• العربية
  • English
BrandBrand
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • شنیداری
  • ایران
  • جهان
  • حقوق بشر
  • جاویدنامان
  • گزارش ویژه
  • ورزش
  • بازار
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • شنیداری
  • ایران
  • جهان
  • حقوق بشر
  • جاویدنامان
  • گزارش ویژه
  • ورزش
  • بازار
  • پوسته
  • زبان
    • العربية
    • English
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • شنیداری
  • ایران
  • جهان
  • حقوق بشر
  • جاویدنامان
  • گزارش ویژه
  • ورزش
  • بازار
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به ولانت‌مدیا است.
volant media logo
تحلیل

آرایش نظامی آمریکا در منطقه؛ اهرم فشار بر تهران یا مقدمه حمله؟

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۱۰:۱۰ (‎+۰ گرینویچ)

استقرار نیروهای بیشتر در منطقه، توان واشینگتن را برای اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی بالا می‌برد، اما به تنهایی نشان‌دهنده تصمیم حمله نیست. پرسش اصلی این است که دولت دونالد ترامپ از این آرایش برای آماده‌سازی عملیات استفاده می‌کند یا آن را اهرمی برای فشار بر تهران نگه می‌دارد؟

باراک راوید، خبرنگار اکسیوس و شبکه ۱۲ اسرائیل در واشینگتن، در تحلیلی در وب‌سایت این شبکه، به تحرکات نظامی آمریکا، توان موشکی جمهوری اسلامی و احتمال ازسرگیری جنگ پرداخت.

محور تحلیل او این است که واشینگتن هم‌زمان با روی میز نگه داشتن گزینه نظامی، هنوز درباره حمله یا ادامه مسیر دیپلماسی، تصمیم قطعی نگرفته است.

ترامپ گفته است اگر ایران یا حوثی‌های مورد حمایت تهران اقدام تازه‌ای علیه آمریکا نکنند، ممکن است حمله به ایران را به تعویق بیندازد.

عربستان سعودی و ترکیه نیز خواستار خودداری از ازسرگیری جنگ شده‌اند.

در مقابل، مقام‌های اسرائیلی همچنان واشینگتن را به بررسی حملات تازه ترغیب می‌کنند.

فشار نظامی، بدون تصمیم قطعی

راوید آرایش نظامی آمریکا را در کنار گزینه‌های سیاسی پیش روی ترامپ قرار داده است.

ادامه محاصره و فشار اقتصادی، همراه با حفظ آمادگی نظامی، به واشینگتن امکان می‌دهد بدون آغاز فوری عملیات، تهران را برای پذیرش خواسته‌هایش تحت فشار بگذارد: «این برداشت از هم‌زمانی تهدید نظامی و ادامه میانجی‌گری به دست می‌آید؛ نه از اعلام تصمیمی قطعی برای حمله.»

یکی از محدودیت‌های چنین تصمیمی، توان جمهوری اسلامی برای پاسخ‌گویی است.

مقام‌های آمریکایی برآورد کرده‌اند حکومت ایران بین هزار و ۵۰۰ تا دو هزار و ۵۰۰ موشک در اختیار دارد، هر‌چند گفته‌اند اطمینانشان به این رقم پایین است.

بلومبرگ نیز به نقل از یک ارزیابی اطلاعاتی غربی گزارش داده است جمهوری اسلامی ماهانه حدود ۵۰ موشک بالستیک تولید می‌کند؛ حدود نیمی از ظرفیت پیش از جنگ.

آرایش ناوها در محاسبات واشینگتن

در چارچوب همین آمادگی نظامی، گروه رزمی ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» وارد حوزه عملیاتی سنتکام شده است.

با پیوستن روزولت به دو ناو دیگر، یعنی ناوهای هواپیمابر «یواس‌اس جورج اچ. دبلیو. بوش» و «یواس‌اس جورج واشینگتن»، سه گروه رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه حضور دارند.

قرار بود روزولت جایگزین یکی از ناوهای مستقر شود، اما مقام‌های آمریکایی گفته‌اند هر سه گروه ممکن است در منطقه بمانند.

این آرایش توان عملیاتی واشینگتن را افزایش می‌دهد و تهدید نظامی را معتبرتر می‌کند؛ اما به تنهایی ثابت نمی‌کند که حمله نزدیک است.

در تحلیل راوید، ناوها بخشی از اهرم فشارند و تصمیم نهایی همچنان به محاسبات سیاسی ترامپ، نتیجه تماس‌های دیپلماتیک و هزینه احتمالی پاسخ تهران بستگی دارد.

  • ارزیابی تحلیلگران اسرائیلی از رویارویی با جمهوری اسلامی؛ جنگ بعدی چه زمانی آغاز می‌شود؟

    ارزیابی تحلیلگران اسرائیلی از رویارویی با جمهوری اسلامی؛ جنگ بعدی چه زمانی آغاز می‌شود؟

Banner
Banner
Banner

پربازدیدترین‌ها

روایت فقر از فانتین تا دختران گیسوکمند ایران؛ وقتی موها بهای گذران زندگی می‌شوند
۱

روایت فقر از فانتین تا دختران گیسوکمند ایران؛ وقتی موها بهای گذران زندگی می‌شوند

۲

افت بیت‌کوین شدت گرفت؛ چه عواملی کاهش قیمت را تشدید کردند؟

۳

صدا و سیمای جمهوری اسلامی اعلام کرد موشک خرمشهر می‌تواند به پایگاه آمریکا در بریتانیا برسد

۴

قطر چگونه با پول، الجزیره و همکاری با موساد نفوذ خود را گسترش می‌دهد؟

۵

گزارش تفنگ‌های پینت‌بال یک شرکت کانادایی در ایران به دولت فدرال ارجاع می‌شود

انتخاب سردبیر

  • اذعان یک فرمانده سپاه به نفوذ در نهادهای امنیتی: جایی برای پنهان ماندن وجود ندارد

    اذعان یک فرمانده سپاه به نفوذ در نهادهای امنیتی: جایی برای پنهان ماندن وجود ندارد

  • ژرار دپاردیو درخواست تجدیدنظر را پس گرفت و عذرخواهی کرد؛ محکومیت تعرض جنسی قطعی شد

    ژرار دپاردیو درخواست تجدیدنظر را پس گرفت و عذرخواهی کرد؛ محکومیت تعرض جنسی قطعی شد

  • رویداد۲۴ از واگذاری مشکوک کشتی کانتینری شهراز به شرکت فرزندان شمخانی خبر داد

    رویداد۲۴ از واگذاری مشکوک کشتی کانتینری شهراز به شرکت فرزندان شمخانی خبر داد

  • شکست انتخاباتی و رسوایی انویدیا بر سفر ترامپ به چین سایه انداخته است

    شکست انتخاباتی و رسوایی انویدیا بر سفر ترامپ به چین سایه انداخته است

  • گلایه شهروندان از سردرد و تنگی نفس در هوای آلوده: آرام‌آرام ما را می‌کشند
    روایت شما

