ایندین اکسپرس: تحریمهای جدید آمریکا میتواند صادرات هند به ایران را بهشدت مختل کند
روزنامه ایندین اکسپرس نوشت تحریمهای تازه دولت دونالد ترامپ علیه جمهوری اسلامی میتواند صادرات برنج، چای و محصولات دارویی هند را بهشدت مختل کند.
این روزنامه اشاره کرد که واشینگتن هشدار داده است شرکتها و کشورهایی که به تجارت با تهران ادامه دهند، ممکن است تحریم شوند و دسترسی خود را به نظام مالی آمریکا از دست بدهند.
بر اساس این گزارش، تجارت تهران و دهلینو پس از لغو معافیت تحریمی خرید نفت ایران در سال ۲۰۱۹ میلادی و توقف بخش عمده واردات نفت از سوی پالایشگاههای هندی، بهشدت کاهش یافت.
ایندین اکسپرس اشاره کرد حجم تجارت دوجانبه از ۱۷ میلیارد و ۳۰ میلیون دلار در سال مالی ۲۰۱۹-۲۰۱۸، با افتی حدود ۹۰درصدی، به یک میلیارد و ۶۳۰ میلیون دلار در سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ رسید، و افزود اکنون صادرات هند بیش از ۹۰ درصد از کل تجارت دوجانبه یک میلیارد و ۶۳۰ میلیون دلاری دو کشور در سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ را تشکیل میدهد و بهطور عمده به کالاهایی محدود میشود که به دلایل بشردوستانه از تحریمها معاف هستند.
این گزارش میگوید ایران دومین بازار بزرگ برنج مرغوب هند به شمار میرود و هند تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۳۸۳ میلیون دلار برنج به ایران صادر کرد. همچنین ارزش صادرات چای هند به ایران در همین دوره، ۱۴ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار بود که بخش زیادی از آن از مسیر امارات متحده عربی انجام شد. تجارت دارویی نیز با وجود برخورداری از معافیتهای بشردوستانه، به دلیل وابستگی به مسیرهای پرداخت دبی در معرض اختلال قرار دارد.
ایندین اکسپرس نوشت تجارت نفت خام میان تهران و دهلینو نیز همچنان قابلتوجه است و هند در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۷۰۷ میلیون دلار نفت خام از ایران وارد کرد.
به نوشته این روزنامه، واردات نفت پس از آن امکانپذیر شد که آمریکا در جریان آتشبس در غرب آسیا معافیتی صادر کرد، اما تحریمهای تازه ممکن است ادامه آن را متوقف کند.
این روزنامه نوشت بانکهای هندی بهطور معمول، پول کالا را به حساب یک بازرگان اماراتی واریز میکردند و او جداگانه با خریدار ایرانی تسویه میکرد؛ مسیری که اکنون با توقف تجارت و تراکنشهای مالی مرتبط با ایران در امارات متحده عربی، با مانعی جدی روبهرو شده است.
سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا سهشنبه سوم شهریور اعلام کرد این وزارتخانه یک برنامه آموزشی جهانی را برای کارکنان کنسولی در تمام سفارتخانهها و کنسولگریهای آمریکا آغاز کرده و به همین دلیل برنامه وقتهای خدمات ویزا برای فراهم کردن امکان برگزاری این دورهها تعدیل خواهد شد.
این تصمیم تنها چند روز پس از آن اعلام شد که یک قاضی فدرال آمریکا سیاست دولت دونالد ترامپ برای توقف صدور ویزای مهاجرتی به اتباع ۷۵ کشور، از جمله ایران، را غیرقانونی اعلام و باطل کرد.
با این حال، بیشتر متقاضیان ایرانی به دلیل فرمان جداگانه ترامپ همچنان با ممنوعیت صدور ویزا روبهرو هستند.
جنت وارگاس، قاضی دادگاه ناحیهای ایالات متحده در منهتن، جمعه ۳۰ مرداد اعلام کرد سیاست وزارت امور خارجه آمریکا از حدود اختیارات قانونی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه این کشور، فراتر رفته و با قوانین فدرال مهاجرت مغایرت دارد.
