وبسایت خبری اکسیوس در گزارشی نوشت که دونالد ترامپ به جنگی بزرگ با ایران نزدیک میشود. منابع آگاه به این رسانه گفتند حمله احتمالی آمریکا به جمهوری اسلامی و وقوع یک جنگ گسترده، میتواند «زودتر و در ابعادی بسیار فراتر از آنچه تصور میشود»، آغاز شود.
بر اساس این گزارش که چهارشنبه ۲۹ بهمن منتشر شد، دو مقام اسرائیلی به اکسیوس گفتهاند دولت اسرائیل که خواهان «سناریویی حداکثری شامل تغییر حکومت» و هدف قرار دادن برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی است، خود را برای احتمال وقوع جنگ «ظرف چند روز آینده» آماده میکند.
این در حالی است که این وبسایت، ۲۸ بهمن از قول یک مقام آمریکایی نوشت مذاکرات ژنو با جمهوری اسلامی، «طبق انتظار» پیش رفت.
باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، در حساب کاربری شبکه اجتماعی ایکس خود نوشت: «یک مقام آمریکایی به من گفت در گفتوگوها با ایران پیشرفتهایی حاصل شد، اما هنوز جزییات زیادی باقی مانده که باید درباره آنها بحث شود. طرف ایرانی اعلام کرد طی دو هفته آینده با پیشنهادهای تفصیلی بازخواهد گشت تا برخی شکافهای موجود میان مواضع دو طرف را برطرف کند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز اعلام کرد که دو طرف بر سر «اصول راهنما» برای توافق احتمالی به اجماع کلی رسیدهاند؛ هرچند حق استفاده از انرژی هستهای «غیرقابل مذاکره» است.
اکسیوس ۲۹ بهمن به نقل از منابع مطلع گزارش داد هرگونه عملیات نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی احتمالا به شکل یک کارزار گسترده و چند هفتهای خواهد بود. عملیاتی که بیش از آنکه شبیه یک اقدام محدود و نقطهای باشد، به یک جنگ تمامعیار شباهت خواهد داشت.
به گفته این منابع، چنین عملیاتی به احتمال زیاد با مشارکت آمریکا و اسرائیل انجام میشود.
پیش از این وبسایت وار زون (The war zone)، وبسایتی تخصصی در زمینه صنایع دفاعی و امنیت ملی آمریکا، در گزارشی به استقرار نیروی نظامی عظیم آمریکا در نزدیکی ایران پرداخت و که چینش قطعات برای یک حمله احتمالی به ایران، مراحل نهایی خود را میگذراند.
شماری از دانشآموزان نیز از شهرهای اهواز، رشت و کرج، چهارشنبه ۲۹ بهمن به ایراناینترنشنال گفتند در همراهی با یادبود کشتهشدگان، لباسهای مشکی پوشیده و در کلاسهای درس، شمع روشن کردند.
همزمان، شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران گزارش داد در پی فراخوان این نهاد برای اعتصاب و گرامیداشت یاد دانشآموزان و معلمان جانباخته در اعتراضات اخیر، بسیاری از مدارس با عدم حضور دانشآموزان عملا تعطیل شدند.
این فراخوان با هدف گرامیداشت یاد جانباختگان و اعتراض به «نیمکتهای خالی» منتشر شده بود.
بنا بر پیامها و گزارشهایی که به رسانههای وابسته به شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان رسیده، از نخستین ساعات صبح ۲۹ بهمن، شمار زیادی از دانشآموزان از حضور در مدارس خودداری کردند.
بر اساس این گزارشها، مدارس متوسطه دوم در شهرهای اسلامشهر، بهارستان، پاکدشت، شهر ری و ورامین، بهدلیل عدم حضور دانشآموزان عملا تعطیل شدند.
در شهرک اندیشه نیز دانشآموزان مقطع متوسطه دوم در فازهای یک، دو و سه، همگام با این فراخوان و در پاسداشت یاد جانباختگان اعتراضات اخیر، در مدارس حاضر نشدند.
در مناطق ۱۰، ۱۱ و ۱۲ تهران نیز تعداد اندکی از دانشآموزان در مدارس حضور یافتند. وضعیتی که به تعطیلی عملی مدارس انجامید.
با این حال، در یکی از مدارس منطقه ۱۰ تهران، مسئولان حراست با حضور در مدرسه از مدیریت خواستند از طریق تماس با اولیای دانشآموزان، آنان را به حضور در مدرسه وادارند.
گزارشها حاکی است که با وجود این فشارها، دانشآموزان همچنان از حضور در کلاسها خودداری کردند.
همزمان، گزارشهایی از بندر انزلی نشان میدهد شمار زیادی از دانشآموزان، بهویژه در پایه دوازدهم، در مدارس حاضر نشدند.
در واکنش به این وضعیت، حراست اداره آموزش و پرورش این شهرستان از معاونان آموزشی خواسته است فهرست کامل دانشآموزان و معلمان غایب را به اداره ارسال کنند.
در گرگان نیز تعداد زیادی از دانشآموزان مقاطع متوسطه اول و دوم در مدارس حاضر نشدند.
همچنین بهدنبال عدم حضور بسیاری از معلمان متوسطه دوم، حراست اداره کل آموزش و پرورش این شهر با تهدید مدیران مدارس، خواستار ارائه فهرست کامل دانشآموزان و معلمان غایب شده است.