    گلایه شهروندان از سردرد و تنگی نفس در هوای آلوده: آرام‌آرام ما را می‌کشند

  • آسوشیتدپرس: پیام‌های متناقض ترامپ درباره جنگ ایران مسیر پیش رو را مبهم کرده است

    آسوشیتدپرس: پیام‌های متناقض ترامپ درباره جنگ ایران مسیر پیش رو را مبهم کرده است

•
•
•

مطالب بیشتر

شکست انتخاباتی و رسوایی انویدیا بر سفر ترامپ به چین سایه انداخته است

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۰۷:۰۰ (‎+۰ گرینویچ)
100%
استقبال ترامپ از شی در پایگاه اندروز، ایالت مریلند آمریکا، اول مهر

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، این هفته در حالی راهی آسیا می‌شود که شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و پرونده جاسوسی منتسب به چین، فشارها بر کاخ سفید را افزایش داده و دیدار آتی او با شی جین‌پینگ را حساس‌تر کرده است.

ترامپ سه‌شنبه ۲۶ آبان در مانیل با رهبران کشورهای عضو اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسه‌آن) و دیگر رهبران منطقه دیدار می‌کند و سپس برای شرکت در نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (آپک) به شنژن می‌رود؛ جایی که مذاکراتی سه‌جانبه با روسای جمهوری چین و روسیه خواهد داشت.

خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۵ آبان نوشت تمدید آتش‌بس شکننده تجاری واشینگتن و پکن تا اوایل سال آینده میلادی و برنامه دیدار دوباره ترامپ و شی در نشست دسامبر گروه ۲۰ در میامی، ابتدا برخی تحلیلگران را به این ارزیابی رسانده بود که نشست شنژن حساسیت چندانی نخواهد داشت.

با این حال، شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان و انتقادها از انفعال دولت ترامپ در برابر تحولات مربوط به رابطه جنسن هوانگ، مدیرعامل پیشین انویدیا، با فردی مظنون به جاسوسی برای چین، این ارزیابی را تغییر داده است. هوانگ از چهره‌های نزدیک به ترامپ به شمار می‌رود.

روبی عثمان، مشاور ارشد امور چین در اندیشکده تونی بلر، معتقد است کاهش نگرانی ترامپ از پیامدهای انتخاباتی یا واکنش بازارها می‌تواند او را به بررسی اقداماتی متمایل کند که وضع موجود را بر هم می‌زنند.

  • دانشگاه مرتبط با ارتش چین با وجود تحریم آمریکا به تراشه‌های پیشرفته انویدیا دست یافت

    دانشگاه مرتبط با ارتش چین با وجود تحریم آمریکا به تراشه‌های پیشرفته انویدیا دست یافت

پرونده انویدیا و تلاش ترامپ برای ساختن میراث سیاسی

به گزارش رویترز، تحلیلگران چینی بیم آن دارند که پرونده انویدیا، از جمله اتهامات مربوط به انتقال تراشه‌های مشمول محدودیت به مشتریان چینی، واشینگتن را به اتخاذ موضعی سخت‌گیرانه‌تر در قبال پکن سوق دهد.

مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان ایالات متحده، اعلام کرده است شمار بیشتری از اعضای کنگره از تشدید محدودیت‌های دسترسی چین به تراشه‌های پیشرفته حمایت می‌کنند.

انتظار می‌رود دموکرات‌ها پس از در دست گرفتن اکثریت مجلس نمایندگان و سنا در ژانویه، فشارها را در این زمینه افزایش دهند. در مقابل، پکن می‌گوید واشینگتن اتهام جاسوسی را برای توجیه محاصره فناوری چین ساخته و پرداخته است.

ژو فنگ، مدیر موسسه مطالعات بین‌المللی دانشگاه نانجینگ، هشدار داد این اختلاف می‌تواند جدایی دو کشور در حوزه هوش مصنوعی را سرعت ببخشد، در حالی که واشینگتن و پکن هم‌زمان برای کاهش خطرات این فناوری تلاش می‌کنند.

با این حال، یک مقام ارشد آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفت انتظار نمی‌رود ترامپ اتهامات جاسوسی را به‌طور مستقیم با شی مطرح کند و وضعیت انویدیا نباید بر سفر او تاثیر بگذارد.

  • جنگ سرد جدید؛ آمریکا، چین و بازیگر سومی که شاید مهار نشود

    جنگ سرد جدید؛ آمریکا، چین و بازیگر سومی که شاید مهار نشود

رویترز نوشت ترامپ ممکن است به‌جای رویارویی تازه با چین، بر ساختن میراث سیاسی خود از راه توافق‌های خلع سلاح هسته‌ای با پکن و مسکو یا دیداری دیگر با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، تمرکز کند.

او نشست با شی و ولادیمیر پوتین را فرصتی احتمالی برای پیشبرد توافق کنترل تسلیحات هسته‌ای می‌بیند، هرچند تحلیلگران چینی چنین توافقی را برای پکن پذیرفتنی نمی‌دانند، زیرا شمار کلاهک‌های هسته‌ای چین بسیار کمتر از آمریکا و روسیه است.

جلب حمایت رهبران چین و روسیه برای ترتیب دادن دیداری با رهبر کره شمالی نیز می‌تواند از اهداف ترامپ باشد.

ویکتور چا، پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، دیپلماسی ترامپ در قبال کره شمالی را بخش مهمی از میراث مورد نظر او دانست که در هر دو دوره ریاست‌جمهوری وقت زیادی برای آن صرف کرده است.

نشست سه‌جانبه شنژن به‌ویژه در روسیه با کنفرانس یالتای ۱۹۴۵ مقایسه شده است؛ رویدادی با حضور آمریکا، بریتانیا و شوروی که حوزه‌های نفوذ را رسمیت بخشید و زمینه‌ساز نظم پس از جنگ جهانی دوم شد.

این مقایسه برای اوکراین نگران‌کننده است، هرچند به گفته مقام آمریکایی، انتظار نمی‌رود ترامپ موضوع جنگ اوکراین را در نشست شنژن مطرح کند.

  • سئول: کیم جونگ اون احتمالا موضع خود درباره مذاکره با آمریکا را در سفر به چین مطرح کرد

    سئول: کیم جونگ اون احتمالا موضع خود درباره مذاکره با آمریکا را در سفر به چین مطرح کرد

تایوان و تلاش پکن برای خریدن زمان

رویترز به نقل از تحلیلگران نوشت شی ممکن است از ضعف سیاسی ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای بهره ببرد. جلوگیری از تصویب بسته تسلیحاتی ۱۴ میلیارد دلاری ایالات متحده برای تایوان در صدر خواسته‌های پکن قرار دارد.

