در یک سال عادی، این روزها روزنامههای ایران پر بودند از گزارشها و مطالبی در ستایش نوروز. اما با شعلهور شدن آتش حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در سراسر ایران، صفحههای اول روزنامهها اکنون بهجای آن، با تیترهایی درباره امنیت و بقا پر شدهاند.
یادداشت زیر را مراد ویسی، تحلیلگر ارشد ایراناینترنشنال، ۲۵ اسفند ۱۴۰۳، یک سال پیش از کشتهشدن علی خامنهای، دیکتاتور تهران، در حمله آمریکا و اسرائیل به «بیت رهبری»، نوشته است. دشمن سرسخت آیینهای کهن ایرانی گرچه اکنون مرده، اما هنوز در گور نخفته است.
اگرچه مخالفت با جنگ بهطور کلی کنشی اخلاقی است، اما من در این یادداشت استدلال میکنم در جنگ فعلی و در میانه ضرورت فلج کردن ساختار سرکوب، اگرچه توام با فاجعه غیرقابل توجیه مرگ غیرنظامیان، شعار بیقیدوشرط «نه به جنگ» بدون پایان یافتن جمهوری اسلامی دیگر شعاری مسئولانه و اخلاقی نیست.
در روزهای اخیر، فراخوان مکرر مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، از شعار «خیابان، خیابان، خیابان» محمدباقر قالیباف تا اظهارات یحیی رحیمصفوی مبنی بر برتری حضور مردم بر موشکها، نشاندهنده بازگشت جدی حکومت به استراتژی «بسیج توده» در میانه جنگ است.
روزنامه واشینگتنپست در یادداشتی در پاسخ به این سوال که چه دستاوردی در جنگ به معنای پیروزی بر جمهوری اسلامی خواهد بود از سه نوع پیروزی سخن گفته و نوشته است رییسجمهوری آمریکا میتواند با صبوری رژیم را خلع سلاح کند، آن را سرنگون سازد و کشور را به مردمانش بازگرداند.
در فاصله سه ماه تا سوت آغاز جام جهانی ۲۰۲۶، فوتبال ایران با بزرگترین بحران تاریخ خود روبهرو است. احمد دنیامالی، وزیر ورزش، با اشاره به کشته شدن علی خامنهای در حملات اخیر و شرایط جنگی حاکم، صراحتا اعلام کرد: «شرایط حضور در جام جهانی فوتبال را نداریم.»
صبح ۹ اسفند زمانی که ناقوس جنگ به صدا در آمد، جمهوری اسلامی آتش یک جنگ منطقهای را روشن کرد. ترکیه به عنوان یکی از کشورهای منطقه برای اینکه جنگ روی ندهد از دی ماه وارد میدان شده بود.
بهدنبال حملات سنگین آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی و حذف علی خامنهای، دیکتاتور تهران، حکومت ایران وعده جنگ منطقهای و حمله به همسایگان را عملی کرد. آیا این رویکرد میتواند مانع سقوط نظام ایدئولوژیک ۴۷ ساله حاکم بر ایران شود؟
در روزهای اخیر، با شدت گرفتن بحثها درباره آینده ایران و سناریوهای مختلف پایان حکومت جمهوری اسلامی، یک روایت مشخص در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی تکرار میشود. روایتی که میگوید نتیجه هرگونه درگیری یا فشار خارجی، «کلنگی شدن ایران» خواهد بود.
علی خامنهای به همراه شمار دیگری از سرکردگان ارشد نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی در حالی در نخستین دقایق حمله اسرائیل و آمریکا در صبح شنبه ۹ اسفند کشته شد که ۹ ماه گذشته را در نهایت زبونی و حقارتی کمتر دیدهشده در میان رهبران یک حکومت مستقر، در مخفیگاهی زیرزمینی گذرانده بود.
یک توافق هستهای احتمالی با جمهوری اسلامی که حتی «غنیسازی نمادین» اورانیوم را حفظ کند، از سوی رقبای آمریکا نه بهعنوان یک دستاورد راهبردی قاطع، بلکه بهمثابه نشانهای از عقبنشینی تعبیر خواهد شد.
پرسش واقعی این نیست که آیا ایالات متحده میتواند توانمندیهای ایران را نابود کند یا نه، بلکه این است که آیا میتواند به جمهوری اسلامی پایان دهد و آنچه را پس از آن رخ میدهد کنترل کند یا خیر.
اعتراضات دانشجویی اسفند ۱۴۰۴ ادامهای پراکنده از نارضایتی عمومی نیست؛ بازگشت دانشگاه به همان جایگاه تاریخیاش است: نخستین فضایی که پس از دورههای سرکوب، دوباره به میدان اعتراض سیاسی تبدیل میشود.
حاکمان جمهوری اسلامی پس از دههها تلاش برای گسترش ایدئولوژی در خارج از ایران و کنترل مبتنی بر اجبار در داخل، اکنون با انتخابی محدود میان دو مسیر پرخطر روبهرو هستند: واگذاری قدرت یا حرکت به سوی تقابلی عمیقتر.
جمهوری اسلامی امروز با یک بحران روبهرو نیست، بلکه با همزمانی چند بحران ساختاری دستبهگریبان است؛ تهدید نظامی، فروپاشی اقتصادی، فساد نهادینه، بحران مشروعیت و شکاف درونقدرت.
کشتهشدن دهها هزار ایرانی طی دو شب، حاکی از ارتکاب جنایتی سنگین علیه بشریت است؛ سطحی از خشونت که برخی ناظران و تحلیلگران را به طرح این پرسش واداشته است که آیا میتوان از عناصر نسلکشی در رفتار جمهوری اسلامی سخن گفت؟
بخش ایران در سخنرانی سالانه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در کنگره، صرفا یک مرور سیاست خارجی نبود. این بخش، چارچوبسازی هدفمند برای تعریف حکومت ایران بهعنوان «تهدید مستقیم امنیت ملی آمریکا» بود.
آتش زدن پرچم جمهوری اسلامی در سه دانشگاه تهران در دوشنبه چهارم اسفند، نشانهای تازه از عمیقتر شدن شکاف میان نظام سیاسی حاکم بر ایران و جامعه است.
آنچه در برگزاری مراسم چهلم جاویدنامان انقلاب ملی ایرانیان اهمیت دارد نه فقط اعتراض، بلکه بازسازی پیوندهای اجتماعی است.
نوجوانان در ایران در وضعیتی «طبیعی» به معترض تبدیل نشدهاند. آنها محصول یک انباشت بحراناند که همزمان خانه، مدرسه و خیابان را درگیر کرده است.
۲۸ بهمن زمانی که تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی در ژنو سرگرم گفتوگو با آمریکاییها بود، علی خامنهای در تهران خطاب به ترامپ گفت: «خطرناکتر از ناو، آن سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد.»
همزمان با برگزاری دور تازه مذاکرات هستهای میان حکومت ایران و ایالات متحده در ژنو، جمهوری اسلامی اقدام به شلیک موشک در محدوده تنگه هرمز، برگزاری رزمایش دریایی با آتش واقعی و اعلام انسداد موقت بخشهایی از این گذرگاه راهبردی کرد.