کارزار فشار اقتصادی دولت دونالد ترامپ ده‌ها نفتکش ایرانی و مرتبط با جمهوری اسلامی را در آب‌های آسیا سرگردان کرده است. آمریکا با هشدار به شرکت‌ها و کشورهای ارائه‌دهنده خدمات به این کشتی‌ها می‌کوشد مسیرهای صادرات نفت ایران را مسدود کند.
روزنامه وال‌استریت ژورنال پنج‌شنبه ۹ مهر گزارش داد حدود ۲۰ نفتکش خالی ایرانی در فاصله ۲۴ کیلومتری سواحل جنوب غربی سریلانکا سرگردان مانده‌اند.
موتورهای این کشتی‌ها برای صرفه‌جویی در مصرف سوخت خاموش شده‌اند و ذخایر اقلام ضروری آنها رو به پایان است.
از ماه ژوئیه، هم‌زمان با برقراری مجدد محاصره تنگه هرمز از سوی آمریکا، ده‌ها نفتکش ایرانی یا مرتبط با ایران که در انتقال نفت تحریم‌شده به چین مشارکت داشتند، در آب‌های اطراف کشورهای آسیایی، از جمله مالزی و سریلانکا، گرفتار شده‌اند.
آمریکا در هفته‌های اخیر کارزار فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را تشدید کرده و در پی محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است.
محاصره دریایی، جلوگیری از فروش نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
واشینگتن در روزهای اخیر بارها به شرکای جمهوری اسلامی هشدار داده است روابط تجاری خود را با تهران قطع کنند.
اختلال در صادرات نفت ایران
پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، نفتکش‌های حامل نفت ایران محموله‌های خود را به آب‌های بین‌المللی نزدیک مالزی منتقل می‌کردند.
نفت در این منطقه به کشتی‌های دیگری انتقال می‌یافت و سپس راهی پالایشگاه‌های چین می‌شد. هدف از این عملیات، دور زدن تحریم‌های آمریکا علیه صادرات نفت ایران بود.
نفتکش‌ها پس از تخلیه محموله‌های خود به ایران بازمی‌گشتند و بار دیگر نفت بارگیری می‌کردند. شماری از این کشتی‌ها ایرانی بودند و برخی دیگر با پرچم کشورهای دیگر تردد می‌کردند.
به گزارش وال‌استریت ژورنال، اکنون محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران مانع از بازگشت این کشتی‌ها شده و تحریم‌های جدید آمریکا نیز سبب شده است برخی کشورهای آسیایی از ترس مجازات‌های واشینگتن، ارائه خدمات به آنها را متوقف کنند.
این محدودیت‌ها همچنین کشتی‌های کانتینربر حامل کالاهایی مانند ذرت و مواد اولیه صنعتی به مقصد ایران را تحت تاثیر قرار داده است.
در جریان بازدید از آب‌های بین‌المللی نزدیک مالزی که سازمان «اتحاد علیه ایران هسته‌ای» ترتیب داده بود، شماری از نفتکش‌های خالی و زنگ‌زده مرتبط با ایران مشاهده شدند که بسیاری از آنها از ماه ژوئیه در این منطقه متوقف مانده‌اند.
تحلیلگران بازار نفت پیش‌بینی می‌کنند آخرین محموله‌های نفت ایران که همچنان در انتظار انتقال به خریداران هستند، طی هفته‌های آینده به پایان برسند.
همایون فلکشاهی، مدیر بخش تحلیل نفت خام شرکت کپلر، پیش‌بینی کرد تا ماه دسامبر، تمام درآمدهای نفتی ایران به صفر خواهد رسید.
پنجم مهر، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، اعلام کرد حکومت ایران احتمالا تا دو هفته دیگر آخرین محموله‌های نفتی خود را به چین تحویل می‌دهد و پس از آن «چیزی برای مبادله نخواهد داشت».
فشار آمریکا بر سریلانکا برای قطع خدمات به نفتکش‌ها
در دو ماه گذشته، بسیاری از نفتکش‌ها آب‌های نزدیک مالزی را ترک کرده و راهی اقیانوس هند و سواحل سریلانکا شده‌اند؛ کشوری که به ایران نزدیک‌تر است و سابقه تامین سوخت، مواد غذایی و خدمات تعمیراتی برای کشتی‌های ایرانی را دارد.
بر اساس اسناد دولتی سریلانکا که وال‌استریت ژورنال مشاهده کرده است، سفارت آمریکا در کلمبو در ماه اوت به دولت این کشور اطلاع داد ۱۹ نفتکش ایرانی را در نزدیکی سواحل غربی سریلانکا زیر نظر دارد.
