ایران‌اینترنشنال
یوسف مجیدزاده، باستان‌شناس برجسته ایرانی، ۲۷ مهر در ۹۰ سالگی در فرانسه درگذشت. مردی که کاوش‌هایش در جیرفت، ازبکی و تپه قبرستان، به کشف شواهد مهمی از تمدن‌ها و استقرارهای کهن در فلات ایران انجامید، اما همواره هدف فشارها و اتهام‌های سیاسی و عقیدتی بود.
مجیدزاده متولد سال ۱۳۱۵ در تبریز و استاد پیشین دانشگاه تهران بود و دکترای باستان‌شناسی خود را با تمرکز بر پیش از تاریخ، از دانشگاه شیکاگو دریافت کرده بود.
او پیش از انقلاب ۵۷ استاد دانشگاه تهران شد اما سال ۱۳۶۵ اعضای انجمن اسلامی دانشجویان برای اخراجش تلاش کردند، چرا که مجیدزاده و صادق ملک‌شهمیرزادی از امضای طرحی خودداری کردند که دانشجویان دختر را از آموزش میدانی باستان‌شناسی کنار می‌گذاشت و به‌جای آن به موزه می‌فرستاد.
مجیدزاده نیز پس از آنکه او را کنار گذاشتند، به فرانسه رفت و در آنجا به تدریس پرداخت.
از مهم‌ترین فعالیت‌های علمی او، سرپرستی کاوش‌های حوزه هلیل‌رود و محوطه کُنارصندل در نزدیکی جیرفت در دهه ۱۳۸۰ بود.
پس از غارت گسترده گورستان‌های باستانی منطقه، مسئولان وقت میراث فرهنگی از او دعوت کردند از فرانسه به ایران بازگردد و هدایت پژوهش‌های باستان‌شناسی این حوزه را بر عهده بگیرد.
کاوش‌های جیرفت، فرضیه تمدن کهن و سنگ‌اندازی‌ها
کاوش‌های مجیدزاده و همکارانش، شواهد مهمی از یک تمدن کهن را در جنوب‌شرق ایران آشکار کرد و توجه پژوهشگران جهان را به جایگاه این منطقه در ارتباط میان تمدن‌های باستانی جلب کرد.
از یافته‌های شاخص این پژوهش‌ها، بقایای حدود چهار هزار ساله از بنای عظیم خشتی و پلکانی کُنارصندل شمالی بود که مجیدزاده آن را زیگوراتی قدیمی‌تر از زیگورات‌های بین‌النهرین معرفی می‌کرد.
همچنین الواحی با قدمت حدود چهار هزار و ۵۰۰ سال با نشانه‌های نوشتاری در کُنارصندل جیرفت به دست آمد که بررسی آنها به طرح فرضیه وجود یک نظام نوشتاری دیگر در این منطقه انجامید.
مجیدزاده بر اهمیت تمدن جیرفت تاکید داشت و آن را گهواره تمدن شرق و قدیمی‌تر از سومر می‌دانست.
متاسفانه در اواخر دهه ۸۰، سازمان وقت میراث‌فرهنگی با قطع بودجه، کاوش‌های او را نیمه تمام گذاشت و او نتوانست زیگورات را به طور کامل از دل خاک بیرون بیاورد.
مجیدزاده هر بار که به ایران باز‌می‌گشت، با مشکلات بزرگی روبه‌رو می‌شد.
سال ۱۳۷۰، جهاد دانشگاهی و انجمن اسلامی دانشگاه تهران نامه‌ای خطاب به علی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، نوشتند و از بازگشت استادان کنارگذاشته‌شده به دانشگاه شکایت کرده و مشخصا مجیدزاده را با اتهام‌های سیاسی و عقیدتی هدف گرفتند.
دیگر فعالیت‌های مجیدزاده
او علاوه بر جیرفت، سرپرستی کاوش در محوطه‌های مهم دیگری، از جمله محوطه ازبکی در استان البرز و تپه قبرستان دشت قزوین را هم بر عهده داشت.
کاوش‌های ازبکی در فاصله سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۴، اطلاعات مهمی درباره استقرارهای پیش از تاریخ و دوره‌های تاریخی این بخش از فلات ایران به دست داد.
در یان‌تپه، از تپه‌های مجموعه ازبکی، بقایای معماری خشتی با قدمتی حدود ۹ هزار سال شناسایی شد؛ یعنی آثار یکی از کهن‌ترین استقرارهای روستایی شناخته‌شده در فلات مرکزی ایران.
بقایای دژهایی که مجیدزاده آخرین مرحله آنها را به دوره ماد نسبت می‌داد، از دیگر یافته‌های مهم این محوطه بود.
