دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در سخنرانی خود در میامی با توصیف جمهوری اسلامی به عنوان «کشوری بیمار و منحرف»، مدعی شد تهران تنها «دو هفته» با دستیابی به سلاح هستهای فاصله داشت.
او تاکید کرد اگر حملات آمریکا انجام نمیشد، ایران ظرف «دو تا چهار هفته» به بمب اتمی دست مییافت و از آن علیه آمریکا، اسرائیل و دیگر کشورها استفاده میکرد.
رییسجمهوری آمریکا، در این سخنرانی با تکرار سخنان پیشیناش درباره تضعیف شدید توان نظامی جمهوری اسلامی، گفت مقامهای تهران «التماس میکنند تا توافق کنند» و همزمان مدعی شد آنچه در ایران جریان دارد، عملاً به معنای «تغییر حکومت» است.
ترامپ جمهوری اسلامی را حکومتی «بیمار و منحرف» توصیف کرد و گفت: «ما با کشوری روبهرو هستیم که بیمار و منحرف است، و سلاح هستهای دارد یا میخواهد داشته باشد. آنها خیلی به آن نزدیک شده بودند. یادتان باشد، فقط دو هفته فاصله داشتند، دو هفته.» او افزود اگر آمریکا به تاسیسات ایران حمله نمیکرد، «ظرف دو تا چهار هفته سلاح هستهای میداشتند و از آن علیه شما، علیه اسرائیل و علیه دیگران استفاده میکردند.»
او با دفاع از حملات آمریکا در جریان جنگ ۱۲ روزه گفت: «من گفتم ما باید مسیر را برای مدتی تغییر دهیم، آنها را از کار بیندازیم و بعد به زندگی عادی برگردیم. همین کار را هم کردیم. این کار را با خشونت انجام دادیم، با قدرت انجام دادیم، و با احترام جهان.» ترامپ در ادامه با اشاره به عملیات نظامی جاری افزود که این عملیات به متحدان آمریکا کمک کرده، اما در عین حال نشان داده که برخی متحدان «اصلاً حضور نداشتند» و گفت: «ما به آنها نیازی نداشتیم، اما اگر نیاز داشتیم هم نبودند، و این برایشان بسیار پرهزینه خواهد بود.»
جمهوری اسلامی و مذاکره از موضع ضعف
ترامپ در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به مذاکرات جاری با جمهوری اسلامی گفت: «آنها در حال مذاکره هستند. التماس میکنند تا توافق کنند.» او بار دیگر بر لزوم بازگشایی تنگه هرمز از سوی تهران تاکید کرد و گفت ایالات متحده در حال پایان دادن به تهدیدی است که به گفته او، جمهوری اسلامی از طریق «تروریسم، تجاوز و باجگیری هستهای» ایجاد کرده است.
رییسجمهوری ایالات متحده همچنین گفت عملیات آمریکا موسوم به «خشم حماسی»، «توانمندیهای [حکومت] ایران را در هم میشکند؛ چیزی که هیچکس تا به حال نمونهاش را ندیده است.» ترامپ با تاکید بر برتری نظامی آمریکا افزود: «ما قدرتمندترین ارتش جهان را داریم» و «ما سلاحهایی داریم که هیچکس، به جز تعداد معدودی از ما، حتی از آنها خبر هم ندارد.»
«فکر میکنم همین حالا هم تغییر حکومت رخ داده است»
ترامپ در بخشی از سخنانش، از آنچه عملاً تغییر حکومت در ایران خواند، سخن گفت. او گفت: «وقتی تصمیم بگیریم که خارج شویم - میدانید، تغییر رژیم - فکر میکنم عملاً رژیم را تغییر دادهایم. این رژیم هر دو روز یکبار با ضربه شدیدی مواجه میشود. همه از اعلام اینکه چه کسی رهبر [اشاره به روسا و فرماندهان نهادهایی که هدف قرار میگیرند] است میترسند. حتی ما هم نمیدانیم رهبر دقیقاً چه کسی است. بنابراین فکر میکنم همین حالا هم تغییر رژیم رخ داده است، اما [بالاخره] در مقطعی ما خارج خواهیم شد.»