سفارت آمریکا از مقام‌های سریلانکا خواست به شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات بندری هشدار دهند که کمک به این نفتکش‌ها می‌تواند آنها را در معرض تحریم‌های ثانویه واشینگتن قرار دهد.
تقریبا هم‌زمان، بسیاری از کشتی‌های ایرانی آب‌های سرزمینی سریلانکا را ترک کردند و به مناطق دورتری در اقیانوس هند رفتند. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد موتورهای شماری از آنها برای صرفه‌جویی در مصرف سوخت خاموش شده است.
اوایل سپتامبر، پس از ورود دو کشتی کانتینربر ایرانی به محدوده بندر کلمبو، سازمان بنادر سریلانکا اعلام کرد ارائه خدمات به کشتی‌های با پرچم ایران، به‌دلیل خطر تحریم‌های آمریکا، «اقدامی عاقلانه نیست».
سفارت آمریکا همچنین در اواسط سپتامبر دوره‌ای آموزشی با حضور بیش از ۴۰ مقام سریلانکایی برگزار کرد و درباره خطر مجازات شرکت‌هایی که آگاهانه یا ناآگاهانه به کشتی‌های تحریم‌شده خدمات ارائه می‌کنند، هشدار داد.
تحریم‌های ثانویه مجازات‌هایی هستند که یک کشور علیه افراد و شرکت‌های خارجی به‌دلیل همکاری با افراد و نهادهای تحریم‌شده وضع می‌کند.
میعاد ملکی، رییس پیشین دفتر هدف‌گذاری تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا، پنجم مهر در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال اعلام کرد افزایش فشارهای واشینگتن باعث می‌شود شرکت‌ها از تعاملاتی که به تهران برای دور زدن تحریم‌ها کمک می‌کند، دست بکشند.
کمبود مواد غذایی و سوخت در کشتی‌های سرگردان
به گزارش وال‌استریت ژورنال، نمایندگان شرکت‌های کشتیرانی مستقر در دبی از شرکت‌های سریلانکایی درخواست کرده‌اند برای نفتکش‌های سرگردان غذا و سوخت ارسال کنند.
یکی از فعالان صنعت کشتیرانی سریلانکا گفت درخواست‌های اضطراری متعددی برای تامین مواد غذایی و اقلام ضروری دریافت کرده، اما مقام‌های این کشور مجوز ارسال محموله‌ها به کشتی‌های ایرانی را صادر نمی‌کنند.
توشارا رودریگو، سخنگوی وزارت امور خارجه سریلانکا، نیز خطر کمبود غذا، سوخت و آب در کشتی‌های تحریم‌شده را تایید کرد و گفت شرکت‌های خصوصی ممکن است حتی در شرایط اضطراری به‌دلیل نگرانی از تحریم‌ها از کمک به این کشتی‌ها خودداری کنند.
در همین حال، شماری دیگر از کشتی‌های مرتبط با ایران به آب‌های نزدیک هند و چین رفته‌اند.
آمریکا در ماه اوت شبکه‌ای از شرکت‌های تامین‌کننده سوخت کشتی‌های ایرانی را تحریم کرد تا محدودیت‌های بیشتری بر فعالیت ناوگان نفتی جمهوری اسلامی اعمال کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز در میان اعضای این هیات بود که برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بودند.
بر اساس این گزارش، نمایندگی آمریکا در سازمان ملل شامگاه دوشنبه به دستور روبیو به نمایندگی جمهوری اسلامی اطلاع داد که هیات همراه عراقچی باید فوراً نیویورک را ترک کند.
هیات ایرانی چند ساعت بعد راهی فرودگاه شد و با پرواز ساعت ۱:۲۰ بامداد سه‌شنبه از نیویورک به دوحه رفت. با این حال، منبع دوم اکسیوس ضمن تایید درخواست آمریکا برای خروج این هیات گفت عراقچی از پیش قرار بود دوشنبه‌شب سفر بازگشت خود به تهران را آغاز کند. با این حال رسانه‌های ایران اعلام کرده بودند که عراقچی قرار است تا چهارشنبه در نیویورک بماند.
مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «روبیو هیات ایرانی را که بیش از حدِ پذیرفتنی مانده بود، بیرون کرد. مجمع عمومی سازمان ملل تمام شده بود، پس وقت رفتنشان بود.»
اکسیوس این اقدام را برخوردی تند و بسیار غیرمعمول در مناسبات دیپلماتیک توصیف کرد که، با وجود نزدیک بودن زمان خروج هیات ایرانی، بی‌اعتمادی عمیق میان دو کشور را در میانه تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ نشان می‌دهد.
