است برای متقاضیان پیوست خانواده نیز مسیر جداگانهای ایجاد شده و با افراد ثبتشده در فهرست انتظار سفارت آلمان در تهران تماس گرفته میشود تا درخواست آنها در استانبول و از طریق برنامه کمک به خانواده سازمان بینالمللی مهاجرت دریافت شود.
بر این اساس، در مرحله نخست افرادی در اولویت قرار دارند که وقت قبلی آنها به دلیل درگیریهای نظامی در ایران لغو شده بود و پس از آن، نوبتدهی بر اساس زمان ثبتنام اولیه ادامه خواهد یافت.
همچنین از ۲۴ تیر، امکان ثبتنام در فهرستهای انتظار جدید برای چند گروه ویزای ملی، از جمله دانشجویان و پزشکان، فراهم شده است.
با این حال، هنوز مشخص نیست تعیین وقت برای افراد ثبتشده در فهرستهای جدید چه زمانی آغاز میشود و ثبتنام در این فهرستها به معنای دریافت فوری وقت ویزا نیست.
تنشهای سیاسی و ادامه نگرانیهای امنیتی
در هفتههای اخیر، همزمان با توقف پیشرفت در مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا و افزایش اختلافها بر سر بازگشایی تنگه هرمز و پرداخت غرامت، تنش میان دو طرف بار دیگر افزایش یافته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۹ مرداد خواستار پرداخت غرامت از سوی جمهوری اسلامی شد و دستور داد این موضوع در همه مذاکرات آینده با تهران مطرح شود؛ موضعی که اختلاف میان دو طرف بر سر دستیابی به توافق را افزایش داده است.
یوهان وادهفول، وزیر خارجه آلمان، همان روز در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد در تماس با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، از تهران خواسته است بهطور سازنده وارد مذاکرات با کشورهای منطقه و آمریکا شود تا به درگیری پایان داده شود.
روزنامه شرق سهشنبه ۲۰ مرداد با بازخوانی گزارش عملکرد انجمن حمایت از حقوق کودکان نوشت پروندههای آزار جنسی ثبتشده در واحد حقوقی این انجمن شامل آزار از سوی اعضای خانواده و اشخاص خارج از خانواده و همچنین مواردی در فضای مجازی بوده است.
در این پروندهها، مراجعه نکردن فوری به کلانتری، نگرفتن گزارش پزشکی قانونی، استحمام پس از آزار و شستوشوی لباسها از عواملی بوده که به گفته انجمن، در مواردی به محکوم نشدن آزارگر منجر شده است.
انجمن، شمار بالای این پروندهها را نشانه آشکارتر شدن خشونت جنسی علیه کودکان و نبود سازوکارهای حمایتی موثر و در دسترس دانسته است.
مشکلات اقتصادی، ترس از انگ اجتماعی، دسترسی نداشتن به وکیل متخصص و فرسایش روانی ناشی از روند کیفری نیز برخی خانوادهها را از ادامه پیگیری منصرف کرده است.
موارد شکنجه، ضربوشتم، تجاوز، آزار جنسی و قتل کودکان در ایران پیشتر نیز گزارش شده است، اما آمار دقیق و بهروزی از ابعاد این خشونتها وجود ندارد.
گزارشهای منتشرشده نشان میدهد تنها حدود ۲۰ درصد موارد خشونت جسمی و جنسی علیه کودکان شناسایی یا گزارش میشوند و بخش بزرگی از آنها پنهان میمانند.
پس از آزار جنسی، اختلافات مربوط به حضانت از دیگر محورهای پرتکرار مراجعات بوده است. بخش دیگری از پروندهها نیز به کودکان فاقد شناسنامه، کودکان دارای مادر ایرانی و پدر افغانستانی و موارد رد مرز یا اخراج اختصاص داشته است.
انجمن حمایت از حقوق کودکان هشدار داده فقدان اسناد هویتی، دسترسی برخی کودکان به آموزش، درمان و حمایتهای قانونی را مختل کرده است.
پروندههایی درباره استثمار جنسی در فضای مجازی، تهدید به انتشار تصاویر و نقض حریم خصوصی کودکان نیز ثبت شده، اما آماری از تعداد آنها ارائه نشده است.
کمبود وکیل متخصص در برخی استانها، دشواری پیگیری پروندههای خارج از استان و نبود زیرساخت حمایتی منسجم نیز از موانع حمایت حقوقی از کودکان عنوان شده است.
حسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران، ۲۴ خرداد در گفتوگو با خبرآنلاین افزایش شمار کودکان کار را پیامد مستقیم گسترش فقر دانست و هشدار داد این کودکان با آسیبهایی چون بهرهکشی جنسی، انواع خشونت و سوءتغذیه روبهرو هستند.