مجیدزاده در کاوش‌های دهه ۱۳۵۰ در تپه قبرستان، نزدیک سگزآباد، شواهد مهمی از کارگاه‌های فلزکاری و تولید مس به دست آورد.
کشف بوته‌های ذوب، قالب‌های ریخته‌گری و بقایای کارگاهی، به شناخت تخصص‌های تولیدی و فناوری فلزکاری در فلات مرکزی ایران کمک کرد.
تاریخ‌گذاری این کارگاه‌ها در پژوهش‌های بعدی به اوایل هزاره چهارم پیش از میلاد، یعنی حدود شش هزار سال پیش نسبت داده شد.
مجیدزاده علاوه بر کاوش‌های باستان‌شناسی، با تالیف کتاب‌هایی درباره تمدن‌های باستانی، به گسترش منابع پژوهشی فارسی در این حوزه کمک کرد.
«تاریخ و تمدن بین‌النهرین»، «تاریخ و تمدن ایلام» و «جیرفت، کهن‌ترین تمدن شرق»، از آثار شناخته‌شده او هستند.
کتاب «تاریخ و تمدن بین‌النهرین» مجموعه‌ای سه‌جلدی است که تمدن‌های باستانی سرزمین میان دجله و فرات، عمدتا در عراق امروزی، را معرفی می‌کند.
جلد تاریخ سیاسی آن از دوران آغاز نگارش و شکل‌گیری دولت‌شهرهای سومری شروع می‌شود و با بررسی حکومت‌های اکد، بابل و آشور، تا دوره بابل جدید و پایان فرمانروایی کلدانیان ادامه می‌یابد.
دو جلد دیگر به زندگی اجتماعی و فرهنگی، باورهای مذهبی، اقتصاد، هنر و معماری این تمدن‌ها اختصاص دارند.
او در «تاریخ و تمدن عیلام» به یکی از تمدن‌های مهم ایران پیش از هخامنشیان می‌پردازد.
تاریخ سیاسی و سلسله‌های فرمانروا، باورهای مذهبی، آثار هنری و افول قدرت عیلام، محورهای اصلی این کتاب‌اند.
کتاب «جیرفت، کهن‌ترین تمدن شرق» او هم در سال ۱۳۸۲ منتشر شد و به معرفی آثار منتسب به حوزه هلیل‌رود پرداخت؛ از جمله ظروف سنگی نقش‌دار و اشیایی که پس از غارت گورستان‌های منطقه توقیف شده بودند.
کتاب با انتشار تصاویر این آثار، به شناخته شدن هنر و فرهنگ باستانی منطقه کمک کرد.
خبرگزاری مهر گزارش داد فرونشست زمین در استان کرمان به بحرانی برای محیط زیست، کشاورزی و زیرساخت‌ها تبدیل شده است. بر اساس این گزارش، زمین در برخی دشت‌های استان سالانه تا ۴۰ سانتی‌متر نشست می‌کند و شکاف‌ها به نزدیکی روستاها و باغ‌ها رسیده‌اند.
این رسانه چهارشنبه ۲۹ مهر نوشت دشت‌های کرمان از کانون‌های اصلی فرونشست در ایران هستند و این پدیده جغرافیای طبیعی و اقتصادی استان را دگرگون می‌کند.
مهر وضعیت کنونی را «زلزله خاموش» توصیف کرد و درباره خسارت‌های آن به سکونتگاه‌ها هشدار داد.
برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی عامل اصلی این بحران معرفی شده است. خشکسالی‌های پی‌درپی، کشت محصولات آب‌بر و حفر هزاران چاه عمیق و نیمه‌عمیق به کاهش ذخایر آبی دامن زده‌اند. تغییر اقلیم، افت بارندگی و مدیریت ناکارآمد منابع آب نیز بر شدت مشکل افزوده‌اند.
مهر افزود با تخلیه آب از لایه‌های زیرزمینی، ذرات خاک به یکدیگر نزدیک می‌شوند و سطح زمین پایین می‌رود. فشردگی این لایه‌ها اغلب برگشت‌ناپذیر است و حتی با افزایش دوباره ذخایر آب، زمین لزوما به وضعیت پیشین بازنمی‌گردد.
پیش‌تر در ۲۳ شهریور، رضا شهبازی، معاون سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، اعلام کرد گستره فرونشست زمین در ایران طی هشت سال ۱۰ برابر شده و پهنه‌های درگیر این پدیده در شماری از مناطق کشور به یکدیگر پیوسته‌اند.
دشت‌هایی با نشست سالانه ده‌ها سانتی‌متر
بر اساس داده‌های سازمان زمین‌شناسی کشور که مهر به آنها استناد کرده، نرخ فرونشست در دشت بهرمان به ۳۱ سانتی‌متر در سال رسیده است.