تلاش میانجی‌های قطری به گشایش نرسید
به نوشته اکسیوس، کاخ سفید صبح دوشنبه امیدوار بود در ادامه روز پیشرفتی در مذاکرات با حکومت ایران حاصل شود، اما تا اواخر بعدازظهر مشخص شد گفت‌وگوها به بن‌بست رسیده است. دستور روبیو برای خروج هیات ایرانی همان شب ابلاغ شد.
میانجی‌های قطری تلاش کرده بودند زمینه گشایشی دیپلماتیک میان واشینگتن و تهران را فراهم کنند، اما به گزارش اکسیوس، این تلاش‌ها پیشرفت چندانی نداشت؛ زیرا هیچ‌یک از دو طرف حاضر به کوتاه آمدن از مواضع خود نبود.
با وجود این بن‌بست، منابع منطقه‌ای به اکسیوس گفتند میانجی‌های قطری همچنان درباره پیشنهاد خود برای رسیدن به مصالحه با دو طرف گفت‌وگو می‌کنند.
ترامپ بار دیگر از حمله یا توافق سخن گفت
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، چهارشنبه هشتم مهر در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره اینکه چگونه می‌تواند با حکومتی که خود آن را «دیوانه» می‌خواند به توافق برسد، بار دیگر [حکومت] ایران را تهدید کرد.
او گفت: «شاید منفجرشان کنم. شاید منفجرشان کنم. باید این تصمیم را بگیریم. یا منفجرشان می‌کنیم یا به توافق می‌رسیم. اما وقتش دارد می‌رسد. به هر حال، این ماجرا خیلی زود تمام می‌شود.»
ساعاتی پیش از آن نیز فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت در جمهوری اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس خبر داده بود که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در جلسه چهارشنبه هشت مهر دولت گفته که پاسخ آمریکا به تازه‌ترین پیشنهاد خود را دریافت کرده است. رییس‌جمهوری آمریکا پیش‌تر گفته بود که پیشنهاد جدید تهران را رد کرده است.
مرکز اطلاع‌رسانی پلیس استان، مامور کشته‌شده را گروهبان یکم علیرضا سنچولی معرفی کرد و از ادامه تلاش برای شناسایی و دستگیری عاملان حمله خبر داد.
علی خلیل‌آبادی، معاون امنیتی و انتظامی استاندار سیستان‌وبلوچستان، در گفت‌وگو با ایرنا گفت مهاجمان از سمت رودخانه به سوی ایست‌وبازرسی «احمدآباد» در ورودی شهر راسک تیراندازی کردند.
به گفته او، نیروهای مستقر در ایست‌وبازرسی به تیراندازی پاسخ دادند و مهاجمان پس از این واکنش عقب‌نشینی کردند. خلیل‌آبادی همچنین گفت نیروهای پشتیبان در آماده‌باش هستند و منطقه را زیر نظر دارند.
این مقام استانی مهاجمان را «عوامل تروریستی مزدور دشمن» خواند، اما در این گزارش جزئیاتی درباره هویت یا وابستگی آنان ارائه نشده است.
وب‌سایت حال‌وش نیز به نقل از منابع خود از کشته شدن دست‌کم یک نیروی نظامی در حمله بامداد پنج‌شنبه به ایست‌وبازرسی راسک خبر داد.
در گزارش‌های منتشر شده توضیحی درباره تفاوت اظهارات معاون استاندار با اطلاعیه پلیس درباره کشته شدن یک مامور وجود ندارد. هویت مهاجمان، انگیزه حمله و شمار احتمالی دیگر کشته‌ها یا زخمی‌ها نیز مشخص نشده است.
حمله بامداد ۹ مهر به ایست‌وبازرسی راسک در پی چندین درگیری مسلحانه در سیستان‌وبلوچستان رخ داده است.
دو روز پیش از این حمله، هفتم مهر، حال‌وش از کشته شدن مرتضی ستوده، ۲۶ ساله، در درگیری چند‌ساعته با نیروهای حکومتی در منطقه غریب‌آباد ایرانشهر خبر داد. پلیس نیز کشته شدن یک فرد مسلح تحت تعقیب را تایید کرد و او را به قتل، سرقت و زورگیری مسلحانه متهم کرد.
یکم مهر نیز حسین ظریفی، فرمانده قرارگاه سجاد سپاه، در درگیری منطقه جهادآباد سراوان کشته شد. سپاه مرگ او را تایید کرد و از کشته شدن پنج فرد مسلح در این عملیات خبر داد. حال‌وش علاوه بر ظریفی، از کشته شدن احمد هراتی زراعتی، مسئول اطلاعات این قرارگاه، و زخمی شدن دست‌کم ۱۳ نیروی نظامی و امنیتی گزارش داد. آمار تلفات این درگیری به‌طور مستقل تایید نشده است.