آسیبهای روانی کودکان و پیامدهای جنگ
بر اساس آمار «صدای یارا»، خط مشاوره انجمن، در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۶۵۶ تماس ثبت شده که ۷۹ درصد تماسگیرندگان مادران، ۱۳ درصد کودکان و چهار درصد پدران بودهاند.
۵۷ درصد تماسها نیز از تهران بوده است.
در میان موارد کودکآزاری مطرحشده، آزار روحی-روانی با ۳۰ درصد بیشترین سهم را داشته و پس از آن، غفلت با ۲۷ درصد، آزار آموزشی با ۱۷ درصد و آزار جسمی با ۱۰ درصد قرار گرفتهاند.
انجمن، آزار جنسی را «حساسترین و پنهانترین» نوع آزار توصیف کرده است.
پرخاشگری، افسردگی، اضطراب جدایی، احساس ناامنی، مشکلات مرتبط با اینترنت و قلدری مجازی از دیگر مسائل مطرحشده بوده و ترس از دست دادن والدین در رویدادهایی مانند جنگ نیز در تماسها ثبت شده است.
وبسایت حقوق بشری هرانا اواخر اسفند ۱۴۰۴ گزارش داد در طول این سال دستکم ۲۳ هزار و ۵۳۸ مورد کودکآزاری، ۲۰ مورد تجاوز و آزار جنسی کودکان، ۳۶ مورد قتل کودک و بازداشت ۳۴۳ فرد زیر ۱۸ سال ثبت شده است.
دو درصد از ۶۵۶ تماس «صدای یارا» در زمان جنگ برقرار شده و اضطراب، ترس، اختلال خواب و احساس ناامنی از مشکلات گزارش شده است. کودکان دارای والدین نظامی نیز در روزهای نخست جنگ نگرانی بیشتری درباره سلامت پدر یا مادر خود داشتهاند.
بیکاری یا کاهش درآمد والدین، افزایش تنشهای خانوادگی، تعطیلی و تخریب برخی مدارس، کمبود معلم و مشکلات آموزش آنلاین نیز از دیگر پیامدهای این دوره بوده است.
دادههای شرکت ردیابی کشتی کپلر نشان میدهد دوشنبه ۱۹ مرداد چهار شناور حامل کالا وارد تنگه هرمز شدند که دو فروند از آنها نفتکش خالی حمل فرآوردههای نفتی بودند.
در همین مدت، دو شناور از تنگه هرمز خارج شدند؛ یکی نفتکش کوچک حامل گاز مایع و دیگری شناوری حامل سوختهای باقیمانده نفتی.
به این ترتیب، مجموع تردد در تنگه هرمز به شش شناور رسید، در حالی که میانگین ۱۰ روز گذشته حدود ۱۱ کشتی در روز بود.
پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از این مسیر عبور میکردند.
کاهش تردد در تنگه هرمز از آخر هفته آغاز شد. مارینترافیک گزارش داد شمار عبورهای تاییدشده از ۱۵ مورد در ۱۶ مرداد به ۱۱ مورد در ۱۷ مرداد کاهش یافت.
در مجموع، طی سه روز ۱۶ تا ۱۸ مرداد، ۳۲ کشتی از تنگه عبور کردند. در همین سه روز، بابالمندب با ۱۱۶ عبور تاییدشده، بهمراتب پرترددتر از تنگه هرمز بود.
کاهش تردد در تنگه هرمز در شرایطی ادامه دارد که امیدها به دستیابی به توافق صلح میان جمهوری اسلامی و آمریکا کمرنگتر شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۹ مرداد در واکنش به درخواست غرامت جمهوری اسلامی در تروثسوشال نوشت که او نیز از ایران بابت کشتهها و مجروحان در حملات و درگیریها غرامت میخواهد.
ترامپ همچنین خواستار پرداخت غرامت به خانوادههای کشتهشدگان ناو یواساس کول و خانوادههای معترضانی شد که طی ۵۰ سال گذشته به دست ایران کشته شدهاند و گفت این موضوع باید در مذاکرات آینده مطرح شود.
او در کاخ سفید نیز درباره تنگه هرمز گفت این آبراه اکنون باز است و آمریکا «۱۰۰ درصد» آن را کنترل میکند، اما اجازه عبور به مقصد ایران را نمیدهد.
ترامپ همچنین گفت آمریکا سراسر تنگه را مینروبی کرده و ایران «میتواند مشکل ایجاد کند»، اما «کاملا ورشکسته» است.
