دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، تاکید کرد تنها شکل توافق با جمهوری اسلامی، «تسلیم بیقید و شرط» حکومت ایران خواهد بود. او همچنین وعده داد برای احیای اقتصاد ایران تلاش خواهد کرد.
ترامپ جمعه ۱۵ اسفند با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «هیچ توافقی با ایران در کار نخواهد بود، مگر تسلیم بیقید و شرط.»
در این پیام عبارت «تسلیم بیقید و شرط» با حروف بزرگ انگلیسی نوشته شده است.
او افزود: «پس از انتخاب رهبر یا رهبران بزرگ و قابل قبول، ما و بسیاری از متحدان و شرکای فوقالعاده و بسیار شجاعمان، بیوقفه خواهیم کوشید تا ایران را از لبه نابودی بازگردانیم و آن را از نظر اقتصادی بزرگتر، بهتر و قدرتمندتر از همیشه بسازیم.»
در انتهای پیام رییسجمهوری آمریکا آمده است: «ایران آیندهای باشکوه خواهد داشت. عظمت را به ایران بازگردانیم.»
ترامپ در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز بارها خواستار «تسلیم بیقید و شرط» حکومت ایران شده بود.
او ۱۴ اسفند در مصاحبه با پایگاه خبری اکسیوس گفت هرچند مجتبی خامنهای محتملترین گزینه برای جانشینی دیکتاتور کشتهشده ایران است، اما گزینهای «قابل قبول» محسوب نمیشود.
ترامپ ادامه داد: «ما فردی را میخواهیم که بتواند برای ایران هماهنگی و صلح به همراه بیاورد. آنها وقتشان را هدر میدهند. پسر خامنهای فردی کماهمیت است.»
او همچنین تاکید کرد باید شخصا در انتخاب «رهبر بعدی ایران» نقش داشته باشد.
پیام اخیر ترامپ در خصوص لزوم «تسلیم بیقید و شرط» جمهوری اسلامی در شرایطی منتشر شد که آمریکا و اسرائیل حملات خود را به مواضع حکومت ایران شدت بخشیدهاند.
ارتش اسرائیل پیشتر اعلام کرد بامداد ۱۵ اسفند، پناهگاه زیرزمینی علی خامنهای زیر مجتمع بیت رهبری در تهران را نابود کرده است.
به گفته سخنگوی ارتش اسرائیل، این پناهگاه زیرزمینی همچنان از سوی مقامهای ارشد حکومت مورد استفاده قرار میگرفت.
در سوی دیگر، جمهوری اسلامی همچنان به حملات خود به کشورهای منطقه ادامه میدهد.
شاهزاده رضا پهلوی ۱۵ اسفند با انتشار پیامی ویدیویی، حملات جمهوری اسلامی به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را «غیرقابل قبول» خواند و آن را محکوم کرد.
او با انتقاد از سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی، از جمله حمایت از گروههای نیابتی و حملات اخیر به کشورهای همسایه، گفت: «هیچیک از اینها هرگز خواست ملت ایران نبوده است، بلکه خواست رژیمی بوده که کشور ما را اشغال کرده است.»
شاهزاده رضا پهلوی ادامه داد: «اکنون از دوستانمان در جهان عرب میخواهم که به ما بپیوندند و برای به رسمیت شناختن و تعامل با دولت انتقالی ما آماده شوند.»
تشدید حملات به تهران و ضربه به مراکز فرماندهی جمهوری اسلامی
مهمترین رویداد شبانهروز ۱۵ اسفند، تشدید حملات هوایی به تهران و اعلام هدف قرار گرفتن یکی از مهمترین مراکز فرماندهی جمهوری اسلامی بود. ارتش اسرائیل اعلام کرد بامداد جمعه با مشارکت حدود ۵۰ جنگنده، پناهگاه زیرزمینی علی خامنهای در زیر مجتمع رهبری در قلب تهران را هدف قرار داده و نابود کرده است؛ محلی که به گفته ارتش اسرائیل، پس از کشته شدن خامنهای نیز همچنان مورد استفاده مقامهای ارشد جمهوری اسلامی بوده است. در این بیانیه آمده که این مجموعه زیرزمینی در سراسر مرکز تهران امتداد داشته و دارای ورودیها و اتاقهای ملاقات متعدد برای مقامهای عالیرتبه بوده است.
