سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پنجشنبه هفتم خرداد یک پایگاه هوایی آمریکا در کویت را هدف قرار داد. اقدامی که پس از حملات ارتش آمریکا به آنچه یک مقام واشینگتن «عملیات پهپادی ایران» در نزدیکی تنگه هرمز خواند، انجام شد.
این درگیری تنها چند ساعت پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گزارشها را درباره نزدیک بودن توافقی با تهران رد کرد.
تشدید دوباره درگیریها، نگرانیها را درباره آتشبس شکننده میان تهران و واشینگتن - که از ۱۹ فروردین برقرار شده - افزایش داده و امیدها به توافق صلح را تضعیف کرده است.
همزمان، قیمت نفت نیز دوباره جهش کرد.
حمله آمریکا به پهپادهای ایرانی
یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، به خبرگزاری رویترز گفت ارتش آمریکا چهار پهپاد تهاجمی ایران را سرنگون کرده و یک ایستگاه کنترل زمینی در بندرعباس را هدف قرار داده است. مرکزی که به گفته او در آستانه پرتاب پنجمین پهپاد قرار داشت.
این مقام گفت: «این اقدامها حسابشده، کاملا دفاعی و با هدف حفظ آتشبس انجام شدند.»
خبرگزاری تسنیم به نقل از سپاه پاسداران گزارش داد جمهوری اسلامی در پاسخ به آنچه «حمله بامداد آمریکا در نزدیکی فرودگاه بندرعباس» توصیف شد، یک پایگاه آمریکایی را هدف قرار داده است.
سپاه پاسداران اعلام کرد این حمله متوجه پایگاهی بوده که عملیات علیه ایستگاه کنترل پهپادی در نزدیکی بندرعباس از آن انجام شده بود، اما نام این پایگاه را اعلام نکرد.
هشدار در کویت و شمال اسرائیل
کویت که میزبان یکی از پایگاههای بزرگ آمریکا در منطقه است، اعلام کرد در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی است، اما توضیح نداد این حملات از کجا انجام شدهاند.
اسرائیل نیز از فعال شدن آژیرهای هشدار در شمال این کشور در پی «فعالیت هوایی دشمن» خبر داد.
در واکنش به تشدید تنشها، قیمت نفت که چهارشنبه حدود پنج درصد کاهش یافته بود، دوباره افزایش یافت.
بهای نفت خام آمریکا بیش از سه درصد رشد کرد، بازار سهام افت کرد و ارزش دلار بالا رفت.
ترامپ: هیچ کشوری کنترل تنگه هرمز را در دست نمیگیرد
جنگی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ با حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی آغاز شد، تاکنون باعث جهش شدید قیمت جهانی انرژی شده است.
ترامپ بارها گفته پایان جنگ نزدیک است، اما ششم خرداد در نشست کابینه خود اعلام کرد هنوز از روند مذاکرات با ایران راضی نیست و آمریکا در حال بررسی کاهش تحریمها علیه تهران نیست.
او همچنین گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی را رد کرد. گزارشی که در آن گفته شده است تهران به پیشنویس غیررسمی توافقی دست یافته که بر اساس آن، کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز ظرف یک ماه به سطح پیش از جنگ بازمیگردد و ایران و عمان بهطور مشترک مدیریت تردد را بر عهده میگیرند.
ترامپ گفت هیچ کشوری کنترل این آبراه را در اختیار نخواهد داشت و در اظهاراتی تهدیدآمیز علیه مسقط تاکید کرد: «هیچکس قرار نیست کنترل تنگه را در دست بگیرد. این آبهای بینالمللی است و عمان هم مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه مجبور میشویم آنها را نابود کنیم.»
کاخ سفید و سفارت عمان در واشینگتن به درخواست رویترز برای اظهار نظر پاسخ ندادهاند.
اختلافها بر سر تحریمها، برنامه هستهای و تنگه هرمز
علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی، گفت تهران خواهان آزادسازی همه داراییهای بلوکهشده ایران از سوی آمریکاست.
او به تسنیم گفت: «آزادسازی کامل و بدون قید و شرط داراییهای ایران، حق قانونی ملت ایران است.»
تحریمها، برچیدن برنامه هستهای جمهوری اسلامی و وضعیت تنگه هرمز - که پیش از جنگ حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از آن عبور میکرد - همچنان مهمترین نقاط اختلاف در مذاکرات برای پایان جنگ هستند.
رویترز نوشت این آبراه بر اساس قوانین بینالمللی، مشمول حق عبور آزاد کشتیهای خارجی است.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز «سازمان مدیریت تنگه هرمز» - نهادی ایرانی که برای مدیریت عبور و مرور در این تنگه ایجاد شده - را به فهرست تحریمهای مرتبط با تهدید امنیت ملی آمریکا اضافه کرد.
