کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، اعلام کرد در تماس اخیر خود با دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، درباره مسائل نظامی و لجستیکی مرتبط با عبور کشتیها از تنگه هرمز گفتوگو کرده است.
استارمر که به منطقه خلیج فارس سفر کرده، جمعه ۲۱ فروردین گفت: «ما در حال شکلدهی به ائتلافی از کشورها هستیم... در حال کار بر روی یک طرح سیاسی و دیپلماتیک هستیم، و در عین حال تواناییهای نظامی و نحوه اجرای عملی انتقال کشتیها از تنگه را نیز بررسی میکنیم.»
او به تماس خود با ترامپ در شامگاه ۲۰ فروردین اشاره کرد و افزود محور این گفتوگو، رایزنیهای اخیر با کشورهای منطقه و «تدوین یک برنامه عملی برای عبور و مرور» در تنگه هرمز بوده است.
نخستوزیر بریتانیا جزییات بیشتری در این خصوص ارائه نکرد.
در هفتههای اخیر، اختلال در تردد شناورها در تنگه هرمز بهدلیل حملات جمهوری اسلامی موجب برهم خوردن جریان انرژی جهانی و افزایش قیمت نفت شده است.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی بامداد ۱۹ فروردین بر سر برقراری آتشبس موقت به توافق رسیدند و بر اساس گزارشها، بازگشایی تنگه هرمز یکی از شروط اصلی کاخ سفید برای توقف حملات به ایران بوده است.
با این حال، وضعیت در این آبراه حیاتی هنوز به وضعیت عادی بازنگشته است.
ترامپ بامداد ۲۱ فروردین با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال، از عملکرد جمهوری اسلامی در قبال تردد نفتکشها در تنگه هرمز انتقاد کرد و آن را «ضعیف و بیشرمانه» خواند.
رییسجمهوری آمریکا اضافه کرد: «این چیزی نیست که ما بر سر آن توافق کردهایم.»
معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی مینگذاری در تنگه هرمز را تایید کرد
سعید خطیبزاده، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در مصاحبه با شبکه الجزیره اعلام کرد تنگه هرمز باز است، اما کشتیها «باید با نیروهای ایرانی هماهنگ کنند».
خطیبزاده ادامه داد: «همه شناورها حتی آمریکایی میتوانند مادامی که رفتار خصمانه نداشته باشند، از این تنگه عبور کنند. البته به سبب منطقه جنگی و ترتیباتی که ایران در جریان این جنگ و تهاجم علیه کشور در پیش گرفت، محدودیتهای فنی وجود دارد.»
او در پاسخ به پرسشی درباره اینکه منظور از «محدودیتهای فنی» همان مینگذاری است، گفت: «بله این را هم شامل میشود. البته ترتیبات دیگری نیز هست که ایران در دوره جنگ در پیش گرفت و هنوز هم در جریان است.»
این در حالی است که ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، پیشتر تهدید کرد عبور هرگونه نفتکش با مالکیت یا وابستگی به آمریکا و اسرائیل از تنگه هرمز «تا ابد» ممنوع خواهد بود.
رویترز: بخش عمده کشتیهای عبوری از تنگه هرمز با ایران در ارتباط بودهاند
خبرگزاری رویترز ۲۱ فروردین با استناد به دادههای جدید رهگیری دریایی گزارش داد طی ۲۴ ساعت گذشته، بخش عمده کشتیهای عبوری از تنگه هرمز با ایران در ارتباط بودهاند.
بر اساس تحلیلهای مستقل پلتفرمهای «کپلر» و «لویدز لیست اینتلیجنس»، در این بازه زمانی سه نفتکش از آبهای ایران خارج شدهاند؛ یک ابرنفتکش حامل نفت خام با ظرفیت دو میلیون بشکه، یک نفتکش سوخترسان و یک شناور کوچکتر حامل فرآوردههای نفتی.
رویترز افزود چهار کشتی فلهبر نیز در همین مدت در تنگه هرمز تردد کردهاند؛ از جمله یک شناور که پس از بارگیری محموله سنگآهن از ایران، راهی چین شده است.
روزنامه والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داد جمهوری اسلامی از نفتکشها میخواهد برای عبور از تنگه هرمز، به ازای هر بشکه نفت یک دلار عوارض ترانزیت پرداخت کنند و این مبلغ را بهصورت ارز دیجیتال بپردازند تا به این ترتیب، تحریمها و ردیابیها را دور بزند.
بر اساس جمعبندی خبرگزاری آناتولی که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، جمهوری اسلامی در این بازه زمانی ۴۱ روزه، دستکم با شش هزار و ۴۱۳ موشک و پهپاد، و همچنین در یک مورد با دو جنگنده، کشورهای امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت را هدف قرار داده است.