در بخش‌هایی از دشت‌های رفسنجان، انار، زرند و سیرجان نیز نشست سالانه زمین بین ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر برآورد می‌شود؛ ارقامی که از شدت بحران حکایت دارند.
در جنوب کرمان، افت مداوم سطح آب‌های زیرزمینی هم کشاورزی و هم زیرساخت‌ها را تهدید می‌کند.
مهر افزود چند روستا تحت تاثیر این پدیده قرار گرفته‌اند و ترک‌ها و شکاف‌های زمین تا نزدیکی خانه‌ها و باغ‌ها پیش رفته‌اند.
۱۱ تیر، علی بیت‌اللهی، عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با هشدار درباره گسترش فرونشست زمین در ایران اعلام کرد ۱۴۵۰ حلقه چاه با عمق بیش از ۳۰۰ متر در کشور وجود دارد و برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی از عوامل اصلی تشدید این پدیده است.
تهدید خانه‌ها، راه‌ها و زمین‌های کشاورزی
مهر در ادامه نوشت ترک‌خوردگی ساختمان‌ها، آسیب به جاده‌ها و خطوط انتقال انرژی از پیامدهای فرونشست به شمار می‌روند.
این پدیده با تغییر ساختار خاک، تهدیدی علیه حاصلخیزی زمین‌های کشاورزی محسوب می‌شود و خطر شوره‌زار شدن زمین‌ها یا از دست رفتن قابلیت کشت را افزایش می‌دهد.
در جنوب استان کرمان که محل تولید سالانه میلیون‌ها تن محصول کشاورزی است، ادامه این وضعیت می‌تواند معیشت روستاییان را به خطر بیندازد و در بلندمدت به مهاجرت اجباری و خالی شدن تدریجی برخی سکونتگاه‌ها بینجامد.
هشتم تیر، روزنامه شرق با استناد به تازه‌ترین گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس هشدار داد فرونشست زمین در ایران به مرحله‌ای بحرانی رسیده است و نیمی از جمعیت ایران در مناطق درگیر این پدیده سکونت دارند.
کاهش برداشت آب، نخستین راه مهار بحران
مهر بستن چاه‌های غیرمجاز و نظارت جدی بر برداشت آب‌های زیرزمینی را مهم‌ترین اقدام برای مهار فرونشست دانست.
اصلاح الگوی کشت، جایگزینی محصولات کم‌آب‌بر و توسعه کشاورزی گلخانه‌ای نیز در این گزارش پیشنهاد شده است.
استفاده از سامانه‌های آبیاری تحت فشار، بازچرخانی پساب تصفیه‌شده و در بلندمدت شیرین‌سازی آب دریا، از پیشنهادهایی است که می‌تواند فشار بر منابع آب شیرین را کاهش دهد.
علی‌اصغر ذاکری هرندی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمان، در گفت‌وگو با مهر هشدار داد کاهش پیوسته منابع آب زیرزمینی بقای زیرساخت‌ها، زمین‌های کشاورزی و سکونتگاه‌های استان را به خطر انداخته است.
او تاکید کرد بدون اقدام فوری، خسارت‌های فرونشست در سال‌های آینده می‌تواند آینده توسعه کرمان را تحت تاثیر قرار دهد.
متقاضیان ویزای کاری و دوره‌های آموزش حرفه‌ای در آلمان سه‌شنبه ۲۸ مهر بار دیگر در اعتراض به روند کند نوبت‌دهی از سوی سفارت این کشور، مقابل ساختمان سفارت در تهران تجمع کردند.
متقاضیان ویزای کاری و آوسبیلدونگ آلمان با وجود پیش‌تاییدیه، از تیر و مرداد (ماه ژوئیه) منتظر وقت سفارت هستند.
آوسبیلدونگ دوره‌ای برای یادگیری مهارت حرفه‌ای است که آموزش عملی در محل کار را با آموزش نظری در مدرسه فنی‌وحرفه‌ای ترکیب می‌کند. این دوره معمولا دو تا سه و نیم سال طول می‌کشد و کارآموزان در طول آن حقوق دریافت می‌کنند.
شهروندان متقاضی این ویزا، از اواخر اردیبهشت تاکنون چند تجمع اعتراضی برگزار کرده‌اند، اما می‌گویند نوبت‌دهی همچنان قطره‌چکانی است.
بسیاری از متقاضیان از تیر و مرداد در انتظار دریافت وقت هستند و تعدادی نیز به دلیل این تاخیرها، قراردادهای کاری و فرصت شروع دوره‌های آوسبیلدونگ خود را از دست داده‌اند.