پیش از آن، در ۲۷ شهریور، مقام‌های جمهوری اسلامی از کشته شدن دو فرد مسلح و بازداشت یک نفر در درگیری با نیروهای سپاه در زاهدان خبر داده بودند. حال‌وش نیز گزارش داد دست‌کم یک نیروی امنیتی در این درگیری زخمی شده است.
در ۲۱ شهریور، درگیری در منطقه بخشان سراوان، بنا بر اعلام قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه، به کشته شدن سه نیروی سپاه و چهار فرد مسلح انجامید. حال‌وش در گزارش آن رویداد از تبادل آتش سنگین و هدف قرار گرفتن یک خانه مسکونی با گلوله‌های آرپی‌جی خبر داده بود.
همچنین در ۱۵ شهریور، دو نیروی قرارگاه عملیاتی میرحسینی به نام‌های ابوالفضل عودی و کیوان رمرودی در حمله افراد مسلح به یک خودروی پشتیبانی در منطقه کورین زاهدان کشته شدند. تا زمان انتشار گزارش آن حادثه، هیچ گروهی مسئولیت حمله را نپذیرفته بود.
برنهام در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفت: «نشانه‌هایی قوی وجود دارد که ایران در آنچه آخر هفته در پایگاه هوایی فرفورد رخ داد، نقش داشته است، اما البته تحقیقات پلیس همچنان ادامه دارد و این تحقیقات پیچیده و جدی است.»
این نخستین بار است که دولت بریتانیا به‌طور علنی جمهوری اسلامی را به حادثه فرفورد مرتبط می‌کند.
پیش‌تر دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، از احتمال دست داشتن جمهوری اسلامی در این حادثه سخن گفته و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز بر دست داشتن یک حکومت خارجی در این حادثه تاکید کرده بود.
پلیس ضدتروریسم بریتانیا نیز پیش از این اعلام کرده بود احتمال دخالت یک دولت خارجی و همچنین استفاده از افرادی که «آگاهانه یا ناآگاهانه» به نیابت از یک کشور خارجی عمل کرده باشند، در دست بررسی است.
سفارت جمهوری اسلامی در لندن دوشنبه هرگونه دخالت تهران در این ماجرا را به‌شدت رد کرد.
پنج مرد بریتانیایی حدودا ۲۰ ساله که همگی ساکن لندن هستند، بامداد یکشنبه در نزدیکی پایگاه فرفورد به ظن جرایم مرتبط با تروریسم و مواد منفجره بازداشت شدند. آنها بعدا با قرار وثیقه آزاد شدند، اما همچنان تحت تحقیقات قرار دارند.
این حادثه واکنش گسترده پلیس و نگرانی متحدان غربی بریتانیا را در پی داشت و جزییات دقیق آن هنوز روشن نشده است.
برنهام گفت دولت بریتانیا در این پرونده همکاری نزدیکی با آمریکا دارد. بمب‌افکن‌های آمریکایی طی ماه‌های اخیر از پایگاه فرفورد برای انجام ماموریت‌هایی علیه جمهوری اسلامی استفاده کرده‌اند.
مقام‌های جمهوری اسلامی قبلا تهدید کرده بودند که به این پایگاه حمله خواهند کرد.
کشف بنزین در خودروها؛ مواد منفجره‌ای پیدا نشد
پلیس بریتانیا روز سه‌شنبه اعلام کرد در خودروهای ون مورد استفاده مظنونان مقداری بنزین کشف شده، اما هیچ وسیله انفجاری دست‌ساز در آنها پیدا نشده است.
پلیس همچنین از تصمیم خود برای آزادی پنج مظنون با قرار وثیقه دفاع کرد؛ تصمیمی که از جمله با انتقاد ترامپ روبه‌رو شده بود.
در همین حال، گزارش روز سه‌شنبه روزنامه تایمز بر ابهامات این پرونده افزوده است. این روزنامه گزارش داد یکی از پنج مظنون، اندکی پیش از بازداشت گروه در ساعات اولیه صبح یکشنبه، خود با شماره اضطراری پلیس تماس گرفته بود.
به‌نوشته تایمز، بازرسان چند احتمال را بررسی می‌کنند؛ از جمله اینکه حضور این افراد در نزدیکی پایگاه برای شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات بوده، یک «تمرین آزمایشی» برای سنجش تدابیر امنیتی پایگاه محسوب می‌شده، یا اقدامی با هدف ارسال پیام به دولت بریتانیا بوده است.