چین این جزیره را بخشی از قلمرو خود می‌داند و ترامپ تعویق ارسال تسلیحات به تایوان را «برگ چانه‌زنی» با پکن خوانده است.

جاناتان زین، تحلیلگر اندیشکده بروکینگز، معتقد است با توجه به رونق صادرات چین، خریدن زمان می‌تواند برای پکن کافی باشد تا پیش از دور بعدی رقابت، خود را تقویت کند.

به گفته زین و عثمان، پکن به‌خوبی می‌داند که جانشین ترامپ ممکن است در برابر چین انعطاف کمتری نشان دهد.

جو بایدن، رییس‌جمهوری پیشین ایالات متحده، بارها با انتقاد از وضعیت حقوق بشر در چین و وعده دفاع از تایوان در صورت حمله پکن، خشم مقام‌های چینی را برانگیخت.

در میان جانشینان احتمالی ترامپ در حزب جمهوری‌خواه، چهره‌هایی مانند مارکو روبیو مواضع سخت‌گیرانه‌تری در قبال چین دارند.

کورت تانگ، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا، گفت ترامپ و شی خواهان ازسرگیری تنش‌های تجاری نیستند؛ تنش‌هایی که سال گذشته اقتصاد جهانی و بازارهای مالی را در معرض بحران قرار داد.

به باور او، با وجود نارضایتی واشینگتن از نحوه اجرای تعهدات پکن، آتش‌بس تجاری دو کشور احتمالا پس از پایان مهلت آن در ۱۰ ژانویه ۲۰۲۷ نیز تمدید خواهد شد.

چیم لی، تحلیلگر واحد اطلاعات اکونومیست، نیز تاکید کرد دو طرف با وجود اختلاف‌ها، انگیزه زیادی برای حفظ ثبات شکننده موجود دارند، زیرا برهم خوردن آن برای هر دو پرهزینه خواهد بود.

لس‌آنجلس تایمز: ایران چگونه از ردپای دیجیتال نظامیان برای هدف‌گیری پایگاه‌ها استفاده کرد؟

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۰۳:۵۳ (‎+۰ گرینویچ)
100%
عکس آرشیوی

لس‌آنجلس تایمز گزارش داد ایران برای هدف‌گیری پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه از داده‌های شبکه‌های اجتماعی، اپلیکیشن‌های ورزشی و تبلیغات دیجیتال استفاده کرد. به نوشته این روزنامه، این داده‌ها در کنار تصاویر منتسب به ماهواره‌های روسی به شناسایی محل تجمع نیروهای آمریکایی کمک کرد.

ردپای دیجیتال نیروها چه چیزی را آشکار کرد؟
به گزارش لس‌آنجلس تایمز، اطلاعاتی که نیروهای آمریکایی در جریان فعالیت‌های روزمره خود به‌جا می‌گذاشتند، به برنامه‌ریزان نظامی حکومت ایران کمک کرد تا تصویری از رفت‌وآمد و محل تجمع آن‌ها به دست آورند. کارشناسان به این روزنامه گفتند داده‌های موقعیت مکانی، که بخشی از آن‌ها را واسطه‌ها در اینترنت می‌فروشند، می‌تواند زمان تعویض شیفت‌ها و صرف غذا را آشکار کند. مسیرهای ثبت‌شده در اپلیکیشن‌هایی مانند «استراوا» نیز می‌تواند جزئیاتی از چیدمان داخلی پایگاه‌ها را نشان دهد.

در بحرین، حتی اطلاعات عمومی گوگل‌مپ محل غذاخوری و سالن ورزشی پایگاه پشتیبانی نیروی دریایی آمریکا را نشان می‌داد. یکی از کاربران عکسی از تابلوی ساعات کار سالن ورزشی منتشر کرده بود. لس‌آنجلس تایمز گزارش داد اطلاعات مشابهی درباره تاسیسات نظامی آمریکا در کویت و اردن نیز در اینترنت در دسترس بود.

جمهوری اسلامی در شش ماه نخست جنگ ۲۶ مرکز نظامی آمریکا را هدف گرفت
به نوشته لس‌آنجلس تایمز، حکومت ایران در شش ماه نخست جنگ ۲۶ مرکز نظامی آمریکا و شماری از هتل‌هایی را هدف گرفت که نیروهای آمریکایی به آن‌ها منتقل شده بودند. آمریکا و متحدانش بیش از ۹۰ درصد حملات جمهوری اسلامی را رهگیری کردند، اما اصابت پهپادها و موشک‌ها بیش از ۱۲ نظامی آمریکایی را کشت و صدها نفر دیگر را زخمی کرد. باندهای پرواز، آشیانه‌ها، هواپیماها، سامانه‌های راداری و محل‌های اسکان نیروها نیز آسیب دیدند.

  • آتلانتیک: پنتاگون هشدارهای پیش از جنگ درباره پهپادهای شاهد را نادیده گرفت

    آتلانتیک: پنتاگون هشدارهای پیش از جنگ درباره پهپادهای شاهد را نادیده گرفت

مارک کنسیان، کارشناس مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، به این روزنامه گفت در تصاویر ماهواره‌ای پایگاه‌ها نشانی از اصابت‌های پراکنده و تصادفی دیده نمی‌شود. او این الگو را نشانه دقت در هدف‌گیری دانست.

ارتش آمریکا استفاده از دستگاه‌های شخصی را محدود کرد
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، در آوریل به کنگره گفت طرف‌های متخاصم ممکن است از داده‌های تجاری موقعیت مکانی برای زیر نظر گرفتن یا هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی استفاده کنند. سنتکام همان زمان تایید کرد که نظامیان اجازه داشتند در مناطق عملیاتی از دستگاه‌های شخصی استفاده کنند. از آن زمان، برخی واحدها در مناطق پرخطر نیروها را ملزم کرده‌اند دستگاه‌هایشان را تحویل دهند تا در محلی قفل‌شده نگهداری شود.

چند شاخه نیروهای مسلح آمریکا نیز شناسه‌های تبلیغاتی را در دستگاه‌های دولتی غیرفعال کرده‌اند. نیروی دریایی از نیروهای خود خواسته است فعالیتشان را در شبکه‌های اجتماعی محدود کنند و دسترسی برنامه‌ها به داده‌های موقعیت مکانی و دوربین گوشی‌های شخصی را ببندند. با این حال، دو عضو کنگره در نامه‌ای در سپتامبر به پنتاگون گفتند داده‌های تجاری موقعیت مکانی مربوط به تاسیسات پنتاگون همچنان در دسترس است و ممکن است از دستگاه‌های شخصی به دست آمده باشد.

خسارت به پایگاه بحرین تدارکات نیروی دریایی را دشوار کرد
لس‌آنجلس تایمز هزینه تعمیر خسارت‌های واردشده به پایگاه‌های آمریکا در منطقه را حدود ۹ میلیارد دلار گزارش کرد. این برآورد هزینه تجهیزات و هواپیماهای آسیب‌دیده را در بر نمی‌گیرد. دریاسالار داریل کادل، فرمانده عملیات نیروی دریایی آمریکا، در اوت گفت گستردگی خسارت‌ها باعث شده نیروی دریایی نتواند به‌زودی به پایگاه پشتیبانی خود در بحرین بازگردد.