شرکت‌کنندگان در این تجمع‌ها، عمدتا نیروهای کادر درمان و پرستاری، با پیش‌تاییدیه عادی و «فست‌ترک» هستند.
فست‌ترک به معنی نوبت‌دهی سریع‌تر است؛ یعنی متقاضیان از مسیر جداگانه‌ای زودتر وقت می‌گیرند.
این تاخیر در نوبت‌دهی، همچنین باعث اتمام مهلت اعتبار مدرک زبان و تحمیل هزینه‌های سنگین به آنان شده است.
این شهروندان می‌گویند با وجود سه تجمع و مکاتبات متعدد با نهادهای مسئول، هنوز راهکار مشخصی برای رفع این بلاتکلیفی ارائه نشده است.
بر اساس گزارش‌ها، هزاران نفر در صف انتظار ارائه درخواست ویزا به سفارت آلمان در تهران هستند.
شماری از شهروندان ۲۳ مهر، نهم مهر و سوم مهر نیز در اعتراض به دو سال انتظار برای پاسخ به درخواست ویزای «پیوست» خود ، مقابل سفارت آلمان تجمع کرده بودند.
وزارت خارجه آلمان مرداد امسال در پاسخ به پرسش ایران‌اینترنشنال درباره وضعیت سفارت این کشور در تهران اعلام کرده بود سفارت تعطیل نشده، اما بخش کنسولی و صدور ویزا در شرایط کنونی به‌صورت اضطراری و با ظرفیت محدود فعالیت می‌کند.
پیش‌تر در ۳۰ مرداد نیز گروهی از متقاضیان ویزای آلمان در اعتراض به خودداری سفارت این کشور از صدور ویزا، در مقابل ساختمان سفارت آلمان در تهران دست به تجمع زده بودند.
معترضان حاضر در این تجمع گفته بودند با وجود دریافت پیش‌تاییدیه و پیش‌ویزای اداره مهاجرت آلمان، سفارت از صدور ویزا سر باز می‌زند و وقت جدیدی نیز تعیین نمی‌کند.
به گفته آنان، تاریخ اعتبار پیش‌تاییدیه‌ها رو به پایان است و کارفرمایان در انتظار صدور ویزا هستند. این در حالی است که هر متقاضی برای این مرحله ۴۱۱ یورو هزینه کرده است.
امید محمدعلیخان، عضو انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، ۱۹ مرداد خبر داده بود صدور روادید «گردشگری» از سوی برخی سفارتخانه‌ها مانند آلمان، متوقف شده است و حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار متقاضی بلاتکلیف مانده‌اند.
رسانه‌ها گزارش دادند علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، دستور داده است گذرگاه مرزی چذابه با ایران به روی مسافران و حمل‌ونقل کالا بسته شود. به گفته منابع آگاه، شماری دیگر از گذرگاه‌های مرزی دو کشور نیز به‌تدریج بسته خواهند شد.
یک منبع دولتی عراق به شبکه الجزیره گفت این دستور از چهارشنبه ۲۹ مهر تا اطلاع ثانوی به اجرا درمی‌آید و محدودیت‌های مشابهی طی روزهای آینده در سایر گذرگاه‌ها اعمال خواهد شد.
هنوز مشخص نیست از مجموع شش گذرگاه مرزی میان عراق و ایران، چه تعداد مشمول محدودیت‌های جدید خواهند شد.
سازمان گذرگاه‌های مرزی عراق تاکنون توضیحی در این‌باره ارائه نداده و دولت این کشور نیز بیانیه‌ای رسمی منتشر نکرده است.
خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام مسئول در گذرگاه‌های مرزی عراق نوشت هدف این تصمیم «بررسی وضعیت امنیتی و نصب تجهیزات شناسایی برای جلوگیری از قاچاق اقلام ممنوعه» است.
ولی‌الله حیاتی، معاون امنیتی انتظامی استانداری خوزستان، نیز تایید کرد در پی تصمیم دفتر نخست‌وزیر عراق، مرز چذابه به روی مسافران و فعالیت‌های تجاری بسته شده است.
او به مسافران و فعالان اقتصادی توصیه کرد تا اطلاع ثانوی، از گذرگاه شلمچه تردد کنند.
این خبر در حالی منتشر می‌شود که طی روزهای اخیر، تجارت در گذرگاه‌های گبد-ریمدان و تفتان میان ایران و پاکستان متوقف شده و کامیون‌های حامل کالا در دو سوی مرز بلاتکلیف مانده‌اند.