گزارشها از ایذه در استان خوزستان، بندرعباس در استان هرمزگان و جوانرود در استان کرمانشاه، نیز از تعطیلی عملی مدارس متوسطه دوم بهدلیل عدم حضور دانشآموزان حکایت کردند. تعطیلیهایی که نه با اعلام رسمی، بلکه با خالی ماندن کلاسها رقم خوردند.
از ۲۷ بهمن و همزمان با انتشار فراخوان شورای هماهنگی، مدیران مدارس در برخی استانها تحت فشار ادارات کل آموزش و پرورش قرار گرفتهاند تا با تهدید دانشآموزان و معلمان، مانع از تعطیلی مدارس شوند.
با این حال، گزارشهای میدانی نشان میدهند این فشارها در بسیاری از مناطق نتوانستند مانع همراهی دانشآموزان و معلمان با این فراخوان شوند. همراهیای که برای بسیاری، نه صرفا یک اعتصاب، بلکه ادای احترام به نیمکتهایی است که صاحبانشان دیگر در کلاس درس حضور ندارند.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران ۲۸ بهمن اعلام کرد در پی فراخوان این شورا برای اعتصاب در مدارس، دانشآموزان و معلمان با ارسال «سیل گستردهای» از پیامها تاکید کردند علاوه بر حاضر نشدن در مدارس در روز سهشنبه، روز چهارشنبه نیز مدارس را به تعطیلی خواهند کشید.
این شورا در بیانیهای با عنوان «برای نیمکتهای خالی، برای رویاهای ناتمام» که ۲۷ بهمن منتشر شد، ۲۹ بهمن را روز عزای عمومی و تعطیلی مدارس اعلام کرد. اقدامی که به معنای اعتصاب فرهنگیان در این روز و دعوت از خانوادهها برای نفرستادن دانشآموزان به مدرسه بود.
به گفته این تشکل صنفی، این تصمیم در واکنش به کشتهشدن بیش از ۲۳۰ کودک و نوجوان در اعتراضات دیماه گرفته شد.
در این بیانیه، علاوه بر دانشآموزان جانباخته، به معلمانی اشاره شده است که به گفته شورا، «تنها جرمشان فریاد زدن درد دانشآموز» بود و اکنون جای آنان نیز در کلاسها خالی است.
یورش امنیتیها به مدرسهای در لاهیجان
پویان خوشحال، روزنامهنگار، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از انتشار ویدیویی از شعار دادن دانشآموزان یک مدرسه در لاهیجان در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی، صبح ۲۹ بهمن نیروهای امنیتی به یک مدرسه در محدوده بیمارستان شفا یورش بردند.
به گفته او، دانشآموزان این مدرسه برای ساعتها مجبور به ایستادن در حیاط مدرسه شدند و خانوادهها از احتمال بازداشت فرزندانشان ابراز نگرانی کردند.
بر اساس این گزارش، تلفنهای همراه همه دانشآموزان از همان صبح بهوسیله مقامهای مدرسه ضبط شد.
همزمان با این تحولات، شماری از تشکلها و نهادهای مدنی حامی حقوق کودکان با صدور بیانیهای مشترک، نسبت به بازداشت کودکان و برخوردهای امنیتی با دانشآموزان هشدار دادند.
امضاکنندگان این بیانیه، بازداشت کودکان، تشکیل پرونده قضایی برای آنان، اخذ و پخش اعترافات اجباری تلویزیونی و هرگونه برخورد امنیتی با دانشآموزان را نقض آشکار کرامت انسانی و مغایر با تعهدات بینالمللی دولتها در قبال حقوق کودکان دانسته و محکوم کردند.
این تشکلها با استناد به پیماننامه جهانی حقوق کودک، تاکید کردند اصل «منافع عالیه کودک» و حق ذاتی حیات، بقا و رشد باید مبنای همه تصمیمها و اقدامات نسبت به افراد زیر ۱۸ سال باشد و بازداشت، اعمال فشار روانی، تهدید، پروندهسازی و انتشار اعترافات اجباری از کودکان، در تعارض مستقیم با این اصول و تعهد دولتها قرار دارد.
امضاکنندگان همچنین با اشاره به گزارشها درباره ورود نهادهای امنیتی و انتظامی به برخی مدارس، هشدار دادند این روند استقلال و امنیت فضای تعلیم و تربیت را مخدوش کرده و محیط آموزشی را از بستر رشد به میدان ترس بدل میسازد.
همزمان، تصاویر رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد دانشآموزان در مدارس، چهلم جاویدنامان ایران را با دیوارنویسی و انتشار تصاویر آنان گرامی داشتند.
کاظم (نام مستعار)، ۴۰ ساله و ساکن تهران که شغل آزاد دارد، یکی از کسانی است که در دو شب پنجشنبه ۱۸ و جمعه ۱۹ دیماه به عنوان بخشی از ماشين سرکوب در خیابانهای تهران حضور داشته است.
او که بهدلیل وابستگیهای خانودگی پیش از این با برخی نهادهای حکومتی در ارتباط بوده، میگوید در جریان یک اتفاق و به خاطر آنچه یک اشتباه بد میخواند، مدتی نسبتا طولانی در بازداشت اطلاعات سپاه پاسداران بوده و با قول همکاری آزاد شده است.
