در حالیکه تنش میان تهران و واشینگتن افزایش یافته، یک منبع مطلع به ایراناینترنشنال گفته است علی لاریجانی تهدید کرده در صورت حمله آمریکا، سفارتهای آمریکا در عربستان، قطر و امارات هدف قرار میگیرند.
در ادامه تشدید تنشهای منطقهای، یک منبع مطلع در دولت مسعود پزشکیان به ایراناینترنشنال گفت لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، هفته گذشته با مقامهای کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی تماس گرفته و هشدار داده است در صورت حمله آمریکا به ایران، تهران سفارتخانههای ایالات متحده در این کشورها را هدف قرار خواهد داد.
پیش از این علی شمخانی، نماینده علی خامنهای در شورای عالی دفاع، اعلام کرده بود هر اقدام «خصمانهای» با پاسخ قاطع مواجه میشود. او تاکید کرده بود که پاسخ متناسب ایران میتواند شامل «هدف قرار دادن عمق اسرائیل» باشد و افزود دامنه رویارویی صرفاً به جغرافیای دریا محدود نخواهد ماند و تهران برای «سناریوهای گسترده و پیشرفتهتر» آمادگی کامل دارد.
در خبری دیگر، یک منبع غربی که در جریان نشستهای هماهنگی میان مقامهای آمریکایی و اسرائیلی قرار دارد، به ایراناینترنشنال گفت که در محافل تصمیمگیری در واشینگتن و اورشلیم، اقدام نظامی علیه ایران «عملا قطعی» تلقی میشود و اختلاف اصلی تنها بر سر زمان آغاز عملیات است.
به گفته این منبع که بهدلیل حساسیت موضوع و نداشتن اجازه نخواست نامش فاش شود، اکنون پرسش اصلی در جلسات این نیست که آیا حمله انجام میشود یا نه، بلکه این است که چه زمانی پنجره مناسب عملیاتی و سیاسی فراهم خواهد شد؛ پنجرهای که ممکن است طی چند روز آینده باز شود یا در بازهای چند هفتهای شکل بگیرد.
در تحولی دیگر، کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی در روسیه، از دیدار ولادیمیر پوتین با لاریجانی در کاخ کرملین خبر داد و گفت محور اصلی گفتوگوها «گسترش روابط دوجانبه، بهویژه روابط اقتصادی» و همچنین «مسائل مهم منطقهای و بینالمللی» بوده است. به گزارش کرملین، این دیدار در مسکو انجام شده و جلالی یادآور شد که لاریجانی پیشتر نیز پیام علی خامنهای را به پوتین منتقل کرده بود. پیش از این نیز رییسجمهوری روسیه از انتقال پیام اسرائیل به تهران خبر داده بود.
خبرگزاری آسوشیتدپرس جمعه ۱۰ بهمن، بر اساس تصاویر ماهوارهای شرکت «پلنت لبز» نوشت جمهوری اسلامی در سایتهای هستهای نطنز و اصفهان اقدام به احداث سقف بر روی ساختمانهای آسیبدیده کرده است. این ساختمانها در جریان جنگ ۱۲روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی هدف حملات هوایی اسرائیل و سپس آمریکا قرار گرفتند.
به گزارش آسوشیتدپرس این نخستین نشانه فعالیت عمده در این مراکز از زمان آن حملات است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پنجشنبه شب در مراسم نمایش مستندی درباره همسرش ملانیا به خبرنگاران گفت در دوره نخست ریاستجمهوری خود ارتش آمریکا را تقویت کرده و اکنون «گروهی از نیروهای ایالات متحده» به سمت ایران اعزام شدهاند. او ابراز امیدواری کرد که نیازی به استفاده از این نیروها نباشد.
ترامپ همچنین افزود آمریکا در حال حاضر «ناوگان بزرگ و قدرتمندی» را به سوی ایران اعزام کرده است و تاکید کرد: «اگر مجبور به استفاده از آنها نباشیم، عالی خواهد بود.»