اسلام‌آباد هدف از این اقدام موقت را «تقویت امنیت و مقابله با قاچاق» اعلام کرده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز ۲۸ مهر گفت مبادلات تجاری به‌دلیل «مسائل فنی و ضرورت تدابیر احتیاطی» متوقف شده و دو طرف برای حل این مشکل در تماس هستند.
مهتاب قلی‌زاده، روزنامه‌نگار اقتصادی، ۲۶ مهر در مصاحبه با ایران‌اینترنشنال گفت محاصره بنادر جنوبی ایران از سوی آمریکا تجارت دریایی کشور را متوقف کرده و مقام‌های جمهوری اسلامی را به استفاده بیشتر از مسیرهای زمینی برای جبران این وضعیت سوق داده است.
او افزود این تغییر مسیر، وابستگی ایران به کشورهای همسایه را افزایش داده و قدرت چانه‌زنی را به طرف‌های مقابل منتقل کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۱۷ مهر اعلام کرد کاخ سفید سیاست «فشار حداکثری» علیه جمهوری اسلامی را به کارزار «انزوای کامل» تبدیل کرده و در حال مذاکره با پاکستان و ترکیه برای مسدود کردن مسیرهای زمینی ایران است.
جزییات تصمیم بغداد به روایت رسانه‌های عراقی
رسانه‌های عراقی با استناد به منابع آگاه، خبر بسته شدن گذرگاه چذابه و احتمال اعمال محدودیت‌های مشابه در دیگر نقاط مرزی با ایران را منتشر کرده‌اند.
شفق‌نیوز به نقل از یک منبع آگاه در شورای استان میسان عراق نوشت این تصمیم به «دلایل فنی» اتخاذ شده است، اما توضیح بیشتری در این خصوص ارائه نکرد.
رسانه «۹۶۴ مدیا» نیز به نقل از یک منبع رسمی گزارش داد روند بستن تدریجی گذرگاه‌های مرزی عراق با ایران از ۲۹ مهر آغاز می‌شود.
بر اساس این گزارش، گذرگاه چذابه از ساعت ۶ صبح چهارشنبه به روی مسافران و محموله‌های تجاری بسته می‌شود و پس از آن، سایر گذرگاه‌ها نیز طبق دستور نخست‌وزیر عراق مشمول محدودیت خواهند شد.
هنوز جدول زمانی مشخصی برای اجرای مراحل بعدی اعلام نشده و روشن نیست آیا برای عبور برخی کالاها یا مسافران استثنایی در نظر گرفته خواهد شد یا خیر.
سابقه بستن مرزها و محدودیت پروازهای ایران
این نخستین بار نیست که عراق تصمیم به بستن گذرگاه‌های مرزی خود با ایران می‌گیرد.
بغداد پیش‌تر در ۲۱ شهریور و به‌دنبال حمله پهپادی به خط لوله نفتی شرق-غرب عربستان سعودی از خاک عراق، گذرگاه‌های شلمچه، چذابه و الطیب را به‌طور موقت بست.
روزنامه العربی الجدید ششم مهر به نقل از سه مقام عراقی گزارش داد این حمله به دست گروهی مرتبط با سپاه پاسداران و حوثی‌های یمن انجام گرفت که اعضای آن به‌صورت غیرقانونی از ایران وارد عراق شده بودند.
گزارش‌ها درباره تصمیم جدید بغداد در حالی منتشر می‌شوند که گمانه‌زنی‌ها درباره افزایش فشارها بر جمهوری اسلامی و احتمال ازسرگیری عملیات نظامی علیه آن شدت گرفته است.
عراق پیش از این نیز در پی تحریم‌های آمریکا، محدودیت‌هایی بر فعالیت شرکت‌های هواپیمایی ایرانی اعمال کرده بود.
دولت عراق ۱۰ مهر اعلام کرد در پی «پیگیری جدی» نخست‌وزیر این کشور و موافقت آمریکا، شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، به‌استثنای ماهان‌ایر، مجوز انجام روزانه حداکثر ۴۰ پرواز از مبدا و به مقصد فرودگاه بین‌المللی نجف را دریافت کرده‌اند.
با این حال، معافیت اعلام‌شده شامل فرودگاه‌های بغداد، سلیمانیه و اربیل نمی‌شود.
روزنامه تایمز نوشت جمهوری اسلامی و روسیه در تلاش‌اند به ناآرامی‌های فرانسه دامن بزنند و از اعتراضات بهره‌برداری کنند. به نوشته این روزنامه، امانوئل مکرون از بیم ناخشنودی تهران، مانع انتشار گزارش امنیتی درباره کارزارهای انتشار اطلاعات نادرست و حملات سایبری جمهوری اسلامی شده است.
