«رویا»؛ زن، دیوار و زندان
محمد عبدی
نویسنده و منتقد فیلم
«رویا»، ساخته مهناز محمدی، که به تازگی در سینماهای آلمان به اکران عمومی درآمده، تصویر روشنی است از احوال یک زن زندانی گرفتار در اوین.
نویسنده و منتقد فیلم
«رویا»، ساخته مهناز محمدی، که به تازگی در سینماهای آلمان به اکران عمومی درآمده، تصویر روشنی است از احوال یک زن زندانی گرفتار در اوین.
فیلم که از نظر زمانی به زندانها و شکنجههای پس از جنبش «زن، زندگی، آزادی» مربوط است، حالا پس از وقایع انقلاب اخیر ایران که به کشته شدن دهها هزار نفر و زندانی شدن افراد بسیار بیشتری انجامید، رنگ و بوی خاصی به خود میگیرد و از قید و بند زمان میگریزد.
محمدی که خود بارها بهوسیله نیروهای امنیتی دستگیر شده و ماهها در زندان انفرادی در اوین بوده است، این فیلم را حاصل تجربه شخصی خودش میداند. جایی که یک زن در یک سلول سه متر در سه متر نگهداری میشود و با توهین و تحقیر و شکنجه از او میخواهند که علیه خودش اعتراف کند.
فیلمساز شخصیت اصلی داستان را به معلمی تغییر داده که متهم است از شاگردانش خواسته تا روسریهای خود را بسوزانند.
فیلم اطلاعات بسیار اندکی درباره شخصیت اصلیاش به ما میدهد و سعی دارد در حالتی رویاگونه احوال یک زن زیرشکنجه را ترسیم کند. از این رو ۲۰ دقیقه اول فیلم - نقطه قوت آن - سکانس تکاندهندهای است در داخل زندان که به تمامی از نقطهنظر این زن روایت میشود و دوربین جای چشمهای او را میگیرد. زنی محبوس در سلول که چیز زیادی نمیبیند - چون چشمبند دارد - و تنها از طریق صداها تا حدی میفهمد که چه اتفاقاتی در اطراف او رخ میدهد و از این رو صدا به ابزاری بسیار مهم در طول فیلم بدل میشود که در مجموع بار بزرگی از فیلم را به دوش میکشد؛ حتی بیش از تصویر.
۲۰ دقیقه ابتدایی هر چند میتواند برای تماشاگر آزارنده باشد - چرا که تصویرها روشن و واضح نیستند و هنوز چیز زیادی درباره این شخصیت نمیدانیم - اما در نهایت به یک تجربه عینی از وضعیت یک زندانی تحت شکنجه بدل میشود که در آن تماشاگر خواهناخواه در رنج شخصیت اصلی شریک میشود.
حالا دیگر اهمیتی ندارد که این شخصیت را میشناسیم یا نه. فیلم از این نقطه میگریزد و از ما میخواهد که در یک تجربه تلخ شریک شویم. همان تجربهای که خود فیلمساز از سر گذرانده و حالا میخواهد با ما به اشتراک بگذارد.
او میگوید که تجربهاش در زندان اطلاعات سپاه در داخل اوین، دقیقا به همین شکل بوده و او در واقع به دلیل داشتن چشمبند، چیز زیادی درباره این زندان نمیداند. درست به مانند شخصیت اصلی فیلم که تنها با صداهایی ترسناک روبهروست.
از اینجاست که فیلم از تماشاگرش میخواهد به تخیل پناه ببرد و ساختار و دیوارها و آدمهای زندان را در ذهن خود بسازد. فیلمساز حتی از این طریق وضعیت شخصیت اصلی فیلمش را به همه افراد در بند در زندانهای ایران پیوند میزند: ما نمیدانیم که او کیست، چه کرده و حتی ظاهر فیزیکی و چهرهاش را نمیبینیم، گویی که هیچکدام از اینها اهمیتی ندارد و تنها در حال همذاتپنداری با بیشمار زندانیان مشابه در جمهوری اسلامی هستیم.
همین ترفند جسورانه در این ۲۰ دقیقه ابتدایی، میتواند فیلم را در ذهن تماشاگرش حک کند.
ادامه فیلم به قوت این شروع تکاندهنده نیست. زمانی که پس از این سکانس پر تنش، سرانجام چهره زن را میبینیم که برای مرخصی سه روزه، از زندان بیرون میآید.
اما ادامه روایت هم به یک روایت رئالیستی معمول - از جمله فیلم پیشین این فیلمساز با عنوان «پسر-مادر» - ارتباطی ندارد و این فضای پر تردید و پر رویا تا انتها ادامه پیدا میکند. جایی که مکانها و زمانهای مختلف در هم تنیده میشوند و در تمام طول فیلم این زن - با بازی ملیسا سوزن، بازیگر اهل ترکیه که در فیلم برنده نخل طلای نوری بیلگه جیلان، «خواب زمستانی»، درخشیده بود - کلمهای بر زبان نمیآورد تا عدم قطعیت در رفتار و گفتار اطرافیان او موکد شد، از فضای قبرستان و خواهر خودکشی کرده - که باز معلوم نیست به چه دلیل - تا گفتوگو با پدر مرده.