براساس این گزارش، انگیزه فردی که با پلیس تماس گرفت نیز روشن نیست و بازرسان در حال بررسی این موضوع هستند که آیا او از ادامه کار منصرف شده و تصمیم گرفته به پلیس اطلاع دهد یا اینکه تماس با نیروهای امنیتی خود بخشی از برنامه گروه بوده است.
تایمز منبع اطلاعات خود را معرفی نکرده و پلیس بریتانیا نیز از اظهارنظر درباره این گزارش و اینکه آیا یکی از مظنونان با نیروهای امدادی تماس گرفته بود یا نه، خودداری کرده است. پیش از این گفته شده بود که یک کشاورز محلی نیز با دیدن افراد نقاب‌دار با پلیس تماس گرفته است.
رسانه‌های حکومتی در ایران نیز هنوز گزارشی در مورد پاسخ آمریکا و واکنش مقام‌های جمهوری اسلامی به این پاسخ منتشر نکرده‌اند.
براساس این گزارش‌ها، عباس عراقچی صبح چهارشنبه هشت مهر در ابتدای جلسه هیات دولت گزارشی از دیدارها، ملاقات‌ها و جلسات خود در نیویورک در حاشیه اجلاس سازمان ملل با مقامات کشورهای مختلف و همچنین مذاکرات غیرمستقیم با آمریکایی‌ها ارائه کرد.
او گفت: «جمهوری اسلامی در شرایط جدید به موقعیت ممتازی دست یافته است؛ به‌گونه‌ای که کشورهای اروپایی، عربی و آسیایی اشتیاق شدیدی برای دیدار و ملاقات نشان دادند و احترام ویژه‌ای برای ایران و جمهوری اسلامی در جهان ایجاد شد.»
عراقچی شامگاه دوشنبه به خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، گفت: «امروز دوشنبه یکی از واسطه‌های قطری دیدار مجددی با ما داشت، بحث هایی را انجام دادیم . روی ایده هایی صحبت کرد و اینکه چگونه می شود برای تحقق شروط ایران راهگشایی کرد و چگونه این شروط را محقق کرد.»
او افزود: «ایده هایی داشتند و بحثی را داشتیم که باز با طرف آمریکایی هم مطرح خواهند کرد و بعد پاسخ نهایی طرف آمریکایی پس از آن به ما منتقل می شود که امیدوارم تا سه‌شنبه این کار انجام شود.»
عراقچی تاکید کرده بود که برای دریافت پاسخ آمریکا در نیویورک به انتظار نمی‌ماند و پاسخ را قطری‌ها هر موقع که داشته باشند، می دانند که چگونه به دست ما برسانند.»
وب‌سایت اکسیوس نیز سه‌شنبه گزارش داد که علی الثوادی، میانجی قطری، دوشنبه شش مهر در نیویورک چند ساعت با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و دیگر اعضای هیات جمهوری اسلامی گفت‌وگو کرد. به‌گفته یک منبع آگاه، محور مذاکرات یک پیشنهاد مصالحه دوصفحه‌ای قطر بود.
بر اساس گفته‌های دو منبع دیگر، قطر در این طرح تلاش کرده بود دو خواسته اصلی و متعارض طرفین را در یک چارچوب قرار دهد: درخواست تهران برای لغو محاصره دریایی آمریکا و درخواست واشینگتن برای گرفتن امتیازهای مشخص هسته‌ای از تهران.
به‌نوشته اکسیوس الثوادی دوشنبه‌شب برای ادامه رایزنی‌ها به واشینگتن رفت و با جرد کوشنر، فرستاده ترامپ، و شماری دیگر از مقام‌های آمریکایی دیدار کرد. جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، نیز در بخش کوتاهی از این نشست حضور داشت.
ناکامی قطر میانجی‌گری
این وب‌سایت در عین حال به‌نقل از سه منبع آگاه گزارش داد که تلاش‌های قطر برای میانجی‌گری میان آمریکا و جمهوری اسلامی در این هفته پیشرفت چندانی نداشته و دو طرف همچنان حاضر به عقب‌نشینی از مواضع اصلی خود نیستند؛ بن‌بستی که براساس این گزارش، نگرانی‌ها درباره ازسرگیری درگیری نظامی گسترده را افزایش داده است.
به‌نوشته اکسیوس، مقام‌های آمریکایی معتقدند دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای دستور بازگشت به عملیات نظامی گسترده علیه جمهوری اسلامی را صادر کند. قطر قصد دارد به تلاش‌های میانجی‌گرانه ادامه دهد، اما به گفته دو منبع، مقام‌های قطری از مواضع هر دو طرف به‌طور فزاینده‌ای سرخورده و مایوس شده‌اند.