وزارت امور خارجه آمریکا در ژانویه صدور ویزای مهاجرتی برای اتباع ۷۵ کشور را متوقف کرده بود. این فهرست شماری از کشورهای آمریکای لاتین، آفریقا، خاورمیانه، حوزه کارائیب، بالکان و جنوب آسیا، از جمله ایران، افغانستان، عراق، پاکستان، بنگلادش، برزیل و کلمبیا را در بر میگرفت.
قاضی وارگاس این سیاست را «آشکارا غیرقانونی» خواند و گفت قوانین مهاجرتی آمریکا به وزیر خارجه اجازه نمیدهد به ماموران کنسولی دستور دهد درخواستهای ویزای مهاجرتی را صرفا بر اساس تابعیت متقاضی رد کنند.
وزارت امور خارجه در بیانیه خود در روز سهشنبه سوم شهریور جزییاتی درباره مدت برنامه آموزشی یا زمان بازگشت وقتهای مصاحبه به وضعیت عادی ارائه نکرده است.
بهگفته این وزارتخانه، هدف از آموزشها کمک به ماموران کنسولی برای شناسایی متقاضیانی است که احتمال دارد در آینده به کمکها و مزایای عمومی آمریکا وابسته شوند و همچنین اطمینان از آن است که درخواستهای ویزا در سراسر جهان به شکلی «جامع و یکسان» ارزیابی شوند.
فایننشالتایمز پیشتر گزارش داده بود متقاضیان ویزای مهاجرتی که برای مصاحبه در سفارتخانهها و کنسولگریهای آمریکا وقت تعیینشده داشتند، ایمیلهایی دریافت کردهاند که از تغییر زمان مصاحبه آنها خبر میدهد. بر اساس این ایمیلها، تاریخ جدید مصاحبه بعدا به متقاضیان اعلام خواهد شد.
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که دولت ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوری او کارزار گستردهای برای محدود کردن مهاجرت به آمریکا به راه انداخته است.
این سیاست علاوه بر اخراج مهاجران غیرقانونی، شامل لغو برخی ویزاها و گرینکارتها و رد درخواستها به دلایل مختلف، از جمله در برخی موارد دیدگاههای سیاسی و مشارکت در اعتراضهای حامی فلسطینیان علیه عملیات اسرائیل در غزه، بوده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، میگوید هدف این اقدامات افزایش امنیت داخلی آمریکاست.
با این حال، بخشی از سیاستهای مهاجرتی دولت با موانع قضایی روبهرو شده است. یک قاضی فدرال روز جمعه سیاست دولت ترامپ برای تعلیق صدور ویزای مهاجرتی برای متقاضیان ۷۵ کشور را لغو کرد و حکم داد که این اقدام از اختیارات قانونی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، فراتر رفته است.
بهگزارش رویترز، گروههای حقوق بشری نیز کارزار مهاجرتی دولت ترامپ را تبعیضآمیز و ناقض حقوق مربوط به آزادی بیان و دادرسی عادلانه توصیف کردهاند.
آنها همچنین هشدار دادهاند که این سیاستها بهویژه برای اقلیتهای قومی، نگرانیهایی درباره تبعیض و برخورد بر اساس مشخصات نژادی ایجاد کرده است.
ترامپ در کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۴ عمدتا بر مقابله با مهاجرت غیرقانونی تاکید داشت، اما دولت او در دوره دوم محدودیتهایی را نیز برای مهاجرت قانونی از جمله افزایش قابل توجه هزینه برخی از انواع ویزاهای کاری ایجاد کرده است.
اکسیوس بهنقل از یک مقام آمریکایی و یک منبع آگاه دیگر نوشت روبیو تاکید کرده که واشینگتن در حال حاضر قصد بازگشت به عملیات نظامی گسترده را ندارد. با این حال، او احتمال حمله نظامی در صورت آغاز حملهای از سوی جمهوری اسلامی را منتفی ندانسته است.
بهنوشته اکسیوس این موضع نشانه دیگری از تغییر راهبرد دولت دونالد ترامپ پس از نزدیک به شش ماه جنگ با جمهوری اسلامی است. مقامهای آمریکایی معتقدند محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی در حال «خفه کردن» اقتصاد ایران است و در عین حال آمریکا توانسته حجم فزایندهای از نفت کشورهای منطقه را از تنگه هرمز عبور دهد.