همه این فضاها و اتفاقات به شکلی به همان سکانس دیدنی ابتدایی باز میگردد: این که یک زن باید به هر قیمت و هر طریقی بهوسیله بازجویانش خرد شود و بین سالها زندانی شدن یا اعتراف تلویزیونی علیه خود، یکی را انتخاب کند.
فیلم به ما نمیگوید که شخصیت اصلیاش کدام را برمیگزیند.
حزب کارگر جمعه ۱۸ اردیبهشت در مناطقی که نتایج اولیه اعلام شد، بخش قابل توجهی از آرای خود را از دست داد؛ از جمله در پایگاههای سنتیاش در مناطق صنعتی سابق در مرکز و شمال انگلستان و همچنین در بخشهایی از لندن.
بیشترین سود را حزب راستگرای «ریفورم یو کی» (اصلاح بریتانیا) به رهبری نایجل فاراژ برد. حزبی که بیش از ۳۵۰ کرسی شوراهای محلی در انگلستان را به دست آورد و اکنون میتواند به اپوزیسیون اصلی در اسکاتلند و ولز در برابر حزب ملیگرای اسکاتلند و حزب پلاید کامری تبدیل شود.
رویترز نوشت نتایج اولیه نشان داد نظام سنتی دوحزبی بریتانیا در حال فروپاشی و تبدیل شدن به یک دموکراسی چندحزبی است. تحولی که به گفته تحلیلگران، یکی از بزرگترین دگرگونیهای سیاست بریتانیا در یک قرن گذشته به شمار میرود.
جان کرتیس، از شناختهشدهترین کارشناسان افکارسنجی در بریتانیا، گفت: «اوضاع تقریبا به همان اندازهای که برای حزب کارگر پیشبینی میشد بد بوده؛ یا حتی بدتر.»
فشار بر استارمر افزایش یافت
انتخابات ۱۳۶ شورای محلی در انگلستان، در کنار انتخابات پارلمانهای محلی اسکاتلند و ولز، مهمترین آزمون افکار عمومی پیش از انتخابات سراسری ۲۰۲۹ محسوب میشود.
برخی نمایندگان حزب کارگر هشدار دادهاند اگر این حزب در اسکاتلند عملکرد ضعیفی داشته باشد، قدرت را در ولز از دست بدهد و نتواند بخش زیادی از حدود ۲۵۰۰ کرسی تحت دفاع خود در انگلستان را حفظ کند، فشارها بر استارمر برای کنارهگیری یا دستکم تعیین جدول زمانی خروجش از قدرت افزایش خواهد یافت.
با این حال، متحدان استارمر به سرعت از او حمایت کردند و گفتند اکنون زمان مناسبی برای اقدام علیه نخستوزیر نیست.
جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، گفت آخرین چیزی که رایدهندگان میخواهند «آشوب احتمالی ناشی از رقابت در رهبری حزب» است.
او گفت: «فکر میکنم استارمر هنوز میتواند اوضاع را تغییر دهد.»
فروپاشی نظم سنتی
دو حزب سنتی کارگر و محافظهکار، بخشی از آرای خود را به حزب اصلاح بریتانیا و در سوی دیگر طیف سیاسی، به حزب سبز واگذار کردند.
همزمان انتظار میرود احزاب ملیگرا در اسکاتلند و ولز نیز پیروز شوند.
فاراژ، نتایج به دست آمده را «تغییری تاریخی در سیاست بریتانیا» توصیف کرد.
حزب کارگر در برخی از مهمترین حوزههای مورد توجه، تقریبا از صحنه حذف شد.
این حزب برای نخستین بار در حدود ۵۰ سال گذشته، کنترل شورای منطقه تیمساید در منچستر بزرگ را از دست داد؛ پس از آنکه حزب اصلاح بریتانیا هر ۱۴ کرسی تحت دفاع حزب کارگر را تصاحب کرد.
در ویگان، منطقهای معدنی که حزب کارگر بیش از نیمقرن آن را در اختیار داشت، این حزب هر ۲۰ کرسی خود را به حزب اصلاح بریتانیا واگذار کرد.
در سالفورد نیز حزب کارگر تنها سه کرسی از ۱۶ کرسی تحت دفاع خود را حفظ کرد.
ربکا لانگ بیلی، نماینده حزب کارگر از سالفورد، این نتایج را «ویرانکننده روحیه» توصیف کرد.
سقوط آرای احزاب سنتی
اگرچه دولتهای مستقر معمولا در انتخابات میاندورهای با افت محبوبیت مواجه میشوند، اما نظرسنجیها نشان میدهد حزب کارگر ممکن است بیشترین تعداد کرسی شوراهای محلی از زمان شکست سنگین دولت جان میجر، نخستوزیر محافظهکار بریتانیا، در سال ۱۹۹۵ را از دست بدهد. زمانی که دولت او درگیر رسواییهای مکرر فساد شد.