کاظم با ذکر تجربه دو شب خونین دیماه در تهران به عنوان «تجربهای هولناک»، با تاکید بر اینکه دستش به خون کسی آغشته نیست، میگوید بهدلیل همان تعهدی که برای آزادی خود داده و اینکه از او نقطه ضعف دارند، تحت فشار و تهدید جانی، ناچار است هر زمان سازمان اطلاعات سپاه اراده کند، با آنها همکاری کند.
آنچه این عضو دستگاه سرکوب روایت میکند، جزییاتی از شیوه تجهیز سرکوبگران و عملکرد آنان در تهران ارائه میدهد که رسانهها و نهادهای حقوق بشری در هفتههای اخیر کلیاتی از آن را گزارش کردهاند.
توزیع سلاح و مجوز آدمکشی
کاظم میگوید عصر چهارشنبه ۱۷ دیماه، زمانی که از سر کار به خانهاش برمیگشته، تماسی از رابط امنیتی دریافت میکند تا صبح پنجشنبه ساعت ۱۰ به پادگان ولیعصر سپاه پاسداران مراجعه کند.
او میگوید رابط امنیتی درباره اینکه دلیل این احضار چیست چیزی به او نگفته است: «من البته حدس زدم به فراخوان پهلوی برای ۱۸ و ۱۹ دی ماه ارتباط داشته باشد.»
مجموعه معاونت اطلاعات سپاه تهران بزرگ در این پادگان و ساختمانهای اقماری اطراف آن مستقر است و اعزام نیروهای امنیتی و لباسشخصی به شهر تهران از این نقطه مدیریت و هماهنگ میشود.
به گفته کاظم، صبح پنجشنبه شمار زیادی از افراد آنجا بودهاند که او چند نفر از آنها را پیشتر نیز در مناسبتهای مشابه دیده بوده: «غیر از چند نفر آشنا، دو تیپ آدم آنجا دیده میشد. شماری با ظاهر کارمندی و کاسب؛ احتمالا مثل من دستشان زیر ساطور اینها بود و شماری هم تیپ اراذل و اوباش بودند و همینها خیلی هم وحشیانه رفتار میکردند.»
کاظم میگوید آنها را که ۵۰ یا ۶۰ نفری میشدند به یک سالن بردند و یک مسئول اطلاعاتی درباره «احتمال آشوب در دو شب پیش رو» توضیحاتی داده و تاکید کرده که آنها در کنار سایر نیروهای عملکننده «به کنترل اغتشاشات» کمک میکنند.
به گفته او، پس از آن با توجه به اینکه شماری از افراد سابقه قبلی استفاده از سلاح نداشتهاند، آموزش کوتاه استفاده از اسلحه به آنها دادهاند و بین افراد بر حسب تجربه استفاده از سلاح، مجوزهایی از قبل آماده شده برای تحویل گرفتن و استفاده از کلاشنیکف و کلت کمری و گلوله، توزیع شده است.
کاظم میگوید مجوزی که به او داده شد، یک حکم ماموریت موقت بود که سربرگ «سپاه محمد رسولالله» را داشت و جانشین معاونت عملیات سپاه تهران بزرگ در قرارگاه «امام علی» آن را امضا کرده بود: «من یک سلاح از اسلحهخانه گرفتم و قرار شد ساعت پنج عصر به ناحیه مقاومت بسیج قدس در جنتآباد بروم تا آنجا مشغول شوم.»
بر اساس گزارشهای رسانهای و شواهد میدانی متعدد، علاوه بر نیروهای سپاهی، بسیجی و یگان ویژه، نیروهای لباسشخصی، نیروهای غیررسمی و اراذل و اوباش هم در سرکوب روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه حضور داشتهاند.
سازمان دیدهبان حقوق بشر هم پیشتر در گزارشی به نقل از شاهدان عینی خبر از شلیک بیمحابای نیروهای لباس شخصی داده است.
کشتار در صادقیه؛ دو الگوی شکار انسان
به گفته این مامور غیررسمی سرکوب، در بسیج جنتآباد، نیروهای زیادی از بسیجی و لباس شخصی جمع میشوند: «تقسیم افراد چند ساعتی طول کشید و برای هر گروهی یک محدوده را مشخص کردند، افراد دو به دو سوار موتورسیکلت شدند و شماری هم با تویوتای هایلوکس یا پژو عازم شدند. من هم با یکی دیگر سوار یک وسیله نقلیه شدیم و قبل از ساعت هشت در محدودهای بودیم که برای ما تعیین شده بود.»
صادقیه، منطقهای است که بر اساس گزارشهای متعدد رسانهها، ویدیوهای مردمی و منابع بیمارستانی که در یکی از گزارشهای عفو بینالملل به آن استناد شده، از مهمترین کانونهای درگیری و کشتار در آن دو شب بود.
کاظم میگوید او شب پنجشنبه و جمعه شب، دو الگوی تازه از کشتار مردم را دیده که در اعتراضات پیشین که او حضور داشته، سابقه نداشته است.
دو الگویی که او از آن به عنوان «شکار لیدرها و کمین مرگ» نام میبرد.
به گفته کاظم، شماری از «ماموران زبده» اطلاعات سپاه در میان جمعیت معترض نفوذ کرده و ظاهرا با آنها همراهی میکردند اما وظیفه اصلی آنان شناسایی لیدرها یا کسانی بوده که پیشگام بودند و اکثرا ظاهری «ورزیده و ورزشکاری» داشتند: «آنها پس از شناسایی هدف، در یک موقعیت مناسب از جمله در تاریکی خیابانهایی که چراغهای روشناییشان قطع شده بود، از فاصله نزدیک این افراد را از پشت سر با کلت میزدند یا در تماس با تکتیراندازهای مستقر در پشتبامهای اطراف، مشخصات ظاهری پوشش مثل رنگ و نوع لباس فرد را میدادند و آنها فرد موردنظر را هدف میگرفتند.»
