ران بوسو، تحلیلگر حوزه انرژی، نوشت کاهش مجدد قیمت نفت به حدود ۸۰ دلار در هر بشکه، بازتاب امید بازار به دستیابی به توافقی بر سر تنگه هرمز است. او در عین حال هشدار داد بازار انرژی اکنون بسیار آسیبپذیرتر از گذشته است و همین موضوع خوشبینی معاملهگران را بیش از پیش زیر سوال میبرد.
بر اساس این تحلیل که پنجشنبه ۱۵ مرداد در خبرگزاری رویترز منتشر شد، بهای نفت برنت که اول مرداد تا حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته بود، اکنون به حدود ۸۰ دلار رسیده است.
این افت قیمت پس از آن رخ داد که گمانهزنیها درباره احتمال دستیابی به توافقی برای ازسرگیری تردد شناورها در تنگه هرمز بالا گرفت.
این توافق احتمالی بر پایه تفاهمی میان تهران و مسقط برای ایجاد مسیرهای امن کشتیرانی در تنگه هرمز شکل خواهد گرفت.
با این حال، تجربه یادداشت تفاهم نافرجام خردادماه نشان میدهد بازار ممکن است بار دیگر بیش از اندازه به تحقق این سناریو خوشبین باشد.
بوسو هشدار داد در دو ماه گذشته تهدیدهای جمهوری اسلامی افزایش یافته، ظرفیت پالایش جهانی کاهش پیدا کرده، ذخایر انرژی افت کرده و تعداد گلوگاههای آسیبپذیر در زنجیره عرضه بیشتر شده است.
از این رو، حتی اگر واشینگتن و تهران به توافقی تازه دست یابند، ریسک اتکای بازار بر موفقیت آن بیشتر از گذشته خواهد بود.
طی هفتههای گذشته، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به تشدید تنشها در منطقه انجامیده است.
رایزنیها برای بازگشایی تنگه هرمز در روزهای اخیر وارد مرحله تازهای شده است. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر هشدار داد جمهوری اسلامی در صورت نپذیرفتن توافق یا عدول از توافق احتمالی، با پیامدهای «بسیار سختی» مواجه خواهد شد.
تنگه هرمز، محور اصلی اختلاف
کنترل تنگه هرمز اکنون به مهمترین محور اختلاف میان تهران و واشینگتن تبدیل شده است.
بوسو نوشت برخلاف تفاهم خردادماه که وضعیت آینده این آبراه را مبهم باقی گذاشت، انتظار میرود توافق جدید دستکم بخشی از کنترل تردد در آبهای منطقه را به جمهوری اسلامی واگذار کند.
ایالات متحده و متحدان منطقهای آن سالها هرگونه کنترل حکومت ایران بر تنگه هرمز را رد کردهاند، اما پس از بیش از پنج ماه اختلال در صادرات انرژی، برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس ممکن است برای احیای بخشی از درآمدهای از دسترفته نفت و گاز خود، به مصالحه تن دهند.
به باور بوسو، همین کشورها اکنون فشار بیشتری بر ترامپ وارد میآورند؛ سیاستمداری که تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای، با انتقادهای داخلی درباره نحوه مدیریت این بحران روبهرو است.
این در شرایطی است که صادرات نفت از طریق تنگه هرمز در ماه ژوئیه (۱۰ تیر تا ۹ مرداد) به حدود یکپنجم سطح پیش از جنگ رسید.
بوسو خاطرنشان کرد پس از تفاهم خردادماه، معاملهگران میتوانستند امیدوار باشند آتشبس سرانجام به بازگشایی کامل تنگه هرمز منجر شود، اما اکنون دستیابی به عبور و مرور آزاد و بدون محدودیت از این آبراه بسیار دور از دسترس به نظر میرسد.
پیش از آغاز جنگ اخیر در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بهطور متوسط روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز صادر میشد؛ رقمی که حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی نفت را تشکیل میداد.
۱۴ مرداد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، آمریکا و اسرائیل را مسئول بحران تنگه هرمز معرفی کرد و با اشاره به مذاکرات جاری تهران و مسقط گفت توافق احتمالی با عمان بهتنهایی نمیتواند به معنای امن شدن این آبراه برای کشتیهای عبوری باشد.
