رویترز با انتشار ویدیوهایی گزارش داد مردم در شهر طرابلس لبنان برای سقوط اسد در سوریه به خیابان آمده و مشغول شادمانیاند.
ویدیویی دیگر نشان میدهد یکی از شهروندان کابل در افغانستان برای سقوط اسد در حال پخش شیرینی است.
آنالنا بربوک، وزیر خارجه آلمان، در واکنش به سقوط دولت سوریه گفت: «نمیتوان بهطور دقیق گفت که اکنون در سوریه چه میگذرد اما یک چیز روشن است؛ پایان اسد برای میلیونها نفر در سوریه، اولین نفس راحت پس از سالها وحشت و جنایات حکومت اسد خواهد بود.»
او گفت جامعه بینالمللی اکنون وظیفه دارد کمک کند تا سوریه از چرخه جنگ و خشونت خارج شود.
بربوک افزود: «ما در این زمینه با سازمان ملل، شرکای خود در اتحادیه اروپا، گروه چهارجانبه و همچنین نقشآفرینان منطقهای و همسایگان سوریه مانند ترکیه و اردن در هماهنگی نزدیک هستیم.»
ابومحمد الجولانی، فرمانده گمنام شاخه القاعده در جنگ داخلی سوریه، اکنون به شناختهشدهترین چهره شورشیان مخالف دولت بشار اسد تبدیل شده است. نیروهای تحت رهبری او در روزهای گذشته با حملات برقآسا شهرهای مهم حلب و حما را از کنترل ارتش سوریه خارج کردند.
جولانی کیست و چگونه به تاثیرگذارترین رهبر مخالفان اسد تبدیل شده است؟
رهبر هیات تحریر شام، مهمترین گروه مسلح مخالف حکومت سوریه، جمعه ۱۶ آذر در مصاحبه با شبکه خبری سیانان تاکید کرد که «رژیم اسد مرده» است.
او افزود: «ما حکومتی بر اساس شورای مردمی تشکیل خواهیم داد که نهادی باشد و نه مبتنی بر یک حاکم که تصمیمات خودسرانه بگیرد.»
جولانی که بهعنوان فرمانده شاخه القاعده در سوریه، چهرهای در سایه به شمار میرفت، حتی زمانی که گروهش در قامت قدرتمندترین جناح با ارتش سوریه میجنگید، دور از انظار عمومی بود.
او پس از قطع رابطه با القاعده در سال ۲۰۱۶، بهتدریج در کانون توجه قرار گرفت، نام گروه خود را از جبهه النصره به هیات تحریر شام تغییر داد و بهعنوان جریان پیشتاز در مناطق شمال غرب سوریه ظاهر شد.
این تحول زمانی جلب توجه کرد که نیروهای تحریر شام به رهبری جولانی، حلب و سپس حما را به تصرف خود درآوردند.
پس از ورود شورشیان به حلب، بزرگترین شهر سوریه قبل از آغاز جنگ داخلی، ویدیویی منتشر شد که نشان میدهد که جولانی دستور محافظت از مردم را صادر و مخالفان مسلح را از ورود به خانهها منع میکند.
ویدیوی دیگری نیز نشان میدهد که چهارشنبه ۱۴ آذر هنگام بازدید جولانی از ارگ حلب، یک جنگجوی او پرچم انقلاب سوریه را به اهتزاز درمیآورد که زمانی از سوی جبهه النصره بهعنوان نمادی از ارتداد شناخته میشد.
جولانی از زمان آغاز مناقشه اخیر، بیانیههایی را به نام واقعی خود، احمد الشرع، صادر کرده است.
جاشوا لندیس، کارشناس مسائل سوریه و رییس مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه اوکلاهاما، در مصاحبه با خبرگزاری رویترز گفت: «جولانی باهوشتر از اسد است. او از خود چهرهای جدید ترسیم کرده، متحدان جدیدی یافته و به اقلیتها رو کرده است.»
آرون لاند، عضو اندیشکده سنچری اینترنشنال هم گفت که جولانی و تحریر شام بهوضوح تغییر کردهاند اما با این حال همچنان «تا حدی تندرو» باقی ماندهاند.