تلاش برای پنهانسازی فعالیتها
سقفهای جدید امکان مشاهده مستقیم آنچه در داخل این ساختمانها میگذرد را از ماهوارهها سلب میکند؛ موضوعی که در شرایط فعلی تنها ابزار نظارتی جامعه بینالمللی بر وضعیت تاسیسات هستهای ایران به شمار میرود.
جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه اجازه دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سه سایت فردو، نطنز و اصفهان را نداده است.
کارشناسانی که این تصاویر را بررسی کردهاند، بازسازی کامل تاسیسات را محتمل نمیدانند. به گفته آندریا استریکر، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها در واشینگتن، این اقدامات احتمالا با هدف «بررسی این موضوع است که آیا داراییهای کلیدی، از جمله ذخایر محدود اورانیوم با غنای بالا، از حملات جان سالم به در بردهاند یا نه.»
استریکر افزود تهران میکوشد بدون آنکه اسرائیل یا آمریکا متوجه شوند، به هر آنچه از این مواد باقی مانده دسترسی پیدا کند.
اهمیت نطنز و اصفهان در برنامه هستهای
پیش از آغاز جنگ خرداد ماه، ایران دستکم سه سایت اصلی هستهای داشت. نطنز در حدود ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران قرار دارد و مرکز اصلی غنیسازی اورانیوم به شمار میرود.
بر اساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی جمهوری اسلامی در این مرکز اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکند؛ سطحی که فاصله فنی اندکی با غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای سلاح هستهای دارد.
تاسیسات اصفهان نیز بیشتر محل تولید گاز اورانیوم برای تزریق به سانتریفیوژهاست. سومین سایت، فردو، در ۹۵ کیلومتری جنوب غربی پایتخت در زیر کوه قرار دارد و در جریان حملات نیز هدف بمبافکنهای سنگرشکن بی۲ ایالات متحده قرار گرفت.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر اعلام کرده بود در سایت نطنز ساختمان اصلی در سطح زمین که با عنوان «کارخانه غنیسازی سوخت آزمایشی» شناخته میشد، در جریان حمله ۲۳ خرداد اسرائیل «از نظر عملیاتی» از کار افتاده و به سالنهای زیرزمینی محل استقرار آبشارهای سانتریفیوژ نیز «خسارت جدی» وارد آمده است.
تصاویر جدید نشان میدهد جمهوری اسلامی از آذر ماه ساخت سقف بر این ساختمان را آغاز و تا پایان همان ماه آن را تکمیل کرده است.
در اصفهان نیز ساخت سقفی مشابه در نزدیکی بخش شمالشرقی سایت در اوایل دی ماه پایان یافت. همزمان، تصاویر ماهوارهای نشان میدهد برخی تونلهای منتهی به کوه در نزدیکی این سایت با خاک پر شدهاند. اقدامی که به گفته کارشناسان برای کاهش آسیبپذیری در برابر حملات موشکی انجام میشود.
بر پایه تصاویر ماهوارهای، ایران به عملیات حفاری در منطقه «کوه کلنگ گزلا» در چند صد متری جنوب حصار پیرامونی مجتمع نطنز ادامه داده است؛ پروژهای که از سال ۲۰۲۳ آغاز شد. افزایش تودههای خاک ناشی از این حفاریها نشان میدهد این فعالیتها همچنان جریان دارد و ارزیابیها حاکی از آن است که تهران در حال احداث یک تاسیسات هستهای زیرزمینی جدید در این محل است.
بازسازی همزمان برنامه موشکی
گزارش آسوشیتدپرس همچنین به فعالیتهای تازه در مجتمع نظامی پارچین اشاره میکند؛ جایی که سایت موسوم به «طالقان ۲» پس از تخریب در حمله هوایی اسرائیل در مهر ۱۴۰۳ در حال بازسازی است.
به گفته موسسه علوم و امنیت بینالمللی، این مرکز پیشتر محل آزمایشهای انفجاری مرتبط با تحقیقات تسلیحات هستهای بوده است.
این موسسه سوم بهمن از ساخت یک «پوسته ضخیم بتنی» عظیم پیرامون تاسیسات طالقان ۲ در مجموعه نظامی پارچین خبر داد.