شایان سمیعی، کارشناس امنیت ملی، با اشاره به اظهارات ترامپ درباره کنترل تنگه هرمز، به ایراناینترنشنال گفت هدف او انتقال این پیام است که جمهوری اسلامی دیگر از نظر نظامی قادر به تعیین قواعد بازی در تنگه هرمز نیست.
این مواضع در واکنش به خواستههای جمهوری اسلامی برای دریافت غرامت و پایان تحریمها مطرح شد که تا حد زیادی با مفاد یادداشت تفاهمی که ۲۷ خرداد میان جمهوری اسلامی و آمریکا امضا شد و بعدا با ازسرگیری درگیریها عملا بیاثر شد، همخوانی دارند.
محمد قائدی، کارشناس روابط بینالملل، در گفتوگو با ایراناینترنشنال با اشاره به بازگشت موضوع غرامت به مذاکرات تهران و واشینگتن، گفت جمهوری اسلامی ممکن است با طرح این مطالبه در پی طولانی کردن مذاکرات تا انتخابات آمریکا و تقویت اهرمهای چانهزنی خود باشد.
ترامپ از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴ بارها میان تهدید به تشدید درگیری و اعلام نزدیک بودن توافق صلح تغییر موضع داده است.
وضعیت تردد در بابالمندب
تردد در بابالمندب تغییر محسوسی نداشته است.
دادههای کپلر نشان میدهد ۱۹ مرداد ۲۵ کشتی از این تنگه در دریای سرخ عبور کردند؛ رقمی نزدیک به میانگین ۱۰ روزه حدود ۲۴ شناور.
شهرام خلدی، پژوهشگر تاریخ خاورمیانه و روابط بینالملل، ۱۸ مرداد در گفتوگو با ایراناینترنشنال با اشاره به حمله شبهنظامیان حوثی وابسته به جمهوری اسلامی به بندر مخا در غرب یمن، گفت تهران به این نتیجه رسیده است که تنگه هرمز بهتنهایی اهرم فشار موثری برای امتیازگیری نیست و به همین دلیل از بابالمندب نیز بهعنوان ابزار فشار استفاده میکند.
اکونومیست در ابتدای گزارش نوشته نزدیک به دو سال پیش، عبدالله دوم، پادشاه اردن، به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفته بود کشورش اجازه نخواهد داد به «میدان نبرد درگیریهای منطقهای» تبدیل شود.
عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، نیز سالها پیش به کشورهای خلیج فارس وعده داده بود اگر امنیت آنها تهدید شود، مصر «فقط یک قدم فاصله» خواهد داشت.
بهنوشته اکونومیست اکنون هر دو وعده عملا بیاعتبار شدهاند: اردن در قلب جنگی قرار گرفته که کنترلی بر آن ندارد و مصر، در میانه بزرگترین تهدید امنیتی کشورهای خلیج فارس در ۳۵ سال گذشته، عمدتا در حاشیه مانده، به وعدههای خود عمل نکرده و به کمک این کشورها نرفته و عملا به حاشیه رفته است..
برای اردن، مشکل از وابستگی عمیق امنیتی و اقتصادی به آمریکا ناشی میشود. این کشور کوچک و کممنبع، در میان همسایگانی قدرتمندتر، اتحاد با واشینگتن را برای بقای خود ضروری میداند. هزاران نظامی آمریکایی در پایگاههای اردن، از جمله پایگاه هوایی موفقالسلطی، مستقرند و جنگندهها و هواپیماهای سوخترسان مورد استفاده در جنگ ایران نیز از این تاسیسات استفاده میکنند.
همین موضوع اردن را به هدف جمهوری اسلامی تبدیل کرده است. تنها در نخستین ماه جنگ، حکومت ایران دستکم ۲۶۲ موشک و پهپاد به سوی این کشور شلیک کرد.
حضور آمریکا در عین حال به مسالهای داخلی تبدیل شده است. صدها سیاستمدار، افسر بازنشسته و شخصیت سرشناس اردنی خواستار خروج نیروهای آمریکایی شدهاند. اما حکومت توان چشمپوشی از حمایت واشینگتن را ندارد.
اردن سال گذشته بیش از ۱.۶ میلیارد دلار، معادل حدود سه درصد تولید ناخالص داخلی خود، از آمریکا کمک دریافت کرد و واشینگتن همین ماه ۳۵۵ میلیون دلار دیگر برای زیرساخت، آموزش و طرحهای دیگر اختصاص داد.
جنگ وابستگی اقتصادی اردن را نیز تشدید کرده است. حملات موشکی باعث لغو پروازها و کاهش گردشگری شده و درآمد این بخش در چهار ماه نخست ۲۰۲۶ تقریبا ۱۰ درصد نسبت به سال قبل افت کرده است. بحران انرژی نیز جدی است.