همزمان، گزارشهای متعدد از تهران حاکی از آن بود که پایتخت بامداد جمعه سنگینترین حملات از آغاز عملیات آمریکا و اسرائیل را تجربه کرده است. انفجارهایی در مرکز تهران، مناطق جمهوری، راهآهن، بوستان ولایت، چیتگر و محدوده میدان آزادی گزارش شد و شهروندان از پرواز ممتد جنگندهها بر فراز پایتخت خبر دادند. در غرب و شرق تهران نیز حملات پیدرپی ادامه یافت. برخی گزارشها حاکی از هدف قرار گرفتن مواضع نظامی در نزدیکی ورزشگاه آزادی، لویزان، پرند و دیگر نقاط پیرامونی تهران بود.
گسترش جغرافیای حملات در داخل ایران
پس از تهران، دومین محور مهم تحولات امروز، گسترش حملات به طیفی از شهرها و مواضع نظامی و انتظامی در سراسر کشور بود. بر اساس گزارشها، علاوه بر تهران، دستکم ۱۰ شهر دیگر هدف حمله قرار گرفتند؛ از جمله اصفهان، شیراز، کرمانشاه، قم، پلدختر، تبریز، سقز، سلماس، ماکو و پرند. در اصفهان انفجار در محدوده مصلی و شهرک سیمرغ گزارش شد. در کرمانشاه و سقز و تبریز نیز انفجارهای شدید و پیاپی دیده و شنیده شد.
ویدیوهای ارسالی همچنین از تخریب یا هدف قرار گرفتن کلانتری میاندوآب، کلانتری کامیاران، مقر اطلاعات و سپاه پلدختر، پادگان امام علی در سنندج، پایگاه نظامی امام علی در چابهار و مواضع سپاه در پرند حکایت داشت. در قم نیز استانداری اعلام کرد دو مرکز نظامی خارج از شهر هدف قرار گرفتهاند. برخی رسانهها همچنین از بمباران استانداری فارس و دفتر امام جمعه شیراز خبر دادند.
نشانههای تضعیف ساختار قدرت و بحث جانشینی
تحولات جمعه در کنار بعد نظامی، بُعد سیاسی مهمی نیز داشت. یک نماینده مجلس گفت رهبر جدید ظرف دو روز آینده معرفی خواهد شد و در عین حال تاکید کرد گزینههای نهایی تمایلی به پذیرش این سمت ندارند. همزمان تحلیلها و گزارشهای اختصاصی حاکی از آن بود که در راس حکومت شکافهایی پدید آمده و برخی اعضای خبرگان یا جریانهای سیاسی درباره شیوه جانشینی و مشروعیت آن دچار اختلاف شدهاند.
در اسرائیل نیز مشاوران بنیامین نتانیاهو گفتهاند اولین شکافها در رژیم ایران دیده میشود، هرچند تاکید کردهاند برای قضاوت نهایی هنوز زود است. کانال ۱۴ اسرائیل نیز از بروز شکاف در زنجیره فرماندهی نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی خبر داد. در سطح سیاسی آمریکا نیز تد کروز، سناتور جمهوریخواه تصریح کرد هدف نهایی، کنار زدن جمهوری اسلامی از قدرت است؛ در حالی که ترکیه نیز احتمال پایان جنگ با تغییر رژیم در ایران را مطرح کرد.
تشدید تنش منطقهای: از جمهوری آذربایجان تا کویت، قطر و بحرین
یکی از مهمترین تحولات برونمرزی جمعه، تشدید تنش میان تهران و باکو بود. جمهوری آذربایجان پس از حمله پهپادی به نخجوان اعلام کرد دیپلماتهای خود را از ایران خارج میکند، تردد کامیونها در مرز با ایران را تعلیق کرد و نیروهای نظامی و امنیتی خود را در آمادهباش کامل قرار داد. باکو تاکید کرد منتظر عذرخواهی و شفافسازی تهران است و انکار جمهوری اسلامی را «غیرقابل قبول» خواند. پاکستان و عربستان نیز از باکو حمایت کردند.
در خلیج فارس نیز تنشها ادامه یافت. قطر حمله حکومت ایران به محل استقرار نیروهای دریایی قطر در بحرین را محکوم کرد. کویت و عربستان از رهگیری حملات موشکی و پهپادی خبر دادند. هاآرتص نیز گزارش داد در پنج روز گذشته بیش از ۲۱۹۱ موشک و پهپاد از ایران به سمت امارات، بحرین، قطر و کویت شلیک شده است. همزمان، امارات در حال بررسی اقداماتی برای مسدود کردن داراییهای ایران، محدود کردن صرافیها و حتی توقیف کشتیهای مرتبط با شبکههای مالی و نفتی جمهوری اسلامی است؛ اقدامی که اگر اجرا شود، یکی از مهمترین مسیرهای دسترسی تهران به منابع مالی خارجی را محدود میکند.