او افزود: «آنها به بازی تبلیغاتی رو آورده و نشان میدهند که مانند گذشته متعصب نیستند. القاعده قدیمی یا داعش هرگز این کار را انجام نداده است.»
برخی تحلیلگران باور دارند جولانی احتمالا این سیاست را از طالبان آموخته. گروهی که پس از بازگشت به قدرت در افغانستان، رویکرد متفاوتی در برابر مردم، مخالفان پیشین و اقلیتهای مذهبی و قومی در این کشور در پیش گرفته است.
جولانی و القاعده
جولانی پیش از تاسیس جبهه النصره، برای القاعده در عراق جنگیده بود و در آنجا پنج سال را در زندانی متعلق به آمریکا گذراند.
ایالات متحده جولانی را در سال ۲۰۱۳ بهعنوان تروریست معرفی و اعلام کرد القاعده عراق او را موظف به سرنگونی حکومت اسد و استقرار قوانین شریعت اسلامی در سوریه کرده است.
به گفته مقامهای آمریکایی، النصره با انجام حملات انتحاری، غیرنظامیان را کشته و از دیدگاههای فرقهای خشونتآمیز حمایت کرده است.
ترکیه، اصلیترین حامی خارجی مخالفان سوریه نیز هیات تحریر شام را بهعنوان گروهی تروریستی معرفی کرده است.
آنکارا از برخی دیگر از گروههایی که در شمال غرب سوریه میجنگند، حمایت میکند.
جولانی اولین مصاحبه خود با یک رسانه را در سال ۲۰۱۳ با شبکه خبری الجزیره انجام داد، در حالی که دستمالی تیره بر صورت داشت و پشت خود را به دوربین کرده بود. او در این گفتوگو، خواستار اداره سوریه بر اساس قوانین شرعی شد.
حدود هشت سال بعد، او برای مصاحبه با شبکه آمریکایی فرانتلاین حاضر شد و با پیراهن و ژاکت روبهروی دوربین نشست.
جولانی در این مصاحبه تاکید کرد تروریستی خواندن گروه او ناعادلانه است و او با کشتار مردم بیگناه موافق نیست.
او توضیح داد که چگونه اعضای جبهه النصره از شش نفری که او را از عراق همراهی میکردند، در عرض یک سال به پنج هزار نفر افزایش یافت.
جولانی همچنین تاکید کرد گروهش هرگز تهدیدی برای غرب نبوده است.
او افزود: «همکاری ما با القاعده پایان یافته است و حتی زمانی که با القاعده همکاری داشتیم، مخالف انجام عملیات در خارج از سوریه بودیم و انجام اقدامات خارجی کاملا خلاف سیاست ماست.»
جولانی پس از این که داعش در سال ۲۰۱۳ به دنبال کنترل کامل بر جبهه النصره بود، جنگ خونینی را علیه متحد قدیمی خود، ابوبکر بغدادی انجام داد. داعش سپس در نبرد با ائتلافی به رهبری آمریکا شکست خورد و از قلمروی خود در سوریه و عراق بیرون رانده شد.
در حالی که داعش در حال فروپاشی بود، جولانی کنترل هیات تحریر شام را بر استان ادلب در شمال غربی سوریه مستحکم کرد و یک نهاد مدنی به نام «دولت نجات» به وجود آورد.
دولت سوریه، هیات تحریر شام و سایر شورشیانی را که علیه حکومت اسد قیام کردند، تروریست میداند.
همزمان با پیشروی شورشیان، هیات تحریر شام بیانیههای متعددی صادر کرده است تا به علویهای شیعه و دیگر اقلیتهای سوریه در مورد امنیتشان اطمینان دهد.
در یکی از این بیانیهها از علویها خواسته شده است از دولت اسد جدا شوند و بخشی از سوریه آینده باشند که «فرقهگرایی را به رسمیت نمیشناسد».
جولانی ۱۴ آذر در پیامی به ساکنان یک شهر مسیحینشین در جنوب حلب تاکید کرد از آنها و اموالشان محافظت خواهد شد.