به گزارش این روزنامه، تنها نیروهای امنیتی اجازه ورود به پایگاه بحرین را دارند و کشتی‌های نیروی دریایی آمریکا فعلا برای تامین تدارکات به دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند می‌روند که بیش از دو هزار مایل با بحرین فاصله دارد. خسارت گسترده به پایگاه و فرصت کوتاه‌تر برای رهگیری پرتابه‌ها در تاسیسات نزدیک به ایران، پرسش‌ها درباره بازسازی و ادامه استفاده از این پایگاه‌ها را جدی‌تر کرده است.

سومین ناو هواپیمابر آمریکا پیش از سفر ترامپ به چین وارد خاورمیانه شد

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۰۰:۳۲ (‎+۰ گرینویچ)
100%
ناو هواپیمابر تئودور روزولت

یک مقام آمریکایی گفت گروه رزمی ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» یکشنبه ۲۴ آبان وارد حوزه عملیاتی سنتکام شد و شمار گروه‌های رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه را به سه رساند. کاخ سفید گفته است جنگ با ایران در نشست پیش‌ روی ترامپ با رهبران چین و روسیه مطرح خواهد شد.

به گزارش ای‌بی‌سی نیوز، گروه رزمی تئودور روزولت به ناوهای هواپیمابر «جورج واشینگتن» و «جورج اچ. دبلیو. بوش» پیوسته است که در دریای عرب فعالیت می‌کنند. این ناوها در شمار بیش از ۲۰ شناور نیروی دریایی آمریکا هستند که محاصره بنادر ایران را اجرا می‌کنند.

اورشلیم‌پست گزارش داد که قرار بود روزولت جایگزین یکی از دو ناو مستقر در منطقه شود، اما مقام‌های آمریکایی گفته‌اند هر سه گروه رزمی می‌توانند در صورت نیاز در منطقه بمانند. آمریکا در آوریل امسال نیز برای نخستین بار از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، سه ناو هواپیمابر را هم‌زمان در منطقه مستقر کرده بود.

ترامپ ازسرگیری حملات را بررسی می‌کند
پیش از این گزارش شده بود که ترامپ به مشاوران ارشد خود گفته است ممکن است از صدور دستور حملات تازه خودداری کند، مگر آنکه حکومت ایران یا حوثی‌های مورد حمایت تهران حملات جدیدی به منافع آمریکا انجام دهند. محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهوری ترکیه، از ترامپ خواسته‌اند از تشدید دوباره درگیری پرهیز کند. رویترز گزارش داده است که مقام‌های اسرائیلی همچنان از واشینگتن می‌خواهند ازسرگیری عملیات نظامی علیه حکومت ایران را بررسی کند.

  • محکومیت منطقه‌ای حملات به بحرین هم‌زمان با تشدید تهدید تهران به گسترش جغرافیای نبرد

    محکومیت منطقه‌ای حملات به بحرین هم‌زمان با تشدید تهدید تهران به گسترش جغرافیای نبرد

وال‌استریت ژورنال نیز شنبه گزارش داد که نهادهای اطلاعاتی آمریکا برآورد می‌کنند جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا و اسرائیل همچنان بین هزار و ۵۰۰ تا دو هزار و ۵۰۰ موشک در اختیار دارد. به گفته مقام‌های آمریکایی، میزان اطمینان به این برآورد پایین است، زیرا شمار موشک‌های عملیاتی یا باقی‌مانده در انبارها به‌روشنی مشخص نیست.

جنگ با حکومت ایران در دستور کار نشست سه‌جانبه قرار گرفت
ترامپ قرار است دوشنبه ۲۵ آبان واشینگتن را به مقصد فیلیپین ترک کند و سپس برای شرکت در اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه به چین برود. کاخ سفید به اورشلیم‌پست گفته است که جنگ با ایران و احتمال کاهش زرادخانه‌های هسته‌ای آمریکا، چین و روسیه در نشست برنامه‌ریزی‌شده ترامپ با شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین مطرح خواهد شد.

مقام‌های ارشد دولت آمریکا گفته‌اند واشینگتن این نشست را آغاز گفت‌وگو می‌داند و انتظار ندارد نخستین دیدار به توافقی درباره کنترل تسلیحات هسته‌ای بینجامد.

سپاه از برخورد یک نفتکش با مین در شرق تنگه هرمز خبر داد
در ادامه تنش‌های دریایی، نیروی دریایی سپاه پاسداران یکشنبه مدعی شد یک نفتکش در شرق تنگه هرمز با مین‌های دریایی برخورد کرد و آتش گرفته است. سپاه گفت نفتکش سامانه‌های ناوبری خود را خاموش کرده بود و تلاش می‌کرد از محدوده‌ای عبور کند که این نیرو آن را «منطقه ممنوعه» خواند.

  • آتلانتیک: پنتاگون هشدارهای پیش از جنگ درباره پهپادهای شاهد را نادیده گرفت

    آتلانتیک: پنتاگون هشدارهای پیش از جنگ درباره پهپادهای شاهد را نادیده گرفت

سفارت آمریکا در بحرین، یکشنبه ۲۴ آبان، با صدور هشدار امنیتی از شهروندان آمریکایی خواست به‌دلیل افزایش تهدید حملات حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی و تلاش‌های تهران برای هدف قرار دادن مقام‌ها و تاسیسات دولتی آمریکا در منطقه، هوشیاری بیشتری داشته باشند.
این سفارتخانه همچنین درباره احتمال صدور هشدارهای امنیتی، لغو پروازها، بسته شدن حریم هوایی و اختلال در سفرها هشدار داد.

این هشدار پس از دور تازه حملات به بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، صادر شد. بحرین اعلام کرد پدافند هوایی این کشور روز یکشنبه چند حمله هوایی را رهگیری کرده است. هم‌زمان سپاه پاسداران مدعی شد با شش پهپاد یک تاسیسات راداری آمریکا را هدف قرار داده است.

دو روز پیش از آن، ارتش آمریکا با رد ادعای تهران درباره اصابت دو پهپاد به رادار هشدار زودهنگام آمریکا اعلام کرده بود که این پهپادها را بدون وارد شدن هیچ خسارتی، رهگیری کرده است.