دونالد ترامپ، پیش‌تر به صراحت اعلام کرده بود که پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی را نپذیرفته است.
او شنبه چهارم مهر به خبرنگاران در کاخ سفید گفت دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، گفت جمهوری اسلامی به‌دلیل فشار شدید اقتصادی ناشی از محاصر آمریکا آماده بازگشایی تنگه هرمز شده اما او پیشنهاد جدید تهران در این زمینه را نخواهد پذیرفت.
او شنبه چهار مهر در گفت‌وگو با خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «من این توافق را رد می‌کنم. آنها می‌خواهند توافقی انجام دهند که براساس آن تنگه را فورا باز کنند، چون به‌شدت در حال باختن هستند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر به خبرنگاران در نیویورک گفت تهران پیشنهاد کرده در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتش‌بسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفت‌روزه از سر بگیرد.
او افزود: «جدول زمانی هفت‌روزه به‌محض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته عراقچی، اجرای گام‌های اولیه حدود چهار تا پنج روز طول می‌کشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
از رد پیشنهاد تهران تا خواست‌های مشخص هسته‌ای
ترامپ در واکنش به پیشنهاد تازه جمهوری اسلامی به خبرنگاران گفت که با اصل دستیابی به توافق با تهران مخالفتی ندارد.
او افزود: «آنها می‌خواهند توافق کنند و فکر می‌کنم این خوب است. من هم توافق کردن را دوست دارم. اما پیشنهاد تازه حکومت ایران پذیرفته نخواهد شد.»
رییس‌جمهوری آمریکا همچنین دوشنبه شش مهر گزارش‌ها درباره پیشنهاد خود به جمهوری اسلامی برای کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران را به‌شدت تکذیب کرد.
ترامپ سه‌شنبه نیز بار دیگر بر عزم خود برای رسیدن به اهدافش در مورد برنامه هسته‌ای ایران تاکید کرد و گفت: «جمهوری اسلامی در وضعیت خیلی بدی قرار دارد اما نمی‌دانم هنوز قرار است تسلیم شوند یا نه. آنها تسلیم خواهند شد، اما وضعیت‌شان خیلی بد است.»
یکی از منابع آگاه از مذاکرات به اکسیوس گفت دوشنبه هیچ پیشرفت قابل‌توجهی حاصل نشد.
این منبع گفت: «مذاکرات در بن‌بست است. ایرانی‌ها چیزهایی می‌خواهند که آمریکا نمی‌تواند بپذیرد و آمریکا نیز فکر می‌کند در حال پیروز شدن است و بنابراین نیازی به مصالحه نمی‌بیند.»
در همین حال، دیگر میانجی‌گران منطقه‌ای، از جمله پاکستان و مصر، از تهران خواسته‌اند با دادن امتیازهایی در زمینه برنامه هسته‌ای موافقت کند اما به‌گفته یک منبع آگاه دیگر، مقام‌های جمهوری اسلامی گفته‌اند تنها زمانی حاضرند چنین اقداماتی را بررسی کنند که آمریکا ابتدا با بازگشت به تفاهم‌نامه ماه ژوئن موافقت کند.
ادامه تهدیدهای جمهوری اسلامی
در همین حال، لحن مقام‌های جمهوری اسلامی بار دیگر تند و تهدیدآمیز شده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، چهارشنبه تهدیدهای اخیر خود را تکرار کرد و از جمله به امارات متحده عربی هشدار داد.
او در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن مستقیم از امارات متحده عربی، نوشت: «همان‌طور که میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا برای شما امنیت به ارمغان نیاورده، میزبانی از "قصاب غزه" نیز پیامدهای خوشایندی در پی نخواهد داشت.»
او در ادامه نوشت: «از جنگ اخیر درس بگیرید، از دامن زدن به جنگ‌ها دست بردارید و از طرح ادعاهای بی‌اساس درباره جزایر ایرانی خودداری کنید.»
این در حالی است که شبکه سی‌ان‌ان چهارشنبه گزارش داد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، یکشنبه در سفر اعلام‌نشده خود به شیخ محمد بن زاید، رییس امارات متحده عربی، گفته ارزیابی اسرائیل این است که جمهوری اسلامی احتمالا طی هفته‌های آینده حمله‌ای را در منطقه آغاز می‌کند.
رضایی سه‌شنبه هفتم مهر نیز گفته بود تهران شروط خود را به آمریکا منتقل کرده است، اما به گفته او «ترامپ قادر به تصمیم‌گیری نیست».