او افزود با از میان رفتن تهدید هستهای ایران، «دیگر آن ابر تاریک بالای سرمان نخواهد بود - ابر یک ایران بیمارِ دارای سلاح هستهای.» به گفته ترامپ، این تهدید نهتنها اسرائیل و کشورهای عربی منطقه، بلکه آمریکا را نیز هدف قرار داده بود.
ترامپ همچنین به توان موشکی حکومت ایران اشاره کرد و گفت: «همین چند روز پیش یک موشک را ۲۷۰۰ مایل پرتاب کردند - کسی حتی نمیدانست چنین تواناییای دارند. این نشان میدهد ما چیزهای زیادی یاد گرفتیم.»
حمله به ناتو و رسانهها
رییسجمهوری آمریکا در ادامه از ناتو نیز انتقاد کرد و گفت این ائتلاف «اشتباه بزرگی» مرتکب شد که حتی مقدار کمی تجهیزات نظامی ارسال نکرد و حاضر نشد آنچه آمریکا «برای جهان» در مقابله با [تهدید] ایران انجام میدهد، به رسمیت بشناسد. او گفت: «چرا باید ما برای آنها باشیم وقتی آنها برای ما نیستند؟»
با این حال، ترامپ تاکید کرد که این جنگ را «خیلی پرریسک» نمیدانسته، هرچند اذعان کرد که «جنگ همیشه ریسک دارد» و «اتفاقات غیرمنتظره رخ میدهد.»
او همچنین رسانههای منتقد را هدف حمله قرار داد و گفت اگر روزنامه نیویورکتایمز را بخوانید، «فکر میکنید ما عملکرد ضعیفی داریم - این واقعاً نزدیک به خیانت است، صادقانه بگویم.» ترامپ افزود: «خوشبختانه رسانههای دیگری هستند که منصف و صادقاند.»
تاکید بر نابودی توان نظامی جمهوری اسلامی
ترامپ در توصیف نتایج عملیات آمریکا علیه حکومت ایران، بار دیگر بر دستاوردهای نظامی تاکید کرد و گفت: «به یاد داشته باشید، آنها دیگر نیروی دریایی ندارند. در سه روز، ۱۵۹ کشتیشان را به کف دریا فرستادیم. نیروی هواییشان کاملاً نابود شده است. موشکهای کمی برایشان باقی مانده، پهپادهایشان به حداقل رسیده، کارخانههایشان از بین رفته و رهبرانشان هم از بین رفتهاند.»
او ادامه داد: «همه رهبرانشان کشته شدهاند. هیچکس حتی افراد باقیمانده را نمیشناسد.»
ترامپ همچنین جمهوری اسلامی را «قلدر خاورمیانه برای ۴۷ سال» خواند و گفت: «ایران دیگر قلدر نیست. آنها در حال فرار هستند.» او افزود: «ما خاورمیانه را نجات دادیم. ما فقط اسرائیل را نجات ندادیم، بلکه کل خاورمیانه را نجات دادیم.»
اشاره به عربستان و توافق ابراهیم
ترامپ در بخش دیگری از سخنرانی خود، از چشمانداز عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل پس از پایان جنگ در ایران سخن گفت. او در مراسمی در میامی که به نوشته آسوشیتدپرس، از سوی صندوق ثروت ملی عربستان سعودی حمایت مالی میشد، گفت: «حالا وقت آن رسیده است. ما آنها را بیرون کردهایم و آنها به طور کامل بیرون رانده شدهاند. ما باید وارد توافق ابراهیم شویم.»
او در عین حال گفت آمریکا مصمم است «بهترین فناوری، درخشانترین ذهنها، بزرگترین کسبوکارها و قویترین مشارکتهای اقتصادی و امنیتی را در جهان» داشته باشد.