آبان ۹۸ و زندگی‌های نادیده در آینه‌ ادبیات

۲۴ آبان ۱۴۰۵، ۲۲:۱۵ (‎+۰ گرینویچ)
•
پدرام فرهادی‌فر
100%

اعتراضات آبان ۱۳۹۸ تنها یک رویداد سیاسی در تاریخ معاصر ایران نبود. این اعتراضات پرسشی جدی را نیز پیش روی ادبیات گذاشت: کسانی که در خیابان‌ها دیده شدند، پیش از آن چه جایگاهی در جهان داستان‌های ما داشتند؟

در هفتمین سالگرد آبان، این پرسش همچنان پابرجاست. جامعه ایران در سال‌های اخیر اعتراضات دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸، جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ و اعتراضات خونبار دی ۱۴۰۴ را تجربه کرده است. این رویدادها با همه تفاوت‌هایشان در مطالبات و شرایط تاریخی، در حافظه جمعی ایرانیان با یکدیگر پیوند خورده‌اند.

تاثیر یک جنبش بر ادبیات را نمی‌توان تنها با شمار کتاب‌ها و شعرهایی سنجید که درباره آن منتشر می‌شوند. دگرگونی عمیق‌تر زمانی رخ می‌دهد که جنبش، شخصیت‌های تازه‌ای وارد داستان کند، زبان روایت را تغییر دهد و نویسنده را با تجربه‌هایی روبه‌رو سازد که پیش‌تر بیرون از جهان ادبی او مانده بودند.

انتشار آثاری درباره آبان نشان‌دهنده واکنش ادبی به این رویداد است، اما برای اثبات شکل‌گیری جریانی تازه در داستان‌نویسی کافی نیست. مساله مهم‌تر این است که ادبیات ایران تا چه اندازه توانسته زندگی گروه‌های اجتماعی حاضر در اعتراضات، به‌ویژه اقشار کم‌برخوردار را مستقل از لحظه اعتراض و سرکوب روایت کند.

فرودستان در جهان داستان

در دهه‌های چهل و پنجاه خورشیدی، طبقه اجتماعی در بخش مهمی از ادبیات داستانی ایران جایگاهی برجسته داشت. کارگران، روستاییان، حاشیه‌نشینان و تهیدستان گاه شخصیت‌های اصلی روایت بودند.

  • روزشمار آبان ۹۸؛ در روزهای اعتراض و سرکوب چه گذشت؟

    روزشمار آبان ۹۸؛ در روزهای اعتراض و سرکوب چه گذشت؟

علی‌اشرف درویشیان در «آبشوران» به فقر و محرومیت شهری پرداخت. احمد محمود در «همسایه‌ها» مناسبات طبقاتی و سیاسی را در بستر زندگی روزمره روایت کرد و غلامحسین ساعدی نیز در بخشی از آثارش به جهان گروه‌های محروم و مناسبات سلطه توجه نشان داد.

البته حضور فرودستان در ادبیات متعهد همیشه به معنای بازنمایی مستقل تجربه آنان نبود. گاهی کارگر و دهقان بیش از آنکه شخصیتی با زندگی و تضادهای خاص خود باشند، حامل آرمان‌های سیاسی نویسنده می‌شدند. با این همه، فقر، کار و نابرابری در مرکز توجه بخش مهمی از داستان‌نویسی آن دوران قرار داشت.

در بخشی از داستان‌نویسی دهه‌های اخیر، مناسبات خصوصی، بحران‌های فردی و تجربه طبقه متوسط شهری سهم چشمگیری از جهان روایت داشته‌اند. این گرایش را نمی‌توان به تمام ادبیات معاصر تعمیم داد و لزوما هم نشانه ضعف ادبی نیست. با این حال، می‌توان پرسید چه گروه‌هایی بیشتر به شخصیت داستان تبدیل شده‌اند و زندگی چه کسانی کمتر مجال روایت پیدا کرده است.

آبان ۱۳۹۸ این پرسش را دوباره پیش کشید. افزایش ناگهانی قیمت بنزین جرقه اعتراضات بود، اما فشار معیشتی، نابرابری اقتصادی و احساس محرومیت نیز در شکل‌گیری نارضایتی‌ها نقش داشتند. اعتراضات در شهرها و مناطق مختلف رخ داد و نمی‌توان همه معترضان را متعلق به یک طبقه اجتماعی دانست.

با این حال، پیوند اعتراضات با مساله معیشت، توجه به زندگی گروه‌های کم‌برخوردار را ضروری می‌کند. کارگر، جوان بیکار یا ساکن محله محروم تنها هنگام اعتراض یا کشته‌شدن به شخصیتی شایسته روایت تبدیل نمی‌شود. او پیش از آن نیز زندگی، زبان، روابط خانوادگی، آرزوها و شکست‌های خود را داشته است.

ادبیاتی که انسان را تنها در قامت قربانی می‌بیند، هنوز تمام زندگی او را روایت نکرده است.

البته کم‌رنگ‌بودن برخی تجربه‌های اجتماعی در ادبیات را نمی‌توان صرفا به انتخاب نویسندگان نسبت داد. سانسور، مناسبات نشر، ضعف نقد مستقل و دشواری‌های اقتصادی نویسندگی نیز در شکل‌گیری جهان داستانی تاثیر دارند. سانسور گاهی پیش از آنکه جمله‌ای نوشته شود، موضوع یا شخصیتی را از ذهن نویسنده کنار می‌زند.

از سوی دیگر، همه افراد فرصت یکسانی برای نویسنده‌شدن ندارند. آموزش، وقت آزاد، امنیت اقتصادی، شبکه‌های ارتباطی و امکان انتشار تعیین می‌کنند چه کسانی بتوانند تجربه خود را به اثری ادبی تبدیل کنند. در چنین شرایطی، غیبت برخی زندگی‌ها از جهان داستان تنها مساله‌ای مربوط به سلیقه ادبی نیست، بلکه به ساختار اجتماعی تولید ادبیات نیز مربوط می‌شود.

دادخواهان، صاحبان حافظه

یکی از مهم‌ترین پیامدهای فرهنگی آبان را می‌توان در تغییر جایگاه روایتگران جست‌وجو کرد.

واکنش به آبان تنها در گزارش‌های خبری و تحلیل‌های سیاسی باقی نمانده است. تلاش‌هایی برای ثبت و روایت این تجربه در قالب‌های ادبی و مستند نیز صورت گرفته، هرچند برای ارزیابی جایگاه این آثار در تاریخ ادبیات معاصر به بررسی دقیق‌تر مجموعه آثار منتشرشده نیاز داریم.

  • چرا پس از ۷ سال نمی‌دانیم جمهوری اسلامی در آبان خونین ۱۳۹۸ چند نفر را کشت؟

    چرا پس از ۷ سال نمی‌دانیم جمهوری اسلامی در آبان خونین ۱۳۹۸ چند نفر را کشت؟

اما اتفاق مهم دیگری بیرون از فضای معمول نشر رخ داده است. خانواده‌های دادخواه خود به روایتگران تاریخ تبدیل شده‌اند.