نامها و تصاویر زیادی از ورزشکاران کشته شده در رشتههای مختلف در سطوح محلی، استانی و ملی منتشر شده که این شهادت نشان میدهد در چارچوب یک سیاست کشتار، هدف قرار گرفتهاند.
به گفته کاظم، دیگر الگوی کشتار در این دو شب خونین، راندن و هدایت جمعیت هراسان از صدای تیراندازی به کوچههای بنبست یا مکانهایی بوده که از قبل در کنترل نیروهای امنیتی بودند و منتظر شکار مردم: «این الگو به خصوص جمعه شب در منطقهای از تهران که من بودم، بارها تکرار شد. هدف کشتن بیشترین تعداد بود. آنجا قرار نبود کسی بازداشت شود، خیلیها در کمینگاهها افتادند و کشته شدند.»
ویدیوهای متعدد رسیده به ایراناینترنشنال و گزارشهای مستندی که در رسانهها از جمله در ایراناینترنشنال و خبرگزاری رویترز منتشر شدهاند یا عفو بینالملل راستیآزمایی کرده، استقرار تکتیراندازها روی پشتبامها (از جمله یک کلانتری) و شلیک به سر و بالاتنه معترضان را تایید میکنند.
بر اساس شهادت یک شاهد عینی در گفتوگو با ایراناینترنشنال، صبح یکشنبه ۲۱ دیماه، با وجود اینکه ماشینهای آبپاش شهرداری، خون را از خیابانها شسته بودند، اما هنوز رد خون در خیابان اشرفی اصفهانی در صادقیه بر خیابان و پیادهروها مانده بود: «در بخشی از پیادهرو همین خیابان، رد خونی جای پاهای کسی دیده میشد که به نظر میرسید در حال گریختن بوده است.»
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، در جلسهای اضطراری با حضور مقامات درمانی تهران که صبح ۱۹ دیماه برگزار شد، یکی از مسئولان عالیرتبه درمانی اعلام کرد که تجمیع آمار مراکز درمانی تهران تا آن لحظه نشان داده است دستکم ۱۸۰۰ نفر در جریان سرکوب انقلاب ملی ایرانیان در شامگاه ۱۸ دیماه کشته شدهاند.
تیر خلاص و قصابی کودکان
روایت کاظم از صحنههای مواجهه با مجروحان، تصویری هولناک از شیوه قتلعام مردم به وسیله ماموران سرکوب به دست میدهد.
او روایت میکند که در یکی از خیابانهای جنوب تهران، بالای سر معترضی رفته که مجروح شده و خون زیادی از او رفته بود: «التماس کرد که بچه کوچک دارم، نزن.»
کاظم میگوید به او گفته خودش را به مردن بزند تا به او تیر خلاص نزنند، اما دقایقی بعد شاهد بوده که: «یک موتورسیکلت کنار این مرد مجروح متوقف شد. مامور با پا لگدی به او زد و وقتی از زنده بودنش مطمئن شد، از فاصله نزدیک به سرش شلیک کرد.»
اما هولناکترین بخش روایت این مامور سرکوب، مربوط به کودکان است.
کاظم میگوید با توجه به برآوردی که از تعداد کودکان کشتهشده در دو شب سرکوب در صادقیه و منطقهای در جنوب تهران دارد، تخمین میزند دستکم ۲۰۰ کودک در آن دو شب در تهران کشته شدهاند.
او میگوید: «مثل اعتراضات ۱۴۰۱، اینجا هم از کامیونهای یخچالدار بستنی میهن استفاده شد. از آنها برای تخلیه و جابهجایی اجساد معترضان استفاده میشد. من خودم به بار کردن جسدها کمک کردم.»
اما مساله فقط کشتن مردم نبوده و ماموران کشتار حق غنیمت گرفتن هم برای خود قائل بودهاند.
کاظم میگوید: «داشتیم در یکی از مناطق تهران کشتهها را در یک کامیون میهن بار میزدیم، دیدم بغلدستی من قبل از اینکه یک دختربچه کشتهشده ۹ یا ۱۰ ساله را در کامیون بیندازد، گردنبند و گوشواره او را کند و در جیب گذاشت. با ترس نگاهش کردم، طوری نگاهم کرد که ترسیدم و گفتم حقت است برش داری. من چه کار دارم؟»
سازمان حقوق بشر ایران هم در گزارشی که ۱۴ بهمن منتشر کرد، با استناد به یک شاهد عینی در استان لرستان تایید کرد ماموران امنیتی پیکر کشتهشدگان را با کامیونهای یخچالدار بستنی میهن به حیاط یکی از بیمارستانها در این استان منتقل کردند.
ایراناینترنشنال با بستنی میهن تماس گرفت تا از آنها درباره استفاده از کامیونهای این شرکت برای جابهجایی پیکر جانباختهها در اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دیماه بپرسد و اینکه آنها این خبر را تایید می کنند یا نه، اما تا زمان انتشار این گزارش، پاسخی از این شرکت دریافت نکرد.
فرانس ۲۴ و عفو بینالملل-دفتر سوئیس، در گزارشهای خود استفاده از خودروهای حمل مواد غذایی و کانتینرها برای جابهجایی پیکر جانباختهها را تایید کردهاند.