به نوشته اکسیوس، این تغییر همچنین نشاندهنده خستگی و نارضایتی ترامپ از ادامه جنگ و تمایل او به متوقف کردن آن، دستکم در مقطع کنونی، است.
براساس این گزارش روبیو در تماسهای خود چهار محور اصلی سیاست کنونی آمریکا را تشریح کرده است: خودداری موقت از اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی، افزایش فشار اقتصادی از طریق محاصره دریایی و تحریمهای تازه وزارت خزانهداری، انتقال حداکثری نفت از تنگه هرمز به بازارهای جهانی و حفظ گزینه نظامی برای آینده.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفته انتظار میرود این سیاست دستکم تا پس از انتخابات میاندورهای آمریکا ادامه یابد و پس از آن امکان آغاز یک کارزار نظامی تازه دوباره میتواند مطرح شود.
پیت هگست،وزیر جنگ آمریکا، نیز دوشنبه پس از آغاز کارزار طرد اقتصادی گفت: «ما با وزیر خزانهداری درباره اعمال فشار اقتصادی حداکثری کاملا هماهنگ هستیم و میدانیم ایران توان تحمل آن را ندارد؛ اقتصاد ایران در مسیری نزولی قرار گرفته است.»
او افزود: «افزایش فشار اقتصادی باعث میشود تنها گزینه ایران، آمدن پای میز مذاکره و گفتوگو درباره برنامه هستهای باشد؛ همان چیزی که رییسجمهوری آمریکا میخواهد.»
هگست در عین حال درباره احتمال حملات بیشتر علیه جمهوری اسلامی گفت: «اگر لازم باشد از حملات نظامی استفاده کنیم، این کار را خواهیم کرد. اگر آنها دست به اقدام نسنجیدهای بزنند یا با ارتش آمریکا درگیر شوند، هر کاری لازم باشد انجام میدهیم.»
وزیر جنگ آمریکا گفت: «میدانیم در حال حاضر فشار اقتصادی بیشترین آسیب را به ایران وارد میکند، اما به هیچ وجه گزینه حملات نظامی در تنگه هرمز یا دیگر نقاط ایران را کنار نگذاشتهایم.»
واشینگتن: تهران اهرم هرمز را از دست داده است
بهنوشته اکسیوس یکی از عوامل اصلی این تغییر راهبرد، ارزیابی واشینگتن از تحولات تنگه هرمز است. مقامهای آمریکایی پاکسازی مینها از بخش عمده تنگه به دست نیروی دریایی آمریکا را نقطه عطفی در جنگ میدانند و معتقدند یکی از مهمترین ابزارهای فشار ایران تا حد زیادی خنثی شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه سوم شهریور در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «همین حالا نیروی دریایی ایالات متحده به من اطلاع داد که همه مینهای موجود در آبهای بینالمللی تنگه هرمز جمعآوری یا منفجر شدهاند.»
او افزود به جمهوری اسلامی اطلاع داده شده است هر کشتی یا قایقی که مین تازهای کار بگذارد، «بیدرنگ و بهشکلی نظاممند» منهدم خواهد شد.
رییسجمهوری آمریکا گفت نیروی فضایی این کشور «وجب به وجب» تنگه هرمز را زیر نظر دارد؛ همانگونه که کوه کلنگ گزلا و سه سایت هستهای دیگری را که به گفته او پیشتر نابود شدهاند، رصد میکند.
ترامپ تاکید کرد: «سیاست تحمل صفر در قبال مینگذاری، با تمام توان برقرار و در حال اجراست.»
همزمان، در هفتههای اخیر تعداد بیشتری نفتکش از مسیر جنوبی تنگه عبور کردهاند. یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «ایرانیها کنترل تنگه را از دست دادهاند. حالا آمریکا آن را کنترل میکند.»
بهگفته مقامهای آمریکایی، محاصره دریایی در عین حال جمهوری اسلامی را از درآمدهای حیاتی نفت محروم کرده و طی دو هفته گذشته تقریباً هیچ نفتکشی در اطراف جزیره خارک، اصلیترین پایانه صادرات نفت ایران، مشاهده نشده است.
تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، به اکسیوس گفت اقتصاد ایران در حال «سقوط آزاد» است و بخش بزرگی از توان نظامی جمهوری اسلامی از بین رفته است.
بهگفته او، واشینگتن در تلاش است تمام منابع مالی باقیمانده حکومت ایران را قطع کند.
او در عین حال تhکید کرد هدف نهایی ترامپ همچنان جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است و رییسجمهوری آمریکا برای رسیدن به این هدف از «ابزارهای لازم» استفاده خواهد کرد.
فعلا مذاکرهای در کار نیست
این تغییر در حالی رخ میدهد که تلاشهای میانجیگرانه برای ازسرگیری مذاکرات ادامه دارد. عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، دوشنبه برای گفتوگو با مقامهای جمهوری اسلامی به تهران سفر کرد. پاکستان از آغاز جنگ یکی از میانجیهای اصلی میان ایران و آمریکا بوده است.
به گزارش العربیه، منیر پیش از سفر با ترامپ گفتوگو و پیشنهاد تازهای را برای ارائه به جمهوری اسلامی مطرح کرده بود.
کاخ سفید انجام این گفتوگو را تکذیب نکرده، اما تاکید کرده است که در حال حاضر هیچ مذاکرهای با تهران جریان ندارد و مذاکرهای نیز برنامهریزی نشده است.
مقامهای آمریکایی همچنین معتقدند تحولات هرمز و افزایش حجم نفت عبوری از خلیج فارس، یکی از مهمترین اهرمهای جمهوری اسلامی در مذاکرات احتمالی آینده را تضعیف کرده و توافق احتمالی میان ایران و عمان درباره نحوه اداره تردد در تنگه نیز دیگر اهمیت سابق را ندارد.
یک مقام آمریکایی درباره سیاست فعلی واشینگتن به اکسیوس گفت: «در حال حاضر با حکومت ایران مذاکره نمیکنیم؛ داریم آنها را تحت فشار قرار میدهیم. این فشار ممکن است ایرانیها را به میز مذاکره بازگرداند.»
در همین حال، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، دو فرستاده کاخ سفید که هدایت مذاکرات با جمهوری اسلامی را بر عهده داشتهاند، قرار است چهارشنبه به ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، بروند تا گزارشی از آخرین وضعیت میدانی دریافت کنند.
شبکه سیبیاس و وبسایت اکسیوس سهشنبه سوم شهریور بهنقل از منابع آگاه خبر این سفر را منتشر کردند اما نگفتند که او در این سفر با چه مقامهایی در مسکو دیدار میکند و محور مذاکرات چه خواهد بود.
سیا از اظهارنظر درباره این سفر خودداری کرده و کرملین نیز تاکنون واکنشی به آن نشان نداده است.
در صورت تایید، این نخستین سفر شناختهشده یک رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا به مسکو از نوامبر ۲۰۲۱ خواهد بود؛ زمانی که ویلیام برنز، رییس وقت سیا، با ولادیمیر پوتین دیدار و گفتوگو کرد. حدود سه ماه پس از آن دیدار، روسیه تهاجم گسترده خود به اوکراین را آغاز کرد. این سفر در عین حال سفر عالیرتبهترین مقام دولت دونالد ترامپ به روسیه از ماه ژانویه تاکنون است.
بهنوشته رویترز نشانه دیگری از اهمیت این سفر هفته گذشته آشکار شد. به گفته یک منبع آگاه، آمریکا از اوکراین خواسته بود در روزهای دوشنبه، سهشنبه و چهارشنبه این هفته از انجام حملات هوایی در اطراف مسکو، سنپترزبورگ و برخی مناطق شمالی روسیه خودداری کند، زیرا هواپیمای حامل یک مقام ارشد آمریکایی عازم پایتخت روسیه خواهد بود. فایننشال تایمز نخستین رسانهای بود که این درخواست واشینگتن از کییف را گزارش کرد.