این در حالی است که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، خبر داد کارشناسان اوکراینی در چند کشور خاورمیانه، با استفاده از رهگیرها، پهپادهای ایرانی شاهد را سرنگون کردهاند: «نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.»
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
این حملات، بنا بر پایش و گردآوری دادههای رسمی از سوی آناتولی، تا ساعت ۲۱:۵۵ به وقت گرینویچ در روز پنجشنبه، در دو روز نخست آتشبس نیز ادامه یافت.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی، از ساعات اولیه بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین به وقت ایران، آتشبسی دو هفتهای را با میانجیگری پاکستان اعلام کردند. گامی برای دستیابی به توافقی گستردهتر بهمنظور پایان دادن به درگیری مسلحانهای که از ۹ اسفند (۲۸ فوریه)، با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و هزاران کشته و زخمی بر جای گذاشت.
بر اساس آمار ارائه شده، جمهوری اسلامی در روز نخست آتشبس در ۱۹ فروردین، ۱۴۱ موشک و پهپاد شلیک کرده است: به سمت امارات متحده عربی (۱۷ موشک و ۳۵ پهپاد)، عربستان سعودی (پنج موشک و ۹ پهپاد)، کویت (۲۸ پهپاد)، قطر (هفت موشک و تعدادی پهپاد) و بحرین (شش موشک و ۳۱ پهپاد).
۲۰ فروردین و در روز دوم آتشبس، جمهوری اسلامی، بحرین و کویت را با ۱۰ پهپاد هدف قرار داد؛ هفت پهپاد به سمت بحرین و دستکم سه پهپاد به سمت کویت.
با این حال، حکومت ایران ۲۱ فروردین هرگونه شلیک موشک یا پهپاد به کشورهای حوزه خلیج فارس از زمان آغاز آتشبس را رد کرد و گزارشهای رسانهای درباره حملات به تاسیسات منطقه را تکذیب کرد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد نیروهای مسلح حکومت ایران در طول آتشبس «هیچگونه عملیاتی علیه هیچ کشوری انجام ندادهاند» و تاکید کرد هرگونه حمله از سوی جمهوری اسلامی بهطور رسمی اعلام میشود و «اقدامات بینامونشان، به ایران تعلق ندارد».
آمار ۴۱ روزه حملات و رهگیریها
در طول ۴۱ روز از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی و پاسخهای تهران در منطقه خلیج فارس از ۹ اسفند، امارات بیشترین تعداد حملات را ثبت کرده است و پس از آن کویت، عربستان سعودی، بحرین، قطر و اردن قرار دارند؛ در حالی که عمان کمترین میزان تهاجم را گزارش کرده است.
وزارت دفاع امارات ۲۰ فروردین اعلام کرد از آغاز حملات ایران، در مجموع ۵۶۳ موشک - از جمله ۵۳۷ موشک بالستیک، به همراه ۲۶ موشک کروز - و دو هزار و ۲۵۶ پهپاد رهگیری شدهاند و در همین روز، حادثه جدیدی ثبت نشده است.
ارتش کویت نیز اعلام کرد پهپادها، تاسیسات حیاتی این کشور را هدف قرار دادهاند؛ یک روز پس از آن که گزارش شد از آغاز حملات حکومت ایران، ۳۶۹ موشک - شامل ۳۵۴ موشک بالستیک و ۱۵ موشک کروز - به همراه ۸۴۸ پهپاد، رهگیری شدهاند.
ریاض تا شامگاه ۲۰ فروردین آمار بهروزشدهای ارائه نکرده است، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع و شبکه دولتی «الاخباریه»، دستکم ۱۰۴ موشک و ۹۱۶ پهپاد در عربستان سعودی رهگیری شدهاند.
نیروی دفاعی بحرین اعلام کرد از آغاز حملات، ۱۹۴ موشک و ۵۱۵ پهپاد را رهگیری و منهدم کرده است و به هفت پهپاد جدید نیز اشاره کرد.
قطر آمار بهروزشدهای منتشر نکرده، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع این کشور، دستکم ۲۲۷ موشک، ۱۱۱ پهپاد و دو جنگنده، این کشور را هدف قرار دادهاند.
بر اساس دادههای ارتش اردن که بهوسیله آناتولی گردآوری شده، ۲۹۱ موشک و پهپاد، از آغاز جنگ این کشور را هدف قرار دادهاند.
عمان نیز آماری رسمی منتشر نکرده، اما بر اساس دادههای خبرگزاری عمان، دستکم ۱۹ پهپاد این کشور را هدف قرار دادهاند.
تشدید تنشها و چشمانداز مذاکرات
تنشها در منطقه از زمانی شدت گرفت که آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند حمله مشترکی را علیه جمهوری اسلامی آغاز کردند که به کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور وقت ایران، انجامید.