لوئیس اسمارت، تحلیلگر موسسه جینز، میگوید بازسازی در سایت طالقان ۲ «با سرعت بسیار بالا» در حال انجام است و هدف آن افزایش مقاومت در برابر نفوذ و بمباران است.
گزارشها از فعالیتهای پنهانی موشکی و هستهای جمهوری اسلامی در حالی منتشر میشود که مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۳۰ دی نسبت به نامعلوم بودن سرنوشت حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد متعلق به جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کرد هشدار داد ادامه این وضعیت در بلندمدت قابل پذیرش نیست.
آمریکا پیشتر با تکرار شروط سهگانه خود تاکید کرده بود جمهوری اسلامی باید برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل کنار بگذارد، نیروهای نیابتی خود را منحل کند و محدود شدن برنامه موشکیاش را بپذیرد.
به گفته این منبع که بهدلیل حساسیت موضوع و نداشتن اجازه نخواست نامش فاش شود، اکنون پرسش اصلی در جلسات این نیست که آیا حمله انجام میشود یا نه، بلکه این است که چه زمانی پنجره مناسب عملیاتی و سیاسی فراهم خواهد شد؛ پنجرهای که ممکن است طی چند روز آینده باز شود یا در بازهای چند هفتهای شکل بگیرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه ۱۰ بهمن بار دیگر اعلام کرد: «ناوگان عظیمی از نیروهای دریایی آمریکا بهسوی ایران در حال حرکت است و این ناوگان بزرگتر از ناوگانی است که برای ونزوئلا فرستاده شده بود.»
او افزود: «امیدواریم که با ایران به یک توافق برسیم. اگر به توافق برسیم، خوب است. اگر به توافق نرسیم، خواهیم دید چه میشود. اما شرایط هیجانانگیز خواهد بود.»
با این حال، این منبع غربی در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد که برخلاف دورههای قبل، منطق مطرحشده در این مرحله، دیگر بر «رسیدن به توافقی جدید با جمهوری اسلامی» استوار نیست.
همزمان با افزایش احتمال حمله آمریکا به ایران، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در سفر به ترکیه اعلام کرد تهران «هرگز» بر سر برنامه موشکی خود مذاکره نمیکند. برنامه موشکی حکومت ایران از موارد مورد نظر رییسجمهوری آمریکا برای مذاکره با تهران است.
عراقچی جمعه ۱۰ بهمن در نشست خبری مشترک با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در استانبول گفت «توانمندیهای دفاعی و قدرت موشکی» جمهوری اسلامی «ارکان صیانت از امنیت ملی» هستند و «به هیچ وجه موضوع مذاکره یا مصالحه نخواهند بود».
او از آمادگی حکومت ایران برای حضور در مذاکراتی «عادلانه و منصفانه» خبر داد و در عین حال افزود «گفتوگو در سایه تهدید از نظر ما مذاکره محسوب نمیشود» و جمهوری اسلامی در «مذاکرهای که نتایج آن پیش از آغاز دیکته شده باشد»، مشارکت نخواهد کرد.
عراقچی ادامه داد: «اگرچه تجربههای گذشته گویای فقدان صداقت و حسن نیت آمریکا در مذاکرات بوده، اما تهران همچنان آماده بازگشت به میز مذاکرات هستهای است.»
به گفته وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هنوز برنامهای برای دیدار و مذاکره با مقامات ایالات متحده در نظر گرفته نشده است.
آمریکا پیشتر با تکرار شروط سهگانه خود تاکید کرده بود جمهوری اسلامی باید برنامه هستهای و غنیسازی اورانیوم را بهطور کامل کنار بگذارد، نیروهای نیابتی خود را منحل کند و محدود شدن برنامه موشکیاش را بپذیرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشتم بهمن هشدار داد اگر جمهوری اسلامی حاضر به مذاکره و دستیابی به توافق نباشد، حمله بعدی به ایران «بسیار بدتر» از عملیات «چکش نیمهشب» در جنگ ۱۲ روزه خواهد بود.