این روزنامه بریتانیایی سه‌شنبه ۲۸ مهر به نقل از پژوهشگران و گزارش‌های رسانه‌ای گزارش داد این اتهام‌ها شامل فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، ارتباط با گروه‌های چپ تندرو و احتمال پرداخت پول برای ایجاد آشوب است. این روزنامه همچنین تاکید کرد شواهدی وجود ندارد که قدرت‌های خارجی آغازگر این اعتراض‌ها بوده باشند.
پیش‌تر رادیو دولتی «فرانس کولتور» به نقل از منابع پلیس و دستگاه‌های اطلاعاتی منطقه‌ای، از نقش چهره‌های تاثیرگذار شبکه‌های اجتماعی در تحریک و تشدید ناآرامی‌ها خبر داده بود.
به گفته این منابع، قدرت‌های خارجی از این افراد حمایت کرده‌اند یا به انتشار گسترده محتوایشان کمک کرده‌اند. ایران، روسیه و الجزایر در این گزارش نام برده شده‌اند.
ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، ۲۱ مهر درباره تلاش برای دخالت خارجی در امور فرانسه و تاثیرگذاری بر انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۷ هشدار داده و گفته بود اعتراضات دانش‌آموزی نیز هدف روایت‌های خصمانه‌ای از سوی روسیه، چین، ایران و جنبش ماگا قرار گرفته است.
بر اساس گزارش تایمز، مقام‌ها یا رسانه‌های نزدیک به حکومت‌ها در ایران، روسیه، چین و الجزایر اتهام‌های مطرح‌شده را رد کرده‌اند.
موج اعتراض‌های دانش‌آموزی فرانسه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، با اعتراض به کمبود معلم در دبیرستانی در منطقه کرتی، در حومه پاریس، آغاز شد و ظرف حدود ۱۰ روز به سراسر کشور و دیگر گروه‌های اجتماعی گسترش یافت.
دانش‌آموزان به شلوغی کلاس‌ها، فرسودگی مدارس و نابرابری آموزشی اعتراض داشتند. تعطیلی کلاس‌ها و مسدود کردن ورودی مدارس به شیوه‌های اصلی اعتراض تبدیل شد. با پیوستن دانشجویان، اتحادیه‌های کارگری و جلیقه‌زردها، مطالبات به‌تدریج از آموزش فراتر رفت و گرانی و افت خدمات عمومی را نیز دربرگرفت.
تجمعات گسترده ۲۵ مهر در شهرهایی مانند پاریس، لیون و لیموژ با درگیری، غارت و آتش‌سوزی همراه شد و به مرگ یک نفر و بازداشت تعداد زیادی از معترضان انجامید. این اعتراض‌ها چندین زخمی و خسارت‌های گسترده برجا گذاشت.
دولت فرانسه از شامگاه ۲۷ مهر در بخش‌هایی از چند شهر مقررات منع رفت‌وآمد برقرار کرده است. تا ۲۸ مهر، فراخوان اعتراض‌های شنبه سوم آبان همچنان برقرار بود. دولت نیز وعده داد نیروهای امنیتی با پشتیبانی نظامیان به‌طور گسترده در محل اعتراضات مستقر خواهند شد.
اتهام ارتباط با گروه‌های رادیکال و پرداخت پول
دیوید کولون، استاد تاریخ در موسسه مطالعات سیاسی پاریس، «سیانس پو»، به تایمز گفت ایران، روسیه و الجزایر در دامن زدن به تنش‌ها نقش داشته‌اند. او موفقیت بیشتر جمهوری اسلامی در این زمینه را تا حدی ناشی از نفوذ در گروه‌های چپ افراطی دانست.
امانوئل رضوی، روزنامه‌نگار و نویسنده ایرانی‌تبار فرانسوی، نیز گفت سرویس‌های اطلاعاتی حکومت ایران در جنبش‌هایی مداخله می‌کنند که تصور کنند در خدمت اهدافشان است.
رضوی ماموران ایرانی را مظنون به پرداخت چند صد یورو به جوانان بیکار برای ایجاد آشوب در پاریس دانست. به گفته او، دریافت‌کنندگان این پول اقلیت کوچکی از افراد دخیل در ناآرامی‌های ۲۵ مهر بودند. گزارش تایمز برای این اتهام مشخص، سند قابل بررسی یا تایید مستقلی ارائه نکرد.
او همچنین نیروی قدس سپاه پاسداران را به فعالیت از طریق شبکه‌های سازمان‌یافته حساب‌های جعلی و جذب چهره‌های تاثیرگذار در شبکه‌های اجتماعی و تلگرام متهم کرد.