سخنان ترامپ در میامی در حالی مطرح شد که او همزمان از ادامه فشار نظامی بر جمهوری اسلامی، پیشبرد مذاکرات با تهران و بازآرایی توازنهای منطقهای پس از جنگ سخن گفت؛ رویکردی که از یک سو بر نمایش قاطعیت نظامی و از سوی دیگر بر وادار کردن حکومت ایران به توافق از موضع تسلیم استوار بود.
در واکنش به عملیات «خشم حماسی»، جمهوری اسلامی به اهرمهای نامتقارن روی آورد و کوشید تا با مختل کردن کشتیرانی در تنگه هرمز و افزایش قیمت جهانی نفت ایالات متحده را به عقبنشینی وادارد. وزارت خزانهداری آمریکا با پیشبینی نوسان بازار، با معافیت نفت ایران و روسیه کوشید تا ضمن حفظ فشار مالی بر تهران، بازار نفت را تثبیت کند. چارچوب این معافیت طوری تنظیم شده بود که نفت تحریمی را بهجای چین به سوی هند هدایت میکرد.
آزمون روسیه
وزارت خزانهداری آمریکا در ۵ مارس معافیتی صادر کرد که به پالایشگاههای هندی اجازه میداد محمولههای نفت خام روسیه را که پیشتر تولید و در مسیر دریا بودند خریداری کنند.
در ۱۲ و ۱۳ مارس، چارچوب این معافیت عمومی اعلام شد، اما کماکان چهار پالایشگاه هندی، تنها خریداران نفت روسیه مجاز باقی ماندند. سیاست معافیت نفتی، فقط شامل محمولههای در حال حمل بود، و تغییری در تحریمهای پایهای ایجاد نمیکرد.
میعاد ملکی، مقام پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، مجوز عمومی U را چنین توصیف کرد: «این مجوز معامله کالایی را مجاز میکند و درباره پرداخت هیچ نمیگوید.» این مجوز ، فروش نفت را ممکن میکند اما دسترسی بانکی یا کانال رسمی پرداخت ایجاد نمیکند؛ تمایزی که امکان تجارت فیزیکی نفت را فراهم و در عین حال فشار مالی را حفظ میکند.
گسترش به ایران
اجرای الگوی معافیت در ۲۰ مارس برای حدود ۱۷۰ میلیون بشکه نفت خام ایران که در آبهای آزاد انبار شده بود، همان سیاست را تکرار کرد و بار دیگر هند تنها خریدار عمده باقی ماند.
شرکت صنایع رلاینس، بزرگترین شرکت بورسی هند، ۵ میلیون بشکه نفت خام ایران را خریداری کرد. بنا بر گزارشها، همان پالایشگاههای هندی، شامل IOC، BPCL و HPCL، نیز برنامه دارند خرید نفت ایران را از سر بگیرند.
همایون فلکشاهی، رییس تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، گفت: «برخلاف نفت روسیه، نفت خام ایران اغلب تا رسیدن به مراکز تخلیه آسیایی مانند سنگاپور یا مالزی بدون مشتری میماند.» او افزود: «اکنون که هند به عنوان رقیب وارد شده، به احتمال زیاد قیمت نفت برای چین افزایش خواهد یافت.» به گفته او، آزادسازی این محمولهها که پیشتر تولید شده اما در انتظار خریدار بودند، اثر فوری بر عرضه داشت.
در عمل، مشارکت هند انحصار تقریبی چین بر نفت تحریمی ایران را برهم زد و بدون لغو رسمی تحریمها، اهرم قیمتگذاری را تغییر داد.
پیش از سال ۲۰۱۹، پالایشگران هندی روزانه حدود ۴۵۰ هزار بشکه نفت خام ایران را بر اساس قراردادهایی با شرکت ملی نفت ایران وارد میکردند و همچنان زیرساخت فنی و آشنایی تجاری لازم را برای افزایش سریع واردات در بازههای کوتاه معافیت دارند؛ مزیتی که به واشینگتن امکان میدهد هر زمان که بخواهد فشار عرضه را تنظیم کند و از یک پایگاه خریداران آماده بهره بگیرد.