آنان با انتشار تصاویر، ثبت خاطرات، گردآوری اسناد و بازگویی زندگی عزیزانشان در برابر فراموشی ایستاده‌اند. در این روایت‌ها، جان‌باخته دیگر فقط نامی در فهرست قربانیان نیست، بلکه انسانی است با خاطرات کودکی، روابط خانوادگی، آرزوها و زندگی ناتمامی که گزارش‌های سیاسی به‌تنهایی قادر به بازنمایی آن نیستند.

تجربه خانواده‌های جان‌باختگان پرواز ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین نیز از همین منظر اهمیت دارد. سرنگونی این هواپیما در دی ۱۳۹۸ رویدادی متفاوت از اعتراضات آبان بود، اما تلاش خانواده‌ها برای حفظ خاطرات و پیگیری دادخواهی نشان داد چگونه سوگ خصوصی می‌تواند به کنشی عمومی برای ثبت حقیقت تبدیل شود.

خاطره، شهادت و اسناد دادخواهی لزوما اثر ادبی نیستند، اما می‌توانند منابع ارزشمندی برای آفرینش ادبی در آینده باشند. این روایت‌ها بخشی از زندگی انسان‌هایی را حفظ می‌کنند که در گزارش‌های رسمی یا خبری اغلب تنها در لحظه مرگ حضور دارند.

در این میان، نابرابری اجتماعی حتی بر امکان ثبت خاطرات نیز سایه می‌اندازد. همه خانواده‌ها دسترسی یکسانی به رسانه، ناشر، امکانات مالی یا شبکه‌های فرهنگی ندارند. خاطرات برخی به کتاب تبدیل می‌شود و تجربه برخی دیگر در گفت‌وگوهای شفاهی یا حافظه نزدیکان باقی می‌ماند.

نابرابری تنها بر سرنوشت انسان‌ها اثر نمی‌گذارد، بلکه بر اینکه روایت چه کسانی در تاریخ باقی بماند نیز تاثیر می‌گذارد.

کتاب‌ها و زبان مقاومت

جنبش‌های اجتماعی همیشه با تولید آثار تازه بر فرهنگ تاثیر نمی‌گذارند. گاهی متنی قدیمی در موقعیتی تاریخی معنایی تازه پیدا می‌کند.

در جنبش «زن، زندگی، آزادی»، شبکه‌های اجتماعی به یکی از میدان‌های گفت‌وگوی فرهنگی تبدیل شدند. معرفی و خواندن آثار سیاسی، فلسفی و تاریخی، از جمله کتاب‌هایی درباره آزادی، اقتدارگرایی، نافرمانی مدنی و مقاومت، در کنار دیگر شکل‌های مشارکت فرهنگی جریان داشت.

اهمیت این فعالیت‌ها تنها در معرفی کتاب نبود. خواندن می‌توانست به شکلی از مشارکت در گفت‌وگوی اجتماعی تبدیل شود. آثاری که پیش‌تر در حلقه‌های محدودتری خوانده می‌شدند، در موقعیتی تازه امکان پیدا می‌کردند به زبانی مشترک برای توضیح تجربه مقاومت بدل شوند.

مقاله «قدرت بی‌قدرتان» واتسلاو هاول نمونه تاریخی قابل‌توجهی است. هاول آن را در سال ۱۹۷۸ نوشت، اما یازده سال بعد، در تحولات سیاسی ۱۹۸۹ در چکسلواکی، مورد توجه قرار گرفت. این متن در شبکه‌های فکری و مدنی مخالفان حکومت کمونیستی دست‌به‌دست شد و به توضیح سازوکارهای قدرت و مقاومت کمک کرد.

این تجربه نشان می‌دهد رابطه متن و جنبش اجتماعی یک‌طرفه نیست. آثار فکری می‌توانند به شکل‌گیری زبان مقاومت کمک کنند و جنبش‌ها نیز به نوشته‌های موجود معنای تازه‌ای ببخشند.

  • چرخه سرکوب و اعتراض؛ خیابان پس از آبان ۹۸

    چرخه سرکوب و اعتراض؛ خیابان پس از آبان ۹۸

البته شرایط آبان ۱۳۹۸ و جنبش ۱۴۰۱ یکسان نبود. قطع گسترده اینترنت و شدت سرکوب در آبان، امکان ارتباط و ثبت عمومی واکنش‌ها را محدود کرد. در جنبش ۱۴۰۱ نیز مساله حجاب اجباری، آزادی بدن و حقوق زنان با تجربه روزمره بسیاری از هنرمندان و نویسندگان پیوند مستقیم داشت. به همین دلیل نمی‌توان میزان مشارکت فرهنگی در این دو دوره را بدون توجه به تفاوت شرایط مقایسه کرد.

رابطه ادبیات و جنبش اجتماعی تنها به نوشتن درباره یک واقعه محدود نیست. گاهی شیوه خواندن، گردش آثار و جایگاه اجتماعی نویسنده و مخاطب نیز تغییر می‌کند.

تاریخ چگونه وارد رمان می‌شود؟

تاریخ ادبیات جهان نشان می‌دهد که تاثیر جنبش‌ها و تحولات اجتماعی بر ادبیات همیشه فوری و مستقیم نیست.

انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ مناسبات قدرت، مالکیت و منزلت اجتماعی را در دهه‌های بعد دگرگون کرد. رمان قرن نوزدهم فرانسه در بستر همین تحولات شکل گرفت. در آثار بالزاک، پول، رقابت طبقاتی و تلاش برای کسب موقعیت اجتماعی نقشی تعیین‌کننده در سرنوشت شخصیت‌ها دارند.

بالزاک لزوما درباره روزهای انقلاب نمی‌نوشت. جهان اجتماعی دگرگون‌شده پس از انقلاب، بخشی از زمینه تاریخی داستان‌های او بود.

جنبش مه ۱۹۶۸ فرانسه نیز پرسش‌هایی درباره اقتدار، آزادی فردی، مناسبات جنسیتی و قدرت نهادهای فرهنگی را به میدان گسترده‌تری کشاند. بسیاری از این مباحث پیش‌تر وجود داشتند، اما جنبش به آن‌ها نیروی اجتماعی تازه‌ای بخشید و بازتابشان در ادبیات، سینما و نقد فرهنگی ادامه یافت.

این نمونه‌ها قرار نیست نسخه‌ای آماده برای آینده ادبیات ایران باشند. آنچه اهمیت دارد این است که تاثیر یک رویداد تاریخی را نباید تنها در آثاری جست‌وجو کرد که مستقیما درباره همان رویداد نوشته شده‌اند.

ممکن است رمان‌های مهمی که در آینده تحت تاثیر آبان ۱۳۹۸ نوشته می‌شوند، هیچ اشاره مستقیمی به اعتراضات نداشته باشند. شاید شخصیت‌هایشان درگیر مساله بیکاری، نابرابری، مهاجرت، خشونت، بی‌اعتمادی یا فروپاشی روابط اجتماعی باشند. تجربه آبان می‌تواند بدون آنکه نامی از آن برده شود، در جهان این شخصیت‌ها حضور داشته باشد.