موج عرضه دیگر تکرار نمیشود
به نوشته بوسو، شرایط عرضه نسبت به دو ماه گذشته بهطور محسوسی تغییر کرده است.
در آستانه آتشبس خرداد، نزدیک به ۱۵۰ میلیون بشکه نفت در صدها نفتکش پشت تنگه هرمز انباشته شده بود و بازار انتظار داشت با بازگشایی مسیر، حجم بزرگی از نفت وارد بازار شود.
بر اساس دادههای شرکت کپلر، در ماه پس از آن توافق حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از خلیج فارس صادر شد؛ موضوعی که نگرانیها درباره کمبود عرضه را کاهش داد و بهویژه برای مصرفکنندگان آسیایی آرامش نسبی به همراه آورد.
اما اکنون تنها حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت در مخازن داخل خلیج فارس باقی مانده است. از این رو، حتی اگر تنگه هرمز بازگشایی شود، حجم نفتی که میتواند وارد بازار شود بهمراتب کمتر از دو ماه پیش خواهد بود.
بوسو افزود ساختار قراردادهای آتی نفت برنت نشان میدهد نگاه بازار از انتظار مازاد عرضه در کوتاهمدت به نگرانی درباره کمبود عرضه در ماههای پیشرو تغییر کرده است؛ روندی که موجب شده معاملات بیش از گذشته بر قراردادهای تحویل نزدیک متمرکز شوند.
۱۴ مرداد، روزنامه تلگراف گزارش داد جمهوری اسلامی در حال بررسی پیشنهادی برای بازگشایی تنگه هرمز است که بر اساس آن، کشورهای حاشیه خلیج فارس و شماری از کشورهای اروپایی بخشی از هزینه نگهداری و خدمات این گذرگاه راهبردی را میپردازند.
ادامه فشار بر ذخایر انرژی و بازار گازوئیل
بوسو در ادامه هشدار داد ذخایر نفت و فرآوردههای نفتی نیز اکنون در موقعیتی آسیبپذیرتر قرار دارند.
اختلال طولانیمدت در تنگه هرمز مصرفکنندگان را در اوج فصل تقاضای تابستانی در نیمکره شمالی ناچار کرده از ذخایر سوخت خود استفاده کنند و در نتیجه، حاشیه اطمینان بازار بیش از پیش کاهش یافته است.
این وضعیت بهویژه در بازار گازوئیل مشهود است. اختلال صادرات از خاورمیانه و تصمیم روسیه برای ممنوع کردن صادرات گازوئیل در ماه ژوئیه بهدنبال آسیبهای گسترده حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای این کشور، توازن عرضه و تقاضا را بیش از پیش بر هم زده است.
در نتیجه، حاشیه سود پالایش گازوئیل در ۹ مرداد به رکورد تاریخی ۷۵ دلار در هر بشکه رسید. هرچند این رقم بعدا به حدود ۶۳ دلار کاهش یافت، اما همچنان حدود ۵۰ درصد بالاتر از سطح اواخر خرداد باقی مانده است.
بوسو نتیجه گرفت حتی اگر صادرات نفت خام از خلیج فارس تا حدی از سر گرفته شود، فشار بر پالایشگاهها ادامه خواهد داشت و کمبود سوختهایی مانند گازوئیل که برای حملونقل، صنعت و کشاورزی حیاتی هستند، بهسرعت برطرف نخواهد شد.
دریای سرخ بحران را پیچیدهتر کرده است
نگرانی بازار دیگر تنها به تنگه هرمز محدود نیست و در حالی که در خردادماه همه نگاهها به تنگه هرمز دوخته شده بود، اکنون دریای سرخ هم به یکی از گلوگاههای اصلی بازار انرژی تبدیل شده است.
حوثیهای یمن ۲۹ تیر از تصمیم خود برای اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی در دریای سرخ خبر دادند؛ اقدامی که مسیر جایگزین صادرات نفت این کشور را با اختلال روبهرو کرده است.
ریاض در ماههای گذشته توانسته بود حتی با بسته بودن تقریبی تنگه هرمز، روزانه بیش از چهار میلیون بشکه نفت، معادل حدود ۶۰ درصد صادرات پیش از جنگ خود، را از مسیر دریای سرخ صادر کند.