به گفته این منبع غربی که با ایراناینترنشنال گفتوگو میکرد، در ارزیابیهای اخیر هدف اصلی وارد کردن ضربهای تعیینکننده برای تضعیف حداکثری و در نهایت فروپاشی ساختار حاکمیت در ایران عنوان شده است؛ سناریویی که به گفته او با آنچه ایران تاکنون تجربه کرده از نظر مقیاس و شدت قابل مقایسه نیست.
این منبع عملیات پیش رو را «بیسابقه» خواند و گفت: «این بار با حملهای روبهرو خواهیم بود که نمونهاش پیش از این وجود نداشته و دیده نشده است.»
به گفته این منبع، در گفتوگوهای مشترک آمریکا و اسرائیل این جمعبندی نیز مطرح شده که شرایط کنونی برای اقدام، متفاوت از گذشته است.
او گفت: «تصمیمگیران معتقدند وضعیت فعلی یک فرصت تکرارنشدنی ایجاد کرده و به همین دلیل، سطح آمادگی برای پذیرش ریسک، در قیاس با جنگ ۱۲ روزه، به شکل محسوسی افزایش یافته است.
این منبع افزود در جنگ ۱۲ روزه، هم واشینگتن و هم تلآویو از ورود به ریسکهای بزرگتر پرهیز کردند، اما اکنون نگاه غالب این است که باید از موقعیت موجود استفاده کرد.
این منبع همچنین گفت نقش اسرائیل میتواند ابعاد سناریو پیش رو را تغییر دهد. به گفته او، در صورت ورود مستقیم اسرائیل دامنه عملیات گستردهتر خواهد شد و در آن صورت، جنگ ۱۲ روزه در مقایسه با طرحهایی که اکنون روی میز قرار دارد، «بسیار کوچک» به نظر خواهد رسید.
او تاکید کرد که برنامهریزیهایی برای مشارکت مستقیم اسرائیل در حمله به جمهوری اسلامی انجام گرفته است.
بهگفته این منبع اسرائیل اکنون در وضعیت آمادهباش کامل قرار دارد و یکی از سناریوهای مورد نظر، استفاده از یک «جرقه» برای آغاز مرحله جدید است؛ از جمله لحظهای که جمهوری اسلامی حتی تلاش کند نخستین موشک را به سمت اسرائیل شلیک کند.
این منبع مطلع غربی افزود چنین اقدامی میتواند بهانه لازم برای شروع مرحلهای بسیار گستردهتر و ویرانگرتر از درگیری را فراهم کند.
او در پایان گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد: «تصمیم گرفته شده است. این اتفاق خواهد افتاد. تنها مساله، زمان آن است.»
این روزنامه، جمعه ۱۰ بهمن در مقالهای، با مقایسه سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان از سوی جمهوری اسلامی با کشتار «بابییار» در جنگ جهانی دوم، نوشت آنچه در ایران جریان دارد «جنگ» نیست بلکه کشتار سازمانیافته شهروندان غیرمسلح است. رخدادی که به نوشته این نشریه بریتانیایی با سکوت برخی از رسانههای جریان اصلی و انفعال دولت بریتانیا همراه شده است.
«بابییار» نام درهای در حومه شهر کییف است که نیروهای نازی در سال ۱۹۴۱ طی دو روز در آن بیش از ۳۳ هزار غیرنظامی یهودی را بهصورت دستهجمعی به قتل رساندند.
کشتار غیرنظامیان
تلگراف با اشاره به آمارهای منتشرشده از شمار قربانیان انقلاب ملی ایران نوشت به احتمال فراوان شمار شهروندانی که به دست جمهوری اسلامی کشته شدهاند، از تعداد غیرنظامیان کشتهشده در جنگ غزه بیشتر است یا بهزودی از آن عبور خواهد کرد.
او با رد مقایسه وضعیت سرکوب معترضان در ایران با جنگ غزه تاکید کرد که در غزه نبرد نظامی میان دو طرف درگیر جریان دارد، اما در ایران «هیچ نیروی رزمیای وجود ندارد» و قربانیان، شهروندانی هستند که تنها خواستار آزادیهای مدنیاند.