البته تشخیص چنین تاثیری به مطالعه تاریخی و ادبی دقیق نیاز دارد. نمی‌توان هر داستانی درباره فقر یا نابرابری را محصول یک جنبش اعتراضی دانست.

داستان‌هایی که هنوز نوشته نشده‌اند

اکنون می‌توان نشانه‌هایی از واکنش فرهنگی به آبان را دید. روایت‌هایی نوشته شده‌اند، خاطراتی ثبت شده‌اند و خانواده‌هایی در برابر فراموشی ایستاده‌اند. اما هنوز برای داوری درباره تاثیر پایدار آبان بر فرم و زبان داستان‌نویسی ایران زود است.

اعتراضات خونبار دی ۱۴۰۴ نیز به حافظه اعتراضی جامعه افزوده شده‌اند. ثبت نام جان‌باختگان، شهادت‌ها و خاطرات خانواده‌ها در این مرحله بیش از هر چیز با مستندسازی، سوگ و دادخواهی پیوند دارد. پیامدهای ادبی چنین رویدادهایی ممکن است سال‌ها بعد آشکار شوند.

با این حال، گذشت زمان به‌تنهایی ادبیات تازه‌ای خلق نمی‌کند. آزادی نوشتن، امکان انتشار، نقد مستقل و حضور تجربه‌های متنوع اجتماعی در جهان داستان ضروری‌اند.

شاید نویسندگان آثار آینده درباره آبان کسانی باشند که در سال ۱۳۹۸ نوجوان بودند، در محله‌های معترض زندگی می‌کردند یا سرکوب و دادخواهی به بخشی از حافظه خانوادگی‌شان تبدیل شده است.

اما مساله تنها این نیست که چه کسانی در آینده درباره آبان خواهند نوشت. پرسش این است که آیا ادبیات ایران می‌تواند جهان اجتماعی کسانی را روایت کند که حضورشان در خیابان دیده شد، اما زندگی‌شان در داستان‌ها کمتر بازتاب یافت؟

شاید مهم‌ترین داستان‌های آبان هنوز نوشته نشده‌اند؛ داستان زندگی کسانی که صدایشان در خیابان شنیده شد، اما جهانشان هنوز به‌قدر کافی در ادبیات دیده نشده است.

آبان خونین ۹۸؛ پنج روز اعتراض، کشتار و خاموشی در ایران

۲۴ آبان ۱۴۰۵، ۲۱:۲۶ (‎+۰ گرینویچ)
•
روح‌الله رحیم‌پور
100%

اعتراضات آبان ۱۳۹۸ یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ سیاسی جمهوری اسلامی است؛ واقعه‌ای که نه‌تنها ابعاد شکاف میان جامعه و حکومت را آشکار کرد، بلکه نشان داد ساختار سیاسی ایران برای حفظ کنترل خود تا چه اندازه آمادگی استفاده از خشونت سازمان‌یافته را دارد.

آبان ۹۸ را نمی‌توان صرفا واکنشی خیابانی به افزایش قیمت بنزین دانست؛ این اعتراضات حاصل انباشت بحران‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود که در نهایت به رویارویی بخش گسترده‌ای از جامعه با کلیت نظام سیاسی انجامید.

در اعتراضات آبان ۹۸، شعارهای ضدحکومتی در شهرهای مختلف نشان داد که نارضایتی از عملکرد دولت روحانی فراتر رفته و کلیت نظام سیاسی را هدف گرفته است.

از بحران اقتصادی تا انفجار اجتماعی

در ۲۴ آبان ۱۳۹۸، پس از اعلام ناگهانی افزایش قیمت بنزین، اعتراضات در شهرهای مختلف ایران آغاز شد. قیمت بنزین سهمیه‌ای از هزار به هزار و پانصد تومان و قیمت بنزین آزاد از هزار به سه هزار تومان افزایش یافت. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که اقتصاد ایران تحت تاثیر تحریم‌های آمریکا، سقوط ارزش ریال، تورم، کاهش قدرت خرید و گسترش بیکاری قرار داشت.

با این حال، افزایش قیمت بنزین صرفا جرقه اعتراضات بود، نه علت اصلی آن. تجربه اعتراضات دی ۱۳۹۶ نشان داده بود که نارضایتی عمومی از عملکرد دولت فراتر رفته و بخش‌هایی از جامعه کلیت ساختار سیاسی را مسئول وضعیت موجود می‌دانستند. در آبان ۹۸ نیز مطالبات اقتصادی به‌سرعت جای خود را به شعارهای سیاسی و ضدحکومتی داد.

اعتراضات سراسری و جغرافیای سرکوب

اعتراضات در فاصله ۲۴ تا ۳۰ آبان به ۲۹ استان کشور گسترش یافت. تهران، کرج، شیراز، مشهد، اصفهان، کرمانشاه، اهواز، ماهشهر و بهبهان از جمله کانون‌های مهم اعتراضات بودند. در برخی مناطق، معترضان خیابان‌ها را مسدود کردند و شماری از بانک‌ها، خودروها، پمپ‌بنزین‌ها و ساختمان‌های دولتی به آتش کشیده شدند.

حکومت در پاسخ، از نیروهای انتظامی، امنیتی و نظامی برای متوقف‌کردن اعتراضات استفاده کرد. گزارش‌های متعدد از شلیک مستقیم به معترضان، استفاده از سلاح جنگی و کشته‌شدن افراد غیرمسلح منتشر شد.

  • روزشمار آبان ۹۸؛ در روزهای اعتراض و سرکوب چه گذشت؟

    روزشمار آبان ۹۸؛ در روزهای اعتراض و سرکوب چه گذشت؟

آمار قربانیان همچنان یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد مناقشه است. عفو بین‌الملل ابتدا کشته‌شدن دست‌کم ۳۰۴ نفر را مستند کرد و در به‌روزرسانی بعدی این رقم را به ۳۲۳ نفر رساند. گزارشگر ویژه سازمان ملل نیز از گزارش‌های تاییدنشده درباره بیش از ۴۰۰ کشته سخن گفت. در مقابل، گزارش تحقیقی رویترز در دوم دی ۱۳۹۸، به نقل از سه مقام ناشناس وزارت کشور جمهوری اسلامی، شمار کشته‌شدگان را حدود ۱۵۰۰ نفر اعلام کرد.

شدت سرکوب نیز در همه استان‌ها یکسان نبود. گزارش سازمان ملل نشان می‌داد که استان‌های خوزستان و کرمانشاه از جمله مناطقی بودند که آمار بالایی از کشته‌شدگان در آن‌ها گزارش شده بود.

ماهشهر؛ نماد خشونت مرگبار

در میان مناطق مختلف، ماهشهر یکی از خونین‌ترین صحنه‌های اعتراضات بود. گزارش‌ها حاکی از آن است که در جریان درگیری‌ها، گروهی از معترضان به نیزارهای اطراف منطقه پناه بردند و نیروهای امنیتی با استفاده از خودروهای زرهی و سلاح‌های سنگین به سوی آنان شلیک کردند.