درباره روسیه، کولون گفت تلاش مسکو برای تاثیرگذاری بر اعتراض‌ها نتیجه محدودی داشته، زیرا در نفوذ به گروه‌های چپ رادیکال فرانسه چندان موفق نبوده است. او احتمال حضور عوامل روسیه در تجمعات را مطرح کرد، اما تصریح کرد نمی‌تواند این موضوع را با قطعیت تایید کند.
گزارش منتشرنشده درباره فعالیت‌های جمهوری اسلامی
تایمز به نقل از وب‌سایت فرانسوی «لا لتر» نوشت بارو گزارشی از دبیرخانه کل دفاع و امنیت ملی فرانسه درباره «اقدامات انتشار اطلاعات نادرست و حملات سایبری» ایران دریافت کرده بود.
بر اساس این روایت، جمهوری اسلامی پیش از المپیک ۲۰۲۴ پاریس در انتشار مطالبی برای تحریم تیم اسرائیل نقش داشت. یک سال بعد، حساب‌های مرتبط با ایران یک جنبش اعتراضی در فرانسه را تشویق کردند و در روزهای اخیر نیز حساب‌های مشابهی درباره درگیری پلیس و معترضان محتوا منتشر کرده‌اند. این روایت روشن نمی‌کند که آیا در هر سه مقطع، حساب‌های یکسانی فعالیت داشته‌اند یا نه.
به گزارش لا لتر، بارو خواهان انتشار عمومی این سند بود، اما امانوئل مکرون، رییس‌جمهوری فرانسه، مخالفت کرد، زیرا کاخ الیزه در جریان جنگ ایران می‌کوشید سیاست «حفظ فاصله برابر» با تهران و واشینگتن را دنبال کند.
این سند منتشر نشده و اطلاعات مربوط به محتوای آن و مخالفت مکرون با انتشارش، بر گزارش لا لتر استوار است.
مقام‌های جمهوری اسلامی در دیدار با فرمانده ارتش پاکستان ، آغاز مذاکره با آمریکا را مشروط به اجرای شروط تهران دانستند و بار دیگر بر خارج نشدن مواد هسته‌ای از کشور تاکید کردند. این مواضع در جریان تلاش میانجی‌ها برای احیای مذاکرات تهران و واشینگتن و در سایه تهدیدهای نظامی مطرح شد.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، سه‌شنبه ۲۸ مهر در دیدار با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفت جمهوری اسلامی «حرف جدیدی» ندارد و آمریکا تنها با اجرای شروط هفتگانه‌ای که در نیویورک به آنها اشاره شد، می‌تواند اعتماد تهران را جلب کند.
قالیباف دولت ترامپ را به نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد متهم کرد و گفت تهدیدها و تحرکات نظامی نمی‌توانند تصمیمات راهبردی جمهوری اسلامی را تغییر دهند.
محسن رضایی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی و دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز در دیداری جداگانه با منیر گفت تا آمریکا اعتمادسازی نکند، مذاکره‌ای در کار نخواهد بود و آغاز این روند را «تحقق شروط ایران» دانست. او تاکید کرد: «حتی ذره‌ای از مواد هسته‌ای غنی‌شده از ایران خارج نخواهد شد.»
منیر که برای پنجمین بار از ۱۹ فروردین و آغاز آتش‌بس به ایران سفر کرده است، در نخستین ملاقات رسمی به دیدار مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رفت. بر اساس اخبار کوتاهی که در رسانه‌های ایران از این دیدار منتشر شده است، پزشکیان نیز در گفت‌وگو با منیر آغاز هرگونه مذاکره را به رفع فشارها، تهدیدها و تحریم‌های آمریکا مشروط کرد.
او تشدید تنش‌ها در منطقه و اختلال در تنگه هرمز را ناشی از «خوی جنگ‌طلبی آمریکا» دانست و گفت واشینگتن باید پاسخ دهد چرا جنگ را آغاز کرده و خود و جهان را درگیر آن کرده است.
فرمانده ارتش پاکستان در دیدارهای ۲۸ مهر، از بازگشایی مرز دو کشور از صبح سه‌شنبه خبر داد و مشکلات مرزی را موقتی و فنی خواند.
پیشنهاد میانجی‌ها و چشم‌انداز نامشخص مذاکرات
روزنامه العربی جدید، نزدیک به قطر، همزمان با این دیدارها، به نقل از منابع آگاه گزارش داد قطر و پاکستان پیشنهادی برای ازسرگیری مذاکرات تهران و واشینگتن ارائه کرده‌اند که با «موافقت اولیه» دو طرف روبه‌رو شده و منیر آن را به تهران برده است.