اوجگیری راهبردی هند
پذیرش هند در «پکس سیلیکا»، چارچوب همکاریای که به رهبری آمریکا، کاهش وابستگی به چین در تولید نیمهرساناها و هوش مصنوعی را دنبال میکند، در ۲۰ فوریه رسمی شد. جیکوب هلبرگ، معاون وزیر، گفت: «پکس سیلیکا واقعا درباره چین نیست، درباره آمریکا است. ما میخواهیم زنجیرههای تامین خود را امن کنیم و هند را شریک خود برای کاهش ریسک و تنوعبخشی میدانیم.»
نارندرا مودی، نخستوزیر هند، سپس در ۲۵ و ۲۶ فوریه به اسرائیل سفر کرد و دو کشور روابط خود را به سطح «شراکت راهبردی ویژه» ارتقا دادند. دو روز بعد، عملیات «خشم حماسی» آغاز شد.
نظم نوین جهانی
در آغاز دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، واشینگتن در پی بازآرایی نظم جهانی بود. انتظار میرفت هند به وزنه تعادلی در برابر چین تبدیل شود و به ایران نیز فرصت داد تا در صفآرایی علیه آمریکا تجدید نظر کند، اما در ابتدا هیچیک از این اهداف محقق نشد. نقش هند به مثابه جایگزین چین محدود باقی ماند، مذاکرات با ایران فروپاشید و جنگی ۱۲ روزه درگرفت. اختلافات تجاری و جنگ تعرفهای نیز روند بازسازی را پیچیدهتر کرد.
اما اکنون، حمایت تاکتیکی واشینگتن از زیرساخت انرژی هند میتواند پیامدهایی فراتر از مدیریت موقت عرضه نفت داشته باشد. پکس سیلیکا زنجیرههای صنعتی را بازتنظیم میکند و چارچوب معافیت، جریان انرژی تحریمی را هدایت میکند. این دو در کنار هم، هند را به اهرم مهمی در رقابت آمریکا با چین تبدیل خواهد کرد.
این روند میتواند نشانه تلاش دوم و ساختارمندتری برای بازآرایی نظم جهانی باشد. با حضور هند، متغیر تعیینکننده این خواهد بود که آیا نتیجه عملیات «خشم حماسی» میتواند ایران را وادار به ترک همکاری با پکن و مسکو کند یا نه. همسویی احتمالی تهران و واشینگتن میتواند نقطه عطفی در تثبیت این نظم نوین باشد.
دارل ایسا، نماینده جمهوریخواه کالیفرنیا، در این گفتوگو تاکید کرد که ایالات متحده در پی یک جنگ گسترده زمینی در ایران نیست و اهداف عملیات نظامی را «محدود» و متمرکز بر کاهش تواناییهای جمهوری اسلامی در تهدید منطقه توصیف کرد.
این عضو ارشد کنگره آمریکا و کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان در حالی که به گفته خود با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در تماس بوده، گفت هدف اصلی این جنگ «کاهش توانایی [حکومت] ایران برای صدور تروریسم و استفاده از تسلیحات علیه همسایگان» است.
او درباره مدت زمان این درگیری گفت: «نمیتوان با قطعیت گفت. ممکن است چند هفته دیگر ادامه داشته باشد یا حتی بیشتر.»
ایسا افزود این توانمندیها، از جمله در حوزه هستهای و تسلیحات متعارف، نه تنها در سطح منطقه بلکه در داخل ایران نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند. به گفته او، هدف این است که با تضعیف این ظرفیتها، شرایطی ایجاد شود که مردم ایران بتوانند از حکومت خود پاسخگویی و نمایندگی واقعی مطالبه کنند.