اختلاف بر سر پرونده هستهای
صداوسیمای جمهوری اسلامی گزارش داد پیشنویس توافق با واشینگتن شامل خروج نیروهای آمریکایی از مناطق نزدیک به ایران است؛ هرچند مساله حضور نظامی آمریکا در منطقه همچنان نیازمند مذاکره بیشتر توصیف شد.
کاخ سفید این گزارش را «کاملا ساختگی» خواند و تهران نیز به آن واکنش رسمی نشان نداد.
گزارش تلویزیون جمهوری اسلامی درباره پیشنویس توافق، اشارهای به برنامه هستهای تهران نداشت. برنامهای که آمریکا خواهان برچیدن آن است.
منابع ایرانی به رویترز گفتهاند مذاکرات درباره پرونده هستهای قرار است در مرحله دوم گفتوگوها انجام شود. موضوعی که ممکن است برای برخی از نزدیکترین حامیان ترامپ، قابل قبول نباشد.
جمهوری اسلامی میگوید برنامه هستهایاش صرفا اهداف صلحآمیز دارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در نشست کابینه دولت ترامپ گفت: «اصل ماجرا این است که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
بر اساس این بیانیه، لودهولت پیشتر به «تبانی برای تعقیب و آزار» و همچنین «تبانی برای پولشویی» اعتراف کرده بود.
جان ای. آیزنبرگ، دستیار دادستان کل آمریکا در امور امنیت ملی، اعلام کرد جمهوری اسلامی قصد داشته این روزنامهنگار را در خاک آمریکا ترور کند، صرفا به این دلیل که او «شماری از موارد فراوان نقض [حقوق بشر] رژیم را افشا کرده بود».
جی کلیتون، دادستان ناحیه جنوبی نیویورک، نیز گفت جمهوری اسلامی «بارها تلاش کرده علینژاد را درست همینجا در شهر نیویورک پیدا کند و به قتل برساند».
به گفته او، جمهوری اسلامی کوشیده علینژاد را «بهدلیل فعالیتهایش در مقابله با رژیم ایران و افشای رفتار تبعیضآمیز آن در قبال زنان، فساد، و نقض حقوق بشر ساکت کند».
کلیتون ادامه داد: «اگرچه این توطئه از ایران هدایت میشد، اما عاملان احتمالی ترور، شهروندان آمریکایی بودند که از روی طمع و در ازای پول پذیرفتند علینژاد را به قتل برسانند. حکم امروز باید هشداری جدی برای کسانی باشد که بخواهند با اجرای خواستههای یک رژیم متخاصم خارجی در خاک ایالات متحده، سودجویی کنند.»
علینژاد از صدور حکم ۱۰ سال زندان برای یکی از متهمان پرونده استقبال کرد و در صفحه اینستاگرامش نوشت: «این پرونده تمام نشده. تا وقتی رژیم ایران در قدرت است، هیچ یک از ما، چه در داخل و چه در خارج، امنیت نخواهیم داشت.»
جزییات پرونده
بر اساس بیانیه وزارت دادگستری آمریکا، کارلایل ریورا، دوست لودهولت و متهم دیگر پرونده، در سال ۲۰۲۴ از سوی فردی به نام فرهاد شاکری ماموریت یافت تا به دستور اعضای بلندپایه سپاه پاسداران، علینژاد را به قتل برساند.
این وزارتخانه افزود سپاه پاسداران و نهادهای اطلاعاتی جمهوری اسلامی در سالهای گذشته بارها در پی ربودن یا ترور این روزنامهنگار بودهاند.
در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱، مقامها و عوامل اطلاعاتی حکومت ایران توطئههایی را برای ربودن علینژاد از خاک آمریکا و انتقال اجباری او به ایران تدارک دیده بودند.
همچنین در سال ۲۰۲۲، سپاه پاسداران کوشید از اعضای مافیای روس برای اجرای نقشه ترور علینژاد استفاده کند.
پس از ناکامی تمام این طرحها، سپاه پاسداران به شاکری روی آورد. شاکری نیز ریورا را به کار گرفت و ریورا هم لودهولت را برای کمک به خود در تلاش برای قتل علینژاد جذب کرد.
طبق اطلاعات پرونده، شاکری در ازای شناسایی و قتل علینژاد، به ریورا پیشنهاد پرداخت ۱۰۰ هزار دلار داده بود تا او به همراه لودهولت این عملیات را انجام دهند.
به گفته وزارت دادگستری آمریکا، لودهولت و ریورا طی چند ماه در تلاش بودند محل حضور علینژاد را شناسایی کنند و او را به قتل برسانند.
