دستاورد تازه «مدرنا» و «مرک» می‌تواند موجی از واکسن‌های سرطان را به راه اندازد

نتایج یک آزمایش گسترده نشان می‌دهد واکسن شخصی‌سازی‌شده «مدرنا» و «مرک» خطر بازگشت و گسترش ملانوما را کاهش می‌دهد. کارشناسان می‌گویند این دستاورد می‌تواند زمینه را برای درمان انواع دیگری از سرطان فراهم کند.

«بیداد»؛ عبور از سانسور و جدال بر سر عقب‌ماندن از جامعه

۲۸ مرداد ۱۴۰۵، ۱۵:۳۸ (‎+۱ گرینویچ)

•

هومن عابدی

A scene from Bidad. Courtesy of the Karlovy Vary International Film Festival.

انتشار فیلم «بیداد» در یوتیوب، بحثی فراتر از عبور آن از خطوط قرمز سینمای رسمی به راه انداخته است: آیا این فیلم تصویری جسورانه و واقعی از زندگی امروز ایرانیان ارائه می‌کند یا جامعه ایران پیش‌تر از مرزهایی عبور کرده است که فیلم تازه می‌کوشد آن‌ها را بشکند؟

چهارمین فیلم بلند سهیل بیرقی برای گروهی از تماشاگران، یکی از معدود آثار سال‌های اخیر است که تصویری آشنا از ایران را نشان می‌دهد: زنانی بدون حجاب اجباری، هم‌آغوشی زنان و مردان، موسیقی زیرزمینی و خواننده جوانی که حاضر نیست بپذیرد صدایش نباید شنیده شود.

در مقابل، گروهی دیگر می‌گویند فیلم از جامعه‌ای که قصد به تصویر کشیدن آن را دارد عقب مانده است. از نگاه این منتقدان، انباشت مواد مخدر، الکل، روابط جنسی و روابط ازهم‌گسیخته در فیلم نیز توجه را از واقعیت‌هایی منحرف می‌کند که ایرانیان در عمل با آن‌ها زندگی می‌کنند.

یکی از کاربران در صفحه اینستاگرام ایران‌اینترنشنال نوشت: «فیلم را دیدم. داستان عمیقا تاثیرگذار و بازتاب‌دهنده چیزی است که ما به‌عنوان یک جامعه در حال تجربه آن هستیم.»

او ضمن ستایش فیلم به‌دلیل شکستن تابوها، از برخی دیالوگ‌ها و ریتم آن انتقاد کرد.

کاربر دیگری فیلم را صرفا «عقب‌تر از جامعه» توصیف کرد و گفت ایرانیان اکنون دغدغه‌هایی «بسیار بسیار جدی‌تر» از مسائلی دارند که در فیلم به نمایش درآمده است.

این اختلاف نظر، «بیداد» را به موضوع بحثی فراتر از سینما تبدیل کرده است: شکاف فزاینده میان آنچه حکومت همچنان نمایش آن را ممنوع می‌کند، آنچه فیلمسازان با نادیده گرفتن سانسور به تصویر می‌کشند و آنچه مدت‌هاست برای بخشی از جامعه به واقعیتی عادی تبدیل شده است.

وقتی خیابان به صحنه تبدیل می‌شود

«بیداد» داستان ستی، با بازی سروین ضابطیان، را روایت می‌کند؛ خواننده‌ای جوان و مشتاق که آرزوهایش با محدودیت‌های اعمال‌شده بر صدای زنان روبه‌رو می‌شود.

او در ابتدای فیلم، در اعتراض به یک مدرس موسیقی، می‌گوید: «صدای من را نمی‌شنوی!» در پاسخ به او گفته می‌شود صدای خوانندگان زن نباید از صدای مردانی که آن‌ها را همراهی می‌کنند بلندتر باشد.

ستی حاضر نیست این سازش‌کاری را بپذیرد. سرانجام به خیابان می‌رود و آواز می‌خواند. رهگذران از او فیلم می‌گیرند، تصاویرش را منتشر می‌کنند و او به نماد نسلی تبدیل می‌شود که می‌کوشد آنچه را نهادهای رسمی از او دریغ کرده‌اند، در فضای عمومی به دست آورد.