به نوشته این روزنامه، بحث درباره نسبت تلفات نظامیان به غیرنظامیان در ایران بیمعناست، زیرا «تمام قربانیان غیرنظامیاند».
روایتهایی از شکنجه و اعدام معترضان
در بخش دیگری از این گزارش، به گفتوگو با دو فعال ایرانی اشاره شده که روایتهایی «مستقیم از داخل ایران» ارائه دادهاند.
بر اساس این روایتهای «تکاندهنده»، پیکر کشتهشدگان تنها در قبال پرداخت مبالغ سنگین به خانوادهها تحویل داده میشود و در برخی موارد، رحم زنان کشتهشده پیش از تحویل پیکر خارج شده است تا آثار شکنجه و تجاوز جنسی پنهان بماند.
همچنین این روایتها از تزریق جیوه یا پتاسیم به زندانیان برای مرگ تدریجی و دردناک، شلیک مستقیم به کودکان خردسال و سالمندان و زدن تیر خلاص به مجروحان بر روی تختهای بیمارستان حکایت دارند.
تلگراف این موارد را نمونههایی از «کشتار عامدانه و سیستماتیک شهروندان غیرمسلح» توصیف میکند.
انتقاد از بیتوجهی رسانهها و دولت بریتانیا
این گزارش با انتقاد از رویکرد رسانههای جریان اصلی بریتانیا نوشت در حالی که جنگ غزه برای ماهها در صدر اخبار شبکههای خبری قرار داشت، سرکوب خونین اعتراضات در ایران بازتابی بسیار محدود داشته است.
به نوشته تلگراف، روزی که مجله تایم اعلام کرد شمار کشتهشدگان در ایران از ۳۰ هزار نفر عبور کرده، شبکههایی چون بیبیسی و اسکاینیوز هیچ گزارش برجستهای درباره این موضوع منتشر نکردند؛ در حالی که همین رسانهها نزدیک به دو سال پوشش گستردهای از جنگ غزه ارائه دادهاند.
این گزارش با انتقاد از سیاست دولت بریتانیا تاکید کرد با وجود آنکه اتحادیه اروپا سپاه پاسداران را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داده است، دولت بریتانیا همچنان از انجام چنین اقدامی خودداری میکند.
این روزنامه همچنین به ادامه فعالیت مراکز وابسته به جمهوری اسلامی در بریتانیا اشاره کرد و نوشت «مرکز فرماندهی» یا به تعبیر گزارش، «مرکز عصبی» آیتاللهها در منطقه مایدِویل لندن همچنان فعال است و به کانون تجمع و سازماندهی نیروهای طرفدار حکومت ایران تبدیل شده است.
به نوشته این روزنامه، تحریمهای لندن علیه تهران «ضعیف و بیاثر» بوده و حتی سفیر جمهوری اسلامی در بریتانیا نیز اخراج نشده است.
سکوت چهرههای مشهور
تلگراف از سکوت چهرههایی چون گری لینهکر، امل کلونی، داون فرنچ و برخی مقامهای بینالمللی از جمله آنتونیو گوترش انتقاد کرد و این رفتار را نشانه «استاندارد دوگانه» در دفاع از حقوق بشر دانست.
این گزارش همچنین با اشاره به راهپیمایی که قرار است در لندن و در حمایت از فلسطین برگزار شود نوشت این راهپیمایی از سوی «جرمی کوربین» تبلیغ میشود؛ فردی که به نوشته تلگراف پیشتر حقوقبگیر رسانه دولتی جمهوری اسلامی بوده است.
بر اساس گزارش جمعه ۱۰ بهمن وبسایت تخصصی اویشنیست، تصاویر تازهای که هشت بهمن در شبکههای اجتماعی منتشر شده، یک فروند بالگرد روسی «می-۲۸ انای» را در یک آشیانه در تهران نشان میدهد.
تحلیلگران حوزه اطلاعات منبعباز اعلام کردند این تصاویر به تاسیسات شرکت «پارس خدمات هوافضا» در تهران مربوط است. انتشار این تصاویر پس از گزارشهایی درباره پرواز چندین فروند هواپیمای ترابری نظامی «ایل-۷۶» روسیه به ایران صورت گرفت.