رد اعزام نیروهای زمینی گسترده
اظهارات این نماینده کنگره در حالی مطرح میشود که پس از یک جلسه محرمانه در مجلس نمایندگان درباره ایران، برخی قانونگذاران اعلام کردند از اعزام نیروهای زمینی به ایران حمایت نمیکنند.
دارل ایسا در پاسخ به این نگرانیها گفت بخش مهمی از این بحث به تعریف «نیروهای زمینی» بازمیگردد.
او گفت: «وقتی از “boots on the ground” صحبت میشود، منظور نیروهایی است که وارد درگیری مستقیم با ارتش یک کشور شوند. این هدف ما نیست.»
به گفته او، ایالات متحده پیش از این نیز در کشورهایی مانند افغانستان، سوریه و برخی کشورهای آفریقایی از نیروهای ویژه استفاده کرده، بدون آنکه وارد یک جنگ گسترده زمینی شود.
با این حال، ایسا احتمال استفاده محدود از نیرو را رد نکرد. او گفت اگر برای «بازیابی اورانیوم غنیشده» یا «جلوگیری از تهدید تنگه هرمز» نیاز باشد، ممکن است از نیرو استفاده شود.
او همچنین به احتمال اقداماتی برای کنترل برخی نقاط راهبردی، از جمله جزایر مهم در خلیج فارس اشاره کرد، اما تاکید کرد این اقدامات به معنای ورود به یک جنگ تمامعیار نیست.
ایسا با اشاره به جمعیت و توان نظامی حکومت ایران گفت: «ما نه میخواهیم با آنها وارد درگیری مستقیم شویم و نه قصد آسیب رساندن به آنها را داریم.»
تغییر رژیم؛ هدف اعلامی نیست
این عضو کنگره در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر رژیم در ایران یکی از اهداف جنگ است، گفت که باید میان «تغییر رژیم» و «تغییر رفتار حکومت» تمایز قائل شد.
او گفت دونالد ترامپ ممکن است این دو مفهوم را گاهی بهجای یکدیگر به کار برده باشد، اما آنچه برای آمریکا اهمیت دارد، تغییر در رفتار حکومت ایران است.
به گفته او، آمریکا «حکومتی را که همسایگانش را تهدید کند، به دنبال سلاح هستهای باشد یا تروریسم صادر کند، تحمل نخواهد کرد» و همچنین سرکوب شهروندان را غیرقابل قبول میداند.
با این حال، ایسا تاکید کرد که تغییر رژیم «هدف مستقیم خارجی ایالات متحده نیست» و این موضوع باید از داخل ایران و از سوی مردم دنبال شود.
او افزود: «برای ما مهم این است که هر حکومتی که در ایران باشد، دیگر مردمش را سرکوب نکند، همسایگانش را تهدید نکند و تروریسم صادر نکند.»
هشدار درباره تکرار تجربه عراق
ایسا در بخش دیگری از این گفتوگو به تجربه آمریکا در عراق اشاره کرد و نسبت به تکرار اشتباهات گذشته هشدار داد.
او گفت: «یکی از اشتباهات ما این بود که فکر کردیم باید همه چیز یکباره تغییر کند.»
به گفته او، سیاست «بعثزدایی» پس از حمله به عراق باعث شد بسیاری از نیروهای اداری و نظامی که زیرساختهای کشور را اداره میکردند، از کار برکنار شوند و این امر به بیثباتی و هرجومرج منجر شد.
او افزود که مردم ایران «هم به تحول تدریجی و هم به تغییر نیاز دارند» و خواهان حکومتی هستند که بهجای سرکوب، نماینده آنها باشد.
«فردای ایران» از نگاه واشینگتن
این نماینده کنگره در پاسخ به پرسشی درباره آینده ایران، ابراز امیدواری کرد که در صورت تغییر شرایط، چشمانداز مثبتی پیش روی کشور باشد.
او با اشاره به تسخیر سفارت آمریکا در تهران در سال ۱۳۵۸ گفت در چهار دهه گذشته شاهد «ناامیدی مردم ایران» بوده است.