آتشزدن اموال عمومی و حضور نیروهای خارجی
این نیروی میدانی سرکوب تایید میکند تا جای که او شاهدش بوده، آتش زدن بانکها و مساجد کار خود ماموران بوده است: «همه جا ابتدا تا جایی که میتوانستند آن مکان را پیش از سوزاندنش تخلیه میکردند. یک مورد را شخصا شاهد بودم که پیش از آتش زدن مسجد تاکید شد وسایل ارزشمند مسجد از آن خارج شود.»
کاظم همچنین حضور نیروهای حشد الشعبی در شب هجدهم در صادقیه را تایید میکند: «اکثریت مطلق نیروهای عملکننده، همین سپاهیها، لباسشخصیها، بسیجیها و امنیتیها بودند، اما من شب اول در صادقیه تعداد کمی نیروی حشد شعبی دیدم.»
او در ادامه میگوید در جاهایی که حضور داشته، نیروهای پلیس و حتی یگان ویژه در هر دو شب نقش کمتری در سرکوب و کشتار مردم داشتند: «به نظرم آنها خیلی برای کشتار در این سطح آماده نبودند.»
در گزارشهای رسانهای حضور محدود نیروهای حشد شعبی در برخی مناطق کشور در جریان سرکوب تایید شده است.
بر اساس آنچه ویدیوهای رسیده از ایران هم نشان میدهند، تخریب اموال عمومی بهدست نیروهای امنیتی انجام شده است. ویدیوهایی که شماری از رسانهها از جمله لوموند، آنها را راستیآزمایی کردهاند.
تجارت حکومت با پیکر جانباختهها
کاظم که به گفته خودش تا ساعات اولیه بامداد شنبه ۲۰ دیماه در منطقهای در جنوب تهران در جریان سرکوب حضور داشته، دوباره تاکید میکند کسی را نکشته و فقط تیر هوایی شلیک کرده است.
او میگوید که پیش از ظهر شنبه، سلاحش را به پادگان ولیعصر پس داده است و پس از آن دیگر نیازی به کمکش نبوده است.
کاظم اما تایید میکند که طبق شنیدههایش از کسانی که با او در ارتباط هستند، میزان پولی که از خانواده جانباختهها برای دریافت پیکر عزیزانشان طلب کردهاند، بر اساس «محل سکونت» و «میزان خسارات وارد شده در آن منطقه» محاسبه شده است: «از همه نتوانستهاند پول تیر بگیرند، اما از هر کسی گرفتهاند بر این اساس بوده که آن منطقه که فرد در آنجا کشتهشده، چقدر خسارت دیده است.»
ایراناینترنشنال در گزارشهای متعددی اخاذی مالی از خانواده جانباختهها برای تحویل پیکر عزیزان آنها را مستندسازی کرده است.
روایت این مامور سرکوب، یکی دیگر از قطعات پازلی است که نشان میدهد سرکوب خونین اعتراضات در ۱۸ و ۱۹ دیماه، نه صرفا یک واکنش خیابانی امنیتی به اعتراضات، که یک عملیات نظامی طراحیشده برای کشتار گسترده مردم معترض بود.
این سه مقام ایرانی گفتند جمهوری اسلامی در مذاکرات آمادگی خود را برای تعلیق غنیسازی اورانیوم به مدت سه تا پنج سال اعلام کرد و پس از آن، ایران به یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی در سطح غیرنظامی خواهد پیوست.
به گفته این مقامها، تهران همچنین پیشنهاد کرده است ذخایر اورانیوم خود را در داخل ایران و در حضور بازرسان بینالمللی رقیق کند و در مقابل، خواستار لغو تحریمهای مالی و بانکی آمریکا و پایان دادن به ممنوعیت فروش نفت خود شده است.
از سوی دیگر، هیات تحریریه والاستریت ژورنال در سرمقالهای نوشت جمهوری اسلامی میکوشد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا را به تکرار رویکرد باراک اوباما، رییسجمهوری اسبق ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی (در سال ۲۰۰۹) ترغیب کند. رویکردی که در آن، بهزعم این رسانه، سکوت در قبال سرکوب داخلی، در مقابل پیشبرد مذاکرات هستهای است.
به نوشته این روزنامه، گفتوگوهای اخیر در ژنو نشانهای از همین تلاش است؛ هرچند همزمان، افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه ابهامهایی درباره مسیر و مقصد نهایی واشینگتن ایجاد کرده است.
وبسایت وار زون (The war zone)، یک وبسایت تخصصی در زمینه صنایع دفاعی و امنیت ملی آمریکا، در گزارشی به استقرار نیروی نظامی عظیم ایالات متحده در نزدیکی ایران پرداخته و نتیجه گرفته است که چینش قطعات برای یک حمله احتمالی به ایران مراحل نهایی خود را میگذراند.
از سوی دیگر، راز زیمت، افسر پیشین اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل و رییس برنامه ایران در موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، با اشاره به مذاکرات تهران و واشینگتن، گفت احتمال حمله از احتمال دیپلماسی بیشتر است و ترامپ، صبر و تمایل لازم را برای پذیرش خواستههای نهایی تهران نخواهد داشت.
او افزود چشمانداز گفتوگوها را چندان مثبت ارزیابی نمیکند و نسبت به خوشبینی مطرحشده از سوی طرفها بدبین است.