این دو نفر با استفاده از خودروی لودهولت و پلاکهای جعلی، او را در چندین موقعیت تعقیب کردند؛ از جمله در جریان یک سخنرانی عمومی در دانشگاه فرفیلد.
همچنین آنها بارها خانهای در بروکلین را که شاکری و سپاه پاسداران تصور میکردند محل اقامت این فعال سیاسی است، تحت نظر گرفتند.
پیشتر در بهمن ۱۴۰۴، دادگاه، ریورا را به اتهام مشارکت در این توطئه به ۱۵ سال زندان محکوم کرده بود.
واکنش مقامهای افبیآی به صدور حکم زندان برای متهم پرونده
جیمز سی. بارنکل، معاون مسئول افبیآی در نیویورک، اعلام کرد لودهولت بهعنوان «عامل اجیرشده» سپاه پاسداران ماموریت داشت علینژاد را تحت نظر بگیرد، او را تعقیب کند و در نهایت به قتل برساند.
به گفته او، نیروهای مبارزه با تروریسم افبیآی پیش از اجرای این طرح وارد عمل شدند و با خنثیسازی توطئه، متهم را بازداشت کردند.
بارنکل تاکید کرد افبیآی «هرگونه تلاش برای ساکت کردن منتقدان رژیمهای سرکوبگر در خاک آمریکا را در هم خواهد شکست».
دونالد هولستد، معاون مدیر افبیآی، نیز اعلام کرد این نهاد از همه ظرفیتها و منابع خود برای شناسایی و جلوگیری از فعالیت افرادی که در راستای منافع قدرتهای خارجی اقدام و امنیت افراد در داخل ایالات متحده را تهدید میکنند، استفاده خواهد کرد.
روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیهای اعلام کرد «به دنبال تعرض سحرگاه امروز ارتش متجاوز آمریکا به نقطهای در حاشیه فرودگاه بندرعباس با پرتابههای هوایی»، پایگاه هوایی آمریکا که «مبدا تجاوز» بوده، ساعت ۴:۵۰ بامداد [به وقت محلی] هدف قرار گرفته است.
سپاه در این بیانیه تاکید کرد این حمله «اخطاری جدی» به آمریکا بوده و «تجاوز بدون پاسخ نخواهد ماند». در ادامه این اطلاعیه آمده است: «در صورت تکرار، پاسخ ما قاطعتر خواهد بود و مسئولیت عواقب آن با متجاوز است.»
در بیانیه سپاه اشارهای به محل دقیق پایگاه هدف قرار گرفته نشده است، اما ساعاتی پیش از انتشار این بیانیه، ستاد کل ارتش کویت اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال رهگیری حملات موشکی و پهپادی «خصمانه» هستند.
ارتش کویت در بیانیه خود اعلام کرده بود صداهای انفجار شنیدهشده در برخی مناطق ناشی از عملیات رهگیری و انهدام این اهداف توسط سامانههای پدافندی بوده است. مقامهای کویتی جزئیات بیشتری درباره منشا حملات یا میزان خسارت احتمالی منتشر نکرده بودند.
این تحولات پس از آن رخ میدهد که بامداد پنجشنبه هفتم خرداد گزارشهایی از شنیده شدن چند انفجار در شرق بندرعباس و فعال شدن پدافند هوایی در این شهر منتشر شد. مقامهای آمریکایی بعدا اعلام کردند ارتش ایالات متحده در عملیاتی که آن را «دفاعی» توصیف کردند، چند پهپاد ایرانی را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون و یک سایت نظامی مرتبط با کنترل و پرتاب پهپادها در بندرعباس را هدف قرار داده است.
آمریکا تاکید کرده بود این عملیات در واکنش به تهدید علیه نیروهای آمریکایی و تردد تجاری در تنگه هرمز انجام شده است.
در همین رابطه، خبرگزاری تسنیم، وابسته به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، به نقل از یک منبع نظامی نامشخص اعلام کرده بود نیروهای آمریکایی پس از آنکه سپاه پاسداران با یک «نفتکش آمریکایی که قصد عبور از تنگه هرمز را داشت» مقابله کرد، مناطقی در اطراف بندرعباس را هدف قرار دادهاند.
ساعاتی بعد، شبکه خبر وابسته به صدا و سیمای جمهوری اسلامی به نقل از «یک مقام آگاه نظامی» خبر داد که «ساعت ۳۵ دقیقه بامداد امروز، ۴ فروند شناور بدون هماهنگی با نیروهای امنیتی تنگه هرمز، قصد عبور از تنگه و ورود به خلیج فارس را داشتند، به آنها اخطار داده شد، به دنبال بی اعتنایی، شلیک اخطار به سمت آنان صورت گرفت و آنها را وادار به بازگشت کرد.»