همزمان چند حساب کاربری فعال در حوزه نظامی در شبکه اجتماعی ایکس نیز با بازنشر تصاویر مشابه از احتمال انتقال بالگردهای تهاجمی «می-۲۸» روسیه به ایران خبر دادند. علاوه بر این، در ساعات گذشته وبسایتهایی داخلی، از جمله فرارو، نیز گزارشهایی در همین زمینه منتشر کردند.
بالگرد «می-۲۸» در یک آشیانه در تهران
در تصاویر منتشرشده، بالگرد «می-۲۸ انای» موسوم به «شکارچی شب» با استتار پیکسلی و بدون هیچگونه نشان رسمی نیروهای مسلح ایران روی بدنه آن دیده میشود. بهگزارش اویشنیست، این بالگرد بهصورت نیمه مونتاژشده به ایران منتقل شده و ملخهای اصلی آن جدا و دهانههای موتور پوشانده شدهاند؛ که احتمال انتقال آن با هواپیماهای ترابری سنگین روسی را تقویت میکند.
بهنوشته این وبسایت، هواپیماهای ترابری روسیه از فراز قفقاز و کشورهای گرجستان، ارمنستان و جمهوری آذربایجان عبور کردهاند. پیشتر گمانهزنیها از هدف پروازهای ترابری مرتبط با انتقال پهپادهای شاهد یا موشکهای تاکتیکی ساخت ایران بود، اما اکنون احتمال ارتباط آنها با انتقال بالگردهای «می-۲۸» نیز مطرح است.
آسانترین گزینه تسلیحاتی برای مسکو
اویشنیست نوشت در شرایطی که تحویل جنگندههای «سوخو-۳۵» به جمهوری اسلامی با موانع سیاسی و دیپلماتیک جدی روبهرو است، انتقال بالگردهای تهاجمی «می-۲۸ انای» سادهترین گزینه تسلیحاتی روسیه برای همکاری نظامی با تهران بهشمار میرود. این مدل، نسخه صادراتی «می-۲۸ ان» است که از سال ۲۰۰۹ وارد خدمت ارتش روسیه شد.
بر اساس این گزارش، هنوز مشخص نیست جمهوری اسلامی چه تعداد از این بالگردها را سفارش داده و چه تعداد از آنها تحویل شده است. همچنین روشن نیست این بالگردها در نهایت به نیروی هوایی ارتش، نیروی زمینی یا سپاه پاسداران واگذار خواهند شد.
انتشار این تصاویر در شرایطی صورت میگیرد که گروه ضربت ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» بهتازگی وارد حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، شده و منابع از اعزام تجهیزات نظامی بیشتر به خاورمیانه خبر میدهند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بار دیگر پنجشنبه شب در مراسم افتتاحیه مستندی درباره همسرش ملانیا به خبرنگاران گفت: «من در دوره اول ریاست جمهوریام ارتش را تقویت کردم و اکنون گروهی از ما (ارتش ایلات متحده) به جایی به نام ایران رفتهاند و امیدواریم که مجبور به استفاده از آن نشویم.»
او همچنین افزود: «ما در حال حاضر کشتیهای بسیار بزرگ و بسیار قدرتمند زیادی داریم که به سمت ایران در حرکت هستند و اگر مجبور به استفاده از آنها نباشیم، عالی خواهد بود.»
پیشینه توافق احتمالی تهران و مسکو
گمانهزنیها درباره خرید بالگردهای «می-۲۸» از روسیه نخستینبار دیماه ۱۴۰۱ مطرح شد؛ زمانی که یک اندیشکده مطالعات جنگ در آمریگا در گزارشی به نقل از خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، از طرح پیشنهادی برای تولید مشترک تسلیحات میان جمهوری اسلامی و روسیه خبر داد؛ طرحی که بالگردهای «می-۲۸» را نیز شامل میشد.
آبان ۱۴۰۲ نیز معاون وقت وزیر دفاع جمهوری اسلامی اعلام کرد برنامههایی برای ورود جنگندههای «سوخو-۳۵»، بالگردهای «می-۲۸» و هواپیماهای آموزشی «یاک-۱۳۰» به یگانهای رزمی ارتش نهایی شده است.