زیمت گفت: «احتمال حمله از احتمال دیپلماسی بیشتر است. فکر نمیکنم ترامپ، صبر و تمایل لازم را برای موافقت با آنچه ایرانیها در نهایت میخواهند، داشته باشد.»
او همچنین درباره فضای حاکم بر ایران گفت: «من مطمئن نیستم که واقعا خوشبینی قابل توجهی در ایران وجود داشته باشد. حتی پیش از عملیات جنگ ۱۲ روزه از فضای خوشبینانه سخن میگفتند و بعد حمله را تجربه کردند. من کمتر تحت تاثیر این خوشبینی هستم، چون فکر میکنم در نهایت مشکل اساسی همچنان باقی است.»
چارچوبهایی که همچنان مبهم ماندهاند
سرمقاله والاستریت ژورنال با اشاره به اظهارات مقامهای ایرانی از جمله عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره «پیشرفت در مذاکرات»، تاکید کرد چارچوبهای مطرح شده همچنان مبهم است و تهران وعده ارائه پیشنهادهای تفصیلی در هفتههای آینده را داده است.
در مقابل، واشینگتن از تعیین «خطوط قرمز» سخن گفته، در حالی که همزمان گزارشهایی از تقویت قابل توجه توان هوایی آمریکا در منطقه منتشر شده است.
این نوشته، استدلال کرده است امتیاز اصلی مورد بحث، تعلیق موقت غنیسازی در برابر کاهش تحریمهاست. اقدامی که از نگاه والاستریت ژورنال میتواند به تقویت موقعیت داخلی و مالی حکومت ایران بینجامد.
سرمقاله این روزنامه در نهایت این فرض که میتوان تهدید هستهای را مهار کرد بیآنکه ساختار قدرت در ایران تغییر کند، زیر سوال برده است و ریشه چالش هستهای را در ماهیت ایدئولوژیک و امنیتی نظام سیاسی جمهوری اسلامی دانسته است.
همراهی اسرائیل با آمریکا
از سوی دیگر، پایگاه خبری والانیوز در اسرائیل خبر داد ارتش این کشور هماهنگی نزدیکی با فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و مقامهای پنتاگون در مورد آمادگی برای شکست مذاکرات ایالات متحده با جمهوری اسلامی و تشدید تنش دارد.
والانیوز با اشاره به رزمایش سپاه پاسداران در تنگه هرمز نوشت در نهادهای اسرائیل این فرض مطرح است که جمهوری اسلامی نیز برای احتمال فروپاشی گفتوگوها با آمریکا آماده میشود و در پوشش رزمایش نظامی، نیروهای خود را برای احتمال تشدید تنش، آماده میکند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۸ بهمن و همزمان با مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در ژنو، گزارش داد در جریان یک رزمایش دریایی، بخشی از تنگه هرمز برای ساعاتی بسته شده است.
این برای نخستین بار در بیش از سه دهه گذشته است که تهران از بستن حتی موقت تنگه هرمز خبر میدهد.
تسنیم به نقل از علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران نوشت برای انجام رزمایش، تردد در تنگه هرمز برای ساعاتی ممنوع شد و شناورها پشت تنگه هرمز ماندند.
تنگسیری در عین حال گفت: «تصمیم برای بستن تنگه هرمز با بزرگان نظام است و من بهعنوان یک سرباز میگویم که ما آمادهایم هر زمان که بزرگان ما گفتند، این کار را انجام دهیم.»
خبر بستن بخشی از تنگه هرمز در رسانههای جهان نیز بازتاب یافت و از جمله آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت اقدام کمسابقه ایران برای بستن موقت تنگه هرمز بهدلیل برگزاری رزمایش با آتش واقعی همزمان با برگزاری دور تازه گفتوگوهای غیرمستقیم میان مذاکرهکنندگان تهران و واشینگتن درباره برنامه هستهای مناقشهبرانگیز جمهوری اسلامی انجام شد.
در این گزارش گفته شده است که همزمان با آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حال بررسی گزینه حمله نظامی به جمهوری اسلامی است، سیل نیروها و تجهیزات نظامی همچنان به سوی منطقه جاری است.
براساس این گزارش، دادههای رهگیری پروازهای آنلاین نشان میدهد جنگندههای اف-۲۲ رپتور، اف-۱۶ فایتینگ فالکن، هواپیماهای هشدار زودهنگام ای-۳ سنتری و یک فروند هواپیمای جاسوسی یو-۲ «دراگون لیدی» یا در حال عبور از اقیانوس اطلس هستند یا بهتازگی وارد اروپا شدهاند.
افزون بر این، بهگفته یک مقام نیروی دریایی آمریکا، هفتمین ناوشکن هدایتشونده کلاس آرلی برک، یواساس پینکنی، نیز به حوزه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعزام شده است.
مشخص نیست ترامپ در نهایت دستور حمله خواهد داد یا نه، اما این دقیقاا همان جابهجاییهایی است که انتظار میرفت پیش از آغاز یک عملیات گسترده، چه دفاعی و چه تهاجمی، مشاهده شود.
هواپیماهای آمریکایی که بهسمت شرق حرکت میکنند، نشاندهنده فشردهترین مرحله از تقویت نیروها هستند؛ روندی که پس از تهدیدهای ترامپ علیه ایران بهدلیل برخورد شدید با معترضان ضدحکومتی آغاز شد.