یک مقام آمریکایی در گفتوگو با سیبیاس این عملیات را «دفاعی» توصیف کرده و گفته بود حمله علیه یک سایت نظامی انجام شده که تهدیدی برای نیروهای آمریکایی و مسیرهای تجاری در تنگه هرمز بوده است. او در عین حال تاکید کرد آتشبس میان حکومت ایران و آمریکا همچنان برقرار است.
این نهاد که بهتازگی از سوی جمهوری اسلامی تاسیس شده، مسئول هماهنگی، صدور مجوز عبور و تعیین مقررات تردد کشتیها در تنگه هرمز معرفی شده و تهران در هفتههای اخیر تلاش کرده از طریق آن کنترل بیشتری بر عبور و مرور دریایی اعمال کند.
تحریم این نهاد پس از آن اعلام شد که تام کاتن، سناتور جمهوریخواه آمریکا، دوم خرداد در نامهای به اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، خواستار اعمال تحریم علیه نهادهای مسئول دریافت هزینه عبور از تنگه هرمز، از جمله «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» مرتبط با سپاه پاسداران، شده بود.
کاتن همچنین خواستار تحریم هر شرکت خارجی شد که هزینههای عبور از تنگه هرمز را به جمهوری اسلامی پرداخت میکند یا در پردازش و تسهیل این پرداختها نقش دارد. او تاکید کرده بود آمریکا باید «همه بازیگرانی را که جمهوری اسلامی را توانمند میکنند» پاسخگو کند و از طرحی قانونی برای حمایت از این اقدامات خبر داده بود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا نیز چهارشنبه ششم خرداد در پاسخ به پرسشی درباره تنگه هرمز گفته بود این آبراه «برای همه باز خواهد بود» و «هیچکس آن را کنترل نخواهد کرد». او تاکید کرده بود آمریکا بر این مسیر آبی «نظارت» خواهد داشت و از آن مراقبت خواهد کرد، اما این آبها «بینالمللی» هستند.
ترامپ گفته بود جمهوری اسلامی «دوست دارد» تنگه هرمز را کنترل کند، اما چنین چیزی رخ نخواهد داد و این موضوع بخشی از مذاکرات جاری است.
حساب رسمی نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس ۳۱ اردیبهشت اعلام کرده بود جمهوری اسلامی محدوده نظارتی مدیریت تنگه هرمز را مشخص کرده و تردد در این محدوده تنها با هماهنگی و دریافت مجوز از این نهاد امکانپذیر است.
بر اساس اعلام این نهاد، محدوده نظارتی از «خط اتصال کوه مبارک در ایران و جنوب فجیره در امارات» در شرق تنگه تا «خط اتصال انتهای جزیره قشم و امالقوین» در غرب تنگه را شامل میشود و عبور بدون مجوز در این محدوده «غیرقانونی» تلقی خواهد شد.
براساس گزارشها، این نهاد در ۱۵ اردیبهشت و در جریان بحران تنگه هرمز تاسیس و خبرش در ۲۸ اردیبهشت از سوی شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی اعلام شد. مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کردهاند هدف از ایجاد آن، ساماندهی عبور کشتیها و هماهنگی مستقیم با سپاه پاسداران به عنوان «مسئول امنیت تنگه» است.
جمهوری اسلامی در ماه مارس نیز اعلام کرده بود کشتیها برای عبور ایمن از تنگه هرمز باید هزینه پرداخت کنند؛ تصمیمی که به گفته رسانهها در ایران «باعث سوءاستفاده برخی شبکههای کلاهبرداری و فروش اسناد جعلی ترانزیت» شده بود.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) اول مه [۱۱ اردیبهشت] هشدار داده بود هرگونه پرداخت به حکومت ایران برای عبور از تنگه هرمز، چه از سوی اشخاص آمریکایی و چه غیرآمریکایی، میتواند افراد و شرکتها را در معرض تحریم قرار دهد. این هشدار شامل پرداخت نقدی، ارز دیجیتال، انتقال غیرنقدی و حتی کمکهای خیریه به نهادهای مرتبط با جمهوری اسلامی میشود.
تحلیلگران صنعت کشتیرانی نیز هشدار دادهاند که پیروی از روند صدور مجوز نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس و پرداخت هزینههای ترانزیت، میتواند شرکتهای کشتیرانی را در معرض تحریمهای آمریکا قرار دهد.
ریچارد مید، تحلیلگر شرکت اطلاعات دریایی لویدز، به سیانان گفته بود به نظر میرسد این سیستم جدید برای «رسمیکردن اختیارات ایران بر ترانزیت از طریق تنگه هرمز» طراحی شده است.