با این حال، محاصره اعلامشده از سوی حوثیها و حملات اخیر به زیرساختهای عربستان سعودی، این مسیر را بهشدت مختل کرده است.
بوسو در پایان نوشت کشورهای حوزه خلیج فارس و بخش بزرگی از جهان خواهان توافقی هستند که خطرهای فوری پیش روی بازار انرژی را کاهش دهد.
این تحلیلگر در عین حال هشدار داد هر توافق موقتی عوامل اصلی آغاز جنگ را حلنشده باقی خواهد گذاشت و در عین حال میتواند تهران را بهعنوان بازیگری غیرقابل پیشبینی و تهاجمی، جسورتر از گذشته کند.
واشینگتنپست به نقل از دو فرد آگاه نوشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۹ مرداد در حاشیه نشست کابینه در کمپ دیوید از پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پرسید چرا درباره وضعیت ذخایر تسلیحاتی اطلاعات گمراهکنندهای دریافت کرده است.
به گفته این منابع، ترامپ با ابراز نارضایتی به هگست گفت تصور میکرد مشکل کمبود مهمات «حل شده است».
کاخ سفید و پنتاگون وقوع این گفتوگو و بروز اختلاف میان ترامپ و هگست را رد کردند.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، این گزارش را «۱۰۰ درصد جعلی» خواند و گفت ترامپ همچنان به وزیر جنگ اعتماد کامل دارد.
ترامپ صبح پنجشنبه ۱۵ مرداد در واکنش به گزارشها درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت این کشور مقادیر عظیمی مهمات، بهویژه از برخی انواع مشخص، در اختیار دارد و حجم زیادی نیز در حال تولید و ارسال است.
او افزود شرکتهای دفاعی شمار بیسابقهای کارخانه و تاسیسات تولیدی میسازند و هشدار داد افشاکنندگان این اطلاعات تحت تعقیب قرار خواهند گرفت و دولت برای آنان مجازاتهای طولانیمدت زندان درخواست خواهد کرد.
شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، نیز گفت هگست هیچکس را درباره وضعیت مهمات گمراه نکرده و معاون خود، استیون فاینبرگ، را مسئول کاهش ذخایر ندانسته است.
با این حال، انبیسی به نقل از چهار منبع گزارش داد فاینبرگ شامگاه ۹ مرداد، پس از دریافت تماسی خشمگینانه از ترامپ، مقامهای ارشد نظامی و مسئولان خریدهای دفاعی را برای بررسی راههای جبران سریع کمبود تسلیحات به جلسهای اضطراری فراخواند.
کاهش ذخایر موشکی، یکی از دلایل لغو حمله به حکومت ایران
منابع واشینگتنپست گفتند هگست در کمپ دیوید از عملکرد خود دفاع کرد و فاینبرگ را مسئول کمبودها و مطلع نشدن کامل رییسجمهوری از وضعیت دانست.
بر اساس این گزارش، کمبود موشکهای هدایتشونده دوربرد و رهگیرهای پدافند هوایی یکی از دلایلی است که ترامپ در روزهای اخیر از انجام حملات گستردهتر علیه حکومت ایران عقبنشینی کرده است.
ترامپ پیشتر گفته بود دستور اجرای «بزرگترین حمله از زمان جنگ جهانی دوم» را صادر کرده، اما در پی مطرح شدن مذاکرات تازه درباره تنگه هرمز آن را لغو کرده است.
واشینگتنپست گزارش داد نیروهای آمریکایی تنها در ماه نخست جنگ بیش از ۸۵۰ موشک کروز تاماهاک و بیش از هزار موشک رهگیر پاتریوت و تاد شلیک کردند.
یک مقام آمریکایی نیز گفت ارتش این کشور در هفتههای نخست درگیری بیش از ۱۳۰۰ موشک بالستیک تاکتیکی «اتکمز» به کار برده است.
به گفته یکی از منابع، ذخایر این موشک کوتاهبرد به اندازهای کاهش یافته که عملا چیزی از آن باقی نمانده است.
اتکمز از جمله تسلیحاتی است که اوکراین نیز برای مقابله با روسیه به آن نیاز دارد.