اردن حدود نیمی از برق خود را با گاز اسرائیل تولید میکند، اما اسرائیل در آغاز جنگ به دلیل نگرانی از حملات تهران به تاسیسات گازی، صادرات را متوقف کرد. اردن ناچار شد به سوختهای گرانتر و محمولههای گاز طبیعی مایع روی آورد. با وجود ازسرگیری صادرات اسرائیل در آوریل، صندوق بینالمللی پول پیشبینی میکند هزینه واردات انرژی اردن امسال ۳۶ درصد بیشتر از ۲۰۲۵ باشد.
تهران نیز میکوشد از شکاف میان حکومت و جامعه اردن بهره ببرد. سپاه پاسداران همزمان با حمله به این کشور تاکید کرده که با «مردم اردن» خصومتی ندارد و آمریکا را مسئول نقض حاکمیت اردن معرفی میکند. بسیاری از اردنیها البته خود ایران را تهدید میدانند، اما این جنگ فشار سیاسی بر حکومتی را افزایش داده که پیش از آن نیز با نارضایتی داخلی روبهرو بود.
اکونومیست در ادامه افزوده شرایط مصر متفاوت است. اقتصاد این کشور فعلا نسبتا مقاوم مانده و انتظار میرود در سال جاری ۴.۶ درصد رشد کند. صندوق بینالمللی پول نیز قسط ۱.۸ میلیارد دلاری تازهای از وام چهارساله مصر آزاد کرده است.
گردشگری همچنان رونق دارد و بیش از ۹ میلیون گردشگر در نیمه نخست سال وارد کشور شدهاند؛ سهدرصد بیشتر از سال گذشته. درآمد کانال سوئز نیز در همین دوره ۳۰ درصد افزایش یافته و از ۱.۸ به ۲.۴ میلیارد دلار رسیده و حوالههای ارزی مصریان خارج از کشور به رکورد رسیده است.
با این حال، این ارقام ممکن است هنوز همه آثار جنگ را منعکس نکنند. حملات نیروهای مورد حمایت جمهوری اسلامی به کشتیرانی در دریای سرخ میتواند درآمد کانال سوئز را کاهش دهد و رکود طولانی در کشورهای خلیج فارس نیز ممکن است فرصتهای شغلی مصریان مهاجر و در نتیجه حوالههای ارزی را کاهش دهد. دولت مصر نیز برخی تعرفههای برق را ۱۲ درصد افزایش داده است.
اما اکونومیست معتقد است مشکل اصلی مصر فعلا نه «توان مالی»، بلکه «جایگاه» آن است. پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، مصر یکی از مهمترین میانجیهای منطقه بود. دستگاه اطلاعاتی مصر ارتباط دیرینهای با حماس داشت، آنتونی بلینکن در یک سال هفت بار به مصر سفر کرد و مذاکرات نهایی آتشبس اکتبر ۲۰۲۵ در شرمالشیخ انجام شد.
در جنگ ایران، اما مصر تقریبا به حاشیه رفته و پاکستان، ترکیه و کشورهای خلیج فارس جای آن را بهعنوان میانجی گرفتهاند. بزرگترین ارتش جهان عرب نیز نقش محدودی در دفاع از کشورهای خلیج فارس داشته؛ کشورهایی که از زمان به قدرت رسیدن سیسی در ۲۰۱۳ دهها میلیارد دلار به مصر کمک کردهاند.
این بیعملی موجب نارضایتی متحدان شده است. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس امارات، در ماه مارس آشکارا از کشورهای بزرگ عربی که هنگام حملات ایران «بیکار نشستهاند» انتقاد کرد.
مصر یک اسکادران جنگنده رافال به امارات اعزام کرد، اما این اقدام را یک ماه پس از برقراری نخستین آتشبس اعلام کرد. مهمتر اینکه در ۷ اوت، هنگام امضای پیمان دفاع متقابل عربستان، پاکستان و ترکیه، مصر غایب بود؛ هرچند سعودیها احتمال پیوستن قاهره به این ائتلاف در آینده را مطرح کردهاند.
با این حال بهنوشته اکونومیست دور ماندن از جنگ نیز مصر را کاملا مصون نکرده است: هزینه واردات انرژی آن افزایش یافته و ماه گذشته یک پهپاد به تاسیسات گاز طبیعی دمیاط در ساحل مدیترانه حمله کرد.