ساخت فیلم بدون هزینه نبود. ماموران امنیتی به دفتر تولید آن یورش بردند، تجهیزات و تصاویر ضبط‌شده را توقیف کردند و بیرقی، شماری از بازیگران و اعضای گروه تولید تحت پیگرد قضایی قرار گرفتند.

کارگردان ابتدا به حبس محکوم شد. این حکم بعدتر به جریمه نقدی تبدیل شد. ضابطیان و لیلی رشیدی، بازیگر نقش مادر ستی، نیز محکوم شدند. قوه قضاییه در نهایت دیگر متهمان پرونده را تبرئه کرد.

آیا جامعه پیش‌تر از این تابوها عبور کرده است؟

برای گروهی از تماشاگران، ارزش «بیداد» در به تصویر کشیدن بخش‌هایی از زندگی ایرانیان است که جایی در سینمای رسمی و مورد تایید حکومت ندارند.

یکی از کاربران اینستاگرام نوشت: «همین که در خانه روسری یا شال سرشان نبود خیلی خوب بود.»

او افزود اینکه فیلم از دل زندگی واقعی آمده، آن را تلخ‌تر می‌کند.

کاربر دیگری آن را «واقعیت زندگی ما زنان» در ایران خواند.

با این حال، برخی تماشاگران این پرسش را مطرح کردند که آیا نمایش چنین صحنه‌هایی همچنان شکستن تابو محسوب می‌شود؟ یکی از کاربران نوشت فیلم به دغدغه‌های مرحله‌ای پیشین از جامعه ایران می‌پردازد و نتوانسته خود را با خواسته‌های کنونی مردم متناسب کند.

محمد عبدی، نویسنده و منتقد سینما، «بیداد» را در چارچوب سینمای زیرزمینی ایران قرار می‌دهد، اما معتقد است بیرقی با کنار گذاشتن محدودیت‌های تحمیلی از سوی سیاست‌گذاران فرهنگی جمهوری اسلامی، از دیگر فیلمسازان این جریان فراتر رفته است.

عبدی به ایران‌اینترنشنال گفت: «نکته مهم این است که فیلم وقتی به حکومت می‌رسد، دیگر سازش نمی‌کند و بسیار مستقیم درباره نسلی حرف می‌زند که خسته شده و مطالباتش را به خیابان آورده است.»

او برداشت برخی کاربران مبنی بر بازتاب یافتن رویکرد اصلاح‌طلبانه در این فیلم را رد و به مسیر ستی اشاره کرد؛ مسیری که با مذاکره در چارچوب قواعد آغاز می‌شود و در نهایت به طرح علنی خواسته‌های او در فضای عمومی می‌رسد.

عبدی گفت: «فیلم در واقع درباره عبور از اصلاح‌طلبی است. او همه این آزمون‌ها را پشت سر می‌گذارد تا در نهایت به این نتیجه برسد که طلب کردن اصلاح درون ساختار موجود دیگر معنایی ندارد و باید در خیابان مقابل محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی قدرت مسلط ایستاد.»

بخش تندتری از انتقادها به تصویر ارائه شده در فیلم از افرادی وارد می‌شود که از قواعد سرپیچی می‌کنند. یکی از کاربران به حضور پررنگ الکل، ماری‌جوانا، روابط جنسی و روابط ناکارآمد در فیلم اعتراض کرد و هشدار داد چنین انتخاب‌هایی ممکن است در ذهن مخاطبان، هنرمند و معترض را با نابسامانی‌های اجتماعی پیوند بزند.

هالیوود ریپورتر همین مساله را به شکلی متفاوت تفسیر کرده و بیداد را فیلمی مملو از «شورشیان و طردشدگان» توصیف کرده است.

به‌نوشته این نشریه، ستی در این جهان تنها نیست. هرچند بیداد داستان یک خواننده را دنبال می‌کند، اما اهمیت گسترده‌تر آن در قرار دادن او در میان شمار فزاینده‌ای از جوانان ایرانی است که در برابر محدودیت‌های اعمال‌شده بر آزادی بیان و ابراز فردی مقاومت می‌کنند.