کمبود رهگیرهای پدافند هوایی آمریکا همچنین توان کشورهای غربی برای جایگزینی ذخایر رو به پایان اوکراین را محدود کرده و شهرهای این کشور را در برابر حملات دوربرد روسیه آسیبپذیرتر ساخته است.
کمبود موشکهای رهگیر
یک مقام آمریکایی به واشینگتنپست گفت کمبود رهگیرها حتی شیوه واکنش نیروهای آمریکا به موشکها و پهپادهای ورودی را تغییر داده است.
بر اساس این گزارش، نیروهای آمریکایی اکنون مسیر احتمالی هر پرتابه و میزان تهدید آن را با دقت بیشتری بررسی میکنند تا درباره استفاده از رهگیر تصمیم بگیرند.
فشار بر ذخایر تسلیحاتی آمریکا پیش از آغاز جنگ نیز وجود داشت. به گزارش واشینگتنپست، دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، پیشتر به ترامپ هشدار داده بود مهمات موجود برای ادامه یک جنگ طولانیمدت کافی نیست.
ارتش آمریکا در تابستان ۱۴۰۴ و در جریان جنگ ۱۲ روزه و حمله به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی، بیش از یکچهارم کل ذخایر رهگیرهای تاد خود را مصرف کرده بود.
از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۸ فروردین ۱۴۰۵، نیروهای آمریکایی بیش از ۱۳ هزار هدف را در ایران مورد حمله قرار دادند و با بیش از ۸۵۰۰ موشک، پرتابه یا پهپاد جمهوری اسلامی مقابله کردند.
حدود پنج ماه پس از آغاز جنگ، ۱۸ نظامی آمریکایی کشته و صدها نفر زخمی شدهاند. جمهوری اسلامی و آمریکا همچنان در بنبست قرار دارند و نگرانی کشورهای عربی منطقه درباره پیامدهای اقتصادی جنگ و بسته ماندن تنگه هرمز افزایش یافته است.
چند مقام به واشینگتنپست گفتند هگست از نخستین و جدیترین حامیان اقدام نظامی علیه حکومت ایران بود و ترامپ را متقاعد کرده بود که این عملیات میتواند به پیروزی سریع و نسبتا آسانی منجر شود.
کاهش اعتماد ترامپ به هگست؟
به گفته یکی از منابع، طولانی شدن جنگ، هزینه سنگین آن و بنبست در تنگه هرمز اعتماد ترامپ به هگست را کاهش داده است.
پنتاگون این گزارش را رد کرد و گفت هگست به همکاری با فاینبرگ برای اجرای برنامههای ترامپ ادامه خواهد داد.
هگست، فاینبرگ و کین از کنگره خواستهاند ۶۷ میلیارد دلار بودجه اضافی برای پوشش هزینههای جنگ و پر کردن دوباره ذخایر نظامی اختصاص دهد. جمهوریخواهان سنا هنوز درباره چگونگی بررسی این بسته به توافق نرسیدهاند.
دولت ترامپ برای سال مالی آینده بودجه دفاعی بیسابقه ۱۵۰۰ میلیارد دلاری پیشنهاد کرده است که دهها میلیارد دلار برای تولید موشک در نظر میگیرد.
مخالفت دموکراتها با افزایش گسترده هزینهها، روند تصویب آن را متوقف کرده است.
آمریکا قراردادهای جدیدی برای افزایش تولید تسلیحاتی مانند موشکهای پاتریوت اعلام کرده است، اما ساخت این مهمات ممکن است تا دو سال زمان ببرد.
کارشناسان هشدار دادهاند حتی پس از اختصاص بودجه و امضای قراردادها نیز بازسازی ذخایر تسلیحاتی سالها طول خواهد کشید و توافقهای اولیه پنتاگون با صنایع دفاعی، کمبودهای موجود را فورا برطرف نمیکنند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی که شامگاه چهارشنبه ۱۴ مرداد به وقت ایران منتشر شد، به نقل از این منابع نوشت پس از تهدیدهای دونالد ترامپ، مبنی بر هدف قرار دادن کوه کلنگ گَزَلا و دیگر اهداف از جمله پلها در ایران و بازگشت به «اقدامات نظامی بسیار قدرتمند» مقامهای جمهوری اسلامی در مجموعهای از تماسهای دیپلماتیک در سطوح عالی، پیام خود را به کشورهای منطقه منتقل کردند.