اکونومیست در نهایت پیمان دفاعی سهجانبه عربستان، ترکیه و پاکستان را نشانهای از آینده احتمالی خاورمیانه میداند. کشورهای منطقه، با این نگرانی که دیگر نتوانند مانند گذشته برای تامین امنیت خود به آمریکا متکی باشند، به سمت ایجاد ترتیبات دفاعی مستقلتر و پذیرش مسئولیت بیشتر برای امنیت خود حرکت میکنند.
این تحول برای هر دو کشور مصر و اردن دشوار است: اردن بیش از اندازه به آمریکا وابسته است تا بتواند از جنگ آن فاصله بگیرد و مصر، با وجود ارتش بزرگ و ادعای دیرینه رهبری جهان عرب، در حال از دست دادن نقش مرکزی خود در معماری جدید امنیت منطقه است. وعدههای عملنشده این دو کشور، از نگاه اکونومیست، نمادی از فرسایش نظم قدیمی خاورمیانه و ظهور نظمی تازه و نامطمئن است.
بهنوشته واشینگتنپست، در جریان این عملیات ترامپ در برابر دوربینها سوار هواپیمای قدیمی «ایرفورس وان» شد، اما دقایقی بعد مخفیانه از آن خارج و با هواپیمای نظامی کوچکتری به بریتانیا منتقل شد.
در تمام این مدت، خبرنگاران و حتی شماری از کارکنان کاخ سفید تصور میکردند رییسجمهوری در همان ایرفورس وان قدیمی همراه آنهاست و تنها سوار هواپیمای ایرفورس وان جدید که یک بویینگ اهداشده از قطر است نشده، روایتی که کاخ سفید نیز بعدا آن را تکرار کرد.
براساس این گزارش ماجرا ۱۷ تیرماه و در پایان سفر ترامپ به آنکارا برای شرکت در نشست سران ناتو رخ داد؛ درست یک شب پس از آنکه آمریکا، به دستور ترامپ و در پی شکست مذاکرات با تهران برای پایان دادن به جنگ چندماهه، حملات نظامی علیه جمهور ی اسلامی را از سر گرفت.
بهنوشته واشینگتنپست یک تهدید معتبر مرتبط با تهران علیه ترامپ یا هواپیمای او باعث شد مقامهای امنیتی «عملیات فریب» را به اجرا بگذارند. نیویورکتایمز و سیبیاس نیز پیشتر از دریافت اطلاعاتی درباره تهدید مشخص علیه ترامپ یا هواپیمایش خبر داده بودند.
ترامپ چند روز پیش از این سفر استفاده از یک بوئینگ ۷۴۷-۸ اهدایی قطر را بهعنوان هواپیمای جدید ریاستجمهوری آغاز کرده بود. این هواپیما با صرف صدها میلیون دلار ارتقا یافته بود، اما برخلاف ایرفورس وان قدیمی، برخی تجهیزات و سامانههای دفاعی آن را نداشت.
ترامپ با همین هواپیما وارد ترکیه شد، اما پیش از بازگشت در شبکههای اجتماعی اعلام کرد به «یاد گذشتهها» با ایرفورس وان قدیمی از ترکیه خارج خواهد شد و هواپیمای جدید را جداگانه به بریتانیا میفرستد تا نظامیان آمریکایی مستقر در آنجا بتوانند آن را ببینند.
آنچه در عمل اتفاق افتاد، بهنوشته واشینگتنپست، بسیار پیچیدهتر بود. هواپیمای اهدایی قطر ابتدا ترکیه را ترک کرد. سپس هنگام غروب، ترامپ با لیموزین خود به ایرفورس وان قدیمی رسید، مقابل دوربینها از پلکان بالا رفت، برای حاضران دست تکان داد و وارد هواپیما شد. اما چند دقیقه بعد، او و چند تن از دستیارانش از دری در سمت دیگر هواپیما وارد محفظه یک کامیون مخصوص حمل غذای فرودگاهی شدند. محفظه این خودرو با سیستم هیدرولیکی تا سطح در هواپیما بالا آمده بود و میتوانست ترامپ را بدون آنکه از روی باند دیده شود از هواپیما خارج کند.
کامیون سپس از ایرفورس وان دور شد و به یک هواپیمای سی-۳۲ ای (C-32A) نیروی هوایی آمریکا، که نسخه نظامیشده بوئینگ ۷۵۷ ـاست و در نزدیکی پارک شده بود رفت.
تصاویر رسانهای نیز بخشهایی از این جابهجایی را تایید میکنند: کامیون برای مدتی پشت هواپیمای C-32A از دید دوربین خارج میشود و سپس محفظه آن تا سطح در هواپیما بالا میرود. ترامپ از این طریق مخفیانه وارد هواپیمای دوم شد.