مجموعه نیروهایی که اکنون در خاورمیانه در حال استقرار هستند، در کنار توانمندیهای نیروی هوایی اسرائیل با صدها جنگنده و همچنین پروازهای بمبافکنهای راهبردی نیروی هوایی آمریکا، برای یک عملیات بزرگ که میتواند هفتهها و نه فقط چند روز ادامه یابد، کافی بهنظر میرسد.
در این گزارش تاکید شده که انتظار میرود در روزهای آینده تجهیزات بیشتری نیز به منطقه فرستاده شود.
این تشدید استقرار نیروها و تجهیزات نظامی در حالی صورت میگیرد که دور تازهای از مذاکرات میان واشینگتن و تهران سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو برگزار شد و فعلا قرار بر این است گفتوگوهای بعدی برنامهریزی شود.
موج جدید جنگندهها و هواپیماهای پشتیبانی
دادههای رهگیری پروازها نشان میدهد دستکم ۱۲ فروند اف-۲۲ بامداد حدود ساعت پنج به وقت شرق آمریکا پایگاه هوایی لنگلی در ویرجینیا را ترک و بهسمت شرق حرکت کردهاند. مقصد نخست آنها به احتمال زیاد پایگاه لِیکنهیث در بریتانیاست؛ مرکز ترانزیتی مهم برای انتقال هواپیماها بین آمریکا و خاورمیانه. با این حال، سنتکام درباره جابهجایی هواپیماها، کشتیها و نیروها اظهار نظر نکرده است.
اف-۲۲ پیشرفتهترین جنگنده برتری هوایی آمریکا محسوب میشود، اما توان انهدام پدافند هوایی دشمن و حمله به اهداف زمینی را نیز دارد. این جنگندهها در عملیات «چکش نیمهشب» در خرداد ماه گذشته که تاسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد، نقش محافظتی برای بمبافکنهای بی-۲ ایفا کردند. چهار روز پیش از آن عملیات نیز اف-۲۲ها انتقالی مشابه از اقیانوس اطلس داشتند.
همزمان، بهنظر میرسد دستکم ۳۶ فروند اف-۱۶ نیز بهسمت خاورمیانه در حرکت باشند؛ از جمله ۱۲ فروند از پایگاه آویانو در ایتالیا، ۱۲ فروند از اشپانگدالم در آلمان و ۱۲ فروند از پایگاه گارد ملی مکاینتایر در کارولینای جنوبی. این جنگندهها میتوانند در نقش دفاع هوایی در برابر پهپادها و موشکها یا در نقش تهاجمی علیه اهداف زمینی بهکار گرفته شوند. شمار اف-۱۶های مستقر نیروی هوایی آمریکا در منطقه محدود است.
دو فروند هواپیمای آواکس ای-۳ سنتری نیز اندکی پس از ساعت ۱۰:۳۰ صبح به وقت محلی در پایگاه میلدنهال بریتانیا فرود آمدهاند. این هواپیماها با رادار پیشرفته و سامانههای ارتباطی خود نقشی کلیدی در مدیریت نبرد هوایی و رهگیری تهدیدهای ایرانی، بهویژه پهپادها و موشکهای کروز، ایفا میکنند.
دستکم یک فروند هواپیمای جاسوسی یو-۲ نیز در مسیر منطقه قرار دارد. یو-۲علاوه بر ماموریتهای شناسایی در ارتفاع بالا، میتواند بهعنوان حلقه ارتباطی میان اف-۲۲ها و اف-۳۵های رادارگریز عمل کند.
یک روز پیش از آن نیز ۱۸ فروند اف-۳۵ آ از پایگاه لیکنهیث بهسمت پایگاه موفق السلطی در اردن حرکت کردند؛ پایگاهی که به مرکز تجمع جنگندههای تاکتیکی آمریکا تبدیل شده است. اف-۳۵ها در عملیات «چکش نیمهشب» نقش اصلی را در سرکوب و انهدام پدافند هوایی ایران داشتند.
ازدحام در پایگاه اردن و ابهام سیاسی
پیشتر نیز جنگندههای اف-۳۵، اف-۱۵ئی استرایک ایگل، هواپیماهای جنگ الکترونیک ای/ای-۱۸جی گرولر و دیگر تجهیزات به پایگاه موفق السلطی منتقل شده بودند. این پایگاه اکنون میزبان پهپادهای امکیو-۹ ریپر، هواپیماهای عملیات ویژه امسی-۱۳۰ و سایر تجهیزات آمریکایی است و بهطور فزایندهای شلوغ شده است. این در حالی است که امان اعلام کرده حریم هواییاش برای حمله به ایران مورد استفاده قرار نخواهد گرفت.
محدود شدن استفاده از این پایگاه یا حریم هوایی اردن، توان آمریکا و متحدانش برای حمله به اهداف در ایران را کاهش میدهد، اما احتمالا تاثیری بر توان دفاعی در برابر حملات موشکی و پهپادی احتمالی ایران نخواهد داشت. برخی تحلیلگران احتمال میدهند موضع رسمی اردن بیشتر برای مصرف داخلی و جلوگیری از هدف قرار گرفتن در حملات تلافیجویانه ایران باشد.
آرایش دریایی آمریکا
با پیوستن ناوشکن پینکنی، نیروی دریایی آمریکا اکنون ۱۲ شناور رزمی سطحی در منطقه دارد؛ از جمله گروه رزمی ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن با سه ناوشکن کلاس آرلی برک، سه ناوشکن دیگر بهطور مستقل در منطقه سنتکام، دو ناوشکن در مدیترانه و سه کشتی رزمی ساحلی. زیردریاییهای هستهای نیز در منطقه حضور دارند، هرچند موقعیت آنها اعلام نمیشود.