ایران‌وایر به نقل از یک مقام محلی، شمار کشته‌شدگان ماهشهر را ۱۴۸ نفر اعلام کرد. وزارت خارجه آمریکا نیز در آبان ۱۳۹۹ از کشته‌شدن احتمالی ۱۴۸ غیرنظامی در این منطقه سخن گفت و دو مقام امنیتی خوزستان را تحریم کرد.

در بیانیه آمریکا، جزئیات تکان‌دهنده‌ای از واقعه مطرح شده بود: شلیک تک‌تیراندازها از پشت‌بام‌ها، تعقیب معترضان با خودروهای زرهی، محاصره معترضان در نیزارها، شلیک مسلسل به سوی افراد پناه‌گرفته در منطقه، آتش‌زدن نیزارها و تیراندازی به افرادی که قصد خروج داشتند.

ماهشهر صرفا یک شهر که محل اعتراض باشد نبود. این منطقه به دلیل موقعیت راهبردی در صنعت پتروشیمی و زیرساخت‌های اقتصادی ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. از این منظر، حکومت احتمالا اعتراضات در این منطقه را علاوه بر یک مساله خیابانی، تهدیدی علیه امنیت زیرساخت‌های اقتصادی و صنعتی تلقی می‌کرد. اما حتی اگر حکومت از وجود تهدید امنیتی سخن بگوید، چنین ادعایی مجوز استفاده نامتناسب از نیروی مرگبار علیه جمعیت غیرمسلح نیست.

قطع اینترنت؛ خاموش‌کردن صدای شاهدان

یکی از مهم‌ترین ابعاد سرکوب آبان، قطع تقریبا سراسری اینترنت بود. از بعدازظهر ۲۵ آبان، دسترسی به اینترنت جهانی به‌شدت محدود شد و سطح اتصال کشور در مقطعی به حدود پنج درصد وضعیت عادی رسید.

این اقدام صرفا محدودکردن ارتباطات نبود؛ پیامد مستقیم آن دشوارشدن انتشار تصاویر سرکوب، اختلال در ارتباط خانواده‌ها با یکدیگر و محدودشدن امکان مستندسازی مستقل بود. در حالی که اینترنت جهانی قطع شده بود، بخش‌هایی از شبکه ملی اطلاعات و خدمات داخلی همچنان فعالیت می‌کردند. این موضوع نشان می‌دهد که خاموشی ارتباطات بین‌المللی، اقدامی سازمان‌یافته و هدفمند بود.

زنجیره مسئولیت و سرکوب پس از خیابان

مسئولیت سرکوب آبان را نمی‌توان تنها به رفتار ماموران حاضر در خیابان محدود کرد. گزارش رویترز از جلسه علی خامنه‌ای با مقام‌های ارشد حکومتی و امنیتی در ۲۶ آبان ۱۳۹۸ و دستور برخورد قاطع برای پایان‌دادن به اعتراضات، پرسش‌های جدی درباره مسئولیت سطوح عالی قدرت مطرح می‌کند. همچنین تصمیم شورای عالی امنیت ملی درباره قطع اینترنت و مواضع عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور وقت جمهوری اسلامی، از جمله شواهد مهم برای بررسی ساختار تصمیم‌گیری هستند.

سرکوب نیز با پایان اعتراضات خیابانی خاتمه نیافت. عفو بین‌الملل از بازداشت بیش از هفت هزار نفر، شکنجه، اعتراف‌گیری اجباری، محرومیت از وکیل و تهدید خانواده‌های قربانیان گزارش داد. پرونده سه معترض، امیرحسین مرادی، سعید تمجیدی و محمد رجبی، که به اعدام محکوم شدند و اجرای حکمشان پس از اعتراضات گسترده متوقف شد، نمونه‌ای از ادامه برخورد قضایی با معترضان بود.

  • ۷ سال پس از «آبان خونین»؛ سهمیه‌بندی بنزین و ترس حکومت از افزایش قیمت

    ۷ سال پس از «آبان خونین»؛ سهمیه‌بندی بنزین و ترس حکومت از افزایش قیمت

عفو بین‌الملل در گزارش تحقیقی خود با عنوان «له‌کردن انسانیت»، مجموعه‌ای از موارد نقض حقوق بشر پس از اعتراضات را مستند کرد.

بر اساس این گزارش، بیش از هفت هزار نفر، شامل مردان، زنان و کودکان، در ارتباط با اعتراضات بازداشت شدند.

مهم‌ترین موارد مستندشده عبارت بودند از: بازداشت‌های خودسرانه و بدون ارائه حکم قضایی، ضرب‌وشتم و شکنجه بازداشت‌شدگان، نگهداری افراد در مکان‌های نامعلوم و محرومیت از تماس با خانواده، اعتراف‌گیری اجباری و پخش اعترافات تلویزیونی، محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل، تهدید خانواده‌های کشته‌شدگان و فشار برای سکوت و محرومیت از خدمات درمانی یا تاخیر در ارائه این خدمات به برخی زندانیان.

عفو بین‌الملل همچنین از بازداشت کودکان و نوجوانان و استفاده از شکنجه برای گرفتن اعترافات خبر داد.

آبان ۹۸؛ نقطه عطف بحران مشروعیت

اهمیت تاریخی آبان ۱۳۹۸ در این است که نشان داد اعتراض به یک تصمیم اقتصادی می‌تواند در مدت کوتاهی به اعتراض علیه کلیت ساختار سیاسی تبدیل شود. حکومت توانست با استفاده از نیروی مرگبار و قطع اینترنت، اعتراضات را متوقف کند، اما نتوانست زمینه‌های اقتصادی و سیاسی نارضایتی را از میان ببرد.

اگر دی ۱۳۹۶ نشانه عبور اعتراضات اقتصادی از مطالبات محدود بود، آبان ۱۳۹۸ آشکارکننده ظرفیت خشونت ساختاری حکومت در برابر اعتراضات سراسری شد و جنبش ۱۴۰۱ نیز ابعاد دیگری از شکاف اجتماعی و سیاسی را به نمایش گذاشت.

آبان ۹۸ را نباید حادثه‌ای گذرا، بلکه باید بخشی از روند مستمر بحران مشروعیت جمهوری اسلامی دانست. تا زمانی که آمار واقعی قربانیان روشن نشود، خانواده‌ها به عدالت دسترسی پیدا نکنند و درباره آمران و عاملان سرکوب تحقیق مستقل صورت نگیرد، این پرونده همچنان باز خواهد ماند.

آبان ۱۳۹۸ فقط خاطره پنج روز اعتراض و کشتار نیست؛ آزمونی تاریخی درباره نسبت قدرت، جامعه، حقیقت و مسئولیت در جمهوری اسلامی است.