اکسیوس سهشنبه گزارش داد رتکلیف روز یکشنبه واشینگتن را با یک هواپیمای دولتی آمریکا ترک کرد و ابتدا به لتونی رفت. او روز سهشنبه از ریگا با یک هواپیمای ترابری نظامی سی-۱۷ نیروی هوایی آمریکا راهی مسکو شد.
کارزار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی، دلیل احتمالی سفر رتکلیف
این سفر در مقطع حساسی از جنگ ایران انجام میشود. آمریکا روز دوشنبه به کشورها و شرکتهای خارجی هشدار داد روابط تجاری خود با ایران را قطع کنند، در غیر این صورت ممکن است هدف تحریمهای ثانویه قرار گیرند. این اقدام بخشی از تلاش دولت دونالد ترامپ برای تشدید فشار اقتصادی بر تهران و واداشتن جمهوری اسلامی به توافقی برای پایان دادن به جنگی است که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه علیه ایران آغاز کردند.
روسیه در این میان یکی از مهمترین شرکای راهبردی جمهوری اسلامی است. دو کشور روابط گسترده نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک دارند و حکومت ایران پهپادهایی را برای استفاده روسیه در جنگ اوکراین در اختیار مسکو قرار داده است. ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در ماه مارس روسیه را متهم کرد که نسخههای روسی این پهپادها را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده است.
ارزیابی اطلاعاتی اوکراین که رویترز در ماه آوریل گزارش کرد، همچنین حاکی از آن بود که روسیه تصاویر ماهوارهای در اختیار حکومت ایران گذاشته است تا تهران بتواند از آنها برای هدف قرار دادن تاسیسات آمریکا در خاورمیانه استفاده کند. مسکو ارائه چنین کمکی را رد کرده است.
روسیه در عین حال اعلام کرده آماده است به حلوفصل مناقشه میان آمریکا و جمهوری اسلامی کمک کند. هنوز مشخص نیست آیا جنگ ایران و روابط مسکو با تهران یکی از محورهای مذاکرات رییس سیا در روسیه خواهد بود یا خیر.
جان هیلی، وزیر دارایی بریتانیا، سهشنبه سوم شهریور در بیانیهای گفت که دولت بریتانیا از زمان روی کار آمدن بیش از ۲۴۰ تحریم علیه ایران اعمال کرده است؛ تحریمهایی که به گفته او، فعالیتهای جمهوری اسلامی را که امنیت و شهروندان بریتانیا را تهدید میکند هدف قرار دادهاند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، دوشنبه دوم شهریور در یک نشست خبری در واشینگتن، از آغاز کارزار «طرد اقتصادی» علیه جمهوری اسلامی خبر داد و این کارزار را با اشاره به عملیات پیادهسازی متفقین در نرماندی در جنگ جهانی دوم که به روز دی (D-Day) مشهور است، روز عملیات بزرگ اقتصادی علیه جمهوری اسلامی (اکونومیک دی دِی) نامید.
او گفت: «ما حملهای اقتصادی را علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان آغاز میکنیم. هدف ما قطع تمام شریانهای اقتصادی است که این حکومت را سرپا نگه میدارند تا تهران تنها بماند.»
بسنت افزود وزارت خزانهداری شبکهها، واسطهها و مسیرهای مالی مورد استفاده جمهوری اسلامی برای قاچاق نفت و دور زدن تحریمها را شناسایی کرده و رویکردی مبتنی بر جلوگیری از هرگونه «نشت» درآمد به سوی حکومت را در پیش گرفته است.
به گفته او، دونالد ترامپ با رهبران کشورهای مختلف تماس گرفته و بهطور مشخص از آنها خواسته است تعاملات خود با جمهوری اسلامی را متوقف کنند. تیمهایی از وزارتخانههای خزانهداری و خارجه و ارتش آمریکا نیز در حال مذاکره با مقامهای دیگر کشورها هستند.
وزیر خزانهداری آمریکا در سخنانش گفت پنج بخش داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی هدف تصمیمهای تازه قرار گرفتهاند.
وزیر دارایی بریتانیا در بیانیه سوم شهریور خود گفت دولت این کشور مصمم است مانع از آن شود که جمهوری اسلامی از اقتصاد جهانی و نظام مالی بریتانیا برای پیشبرد برنامه هستهای و آنچه لندن «فعالیتهای بیثباتکننده» تهران میخواند، استفاده کند.