گروه رزمی ناو هواپیمابر جرالد آر. فورد نیز اکنون در حوزه ناوگان ششم قرار دارد. این ناو که پیشتر در ماموریت بازداشت نیکلاس مادورو مشارکت داشت، بهسوی خاورمیانه حرکت کرده است. بیش از ۳۰ هزار نیروی آمریکایی نیز در پایگاههای مختلف منطقه مستقر هستند.
حضور دو ناو هواپیمابر—یکی با اف/ای-۱۸ سوپر هورنت و گرولر، و دیگری با اف-۳۵سی—در کنار ناوشکنهای مجهز به سامانه ایجیس، قدرت آتش متحرک و انعطاف عملیاتی قابل توجهی به برنامهریزان آمریکایی میدهد.
واکنش جمهوری اسلامی و رزمایش در تنگه هرمز
در مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرده تنگه هرمز را برای رزمایش با آتش واقعی بسته است؛ اقدامی که برای نخستین بار از زمان تهدیدهای نظامی ترامپ صورت میگیرد. این رزمایش با عنوان «کنترل هوشمند تنگه هرمز» شامل شلیک موشکهای کروز ضدکشتی و عملیات پهپادی و زیردریایی از سه جزیره ایرانی است.
آیتالله علی خامنهای نیز هشدار داد: «ناو البته دستگاه خطرناکی است اما خطرناکتر از آن، سلاحی است که میتواند ناو را به قعر دریا بفرستد.»
مذاکرات؛ پیشرفت مبهم
مذاکرات غیرمستقیم در سوییس با میانجیگری عمان با توافق بر سر «اصول راهنما» پایان یافت. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفت دو طرف توافق کردهاند پیشنویسهایی را مبادله کنند. با این حال، مقامات آمریکایی با احتیاط بیشتری از «پیشرفت» سخن گفتند و اعلام کردند ایران طی دو هفته پیشنهادهای دقیقتری ارائه خواهد داد.
در حالی که مذاکرات ادامه دارد، شکاف میان دو طرف همچنان عمیق است. ترامپ خواهان جلوگیری کامل از توان ایران برای دستیابی به سلاح هستهای است و تهران بر حق «غیرقابل مذاکره» خود برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای تاکید میکند.
نکته مهم این است که سه روز پیش از عملیات «چکش نیمهشب»، کاخ سفید نیز اعلام کرده بود ترامپ «ظرف دو هفته» درباره حمله تصمیم خواهد گرفت.
جمعبندی
اگرچه نیت نهایی ترامپ همچنان نامشخص است، اما موج تازه استقرار نیروهای هوایی و دریایی آمریکا، گزینههای نظامی او را بهطور چشمگیری افزایش داده و اعتبار تهدید حملهای گسترده و خسارتبار را تقویت کرده است؛ عاملی که میتواند در میز مذاکره نیز وزن سنگینی داشته باشد.
واقعیت این است که اکنون ترکیب نیروهایی در حال شکلگیری است که معمولا برای یک کارزار هوایی بزرگ علیه ایران انتظار میرود؛ بهویژه اگر اسرائیل نیز بخواهد با همه ظرفیت خود در آن نقشآفرینی کند.
در این گزارش آمده است همزمان با اینکه رییسجمهوری آمریکا در حال بررسی گزینه حمله نظامی به جمهوری اسلامی است، سیل نیروها و تجهیزات نظامی همچنان به سوی منطقه جاری است.
از سوی دیگر، نیویورکتایمز به نقل از سه مقام ایرانی مطلع از روند مذاکرات هستهای در ژنو گزارش داد جمهوری اسلامی با مطرح کردن مشوقهای مالی و فرصتهای سرمایهگذاری و تجارت با آمریکا، از جمله در بخشهای نفت و انرژی، در تلاش برای جلب نظر واشینگتن است.
این سه مقام ایرانی گفتند جمهوری اسلامی در مذاکرات آمادگی خود را برای تعلیق غنیسازی اورانیوم به مدت سه تا پنج سال اعلام کرد و پس از آن، ایران به یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی در سطح غیرنظامی خواهد پیوست.
در گزارش تازه اکسیوس درباره احتمال حمله نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی، آمده است که دامنه این عملیات میتواند «بسیار وسیعتر و با پیامدهایی حیاتیتر» برای حکومت ایران نسبت به جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ماه ژوئن گذشته باشد. جنگی که آمریکا در نهایت برای هدف قرار دادن تاسیسات هستهای زیرزمینی در ایران در نطنز، فردو و اصفهان، به آن پیوست.
بر پایه این گزارش، تعویق تصمیم نهایی درباره اقدام نظامی و استقرار همزمان حجم قابل توجهی از تجهیزات جنگی آمریکا در منطقه، سطح انتظارات از شکل و ابعاد عملیات احتمالی را در صورت شکست مذاکرات، افزایش داده است.
یکی از مشاوران ترامپ به اکسیوس گفته است: «رییس خسته شده است. برخی اطرافیانش او را از جنگ با ایران بر حذر میدارند، اما به نظر من ۹۰ درصد احتمال دارد طی چند هفته آینده، شاهد اقدام نظامی باشیم.»