حزب اصلاح بریتانیا در نتایج اولیه ۳۳۵ کرسی شوراهای محلی در انگلستان را به دست آورد، در حالی که حزب کارگر ۲۴۷ کرسی و حزب محافظهکار ۱۲۷ کرسی از دست دادند.
قرار است بیشتر نتایج، از جمله انتخابات اسکاتلند و ولز، تا پایان روز جمعه اعلام شود.
تغییر مواضع و رسواییها؛ تضعیف جایگاه استارمر
استارمر، وکیل پیشین، در سال ۲۰۲۴ با یکی از بزرگترین اکثریتهای پارلمانی تاریخ معاصر بریتانیا به قدرت رسید؛ با این وعده که پس از سالها آشفتگی سیاسی، ثبات را به کشور بازگرداند.
اما دوران نخستوزیری او با مجموعهای از عقبنشینیهای سیاسی، تغییر مداوم مشاوران و انتصاب پیتر مندلسون بهعنوان سفیر بریتانیا در آمریکا همراه شد. فردی که تنها ۹ ماه پس از آغاز کارش، بهدلیل ارتباط با جفری اپستین، مجرم جنسی آمریکایی، برکنار شد.
استارمر تاکید کرد قصد دارد حزب کارگر را در انتخابات بعدی نیز رهبری کند.
او از این جهت موقعیت بهتری دارد که دو چهره مطرح برای جانشینی احتمالیاش - اندی برنهام، شهردار منچستر بزرگ، و آنجلا رینر، معاون پیشین نخستوزیر - هنوز در موقعیتی نیستند که بتوانند رقابتی جدی برای رهبری حزب آغاز کنند و دیگر رقبای احتمالی نیز فعلا تمایلی به اقدام در مقابل او ندارند.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۸ اردیبهشت نوشت بنیاد «اتحاد دموکراسیها» مستقر در دانمارک که سفارشدهنده این نظرسنجی بوده، اعلام کرد آمریکا همچنین پس از روسیه و اسرائیل، «بیش از هر کشور دیگری بهعنوان تهدیدی برای جهان معرفی شده» است.
این نظرسنجی جزییاتی درباره معیارهای ارزیابی ارائه نکرده، اما بنیاد یادشده میگوید هدفش «دفاع و پیشبرد ارزشهای دموکراتیک» است.
آندرس فوگ راسموسن، بنیانگذار این بنیاد و دبیرکل پیشین ناتو، گفت: «کاهش سریع جایگاه آمریکا در افکار عمومی جهان ناراحتکننده است، اما غافلگیرکننده نیست.»
او افزود: «سیاست خارجی آمریکا در ۱۸ ماه گذشته، از جمله روابط فراآتلانتیکی را زیر سوال برده، تعرفههای گسترده اعمال کرده و حتی متحدی در ناتو را به اشغال سرزمینی تهدید کرده است.»
فشار بر روابط فراآتلانتیکی
تعرفههای تجاری رییسجمهوری آمریکا، تهدیدهای مکرر او برای کنترل گرینلند - که از طریق دانمارک عضوی از ناتو محسوب میشود - کاهش کمکهای آمریکا به اوکراین، و همچنین جنگ آمریکا و اسرائیل با حکومت ایران و افزایش قیمت نفت، روابط دو سوی آتلانتیک را بهشدت متشنج کرده است.
ترامپ که از خودداری کشورهای اروپایی برای اعزام ناوهایشان به تنگه هرمز پس از آغاز جنگ هوایی علیه جمهوری اسلامی خشمگین شد، در فروردین ماه گفت خروج آمریکا از ناتو را مدنظر دارد. موضعی که به تضعیف بیشتر این ائتلاف منجر شد.
سقوط جایگاه آمریکا در افکار عمومی؟
شاخص «ادراک دموکراسی» که تصویر کشورها را در بازه منفی ۱۰۰ تا مثبت ۱۰۰ درصد ارزیابی میکند، نشان داد نگاه به آمریکا از مثبت ۲۲ درصد در دو سال پیش، به منفی ۱۶ درصد سقوط کرده است.
بر اساس این گزارش، آمریکا اکنون پایینتر از روسیه با منفی ۱۱ درصد و چین با مثبت هفت درصد قرار گرفته است.
این گزارش توضیحی درباره علت نگاه مثبت به چین ارائه نکرد.
شرکت افکارسنجی نیرا (Nira Data) این نظرسنجی را بین ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ تا اول اردیبهشت ۱۴۰۴ انجام داده است. بیش از ۹۴ هزار نفر در ۹۸ کشور در این نظرسنجی شرکت کردند و ارزیابی تصویر کشورها بر اساس نمونهای شامل ۴۶ هزار و ۶۰۰ نفر در ۸۵ کشور انجام شد.
این گزارش پیش از برگزاری «نشست دموکراسی کپنهاگ» منتشر شد که قرار است ۲۲ اردیبهشت برگزار شود.