دو مقام ارشد ایرانی، دو منبع در کشورهای حاشیه خلیج فارس و یک دیپلمات ارشد منطقهای آگاه از این تماسها به رویترز گفتند عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با وزیران امور خارجه عربستان سعودی، ترکیه و قطر و همچنین فرمانده ارتش پاکستان گفتوگو کرد. همه این منابع بهدلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود.
به گفته دیپلمات ارشد منطقهای، عراقچی از متحدان واشینگتن در حاشیه خلیج فارس خواست از نفوذ خود بر ترامپ برای منصرف کردن او از آغاز دور تازه حملات استفاده کنند. او هشدار داد هرگونه حمله به ایران، به اقدام تلافیجویانه علیه مواضع آمریکا و تاسیسات انرژی در سراسر منطقه منجر خواهد شد.
این دیپلمات گفت پیام عراقچی در همه گفتوگوها یکسان بود: «ما آماده اقدام تلافیجویانهایم، اما دستیابی به راهحلی دیپلماتیک، بهترین راه برای جلوگیری از تشدید گستردهتر درگیری و ویرانی در سراسر منطقه است.»
یک منبع دیگر در کشورهای حاشیه خلیج فارس گفت این هشدار خطاب به همه کشورهای منطقه بود، اما عمدتا از طریق عربستان سعودی و قطر منتقل شد.
عربستان سعودی تشدید تنش را مساوی با ویرانی بیشتر میداند
به گفته دیپلمات ارشد و منابع منطقهای، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، پس از آن با ترامپ گفتوگو کرد و از او خواست اقدام نظامی را به تعویق بیندازد، به مذاکرات بازگردد، برای برقراری آتشبس تلاش کند و دستیابی به توافقی دیپلماتیک را در پیش گیرد.
رویترز به نقل از نخستین منبع در کشورهای حاشیه خلیج فارس نوشت عربستان سعودی معتقد است تشدید بیشتر تنشها تنها ویرانی بیشتری به بار خواهد آورد. به همین دلیل از ترامپ خواست به دیپلماسی فرصت دهد.»
این تحرکات دیپلماتیک نشان میدهد جمهوری اسلامی میکوشد از تهدید به ایجاد ویرانی گستردهتر در منطقه بهعنوان اهرمی برای جلوگیری از حملات بیشتر آمریکا استفاده کند. این رویکرد کشورهای حاشیه خلیج فارس را که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند و اقتصادشان به صادرات انرژی وابسته است، در موقعیت دشواری میان واشینگتن و تهران قرار داده است.
قطر، عمان و عربستان سعودی همگی از واشینگتن خواستهاند مذاکرات با تهران را از سر بگیرد و مانع آغاز دوباره درگیری شود. دومین مقام ایرانی گفت جمهوری اسلامی هشدار داده است دور دیگری از حملات آمریکا میتواند «منطقه را به گلولهای از آتش تبدیل کند».
ترامپ شامگاه شنبه ۱۰ مرداد در شبکه اجتماعی تروثسوشال اعلام کرد به درخواست جمهوری اسلامی و دیگر کشورهای منطقه و به شرط دسترسی سریع به توافقی که بر اساس آن تنگه هرمز کاملا و فورا باز و تهدید هستهای تهران برطرف شود، از حملهای گستردهتر از هر حمله دیگر بعد از جنگ جهانی دوم، چشم پوشیده است.
علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به خاندان حاکم بر عربستان، درباره دیدگاه این پادشاهی نسبت به کنترل تنش در منطقه گفت ترکیبی از پاسخهای نظامی متناسب و ادامه فشار بر جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، موثرترین مسیر برای دستیابی به یک توافق دیپلماتیک و عملی است.
رهبران جمهوری اسلامی بارها خواستار تعطیلی پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه شدهاند و از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خواستهاند تبادل اطلاعات با واشینگتن را متوقف کنند. تهران معتقد است این اطلاعات برای تسهیل حملات علیه ایران استفاده شده است.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی به رویترز گفت از نگاه تهران، ترامپ اکنون با دو انتخاب ناخوشایند روبهرو است: یا درگیریای را تشدید کند که ممکن است سراسر منطقه را دربر گیرد و عرضه جهانی انرژی را مختل کند، یا نتیجه مذاکراتی را بپذیرد که از پیروزی قاطعی که واشینگتن در پی آن است، فاصله دارد.