در همین حال خبرنگاران و شماری از کارکنان کاخ سفید وارد ایرفورس وان قدیمی شدند، بیآنکه بدانند ترامپ دیگر در آن نیست. حتی از خبرنگاران خواسته شد پرده پنجرهها را پایین بکشند.
بهگفته یک مقام آمریکایی، ایرفورس وان عملا به «طعمه» تبدیل شده بود. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز جداگانه و از طریق پلکان معمولی وارد هواپیمای C-32A شد تا حضور آن هواپیما عادی جلوه کند و سپس همراه ترامپ به بریتانیا پرواز کرد.
بهنوشته واشینگتنپست نکته مهم دیگر نحوه پنهان کردن این پرواز در سامانههای هوانوردی بود. از نظر فنی «Air Force One» نام یک هواپیمای مشخص نیست، بلکه علامت پروازی هر هواپیمای نیروی هوایی است که رییسجمهوری آمریکا در آن حضور داشته باشد.
با این حال هواپیمای C-32A حامل ترامپ نه با عنوان ایرفورس وان، بلکه با علامت عادی «Reach 18» یا «RCH18» پرواز کرد؛ علامتی که معمولا از آن برای انتقال نیرو یا تجهیزات نظامی استفاده میشود. سامانههایی که امکان رهگیری آسان هواپیما را فراهم میکنند نیز ظاهرا خاموش شده بودند.
در مقابل، ایرفورس وان قدیمی که خبرنگاران و کارکنان را حمل میکرد و ترامپ در آن نبود، پس از ظاهر شدن روی رادار در نزدیکی استانبول در میانه پرواز علامت «AF1» را گرفت. به این ترتیب حتی دادههای پروازی نیز این تصور را ایجاد میکرد که رییسجمهوری در همان هواپیماست.
هواپیمای اهدایی قطر ساعت شش و ۲۶ دقیقه عصر بهوقت محلی در پایگاه میلدنهال بریتانیا فرود آمد. هواپیمای C-32A حامل ترامپ حدود ساعت ۱۰:۲۰ شب به آنجا رسید و ایرفورس وان قدیمی نیز چند دقیقه بعد، حدود ساعت ۱۰:۲۹، فرود آمد.
مشخص نیست ترامپ پس از فرود دقیقا چگونه دوباره به هواپیمای قدیمی منتقل شد، اما ساعت ۱۰:۵۶ شب مقابل دوربینها از پلکان همان هواپیما پایین آمد؛ در نتیجه این تصور ایجاد شد که تمام مسیر ترکیه تا بریتانیا را با آن طی کرده است.
کاخ سفید نیز همان شب در شبکههای اجتماعی اعلام کرد ترامپ «با ایرفورس وان سابق» وارد پایگاه بریتانیایی شده و تصویری از آن منتشر کرد.
ترامپ پس از دیدار با نظامیان آمریکایی، این بار سوار هواپیمای جدید اهدایی قطر شد و همراه خبرنگاران و کارکنان به واشینگتن بازگشت.
او در مسیر حدود ۱۵ دقیقه با خبرنگاران صحبت کرد، از تهدید جمهوری اسلامی گفت، اما عملیات فریب را فاش نکرد.
وقتی از او پرسیدند چرا در ترکیه از خبرنگاران خواسته شده بود پرده پنجرهها را ببندند، گفت احتمالا به این دلیل بوده که آنها در «پروازی خطرناک» قرار داشتهاند.
او همچنین گفت دائما با تهدید علیه جانش مواجه است و «شماره یک» فهرست اهداف حکومت ایران است و با لحنی شوخیآمیز به خبرنگاران گفت اگر اتفاقی برای او بیفتد، آنها نیز ممکن است همراهش کشته شوند.
واشینگتنپست در گزارش خود تاکید کرده است که استفاده از هواپیمای جایگزین یا طعمه برای حفاظت از رییسجمهوری آمریکا بیسابقه نیست.
برای نمونه، بیل کلینتون در سال ۲۰۰۰ هنگام سفر به پاکستان با هواپیمایی متفاوت از ایرفورس وان منتقل شد و مقامهای سابق میگویند طی سه دهه گذشته در موارد دیگری نیز در شرایط تهدید شدید از روشهای مشابه استفاده شده است.
با این حال، وجه غیرمعمول این عملیات آن بود که نهتنها محل واقعی رییسجمهوری پنهان شد، بلکه دولت بعدا نیز علنا روایتی ارائه کرد که ترامپ را در هواپیمایی نشان میداد که واقعا در آن حضور نداشت. حتی خبرنگاران همراه رییسجمهوری نیز از فریب مطلع نشده بودند.