هواپیماهای آموزشی «یاک-۱۳۰» به ایران تحویل داده شد. با این حال، جنگندههای «سوخو-۳۵» تاکنون به ایران تحویل داده نشدند.
در صورت تایید تحویل این بالگردها، این اقدام بیش از آنکه تغییری محسوس در موازنه نظامی ایجاد کند، بهعنوان پیامی سیاسی از سوی مسکو به واشینگتن و تلآویو ارزیابی خواهد شد. این اقدام در فضای پرتنش کنونی خاورمیانه میتواند نگرانیها درباره گسترش همکاریهای نظامی تهران و مسکو را افزایش دهد.
بر اساس این بیانیه، اسکندر مومنی، وزیر کشور جمهوری اسلامی، بهدلیل نقش مستقیم در نظارت بر نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی تحریم شده است. به گفته وزارت خزانهداری، این نیروها در کشتار هزاران معترض مسالمتجو، بازداشتهای گسترده و ناپدیدسازیهای قهری نقش داشتهاند.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا همچنین بابک زنجانی، سرمایهدار متهم به دور زدن تحریمها و اختلاس میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی ایران را تحریم کرد. زنجانی که پیشتر از سوی جمهوری اسلامی به اعدام محکوم شده بود، پس از آزادی از زندان فعالیتهای مجرمانه اقتصادی خود را از سرگرفته و بهگفته مقامهای آمریکایی برای پولشویی و تامین مالی پروژههایی در حمایت از سپاه پاسداران و ساختارهای مالی جمهوری اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین برای نخستین بار دو صرافی دارایی دیجیتال ثبتشده در بریتانیا به نامهای Zedcex Exchange Ltd و Zedxion Exchange Ltd را نیز تحریم کرد.
براساس بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا، این صرافیها حجم بالایی از تراکنشهای مالی مرتبط با نهادهای وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را پردازش کردهاند. این اقدام نخستین مورد تحریم یک صرافی رمزارزی بهدلیل فعالیت در بخش مالی اقتصاد ایران محسوب میشود.
نقش نیروهای سرکوبگر در کشتار معترضان و قطع ارتباطات
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین چند فرمانده ارشد سپاه را که بر نیروهای سرکوبگر مسئول سرکوب خشونتبار مردم ایران نظارت دارند تحریم کرده است.
در این بیانیه از نقش سازمان اطلاعات سپاه پاسداران به ریاست مجید خادمی و همچنین فرماندهان سپاه در استانهای تهران، گیلان، همدان و کرمانشاه در سرکوب اعتراضات نام برده شده است.
بهگفته وزارت خزانهداری، در برخی مناطق اجساد کشتهشدگان در خیابانها، وانتها و کانتینرها نگهداری شده و خانوادهها برای تحویل پیکر عزیزانشان مجبور به پرداخت پول شدهاند.
براساس این بیانیه، سازمان اطلاعات سپاه پاسداران تحت رهبری مجید خادمی نقش محوری در سرکوب خشونتبار اعتراضات ایفا کرده و ستون فقرات کارزار حکومتی خشونت، بازداشتهای خودسرانه و ارعاب معترضان بوده است.
در بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا گفته شده است قربان محمد ولیزاده، فرمانده سپاه تهران، در یکی از مرگبارترین مناطق اعتراضات مسئولیت داشته است؛ جایی که کودکان نیز در میان کشتهشدگان بودهاند. شمار جانباختگان چنان بالا بوده که خدمات پزشکی محلی از کار افتاده و اجساد در خیابانها، وانتها و کانتینرها نگهداری شدهاند.
براساس این بیانیه، حسین زارع کمالی، فرمانده سپاه در استان همدان، در منطقهای فعالیت داشته که خانوادهها مجبور شدهاند قربانیان خود را بدون مراسم دفن کنند و نیروهای امنیتی برای تحویل اجساد درخواست پول کردهاند.