با این حال، او تاکید کرد که در صورت ایجاد امید و تحقق آن، ایران میتواند آیندهای روشن داشته باشد.
ایسا گفت مردم ایران «تحصیلکرده، باانگیزه و دارای تاریخ و تمدنی چند هزار ساله» هستند و این ظرفیت را دارند که در مدت کوتاهی به یک قدرت مثبت در منطقه تبدیل شوند.
او افزود این آینده «در دستان مردم ایران» است، به شرطی که حکومت از سرکوب دست بردارد.
چالشهای کنگره و اختیارات رییسجمهوری
در حالی که دولت ترامپ با چالشهایی در کنگره، از جمله قطعنامه اختیارات جنگ و درخواست بودجه ۲۰۰ میلیارد دلاری، روبهرو است، ایسا این موانع را تعیینکننده ندانست.
او گفت رییسجمهوری بهعنوان فرمانده کل قوا، هم اختیار قانونی و هم منابع لازم برای ادامه عملیات را در اختیار دارد.
به گفته او، قطعنامه اختیارات جنگ که پس از ۶۰ روز فعال میشود، «در عمل ابزار مؤثری نیست» و در صورت چالش حقوقی نیز روند رسیدگی آن طولانی خواهد بود.
تاکید بر تعهد به متحدان منطقهای
این نماینده کنگره همچنین بر تعهد آمریکا به متحدانش در منطقه خلیج فارس تاکید کرد. او گفت کشورهایی مانند امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی از آمریکا درخواست تجهیزات دفاعی بیشتری، بهویژه سامانههای ضد موشکی، کردهاند و واشینگتن در تلاش برای پاسخ به این نیازهاست.
او افزود: «ما نمیتوانیم اجازه دهیم آزادی شکست بخورد، نمیتوانیم مردم ایران را در این مرحله تنها بگذاریم و نمیتوانیم متحدانمان را ناامید کنیم.»
این نماینده ارشد کنگره آمریکا در پایان ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک شرایط برای گفتوگو درباره صلح فراهم شود. او گفت: «امیدوارم دفعه بعد که همدیگر را میبینیم، درباره صلح صحبت کنیم.»
ارتش اسرائیل جمعه هفتم فروردین در بیانیهای تایید کرد به کارخانه استخراج اورانیوم از معدن در نزدیکی یزد حمله کرده است.
در این بیانیه آمده است: «این کارخانه تنها از نوع خود در ایران است که در آن مواد خام استخراجشده از زمین، تحت فرآیندهای مکانیکی و شیمیایی قرار میگیرند تا در ادامه بهعنوان مواد اولیه برای غنیسازی اورانیوم استفاده شوند.»
ارتش اسرائیل این فرآیند را بخشی «بسیار مهم» از برنامه تسلیحات هستهای جمهوری اسلامی توصیف کرد و افزود این مرحله «آغاز زنجیره ارزش» مورد نیاز برای تولید سلاح هستهای است.
این نهاد نظامی تاکید کرد اجازه نخواهد داد حکومت ایران برنامه خود برای دستیابی به سلاح اتمی را پیش ببرد.
کیک زرد نوعی کنسانتره اورانیوم به شکل پودر است که در مراحل ابتدایی فرآوری اورانیوم به دست میآید. برای تولید آن، سنگ معدن اورانیوم استخراج و با استفاده از محلولهای اسیدی، اورانیوم از سایر مواد جدا میشود.
این ماده سپس میتواند به ترکیبات دیگر تبدیل شود، برای افزایش درجه خلوص تحت فرایند غنیسازی قرار گیرد و در نهایت، در تولید انرژی یا کاربردهای نظامی به کار رود.
در سوی دیگر، سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی در بیانیهای تایید کرد کارخانه تولید کیک زرد اردکان هدف قرار گرفته است.
در این بیانیه آمده است: «این حادثه هیچگونه انتشار مواد پرتوزا به خارج از مجموعه در پی نداشته و از این رو، هیچگونه نگرانی برای شهروندان و مناطق اطراف وجود ندارد.»