واشینگتنپست در ادامه گزارش خود به مناقشه گستردهتر درباره امنیت هواپیمای اهدایی قطر پرداخته است.
نیویورکتایمز پیشتر گزارش داده بود این هواپیما همه قابلیتهای دفاعی ایرفورس وان قدیمی را ندارد. دولت ترامپ در واکنش به آن گزارش برای شناسایی منابع محرمانه خبرنگاران احضاریه صادر کرد، اما بعدا با اذعان به اشتباهاتی، آنها را پس گرفت.
کاخ سفید و نیروی هوایی همچنان تاکید دارند هواپیمای جدید برای ماموریت ریاستجمهوری ایمن است و هیچ مصالحهای در حوزه امنیت، ایمنی و ارتباطات حیاتی صورت نگرفته است.
با این حال، بهنوشته واشینگتنپست اصل عملیات ۱۷ تیر نشان میدهد دستگاه امنیتی آمریکا تهدید حکومت ایران را تا چه اندازه جدی تلقی کرده بود.
ایرفورس وان قدیمی، با وجود برخورداری از سامانههای دفاعی پیشرفته، هدفی بزرگ و بهآسانی قابل شناسایی است؛ بنابراین مقامها ترجیح دادند ترامپ را مخفیانه با هواپیمایی کوچکتر و کمجلبتوجهتر منتقل کنند و همزمان هواپیمای شناختهشده ریاستجمهوری را بهعنوان طعمه به پرواز درآورند.
کاخ سفید در پاسخ به پرسشهای واشینگتنپست جزییات عملیات را تکذیب یا تایید نکرد و صرفا بر ایمنی هواپیمای جدید و وجود دشمنانی که ترامپ را هدف گرفتهاند تاکید کرد.
پنتاگون پرسشها را به کاخ سفید ارجاع داد و سرویس مخفی نیز در این مورد اظهارنظر نکرد.
وبسایت اکسیوس بهنقل از مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گزارش داد پس از دستیابی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به تفاهماتی با سوریه و اسرائیل، آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهزودی مواد هستهای ذخیرهشده در یک سایت مخفی در سوریه را از این کشور خارج خواهد کرد.
بهنوشته اکسیوس دولت ترامپ و آژانس بینالمللی انرژی اتمی با شتاب برای رسیدن به یک توافق دیپلماتیک تلاش کردند تا این مواد را ایمن کنند و مانع از تشدید تنشی شوند که میتوانست اسرائیل، سوریه و احتمالا حتی ترکیه را بر سر این سایت حساس درگیر کند.
مقامهای آمریکایی میگویند این ماجرا موید رویکرد دونالد ترامپ در قبال سوریه است و نشان میدهد که ایالات متحده چگونه از روابط نزدیک خود با دولت جدید سوریه برای خنثی کردن یک بحران بالقوه استفاده کرده است.
بهنوشته اکسیوس این روند پرتنش و پشتپرده که تاکنون محرمانه نگه داشته شده و پیش از این گزارش نشده بود، ترکیبی از تهدید و دیپلماسی بر سر این سایت محرمانه بود و ماهها ادامه داشت تا اینکه چند هفته پیش به راهحلی منتهی شد.
حکومت بشار اسد یک برنامه مخفی هستهای ایجاد کرده بود که محور آن را راکتور مخفی الکبر تشکیل میداد.
پس از آنکه اسرائیل در سال ۲۰۰۷ این راکتور را بمباران کرد، بخش عمده برنامه هستهای سوریه از بین رفت. با این حال، چند سایت تحقیق و توسعه و تاسیسات ذخیرهسازی باقی ماندند که عمدتا غیرفعال بودند.
پس از سقوط حکومت اسد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی توافقی با دولت جدید سوریه امضا کرد که به بازرسان آژانس اجازه میداد از راکتور الکبر و چند سایت دیگر مرتبط با فعالیتهای هستهای گذشته سوریه بازدید کنند.
چارلز لیستر، پژوهشگر مقیم موسسه خاورمیانه، به اکسیوس گفت دولت جدید سوریه مشتاق است مسائل حساس بهجامانده از حکومت اسد، از جمله پروندههای هستهای و تسلیحات شیمیایی، را حلوفصل کند؛ مسائلی که میتوانند به تلاشهای دمشق برای بازسازی جایگاه بینالمللی این کشور آسیب بزنند.
بهنوشته اکسیوس یکی از تاسیساتی که اسرائیل طی دو سال گذشته از نزدیک زیر نظر داشته، مکانی موسوم به «سایت ۹۹» بوده است.