او از آنها خواست در خانههای خود بمانند و به «جنگ روانی» حکومت سوریه توجه نکنند.
مجید نامجو، جانشین رییس ستاد «توسعه و بازسازی عتبات عالیات» درباره وضعیت نیروها و دفاتر این ستاد در سوریه گفت اکنون هیچیک از نیروهای ایرانی در منطقه «سیده زینب» دمشق حضور ندارند.
او افزود هفته گذشته و پیش از ورود گروههای مسلح به شهر دمشق، تمامی عوامل اجرایی ایرانی و «خادمان بازسازی حرم حضرت زینب» به ایران برگشتند.
نامجو خبر داد برخی افراد «از ناامنی شهر دمشق سوءاستفاده و به دفاتر و انبارهای ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات در اطراف حرم تعرض کردند».
به گفته این مقام جمهوری اسلامی، در پی این حملات، خسارتهایی به اموال و دفاتر ستاد وارد شده است اما گروههای مسلح هرگونه دخالت در این موضوع را رد کردهاند.
روحالله رحیمپور، تحلیلگر سیاسی به ایراناینترنشنال گفت بهصورت واضح یک تحلیل جامع و منظم از وقایع پیشآمده در سوریه در دستگاه رسانهای جمهوری اسلامی وجود ندارد.
او با اشاره به رویکرد برخی از روزنامهها مانند کیهان، گفت: «برخی از این رسانهها وضعیت پیشآمده را یک پیروزی اسرائیلی تلقی میکنند و برخی دیگر مسئله را به موضوعات داخلی سوریه تقلیل میدهند.»
به گفته رحیمپور، محاسبات جمهوری اسلامی در خصوص سوریه چنان با آشفتگی مواجه شده که امکان تجمیع تحلیل وضعیت و تحلیل موقعیت فعلی از آنها سلب شده است.
این تحلیلگر سیاسی: «واقعیت این است که دولت سوریه بهعنوان بند ناف برای جبهه مقاومت عمل میکند. حالا با خارج شدن این دولت و این کشور از مدار، جبهه مقاومتی که جمهوری اسلامی تشکیل داده بود، عملا جمهوری اسلامی را به بیاثرترین و کمنفوذترین دوره تاریخی خود در خاورمیانه رسانده است.»
رحیمپور این دستپاچگی، خشم و نگرانی سیاستمداران در ایران را امری طبیعی توصیف کرد و آن را قابل درک دانست.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه گفت بشار اسد سوریه را ترک کرده است.
از صبح یکشنبه خبرهای متفاوتی درباره محل اختفای اسد، سفر او به مسکو و حتی احتمال مرگش در پی سقوط هواپیما منتشر شده است.
لاوروف گفت مسکو از تحولات رخداده در سوریه نگران است و افزود: «بشار اسد دستور انتقال مسالمتآمیز قدرت را صادر کرده است.»
او حضور روسیه در مذاکرات مربوط به انتقال قدرت در سوریه را رد کرد و افزود: «مسکو از همه طرفها میخواهد از خشونت پرهیز و مسائل را بهطور مسالمتآمیز حل کنند.»
خبرگزاری اینترفاکس ساعاتی پیش گزارش داده بود لاوروف و فرستاده ویژه سازمان ملل در امور سوریه درباره اقدامات احتمالی برای «تثبیت اوضاع سوریه» گفتوگو کردهاند.
وزیر خارجه روسیه با اشاره به حمایت مسکو از «سوریه چند مذهبی» گفت این کشور با تمام گروههای مخالف حاکم بر دمشق در تماس است.
لاوروف تاکید کرد که روسیه تمام تدابیر لازم را برای تضمین امنیت روسها در سوریه اتخاذ کرده است و پایگاههای نظامی روسیه در اراضی سوریه در حالت آمادهباش بالا هستند.
او افزود: «در حال حاضر تهدید جدی برای امنیت پایگاههای نظامی روسیه در سوریه وجود ندارد.»
رویترز ساعاتی پیش گزارش داد وبلاگنویسان جنگی روسیه در مورد سرنوشت تاسیسات نظامی استراتژیک روسیه در سوریه ابراز نگرانی کردهاند.