بحران انسانی و نگرانیهای حقوق بشری
در بُعد انسانی، نهادهای بینالمللی هشدارهای جدیتری صادر کردند. آژانس پناهندگان سازمان ملل اعلام کرد وضعیت خاورمیانه به یک «شرایط اضطرار عظیم انسانی» تبدیل شده است. این نهاد گفت نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر در لبنان آواره شدهاند و دهها هزار پناهجوی سوری نیز ناچار به بازگشت به سوریه شدهاند.
در داخل ایران نیز وضعیت حقوق بشری نگرانکنندهتر شد. نتبلاکس اعلام کرد ایران در هفتمین روز خاموشی دیجیتال قرار دارد و سطح اتصال اینترنت به حدود یک درصد رسیده است. گزارشهای رسیده همچنین حاکی از آن بود که نیروهای سپاه و بسیج پس از از دست دادن برخی پایگاهها، تجهیزات و نفرات خود را به اماکن غیرنظامی مانند مدارس و آرامستانها منتقل کردهاند. کمیته آزادی زندانیان سیاسی هشدار داد که از زندانیان سیاسی و بازداشتشدگان اعتراضات بهعنوان سپر انسانی استفاده میشود.
جنگ روایتها، رسانه و فضای داخلی
در فضای داخلی جمهوری اسلامی نیز لحن رسمی و تبلیغاتی تندتر شد. علی بهادری جهرمی، سخنگوی دولت ابراهیم رئیسی، شبکه ایراناینترنشنال را «یکی از اهداف مشروع» حکومت خواند. همزمان رویترز بازتاب داد که یک مجری صداوسیما، بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران را به دلیل نخواندن سرود رسمی، «خائنان زمان جنگ» نامیده و خواستار برخورد شدید با آنان شده است.
در مقابل، در برخی نقاط ایران و خارج از کشور واکنشهای اجتماعی متفاوتی دیده شد؛ از شعارهای شبانه در پردیس تا جشن شماری از ایرانیان مقیم وین برای مرگ خامنهای.
پیامدهای اقتصادی و انرژی
در حوزه اقتصاد و انرژی، کرملین اعلام کرد جنگ در ایران موجب افزایش تقاضا برای انرژی روسیه شده و چین و هند در خرید انرژی بر اساس منافع ملی خود عمل میکنند. آمریکا نیز با توقف کشتیها در تنگه هرمز، مجوز موقت ۳۰ روزه برای خرید نفت روسیه توسط هند صادر کرد. فرانسه نیز اعلام کرد حدود ۵۰ کشتی متعلق به شرکتهای فرانسوی یا با پرچم فرانسه به دلیل بحران ایران متوقف ماندهاند.
در بخش حملونقل هوایی نیز لوفتهانزا از تغییر مسیر یک پرواز به ریاض خبر داد و هواپیماییهای منطقهای همچنان با اختلالهای گسترده مواجهاند. با این حال، شرکت فاکسکان اعلام کرد جنگ در ایران تاکنون تاثیر محدودی بر فعالیتهایش داشته است.
تحولات امروز نشان داد جنگ وارد مرحلهای عمیقتر و چندلایهتر شده است. از یک سو، حملات به هسته فرماندهی و زیرساختهای امنیتی جمهوری اسلامی در تهران و شهرهای دیگر شدت گرفته و نشانههایی از فرسایش ساختار کنترل دیده میشود؛ از سوی دیگر، تنش منطقهای بهویژه با جمهوری آذربایجان و کشورهای خلیج فارس رو به تشدید است؛ و همزمان، بحران انسانی، قطع اینترنت، جابهجایی جمعیت و خطر استفاده از غیرنظامیان و زندانیان بهعنوان سپر چشمانداز درگیری را تیرهتر کرده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۵ اسفند گزارش داد با گسترش درگیریهای نظامی در خلیج فارس، حق بیمه جنگ برای کشتیهایی که از این منطقه عبور میکنند بهطور چشمگیری افزایش یافته و در برخی موارد بیش از هزار درصد رشد کرده است.
این افزایش شدید پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران در روز شنبه رخ داد؛ حملاتی که باعث تشدید تنشها و اختلال در عبور کشتیها از تنگه هرمز شد.