او همچنین ضمن حمایت از تلاش آمریکا برای دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک، از افزایش فشار بر حکومت ایران استقبال کرد و گفت بریتانیا در همکاری با شرکای خود برای حفاظت از منافعش، مقابله با فعالیتهای جمهوری اسلامی و برداشتن گامهای لازم برای بازگشایی تنگه هرمز اقدام خواهد کرد.
هیلی در پایان این بیانیه از جمهوری اسلامی خواست به فعالیتهای بیثباتکننده در منطقه، از جمله در تنگه هرمز، پایان دهد و «با حسن نیت» وارد مذاکرات دیپلماتیک شود.
حمایت قطر از فشارهای اقتصادی جدید آمریکا
در همین حال ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، نیز سهشنبه سوم شهریور درباره تحریمهای اقتصادی تازه آمریکا علیه جمهوری اسلامی گفت دوحه به چارچوب تحریمهای بینالمللی پایبند است و با اقداماتی که در این چارچوب اتخاذ میشود، همکاری میکند.
این در حالی است که در ماههای اخیر قطر همراه با پاکستان به تلاشهای خود برای میانجیگری بین تهران و واشینگتن ادامه داده بود.
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر با اشاره به اینکه این تحریمها مستقیما قطر را تحت تاثیر قرار نمیدهند، تاکید کرد کشورها بر اساس تصمیمهای حاکمیتی خود و با توجه به تحولات منطقه و تلاشها برای دستیابی به راهحلهای مورد توافق، درباره این اقدامات تصمیمگیری میکنند.
او تاکید کرد موضع دوحه بر حمایت از مذاکرات و راهحلهای دیپلماتیک استوار است و قطر در این بحران جانب یک طرف را علیه طرف دیگر نمیگیرد.
ماجد الانصاری از همه طرفها خواست برای پایان دادن به بحران وارد گفتوگو شوند.
اوهمچنین گفت قطر و دیگر کشورهای منطقه از آغاز بحران درباره پیامدهای اقتصادی جنگ و تشدید تنشها هشدار دادهاند.
سخنگوی وزارت امور خارجه قطر افزود اولویت دوحه بازگشت کشتیرانی در تنگه هرمز به شرایط عادی، تضمین امنیت جهانی انرژی و غذا و حفظ زنجیرههای تامین است و دستیابی به این اهداف تنها از طریق یک راهحل جامع دیپلماتیک امکانپذیر است.
الانصاری در پایان گفت قطر به تلاشها و تماسهای منطقهای خود با طرفهای مختلف برای بازگرداندن آمریکا و جمهوری اسلامی به مسیر مذاکرات ادامه میدهد.
قطر در حالی از حمایت از فشارهای اقتصادی جدید آمریکا سخن گفته است که امارات متحده عربی نیز پیش از آغاز کارزار جدید واشینگتن علیه تهران، از تعلیق کامل مناسبات تجاری و اقتصادی خود با ایران خبر داده بود.
بیانیه مشترک تهران و مسقط سوم شهریور، پس از دیدار بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تهران منتشر شد. دو کشور اعلام کردند مذاکرات بر ازسرگیری دریانوردی ایمن با حفظ حاکمیت و حقوق حاکمیتی ایران و عمان متمرکز بود.
چارچوب پیشنهادی شامل ایجاد یک گذرگاه موقت مشترک برای عبور کشتیها و اجرای پروژهای مشترک برای مینروبی تنگه هرمز است.
در متن بیانیه، اجرای پروژه مشترک مینروبی تنها موضوعی است که دو کشور بر سر آن توافق کردهاند. ایجاد گذرگاه موقت بخشی از چارچوب پیشنهادی است و هنوز نهایی نشده است.
تهران و مسقط زمان آغاز فعالیت این گذرگاه موقت، مختصات جغرافیایی آن، شرایط ورود کشتیها و جزییات عملیات مینروبی را اعلام نکردند.