همین نکته انتقادهایی را نیز به همراه داشته است. یکی از کاربران، ضمن تحسین فیلم به‌دلیل ارائه تصویری آشنا از زندگی در ایران، نوشت که فیلم می‌کوشد بی‌عدالتی‌های بسیار زیادی را یک‌جا به تصویر بکشد. این کاربر پرداختن به آزار جنسی، خط داستانی مادر ستی که برای آزادی دختر بازداشت‌شده‌اش وادار به رابطه جنسی با بازجو می‌شود و پریود شدن ستی در بازداشت را غیرضروری دانست.

این بحث موقعیت دشوار و دوگانه «بیداد» را نشان می‌دهد: رهایی از سانسور به فیلم امکان داده است از خطوط قرمزی عبور کند که سینمای مورد تایید حکومت قادر به عبور از آن‌ها نیست. با این حال، عبور از این خطوط در نگاه مخاطبانی که زندگی‌شان سریع‌تر از قوانین تغییر کرده است، دیگر لزوما رادیکال به نظر نمی‌رسد.

مواجهه دو نسل

این شکاف در خود فیلم نیز در رابطه ستی با مردی مسن‌تر و بی‌نام، با بازی امیر جدیدی، دیده می‌شود؛ مردی که از ستی می‌خواهد او را فقط «ببین» صدا بزند.

به‌گفته عبدی، این مرد با بدن خالکوبی‌شده‌اش، در حالی که اغلب نشئه است و ظاهرا از آرمان‌های گذشته خود تهی شده، در نقطه مقابل ستی قرار دارد که مصمم است راهش را به عرصه عمومی باز کند.

رابطه صمیمانه اما نامتعارف این دو، به مواجهه دو نسل تبدیل می‌شود: یک نسل بار سرخوردگی را به دوش می‌کشد و نسل دیگر حاضر نیست با محدودیت‌ها کنار بیاید.

صدای خواننده فیلم نیز روایت داستانی آن را به زمان حال پیوند می‌دهد. قطعات آوازی «بیداد» با صدای پرستو احمدی اجرا شده‌اند؛ خواننده‌ای که به‌دلیل اجرای موسیقی بدون رعایت حجاب اجباری تحت پیگرد قضایی قرار گرفته است.

در خرداد ۱۴۰۵، دادگاهی در قم احمدی و هشت نفر از نوازندگان و اعضای گروه او را به‌دلیل «کنسرت کاروانسرا» در سال ۲۰۲۴، هر یک به ۷۴ ضربه شلاق، دو سال ممنوعیت فعالیت هنری و دو سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم کرد.

«بیداد» تصویری از ایران به مخاطب غیرایرانی ارائه می‌دهد که در چارچوب قواعد سینمای مورد تایید حکومت امکان نمایش ندارد. واکنش‌ها به انتشار آنلاین فیلم، شکاف دیگری را نیز آشکار کرده است: گروهی از تماشاگران از دیدن زیر پا گذاشته شدن این قواعد استقبال می‌کنند و گروهی دیگر می‌پرسند چرا پرده سینما همچنان می‌کوشد خود را به جامعه‌ای برساند که پیش‌تر از این قواعد عبور کرده است.

مخاطبان ایران‌اینترنشنال در سوگ فرحناز اسپد: صدایت پناه و امید مردم بود

ترامپ شرایط کنونی را «بسیار خوب» توصیف کرد؛ مناقشه بر سر کنترل تنگه هرمز ادامه دارد

روایت‌های متضاد تهران و دوحه؛ خلبانان ایرانی کجا هستند؟

برای مرگ راویان در غربت

سی‌ان‌ان: جمهوری اسلامی بخش قابل‌توجهی از کنترل خود بر تنگه هرمز را از دست داده است

مخاطبان ایران‌اینترنشنال در سوگ فرحناز اسپد: صدایت پناه و امید مردم بود

ترامپ شرایط کنونی را «بسیار خوب» توصیف کرد؛ مناقشه بر سر کنترل تنگه هرمز ادامه دارد

روایت‌های متضاد تهران و دوحه؛ خلبانان ایرانی کجا هستند؟

برای مرگ راویان در غربت

سی‌ان‌ان: جمهوری اسلامی بخش قابل‌توجهی از کنترل خود بر تنگه هرمز را از دست داده است