ششم فروردین، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به حکومت ایران هشدار داد در صورت پافشاری بر «جاهطلبیهای هستهای» خود، با «بدترین کابوس» روبهرو خواهد شد.
او پیشتر نیز گفته بود اگر آمریکا کارزار نظامی اخیر را آغاز نکرده بود، تهران میتوانست ظرف دو تا چهار هفته به بمب اتمی دست یابد.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی شامگاه هفتم فروردین در مصاحبه با خبرگزاری رویترز اعلام کرد حکومت ایران پس از حملات اخیر به زیرساختهای هستهای و صنعتی خود، درباره پاسخ به پیشنهاد آتشبس ایالات متحده تصمیمگیری نکرده است.
این در حالی است که پیشتر کارخانههای فولاد مبارکه و فولاد خوزستان نیز هدف حملات اسرائیل قرار گرفتند.
کارخانه آبسنگین اراک، زیرساخت کلیدی تولید پلوتونیوم
ارتش اسرائیل در بیانیهای جداگانه از حمله هوایی به کارخانه آب سنگین اراک خبر داد و اعلام کرد جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه، بهدنبال بازسازی این سایت بود.
ارتش اسرائیل تاسیسات اراک را «زیرساختی کلیدی برای تولید پلوتونیوم» بهمنظور ساخت سلاح هستهای خواند و افزود: «این کارخانه یک دارایی اقتصادی مهم برای رژیم تروریستی محسوب میشد... فعالیت آن هر سال دهها میلیون دلار درآمد برای رژیم ایجاد میکرد.»
در ادامه این بیانیه آمده است: «آب سنگین مادهای منحصربهفرد است که برای راهاندازی راکتورهای هستهای مانند راکتور غیرفعال اراک استفاده میشود؛ راکتوری که در ابتدا برای داشتن قابلیت تولید پلوتونیوم در سطح نظامی طراحی شده بود. این مواد همچنین بهعنوان منبع تولید نوترون برای سلاح هستهای به کار میروند.»
به گفته ارتش اسرائیل، جمهوری اسلامی علیرغم تعهدات هستهای خود، عمدا از تکمیل تغییر کاربری راکتور اراک برای جلوگیری از تولید پلوتونیوم نظامی خودداری کرده است.
تاسیسات آب سنگین اراک در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز هدف قرار گرفته بود.
وزیران امور خارجه گروه هفت و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هفتم فروردین در نشست خود در فرانسه، به بررسی تحولات ایران، از جمله بحران تنگه هرمز و برنامه هستهای جمهوری اسلامی، پرداختند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پس از این نشست در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ماموریت ما روشن است: ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.»
او افزود: «در دیدار با وزیران خارجه گروه هفت تاکید کردم که شرکا باید با مشارکت حداکثری به شرایط کنونی پاسخ دهند.»
رویترز جمعه هفتم فروردین نوشت وضعیت حدود یکسوم دیگر از ذخایر موشکی حکومت ایران در هالهای از ابهام قرار دارد، اما حملات اخیر احتمالا به آسیبدیدگی، نابودی یا مدفون شدن آنها در تونلها و تاسیسات زیرزمینی انجامیده است.
به گفته یک مقام آمریکایی، برآوردها درباره توان پهپادی جمهوری اسلامی نیز وضعیتی مشابه بخش موشکی را نشان میدهد و میتوان با سطحی از اطمینان تایید کرد که حدود یکسوم ظرفیت پهپادی تهران از بین رفته است.
رویترز با استناد به اظهارات این منابع اطلاعاتی افزود هرچند بخش زیادی از موشکهای جمهوری اسلامی نابود شدهاند یا در دسترس نیستند، تهران همچنان ذخیره قابل توجهی در اختیار دارد و ممکن است پس از پایان درگیریها بتواند بخشی از موشکهای آسیبدیده یا مدفون خود را بازیابی کند.