دیپلمات ارشد منطقهای گفت یکی از موانع اصلی دستیابی به توافق، اکراه واشینگتن از پذیرفتن نتیجهای است که به تهران امکان دهد خود را پیروز معرفی کند.
این دیپلمات افزود: «ایالات متحده به دنبال چیزی است که بتواند آن را نشانهای از پیروزی خود در جنگ معرفی کند.»
بقایی چهارشنبه ۱۴ مرداد به خبرنگاران گفت عوامل ناامنکننده تنگه هرمز از سوی آمریکا، بهویژه محاصره دریایی و دیگر تهدیدها علیه ایران و منافع آن همچنان وجود دارد.
او در عین حال مذاکرات با عمان را «حرفهای» و «روبه جلو» خواند و افزود: بیانیه مشترک ایران و عمان در مرحله تدوین نهایی است.
سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی گفت: «گفتوگوهای ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی تنگه هرمز، با هدف تعیین یک مسیر تردد ایمن برای کشتیرانی تجاری در این تنگه در دو ماه اخیر در جریان بوده و ابعاد مختلف فنی، حقوقی، امنیتی و زیستمحیطی آن در مراجع ذیصلاح کشورمان مورد بررسی قرار گرفته است.»
بقایی افزود: مختصات جغرافیایی مسیر مد نظر طرفین، مورد تفاهم قرار گرفته و چنانچه برخی طرفهای ثالث در این زمینه کارشکنی نکنند، بیانیه مشترک دو کشور مشتمل بر ملاحظات و نکات عمده مورد توافق نیز در مرحله بررسی و تدوین نهایی است.
بقائی درباره احتمال سفر محمدباقر قالیباف یا عباس عراقچی به پاکستان یا قطر نیز گفت برنامهای برای چنین سفرهایی وجود ندارد، اما جمهوری اسلامی با پاکستان و قطر که در تلاش برای کاهش تنشها هستند، در تماس و رایزنی است.
پیشتر و در پی دعوت پاکستان از عباس عراقچی، گزارشهایی درباره احتمال سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی به اسلامآباد در روز جمعه ۱۶ مرداد منتشر شده بود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز بهنقل از دو مقام آگاه منطقهای گزارش داد مذاکرهکنندگان ایران و عمان پیشنویس توافق بازگشایی تنگه هرمز را نهایی کردهاند و اکنون تنها در انتظار تایید نهایی مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، هستند.
این دو مقام که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، چهارشنبه ۱۴ مرداد گفتند این توافق یک راهحل موقت برای اختلاف میان جمهوری اسلامی و آمریکا درباره عبور کشتیها از تنگه هرمز است.
آسوشیتدپرس در حالی از انتظار برای تایید پیشنویس توافق از سوی مجتبی خامنهای خبر داده که وبسایت اکسیوس، بامداد چهارشنبه به وقت تهران گزارش داده بود رهبر جمهوری اسلامی این توافق را تایید کرده است.
دو منبع منطقهای به اکسیوس گفتند عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در تعطیلات آخر هفته (شنبه و یکشنبه، ۱۰ و ۱۱ مرداد) با این توافق موافقت کرد . فرآیند تایید مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی نیز روز سهشنبه تکمیل شد.
بهنوشته اکسیوس آمریکا، جمهوری اسلامی و عمان به دستیابی به یک توافق موقت برای بازگشایی تنگه هرمز نزدیک شدهاند و واشینگتن در تلاش است این توافق چهارشنبه ۱۴ مرداد اعلام شود.
آسوشیتدپرس نیز گزارش داد این توافق به تفاهمی که واشینگتن و تهران در ماه ژوئن برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به دست آورده بودند، مرتبط است؛ تفاهمی که در نهایت شکست خورد.
دو مقام منطقهای به این خبرگزاری گفتند اجرای این توافق میتواند زمینه را برای ازسرگیری مذاکرات میان تهران و واشینگتن درباره توافق نهایی بر سر برنامه هستهای ایران فراهم کند.