تهران نیز در پاسخ، حملاتی موشکی و پهپادی علیه اسرائیل، اردن، عراق و کشورهای حوزه خلیج فارس میزبان نیروهای آمریکایی انجام داد و همچنین عبور کشتیها را از تنگه هرمز محدود کرد که این محدودیتها همچنان برقرار است.
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
او ۲۴ اسفند گفت روسیه پهپادهای شاهد را در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد تا از آنها علیه ایالات متحده و اسرائیل استفاده شود.
زلنسکی بهتازگی در اظهاراتی به خبرنگاران که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، اعلام کرد نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.
به گفته رییسجمهوری اوکراین، نیروهای این کشور در عملیاتهای دفاعی مشارکت داشته و از پهپادهای رهگیر ساخت اوکراین استفاده کردهاند. پهپادهایی که در مقابله با پهپادهای شاهد طراحیشده بهوسیله جمهوری اسلامی که روسیه برای حمله به خاک اوکراین به کار میبَرَد، کارایی خود را نشان دادهاند.
پهپادهای شاهد نخستین بار در مقیاس گسترده در جریان جنگ روسیه علیه اوکراین به کار گرفته شدند. این پهپاد در مقایسه با موشکهای گرانقیمت، بسیار ارزانتر است.
زلنسکی درباره حضور نیروهایش در کشورهای منطقه گفت: «این یک ماموریت آموزشی یا تمرینی نبود، بلکه حمایتی برای ایجاد یک سامانه پدافند هوایی مدرن بود که بتواند در عمل بهطور واقعی کار کند.»
او مشخص نکرد که این عملیاتها در کدام کشورها انجام شده است، اما تاکید کرد نیروهای اوکراینی در چندین کشور حضور داشته و به تقویت سامانههای پدافند هوایی آنها کمک کردهاند.
رییسجمهوری اوکراین پیشتر نیز گفته بود ۲۲۸ کارشناس اوکراینی به منطقه اعزام شدهاند.
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی از ۹ اسفند، شماری از کشورهای منطقه را هدف قرار داد. حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
آذربایجان، امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عراق، عربستان سعودی، عمان، قبرس، قطر، کویت و لبنان، از جمله این کشورها هستند.
زلنسکی گفت که اوکراین برای حفاظت از زیرساختهای انرژی خود، سلاحهایی دریافت میکند: «همچنین نفت، گازوئیل و در برخی موارد ترتیبات مالی.»
او گفت: «ما به تقویت امنیت آنها کمک میکنیم و در مقابل، آنها به افزایش تابآوری کشور ما یاری میرسانند. این موضوع بسیار فراتر از دریافت پول صرف است.»
یک زن ایرانی در تهران در مقالهای که در یکی از روزنامههای استرالیا منتشر شد، توصیف کرده که اگرچه برخی شهروندان در ابتدا از حملات آمریکا استقبال کردند، اما اکنون بیم آن دارند که رژیم با سرکوبی شدیدتر از گذشته از این بحران خارج شود.
این زن که به دلایل امنیتی نامش فاش نشده، در روزنامه «دِ آسترلیَن»، یکی از مهمترین و اثرگذارترین روزنامههای سراسری استرالیا، وضعیت زندگی روزمره در تهران را پس از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در ماه اسفند شرح داده است؛ عملیاتی که به گفته او با انفجارهای شبانه، ایستهای بازرسی گسترده و قطع ارتباطات همراه بوده است.
او نوشته است: «در عمل، مردم عادی به سپر انسانی در یک فضای بهشدت نظامیشده تبدیل شدهاند» و افزوده که «حسی فراگیر از خشم، بدگمانی و فرسودگی بر جامعه حاکم شده است.»
به گفته این زن، اعدامهای گسترده معترضان در ماه ژانویه باعث شد که در روزهای ابتدایی حملات آمریکا و اسرائیل، برخی شهروندان از این حملات استقبال کنند. او نقل میکند که فرزندش گفته بود: «میگویند محل اقامت رهبر را زدهاند… همه بچهها فریاد میزدند و خوشحالی میکردند.»
او همچنین از صحنههایی یاد میکند که در آن، برخی شهروندان از کشته شدن علی خامنهای ابراز شادی کرده و شعار «مرگ بر دیکتاتور» در خیابانهای تهران شنیده میشد. به گفته او، «شاید برای اولین بار، به خودمان اجازه دادیم باور کنیم که رویای دیرینهمان در حال شکلگیری است.»
با این حال، این احساس خیلی زود جای خود را به واقعیتهای سخت زندگی روزمره داد. به گفته این زن، یکی از مهمترین چالشها قطع اینترنت و ارتباط با جهان خارج است که باعث افزایش عدم اطمینان شده است. او نوشته: «هیچکدام از نزدیکان ما تا کنون آسیب جسمی ندیدهاند، اما هیچ شبی آرام نیست.»