دو کشور گفتند مذاکرات فنی برای ایجاد مسیر دائمی، تعیین نحوه اداره تنگه هرمز، تبادل اطلاعات، مدیریت تردد کشتیها و ارائه خدمات دریانوردی و امنیتی ادامه خواهد یافت.
در این بیانیه بر ضرورت رایزنی با کشورهای ساحلی خلیج فارس، رعایت حقوق بینالملل و احترام به حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تاکید شده است.
ساعاتی پیش از انتشار این بیانیه، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از تکمیل فرآیند مینروبی در آبهای بینالمللی تنگه هرمز خبر داد و جمهوری اسلامی را تهدید کرد که هرگونه تلاش برای مینگذاری مجدد با پاسخی سخت روبهرو خواهد شد.
ترامپ سهشنبه سوم شهریور در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «همین حالا نیروی دریایی ایالات متحده به من اطلاع داد که همه مینهای موجود در آبهای بینالمللی تنگه هرمز جمعآوری یا منفجر شدهاند.»
او افزود به جمهوری اسلامی اطلاع داده شده است هر کشتی یا قایقی که مین تازهای کار بگذارد، «بیدرنگ و بهشکلی نظاممند» منهدم خواهد شد.
جزییاتی که فقط تهران اعلام کرد
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از انتشار بیانیه جزییات بیشتری از تفاهم با عمان ارائه کرد که در متن مشترک دو کشور نیامده است.
او گفت جمهوری اسلامی هنوز خود را در وضعیت جنگی میداند و پس از آغاز جنگ، تنگه هرمز به یکی از محورهای اصلی راهبرد تهران تبدیل شده است.
بهگفته غریبآبادی، مسیر ورود به خلیج فارس از آبهای ایران و مسیر خروج از آبهای سرزمینی عمان میگذرد.
او افزود کشتیها در هر دو مسیر از آبهای ایران عبور خواهند کرد.
غریبآبادی این مسیر را موقت خواند و گفت تهران و مسقط باید ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز درباره مسیر دائمی جدید مذاکره کنند. این مسیر قرار است جایگزین طرح پیشین ترافیک دریایی در تنگه هرمز شود.
او افزود تنها شناورهای تجاری اجازه استفاده از مسیر موقت را خواهند داشت و هیچ شناور نظامی نمیتواند از این مسیر عبور کند.
معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفت مسیر جنوبی تنگه هرمز بسته خواهد شد و عمان نیز با بستهشدن آن موافقت کرده است.
به گفته او، این تصمیم به سازمان بینالمللی دریانوردی اطلاع داده خواهد شد.
غریبآبادی بازگشایی تنگه را مشروط به «رفع کامل محاصره اقتصادی، پایان پایدار جنگ در تمامی جبههها از جمله لبنان و تعیین تکلیف وضعیت محاصره یمن» دانست.
او گفت اگر شروط جمهوری اسلامی برآورده نشوند، تنگه هرمز بسته خواهد ماند. به گفته غریبآبادی، مذاکرات با عمان درباره اداره آینده تنگه تا ۶۰ روز ادامه خواهد یافت.
با این حال، بیانیه مشترک به ممنوعیت عبور شناورهای نظامی، بستهشدن مسیر جنوبی، موافقت عمان با این تصمیم یا شروط جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه اشاره نمیکند. عمان نیز تاکنون این بخش از اظهارات غریبآبادی را تایید نکرده است.
عمان: گذرگاه موقت هنوز نهایی نشده است
بدر البوسعیدی که برای گفتوگو درباره تنگه هرمز به تهران سفر کرده بود، پس از دیدار با عراقچی گفت: «امیدوارم بهزودی ایجاد یک مسیر موقت در تنگه هرمز و ترتیبات عملی برای ازسرگیری دریانوردی ایمن را اعلام کنیم.»
البوسعیدی افزود نحوه اداره آینده تنگه و دستیابی به راهحلی دائمی، مطابق ماده پنجم یادداشت تفاهم اسلامآباد، بعدا بررسی خواهد شد.
بر اساس بیانیه مشترک جمهوری اسلامی و عمان، مذاکرات با دیگر کشورهای منطقه نیز با هدف حمایت از صلح، ثبات و آزادی کشتیرانی انجام میشود.