دو مقام اسرائیلی به این رسانه گفتند که حکومت اسد در این محل مواد هستهای مرتبط با پروژه راکتور الکبر را ذخیره کرده بود.
یک مقام آمریکایی نیز گفت این مواد شامل «کیک زرد» است؛ پودری حاصل از سنگ معدن اورانیوم که میتواند در مراحل بعدی فرآوری و در نهایت، در چارچوب چرخه سوخت هستهای، غنیسازی شود.
این مقام آمریکایی همچنین گفت حکومت اسد بقایا و «مواد باقیمانده» دیگری از سایت الکبر را نیز در «سایت ۹۹» انبار کرده بود.
بهنوشته اکسیوس اگرچه مواد موجود در این سایت قابل استفاده در یک سلاح هستهای نیستند، اما میتوان از آنها برای ساخت «بمب کثیف» استفاده کرد؛ یعنی یک وسیله انفجاری متعارف که به جای ایجاد انفجار هستهای مواد رادیواکتیو را در محیط پراکنده میکند تا منطقهای را آلوده کند.
مقامهای اسرائیلی گفتند ارتش اسرائیل اندکی پس از سقوط حکومت اسد ورودیهای این سایت را بمباران کرد تا مانع دسترسی به آن شود.
به گفته یک مقام آمریکایی، اسرائیل و ایالات متحده بیش از یک سال است درباره بهترین شیوه برخورد با «سایت ۹۹» گفتوگو میکنند.
مقامهای ارشد شورای امنیت ملی کاخ سفید و نهاد همتای آن در دفتر نخستوزیر اسرائیل در این زمینه همکاری نزدیکی داشتهاند.
بهگفته یک مقام اسرائیلی، اسرائیل برای دولت ترامپ روشن کرده بود که باقی ماندن مواد هستهای در این سایت را تحمل نخواهد کرد.
مقامهای اسرائیلی گفتند اسرائیل حتی تهدید کرده بود که اگر مواد هستهای خارج نشوند یا نشانههایی دیده شود که سوریه در تلاش برای دسترسی به آنهاست، بار دیگر این سایت را بمباران خواهد کرد.
با این حال، یک مقام آمریکایی گفت اگرچه اسرائیلیها نگران بودند، اما هیچگاه واقعا در آستانه بمباران این سایت قرار نداشتند.
سرانجام، به گفته یک مقام آمریکایی، آمریکا و اسرائیل به این نتیجه رسیدند که بهترین راه، جلب موافقت دولت سوریه برای خارج کردن این مواد است.
هنگامی که دولت ترامپ موضوع را با دولت سوریه در میان گذاشت، مقامهای سوری گفتند از وجود مواد هستهای در این سایت اطلاعی نداشتهاند.
یک مقام آمریکایی گفت: «افراد بسیار اندکی در آمریکا، اسرائیل و سوریه از این موضوع اطلاع داشتند.»
همین مقام گفت ایالات متحده رابطهای سازنده با حکومت پس از اسد برقرار کرده است. او گفت: «وقتی با سوریها روی مسائل مختلف کار میکنیم، آنها شرکای خوبی هستند.»
بهنوشته اکسیوس چند هفته پیش، اسرائیلیهایی که سایت را زیر نظر داشتند تحرکاتی را در اطراف آن مشاهده کردند که باعث شد گمان کنند دولت جدید سوریه در حال عقبنشینی از تفاهمهای انجامشده و تلاش برای دسترسی به مواد هستهای است. اسرائیلیها حتی نگران بودند که ترکیه به دولت سوریه برای دستیابی به این مواد هستهای کمک کند.
یک مقام آمریکایی گفت: «اسرائیلیها همیشه مسائل مختلف را محک میزنند تا مطمئن شوند همه چیز درست به نظر میرسد و مشکلی وجود ندارد؛ و خوب است که این کار را میکنند.»
دولت ترامپ از اسرائیل خواست هیچ اقدامی انجام ندهد و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را وارد ماجرا کرد.
نتیجه این تلاشها توافقی بود که سه هفته پیش میان آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دولت سوریه برای خارج کردن مواد هستهای از این سایت امضا شد.
کاخ سفید، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دفتر نخستوزیر اسرائیل از اظهارنظر در این باره خودداری کردند.
مقامهای آمریکایی میگویند عملیات مربوط به «سایت ۹۹» همچنان ادامه دارد و مواد هستهای هنوز از محل خارج نشدهاند.
با این حال، یک مقام آمریکایی گفت: «فکر میکنیم همه از نتیجه راضی هستند. امیدواریم بتوانیم روند خارج کردن مواد را بهزودی آغاز کنیم و پیش از پایان سال آن را به اتمام برسانیم.»