به نوشته این رسانه، پیشنهاد شامل پرداخت سود حاصل از شش میلیارد دلار دارایی مسدودشده ایران در بانک‌های قطر و موافقت تهران با بازدید محرمانه و اعلام‌نشده آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تاسیسات هسته‌ای است. منابع این روزنامه از احتمال گشایش در مذاکرات طی هفته جاری سخن گفتند.
در اظهارات منتشر شده از قالیباف و رضایی در رسانه‌های ایران به این پیشنهاد و جزییات مرتبط با آن اشاره‌ای نشده است. حسن قشقاوی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز پیش‌تر گفته بود موضوعات هسته‌ای «مطلقا» در دستور کار مذاکرات فعلی نیست.
در مقابل، رویترز به نقل از سه مقام ارشد جمهوری اسلامی و یک منبع آگاه در ایران گزارش داد تهران احتمال ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل را جدی می‌داند و چشم‌انداز پیشرفت اساسی در مذاکرات پیش از انتخابات آمریکا ضعیف است.
یکی از این مقام‌ها گفت ایران خود را برای ازسرگیری حملات آماده می‌کند و نمی‌خواهد به ترامپ امکان کسب پیروزی سیاسی بدهد. این گزارش بیانگر ارزیابی منابع ایرانی از احتمال اقدام نظامی واشینگتن است.
سفر منیر به تهران یک روز پس از رایزنی‌های سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، انجام شد. لاوروف پیش از ورود به ایران، در منامه با وزیران خارجه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دیدار کرده بود. این کشورها از مسکو خواسته بودند برای ترغیب تهران به گفت‌وگو و احیای امنیت کشتیرانی نقش فعال‌تری ایفا کند.
او دوشنبه ۲۷ مهر در دیدار با مقام‌های جمهوری اسلامی، ضمن حمایت از میانجی‌ها، خواستار بازگشت وضعیت خلیج فارس به شرایط پیش از بحران و تضمین تکرار نشدن حملات شده بود.
ترامپ شامگاه ۲۷ مهر اعلام کرد علاوه بر جنگ اوکراین، درباره ایران هم با روسیه مذاکره می‌کند و محدود بودن کمک روسیه و چین به تهران را مثبت ارزیابی کرد.
ادامه تماس‌ها در سایه تهدیدهای نظامی
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، اعلام کرد دوحه با همکاری دیگر میانجی‌ها در حال رایزنی با تهران و واشینگتن برای پایان دادن به جنگ است.
تام باراک، فرستاده ویژه ترامپ در امور سوریه، نیز به الجزیره گفت رییس‌جمهوری آمریکا به‌دنبال صلح با تهران و بازگشایی تنگه هرمز است و تلاش‌ها برای رسیدن به راه‌حل در هفته‌های آینده ادامه خواهد یافت.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در سخنانی که دفتر او منتشر کرد، سرنگونی جمهوری اسلامی را راه جلوگیری از تلاش دوباره تهران برای ساخت سلاح هسته‌ای و بازسازی نیروهای هم‌پیمانش خواند.
نتانیاهو دوشنبه ۲۷ مهر نیز در گفت‌وگو با کانال ۱۴ نیز از احتمال حمله پیش از انتخابات اسرائیل سخن گفت و اعلام کرد ترامپ با سرنگونی جمهوری اسلامی موافق است؛ موضعی که او به رییس‌جمهوری آمریکا نسبت داد.
علی عبداللهی، رییس ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، هشدار داد در صورت حمله، منافع آمریکا «بدون محدودیت» هدف قرار می‌گیرد و به کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی گفت آتش جنگ جدید دامن آنها را نیز خواهد گرفت.
محاصره اقتصادی و روایت‌های متفاوت از تنگه هرمز
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، ۲۸ مهر اعلام کرد فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی به سطحی بی‌سابقه رسیده و از ماه اوت (نیمه مرداد تا نیمه شهریور) بارگیری نفتی در جزیره خارک مشاهده نشده است. او گفت جمهوری اسلامی اکنون «هیچ نفتی روی آب ندارد».
سخنگوی سنتکام نیز به الجزیره گفت آمریکا محاصره ایران را به‌طور کامل اجرا می‌کند. او تنگه هرمز را برای تردد امن خواند و گفت جمهوری اسلامی همچنان برای هدف گرفتن کشتی‌های عبوری تلاش می‌کند.
در همین حال، نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی از آتش‌سوزی یک نفتکش در کریدور جنوبی تنگه هرمز خبر داد و گفت این کشتی بدون هماهنگی در حال عبور بوده است. وقوع حادثه و جزئیات اعلام‌شده به‌طور مستقل تایید نشده است.
وزارت خارجه قطر ضمن تاکید بر ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، خواستار پایان حملات تهران در تنگه هرمز شد و حفظ آزادی کشتیرانی را ضروری دانست.