رضایی افزود: «ترامپ در باتلاقی گرفتار شده که نه می‌تواند مذاکره کند و نه بجنگد.»
محمد باقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز سه‌شنبه گفت: «رییس‌جمهوری متوهم آمریکا اخیرا لفاظی هایی درباره تنگه هرمز و عبور کشتی‌ها از این تنگه مطرح کرد که تکرار ادعاهای پیشین است و حقیقت این مواضع واهی برای همه شناخته شده است. هم آمریکایی ها و هم سایر کشورها بدانند: همان گونه که قبلا گفته بودیم در منطقه‌ای که ما نفت نفروشیم، کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.»
او افزود: «مواضع سبک‌سرانه رییس‌جمهوری آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل و جسارت به ملت بزرگ و تمدن‌ساز ایران نشان داد که آنها هنوز رفتار خود را تغییر نداده اند و در برابر چنین جسارت‌هایی، پاسخ ما همان کلام صریح گذشته است: بچرخ تا بچرخیم!»
سی‌ان‌ان به‌نقل از یک منبع اسرائیلی مطلع از این دیدار افزود که نتانیاهو همچنین اطلاعات تازه‌ای را درباره ازسرگیری برنامه هسته‌ای ایران و به‌ویژه فعالیت‌های جدید در سایت کوه کلنگ گزلا در اختیار رییس امارات متحده عربی قرار داده است.
براساس این گزارش موضوع ایران بخش عمده‌ای از مذاکرات روز یکشنبه نتانیاهو محمد بن زاید بوده است.
واکنش جمهوری اسلامی
محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، چهارشنبه هشت مهر در شبکه اجتماعی ایکس، بدون نام بردن مستقیم از امارات متحده عربی، نوشت: «همان‌طور که میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا برای شما امنیت به ارمغان نیاورده، میزبانی از “قصاب غزه” نیز پیامدهای خوشایندی در پی نخواهد داشت.»
او در ادامه نوشت: «از جنگ اخیر درس بگیرید، از دامن زدن به جنگ‌ها دست بردارید و از طرح ادعاهای بی‌اساس درباره جزایر ایرانی خودداری کنید.»
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز شامگاه سه‌شنبه هفت مهر، در بیانیه‌ای سفر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به امارات متحده عربی را به‌شدت محکوم کرد و درباره «پیامدهای بسیار خطرناک» حضور اسرائیل در منطقه هشدار داد.
حضور مقام ارشد امنیتی عربستان در دیدار نتانیاهو و محمد بن زاید
سی‌ان‌ان در عین حال گزارش داده که یک مقام ارشد امنیتی عربستان سعودی نیز در این دیدار حضور داشته و تحولات اخیر منطقه از جمله فعالیت حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن، وضعیت تنگه باب‌المندب در دریای سرخ و تنگه هرمز از دیگر موضوعات مورد بحث در این نشست بوده است.
براساس این گزارش همسر نتانیاهو، رییس شورای امنیت ملی اسرائیل، رییس موساد، دبیر نظامی نخست‌وزیر و یک مشاور سیاسی نیز نخست‌وزیر اسرائیل را در این سفر همراهی کردند.
پس از انتشار خبر سفر محرمانه نتانیاهو به امارات، خبرگزاری رسمی امارات، وام، برگزاری دیدار محمد بن زاید و نتانیاهو را تایید کرد. این نخستین بار است که امارات به طور علنی سفر نتانیاهو به این کشور را تایید می‌کند.
وام اعلام کرد دو رهبر درباره روابط دوجانبه اسرائیل و امارات و راه‌های تقویت و توسعه آن گفت‌وگو کردند. دفتر نخست‌وزیر اسرائیل نیز گفت محور مذاکرات «تقویت روابط دو کشور و چالش‌های منطقه‌ای» بوده است.
دفتر نتانیاهو در ماه مه نیز اعلام کرده بود نخست‌وزیر اسرائیل در ماه مارس و در نخستین روزهای جنگ ایران، سفری محرمانه به امارات داشته و آن را یک «پیشرفت تاریخی» توصیف کرده بود. وزارت امور خارجه امارات در آن زمان این ادعا را «کاملا بی‌اساس» خواند.
گسترش همکاری‌های اسرائیل و امارات
روابط امارات متحده عربی و اسرائیل در یک سال گذشته و در جریان جنگ ایران بیش از هر زمان دیگر گسترش یافته است. اسرائیل یک سامانه دفاع موشکی «گنبد آهنین» در امارات مستقر کرده و مقام‌های اسرائیلی نیز گفته‌اند همکاری‌های امنیتی میان دو کشور به سطحی بی‌سابقه رسیده است.