جمهوری اسلامی دوشنبه اعلام کرده بود هر کشتی که قصد عبور از این تنگه را داشته باشد هدف قرار خواهد گرفت و از زمان آغاز درگیریها دستکم ۹ کشتی در این منطقه آسیب دیدهاند.
افزایش هزینه بیمه
بیمه جنگ به مالکان کشتی اجازه میدهد خسارتهای ناشی از جنگ یا حملات تروریستی به کشتی یا محموله را مطالبه کنند. این بیمهها معمولا به صورت سالانه صادر میشوند اما در مناطق پرخطر ممکن است برای هر سفر جداگانه نیز ارائه شوند.
تحلیلگران گفتند جنگ هزینههای حملونقل دریایی را برای شرکتهای کشتیرانی، معاملهگران و شرکتهای انرژی افزایش داده و اگر ادامه پیدا کند میتواند به افزایش تورم جهانی منجر شود.
استیون رودمن، مدیر بخش بیمه دریایی در آسیا در شرکت کارگزاری بیمه «آئون»، گفت بازار بیمه کشتیها به سرعت به این ریسک واکنش نشان داده است. او افزود: «اگر چند کشتی در یک منطقه هدف قرار بگیرند، خسارتهای بزرگی ایجاد میشود و به همین دلیل نرخها سریع افزایش یافته است.»
او همچنین گفت حق بیمه اضافی برای عبور از آبهای پرخطر به سرعت در حال افزایش است و ممکن است در کوتاهمدت نوسان داشته باشد.
بر اساس برآورد تحلیلگران شرکت «جفریز»، خسارت احتمالی صنعت بیمه از آسیب دیدن دستکم هفت کشتی میتواند تا یک میلیارد و ۷۵۰ میلیون دلار برسد.
افزایش ۱۲ برابری بیمه نفتکشها
به گفته این تحلیلگران، با توجه به اینکه ارزش بیشتر نفتکشها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار است، نرخ جدید بیمه جنگ که حدود سه درصد تعیین شده میتواند به معنای پرداخت حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار دلار حق بیمه برای هر کشتی باشد؛ رقمی که پیش از آغاز جنگ حدود ۰.۲۵ درصد یا حدود ۶۲۵ هزار دلار بود.
رویترز همچنین گزارش داد دستکم ۲۰۰ کشتی در آبهای آزاد نزدیک سواحل کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس در حالت انتظار لنگر انداختهاند.
موسسه «مورنینگاستار دیبیآراس» نیز در گزارشی نوشت شرکتهای بیمه اتکایی ممکن است با افزایش سطح خسارتی که مسئولیت آنها از آن آغاز میشود یا با کاهش ظرفیت بیمه، به این وضعیت واکنش نشان دهند؛ موضوعی که میتواند فشار بیشتری بر شرکتهای بیمه اصلی وارد کند.
این موسسه افزود مسیرهای زنجیره تامین نیز تحت فشار قرار خواهد گرفت زیرا برخی کالاها از مسیر دماغه امید نیک در آفریقا یا مسیرهای زمینی منتقل خواهند شد که زمان حمل و هزینهها را افزایش میدهد.
راهکار ترامپ چیست؟
در همین حال دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حال بررسی راههایی برای کاهش قیمت نفت و بازگشایی مسیرهای کشتیرانی است.
ترامپ سهشنبه گفت نیروی دریایی آمریکا ممکن است اسکورت نفتکشها را در تنگه هرمز آغاز کند. او همچنین اعلام کرد به شرکت مالی توسعه بینالمللی آمریکا دستور داده است برای تجارت دریایی در خلیج فارس بیمه ریسک سیاسی و تضمینهای مالی ارائه دهد.
او همچنین با شرکت کارگزاری بیمه «مارش» دیدار کرد تا درباره راهکارهای ممکن گفتوگو کند.
سخنگوی لویدز نیز گفت این شرکت با نهادهای مرتبط برای یافتن راهحل همکاری میکند.
با این حال تحلیلگران میگویند هنوز مشخص نیست دولت آمریکا چگونه میخواهد در بازار بیمه مداخله کند و آیا این طرح شامل کشتیها و محمولههای همه کشورها خواهد شد یا نه.
میشل لئونارد، اقتصاددان ارشد موسسه اطلاعات بیمه، گفت: «این وضعیت شبیه بیمه کردن یک ساختمان در حال سوختن است.»