جزییات توافق
این دو مقام پیشتر گفته بودند که بر اساس توافق احتمالی، کشتیها از مسیر تحت کنترل ایران وارد خلیج فارس خواهند شد و از مسیر تحت کنترل عمان از آن خارج میشوند.
همچنین برای تامین امنیت کشتیرانی و حفاظت از محیط زیست دریایی، هزینه خدمات از کشتیها دریافت خواهد شد.
براساس گزارشهای رسانهای، توافق در دست بررسی شامل ایجاد یک سازوکار موقت ۶۰ روزه میان عمان و جمهوری اسلامی در تنگه هرمز است و امکان تمدید آن نیز وجود دارد.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی که نامش اعلام نشده نیز به الجزیره گفت برای دستیابی به توافق، تنها یک یا دو مسئله حلنشده باقی مانده که امکان حل آنها وجود دارد. هرگونه بسته ماندن یا بازگشایی تنگه هرمز به اقداماتی که واشینگتن اتخاذ کند، بستگی دارد.
گزارشها درباره افزایش احتمال دستیابی به یک توافق در حالی منتشر میشوند که مقامهای جمهوری اسلامی هرگونه گفتوگو با آمریکا را رد و تاکید کردهاند مذاکرات جاری میان «دو کشور همجوار» ایران و عمان پیش میرود.
مقامات جمهوری اسلامی در عین حال تاکید کردهاند که دستیابی به توافقی با عمان درباره کنترل تردد شناورها در تنگه هرمز ضرورتا به معنای باز شدن این آبراهه حیاتی نیست.
تهران و مسقط تاکنون بهطور رسمی درباره این گزارشها اظهار نظر نکردهاند.
دولت ترامپ پیشتر هرگونه توافقی را که کنترل تنگه هرمز را به ایران واگذار کند رد کرده بود. پیش از آغاز جنگ، این تنگه یک آبراه بینالمللی آزاد محسوب میشد، اما اکنون تردد در آن به حداقل رسیده است.
ترامپ همچنین بار دیگر مخالفت خود را با دریافت عوارض از کشتیها تکرار کرد و گفت: «اجازه نمیدهم آنها پول بگیرند. اگر قرار باشد کسی پول بگیرد، خود ما میگیریم.»
دونالد ترامپ شامگاه سهشنبه در لسآنجلس به خبرنگاران گفت پیشرفت زیادی در مذاکرات به دست آمده و ممکن است توافق چهارشنبه یا پنجشنبه نهایی و اعلام شود.
در پی این اظهارات، قیمت نفت در ابتدا بهدلیل امید به ازسرگیری عبور و مرور کشتیها کاهش یافت، اما سپس اندکی افزایش پیدا کرد. قیمت نفت برنت، شاخص جهانی نفت، روز چهارشنبه در حدود ۸۰ دلار برای هر بشکه بود؛ رقمی که همچنان بسیار پایینتر از اوج قیمتها در زمان شدت گرفتن جنگ است.
حملات به کشتیها همچنان ادامه دارد
با وجود افزایش امیدها به توافق، حملات علیه کشتیها در منطقه همچنان ادامه دارد.
حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی چهارشنبه مدعی شدند که با موشکهای بالستیک به نفتکش سعودی الوفا (Wafa) در دریای سرخ حمله کردهاند.
یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، در بیانیهای از پیش ضبطشده گفت این نفتکش در نزدیکی بندر ینبع عربستان هدف قرار گرفته است، اما هیچ مدرکی برای این ادعا ارائه نکرد.
مقامهای سعودی نیز تاکنون واکنشی در این زمینه نشان ندادهاند.
این حمله بخشی از تشدید تنش اخیر میان حوثیها و عربستان است؛ تنشی که خطر شعلهور شدن دوباره جنگ داخلی یمن را افزایش داده است.
حوثیها اعلام کردهاند که تنگه بابالمندب را به روی کشتیهای مرتبط با عربستان میبندند؛ اقدامی که فشار بیشتری بر کشتیرانی بینالمللی وارد کرده، زیرا دریای سرخ در طول جنگ به مسیر جایگزین مهمی برای صادرات نفت عربستان تبدیل شده بود.