او تاکید کرده که نگرانی اصلی نهفقط خود جنگ، بلکه این احتمال است که در نهایت «رژیمی حتی اقتدارگراتر، سرکوبگرتر و خشنتر» بر سر کار باقی بماند.
به گفته او، حامیان سرسخت حکومت همچنان فعال هستند و هر شب با پخش تبلیغات از بلندگوها در خیابانها، روایت رسمی حکومت را ترویج میکنند. او همچنین به گسترش ایستهای بازرسی اشاره کرده و نوشته است که حرکت در سطح شهر محدود شده و جوانان بهطور مکرر متوقف و تلفنهایشان بررسی میشود.
این زن پس از اعلام آتشبس میان آمریکا و حکومت ایران گفته که بسیاری از مردم آن شب را در «اضطرابی عمیق» به صبح رساندند. او هشدار داده که اگر آتشبس بدون پاسخ به مطالبات مردم باشد، نه بهعنوان صلح، بلکه بهعنوان «رها شدن» تعبیر خواهد شد.
او در پایان تاکید کرده است که مردم همچنان امیدوارند: «ما منتظریم و به هر شکل ممکن تلاش میکنیم باور داشته باشیم که در نهایت، روشنایی بر این تاریکی غلبه خواهد کرد.»
مککارتی این سخنان را چهارشنبه، در جریان یک سخنرانی در مدرسه کندی دانشگاه هاروارد مطرح کرد و با تاکید بر نفوذ سیاسی ترامپ گفت که او نقش تعیینکنندهای در سرنوشت انتخاباتی جمهوریخواهان دارد و از توان بالایی در جذب منابع مالی برخوردار است. به گفته او، ترامپ عملاً نقشی مشابه «هماهنگکننده آرا» و «رییس مجلس» را نیز ایفا میکند و به همین دلیل، توازن قوا میان نهادهای حکومتی دچار تغییر شده است.
او با اشاره به قانون اساسی آمریکا افزود که قدرت کنگره - بهعنوان قوه مقننه - در حال حاضر تا حدی تضعیف شده، هرچند ممکن است در آینده دوباره احیا شود.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که در بحثهای داخلی در آمریکا عملکرد ترامپ در استفاده از اختیارات ریاستجمهوری با انتقادهای گستردهای روبهرو شده است. اقداماتی مانند اعمال تعرفه بر شرکای تجاری، کاهش مشاغل دولتی، تغییرات ساختاری در کاخ سفید و پیگرد مخالفان سیاسی از طریق وزارت دادگستری از جمله مواردی است که منتقدان به آن اشاره میکنند.
بر اساس یک نظرسنجی در ماه دسامبر، بیش از نیمی از آمریکاییها معتقدند ترامپ در استفاده از اختیارات خود زیادهروی کرده، در حالی که حدود یکسوم عملکرد او را مناسب ارزیابی کردهاند.
در حوزه سیاست خارجی نیز اختلافنظرها ادامه دارد. بسیاری از قانونگذاران، بهویژه دموکراتها، تاکید دارند که هرگونه اقدام نظامی در خارج از کشور نیازمند مجوز کنگره است. با این حال، ترامپ از عملیات نظامی در کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا دفاع کرده است؛ موضوعی که تلاشهای دموکراتها برای محدود کردن اختیارات جنگی رییسجمهوری را به دنبال داشته است.
در همین راستا، جمهوریخواهان مجلس نمایندگان اخیراً مانع تصویب قطعنامهای شدند که هدف آن محدود کردن توانایی ترامپ در انجام عملیات نظامی در ایران بود. این در حالی است که تلاشهای مشابه از ابتدای سال جاری، همزمان با عملیات نظامی در ونزوئلا و ایران، به نتیجه نرسیده است.
تنشها پس از آن افزایش یافت که ترامپ تهدید کرد در صورت عدم دستیابی به توافق صلح، «کل تمدن ایران نابود خواهد شد»؛ اظهاراتی که با واکنش تند دموکراتها و حتی درخواست برای برکناری او بر اساس متمم بیستوپنجم قانون اساسی همراه شد.
با وجود دستیابی به یک آتشبس موقت، حکومت ایران مدت کوتاهی بعد آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرد و کمتر از ۲۴ ساعت پس از بازگشایی، تنگه هرمز را دوباره بست؛ تحولی که نگرانیها درباره تداوم بیثباتی در منطقه را در بین برخی کشورها و گروههای سیاسی افزایش داده است.
بر اساس گزارشها، قرار است در پایان این هفته، نمایندگانی از جمهوری اسلامی در پاکستان با هیاتی از آمریکا دیدار و گفتوگو کنند. با این حال، جزئیات این مذاکرات هنوز روشن نیست و دو طرف روایتهای متفاوتی از محورهای مورد بحث ارائه کردهاند.