این مقامهای آمریکایی خواستند بهدلیل حساسیت موضوع، هویتشان مخفی بماند.
توان موشکی جمهوری اسلامی، بهویژه در ارتباط با تنگه هرمز، نقشی تعیینکننده دارد؛ گذرگاهی راهبردی که با مسدود شدن آن از سوی حکومت ایران، جریان تامین انرژی جهانی دچار اختلال شده و بهای نفت در بازارهای بینالمللی افزایش یافته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ششم فروردین با اشاره به تهدیدات جمهوری اسلامی علیه تنگه هرمز گفت: «۹۹ درصد [از موشکهای ایران] را از بین بردهایم. اما یک درصد نیز قابل قبول نیست، چون همین یک درصد میتواند به معنای اصابت موشکی به بدنه یک کشتی باشد که یک میلیارد دلار ارزش دارد.»
در سوی دیگر، ست مولتون، عضو دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا، روایت ترامپ از ضربات گسترده به زرادخانه حکومت ایران را زیر سوال برد.
او گفت: «اگر ایران هوشمندانه عمل کرده باشد، احتمالا بخشی از تواناییهای خود را حفظ کرده و همه امکاناتش را به کار نگرفته است؛ بلکه آنها را برای استفاده در زمان مناسب نگه داشته است.»
جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ چه تعداد موشک در اختیار داشت؟
رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد یکی از چالشهای اصلی در ارزیابیها، نامشخص بودن تعداد موشکهایی است که جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ در پناهگاههای زیرزمینی ذخیره کرده بود. ایالات متحده نیز برآورد خود از حجم ذخایر موشکی حکومت ایران پیش از جنگ را منتشر نکرده است.
افزون بر این، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) تاکنون بهطور دقیق مشخص نکرده چه میزان از توان موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی در جریان حملات از میان رفته است.
اسرائیل نیز تاکنون در مورد تعداد دقیق موشکهای باقیمانده جمهوری اسلامی اظهار نظر نکرده است.
مقامهای نظامی اسرائیل میگویند حکومت ایران پیش از جنگ، ۲۵۰۰ موشک بالستیک با قابلیت رسیدن به اسرائیل در اختیار داشت.
به گفته یک مقام ارشد نظامی اسرائیل، تاکنون بیش از ۳۳۵ پرتابگر موشک «خنثی شده» که معادل ۷۰ درصد از ظرفیت جمهوری اسلامی است.
رویترز افزود مقامهای اسرائیلی در محافل غیرعلنی اذعان دارند که نابودی ۳۰ درصد باقیمانده از این ظرفیت، دشوارتر خواهد بود.
برنامه موشکی جمهوری اسلامی همواره یکی از محورهای اصلی اختلاف در مذاکرات میان تهران و واشینگتن بوده و تهران تاکنون حاضر به کنار گذاشتن آن نشده است.
کاهش حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران
یک مقام پنتاگون در مصاحبه با رویترز اعلام کرد از زمان آغاز مناقشه کنونی، حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران حدود ۹۰ درصد کاهش داشته است.
او افزود سنتکام بیش از ۶۶ درصد از مراکز تولید موشک، پهپاد و تجهیزات دریایی حکومت ایران، از جمله تاسیسات کشتیسازی، را هدف قرار داده و آنها را منهدم یا دچار خسارت کرده است.
مارک روته، دبیرکل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، ششم فروردین با اشاره به حمله اخیر جمهوری اسلامی به پایگاه دیهگو گارسیا هشدار داد برنامه موشکی تهران تهدیدی مستقیم علیه متحدان این ائتلاف نظامی به شمار میرود.
از زمان آغاز مناقشه کنونی، جمهوری اسلامی علاوه بر حملات موشکی به اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه، ۱۲ کشور از جمله عربستان سعودی، امارات، بحرین، کویت، اردن، قطر، عراق، عمان و جمهوری آذربایجان را هدف قرار داده است.