در حادثهای دیگر، روز سهشنبه یک کشتی تجاری با پرچم هند پس از برخورد یک قایق مملو از مواد منفجره در دریای سرخ، در سواحل یمن غرق شد.
گارد ساحلی یمن خدمه این کشتی، شامل ۱۳ شهروند هندی و یک شهروند یمنی را نجات داد. تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است.
همچنین، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) اعلام کرد یک کشتی باری حدود ۳۷ کیلومتری شمالشرق بندر خصب عمان در تنگه هرمز، گزارش داده است که با «پرتابهای ناشناس» هدف قرار گرفته است.
شفقنیوز ۱۳ مرداد به نقل از یک منبع آگاه عراقی گزارش داد آخرین تحولات سیاسی، امنیتی، اقتصادی و منطقهای، در دستور کار نشست قرار دارد.
تا زمان تنظیم این گزارش، نتیجه یا بیانیهای درباره برگزاری این نشست در چهارشنبه ۱۴ مرداد منتشر نشده است.
ائتلاف اداره دولت مجموعهای از احزاب و فراکسیونهای شیعه، سنی و کرد مشارکتکننده در ساختار سیاسی عراق است.
نشستهای این ائتلاف معمولا با حضور رهبران ارشد سیاسی و روسای نهادهای اصلی حکومت برگزار میشود.
محور اصلی نشست تازه، بحران مالی عراق و پیامدهای توقف یا اختلال در صادرات نفت از مسیر تنگه هرمز اعلام شده است.
اقتصاد عراق وابستگی زیادی به درآمدهای نفتی دارد و کاهش یا توقف صادرات میتواند به سرعت بر توانایی دولت برای تامین هزینههای جاری تاثیر بگذارد.
منبع شفقنیوز گفت این بحران روند پرداخت حقوق کارکنان دولت، بازنشستگان و افراد تحت پوشش خدمات رفاه اجتماعی را مختل کرده است. با این حال، در گزارش مشخص نشده است چه تعداد از حقوقبگیران با تاخیر در دریافت مطالبات خود روبهرو شدهاند یا دولت عراق چه برنامهای برای جبران کمبود منابع دارد.
وضعیت امنیتی عراق نیز یکی دیگر از موضوعات اصلی نشست خواهد بود.
شفقنیوز به نقل از منبع خود نوشت حملات هوایی مشترک عربستان سعودی و آمریکا در هفتم مرداد، مقرهای حشد شعبی را در چند استان عراق هدف قرار داد.
بر اساس این گزارش، در این حملات ۲۰ نفر از نیروهای حشد شعبی کشته و ۳۲ نفر دیگر زخمی شدند.
رسانهها در ایران ۹ مرداد با انتشار تصاویری گزارش دادند تابوتهای پنج عضو سپاه پاسداران که در حملات آمریکا و عربستان سعودی به مواضع گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق کشته شدند، از طریق مرز مهران وارد ایران شد.
خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داد این نیروهای سپاه پاسداران در حمله هوایی به مواضع گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی در استان دیالی عراق کشته شدند.
تهدید گروههای مسلح عراقی برای پاسخ دادن به عربستان سعودی نیز قرار است در نشست ائتلاف اداره دولت بررسی شود. چنین تهدیدهایی میتواند دولت عراق را با چالشی تازه برای جلوگیری از گسترش درگیریهای منطقهای به داخل خاک این کشور روبهرو کند.
ائتلاف اداره دولت پیشتر نیز در نشستهای خود بر مخالفت با نقض حاکمیت عراق و جلوگیری از استفاده از خاک، آسمان و آبهای این کشور برای حمله به دیگر کشورها تاکید کرده بود.
این ائتلاف در عین حال از حق قانونی عراق برای دفاع از حاکمیت و امنیت خود سخن گفته است.
موضوع حملات و واکنش احتمالی گروههای مسلح، همزمان دو مساله حساس را پیش روی مقامهای عراقی قرار میدهد: پاسخ به حملهای که بغداد آن را نقض حاکمیت خود میداند و جلوگیری از اقدام مستقل گروههایی که ممکن است عراق را وارد رویارویی گستردهتری کنند.