نتانیاهو سه‌شنبه هفتم مهر نیز هنگام بازدید از پایگاه هوایی تل نوف در پیامی ویدیویی به زبان عبری گفت: «نشانه‌هایی در دست داریم که حاکی از آن است دشمنان ما در آستانه انتخابات تلاش خواهند کرد به ما حمله کنند.»
او از کشور یا گروه خاصی نام نبرد، اما خطاب به دشمنان اسرائیل افزود: «از پایگاه نیروی هوایی و با تکیه بر بازوی بلند اسرائیل، این پیام را برای شما می‌فرستم: با ما درنیفتید؛ نه اکنون و نه هیچ‌وقت دیگر. بازوی بلند ما در هر نقطه و هر زمانی به شما خواهد رسید.»
جنجال بر سر هشدارهای پیش از هفتم اکتبر
سفر نتانیاهو به امارات دقیقا یک ماه پیش از انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل و در شرایطی صورت گرفت که گزارش‌ها درباره هشدارهای احتمالی کشورهای منطقه به نتانیاهو پیش از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس، به موضوعی جنجالی در کارزار انتخاباتی اسرائیل تبدیل شده است.
روزنامه‌های هاآرتص و نیویورک‌تایمز پیش‌تر گزارش داده بودند که شیخ محمد بن زاید چند روز پیش از حمله هفتم اکتبر، درباره احتمال یک عملیات بزرگ حماس به نتانیاهو هشدار داده بود.
نشریه آتلانتیک نیز جداگانه گزارش داده است که عباس کامل، رییس وقت دستگاه اطلاعاتی مصر، در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۳ به اسرائیل سفر کرده و هشدار داده بود که وضعیت غزه در آستانه «انفجار» قرار دارد.
وال‌استریت ژورنال نیز یکشنبه گزارش داد دست‌کم سه هشدار از سوی مصر درباره غزه به اسرائیل منتقل شده بود که آخرین مورد، تنها چند روز پیش از حمله، در یک تماس تلفنی به نتانیاهو منتقل شد.
نتانیاهو بارها دریافت چنین هشدارهایی را رد کرده و این گزارش‌ها را دروغ‌هایی با هدف آسیب زدن به او در انتخابات توصیف کرده است.
او دوشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیش از هفتم اکتبر هرگز با رییس اطلاعات مصر دیدار یا گفت‌وگو نکرده و هیچ هشداری به او منتقل نشده است. نتانیاهو همچنین تاکید کرده که «کشورها و عوامل خارجی و متخاصم، از جمله کشورهای عربی» در انتشار این اتهامات نقش دارند.
رقبای سیاسی نتانیاهو در مقابل، موضوع مسئولیت دولت در جلوگیری نکردن از حمله هفتم اکتبر را به یکی از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی تبدیل کرده‌اند.
گادی آیزنکوت، که براساس نظرسنجی‌های مورد اشاره سی‌ان‌ان اصلی‌ترین رقیب نتانیاهو در انتخابات آینده محسوب می‌شود، گفته است گزارش مربوط به هشدار پیش از حمله، مساله مسئولیت نتانیاهو را بار دیگر برجسته می‌کند.
وزارت امور خارجه امارات اوایل سپتامبر، پس از انتشار نخستین گزارش‌ها درباره هشدار محمد بن زاید درباره حمله حماس، اعلام کرد درباره گزارش‌های رسانه‌ای یا گمانه‌زنی‌ها پیرامون مکالمات رهبران کشورها اظهارنظر نمی‌کند، اما این وزارتخانه اصل تماس را تکذیب نکرد.
در بیانیه امارات آمده بود جزییات اطلاعاتی و امنیتی مرتبط، در مواقع ضروری میان نهادهای مربوطه ردوبدل شده و همچنان می‌شود.
یک منبع اسرائیلی نیز در آن زمان به سی‌ان‌ان گفته بود دفتر نتانیاهو تلاش کرده است امارات را به تکذیب گزارش وادارد، اما ابوظبی تنها با انتشار بیانیه‌ای درباره تبادل اطلاعات موافقت کرده است.
حزب لیکود نتانیاهو بعدا بدون ارائه مدرک، محمد دحلان، سیاستمدار فلسطینی مستقر در امارات، را به «مداخله آشکار خارجی» در انتخابات اسرائیل متهم کرد.
با این حال، نه اسرائیل و نه امارات در بیانیه‌های خود درباره سفر اخیر نتانیاهو اشاره‌ای به موضوع هشدار پیش از هفتم اکتبر نکردند.