حمید دامغانی، فرمانده سپاه استان گیلان، مسئول برخی از بدترین جنایات رژیم بوده است؛ جایی که نیروهای امنیتی با شلیک مهمات جنگی به تجمعهای مسالمتآمیز صدها نفر را کشتهاند. در اوایل ژانویه، نیروهای سپاه دهها معترض غیرمسلح را که در حال فرار از آتشسوزی بازار رشت بودند هدف گلوله قرار دادند.
مهدی حاجیان، فرمانده نیروی انتظامی استان کرمانشاه، بر سرکوبی نظارت داشته که شامل کشتار جمعی و خشونت جنسی علیه معترضان بوده است.
در بیانیه وزارت خزانهداری ایالات متحده همچنین به قطع گسترده اینترنت و ارتباطات در ایران بهعنوان بخشی از سرکوب اعتراضات اشاره شده است.
وزارت خزانهداری آمریکا در تازهترین بیانیه خود تاکید کرده که همچنان از دسترسی مردم ایران به اینترنت آزاد حمایت میکند و مجوز عمومی موسوم به GL D-2 امکان ارائه خدمات ارتباطی و فناوری به شهروندان ایرانی را فراهم میکند.
موشهای فراری از کشتی در حال غرق
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در واکنش به این تحریمها گفت:«رژیم ایران بهجای ساختن کشوری شکوفا، آنچه از درآمدهای نفتی باقی مانده را صرف توسعه سلاحهای هستهای، موشکها و حمایت از گروههای تروریستی در سراسر جهان کرده است. رییسجمهوری ترامپ در کنار مردم ایران ایستاده و به خزانهداری دستور داده اعضای رژیم را تحریم کند.»
او افزود: «وزارت خزانهداری به هدف قرار دادن شبکههای ایرانی و نخبگان فاسدی که به بهای فقیر شدن مردم ایران ثروتاندوزی میکنند ادامه خواهد داد. این اقدام شامل تلاشهای رژیم برای سوءاستفاده از داراییهای دیجیتال برای دور زدن تحریمها و تأمین مالی عملیات سایبری مجرمانه نیز میشود.»
وزیر خزانهداری آمریکا گفت مقامات رژیم مانند موشهایی که کشتی در حال غرق را ترک میکنند، با وحشت در حال انتقال پولهای دزدیدهشده از مردم ایران به بانکها و موسسات مالی در سراسر جهان هستند اما وزارت خزانهداری قاطعانه با این اقدام مقابله خواهد کرد.»
به گفته وزارت خزانهداری، این تحریمها در چارچوب چند فرمان اجرایی از جمله فرمانهای مرتبط با نقض جدی حقوق بشر، مقابله با تروریسم و هدفگیری بخشهای مالی، نفتی و پتروشیمی ایران اعمال شده و بخشی از کارزار «فشار حداکثری» دولت آمریکا علیه شبکههای مالی پنهان جمهوری اسلامی است. تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۸۷۵ فرد، کشتی و هواپیما در این چارچوب تحریم شدهاند.
بر اساس مقررات تحریمها، تمامی داراییها و منافع افراد و نهادهای تحریمشده که در آمریکا قرار دارد یا تحت کنترل اشخاص آمریکایی است، مسدود خواهد شد. هرگونه معامله با این افراد یا نهادها بدون مجوز رسمی دفتر کنترل داراییهای خارجی ممنوع است و میتواند به مجازاتهای مدنی یا کیفری منجر شود.
در داخل ایران، لحن تهدیدآمیز مقامهای حکومتی ادامه دارد. کامران غضنفری، نماینده مجلس، به سایت دیدهبان ایران گفت در صورت هرگونه تعرض آمریکا، «تمام پایگاههای آمریکا در کشورهای اطراف» هدف قرار خواهد گرفت و آمریکاییها «تلفات و خسارات سنگینی» متحمل خواهند شد.
پیش از این در واکنش به قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا نیز لاریجانی ارتش کشورهای مشارکتکننده در این تصمیم را «تروریستی» خواند و هشدار داد عواقب این اقدام متوجه همان کشورها خواهد بود.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه دهم بهمن در نشست خبری مشترک با هاکان فیدان در استانبول اعلام کرد جمهوری اسلامی «همانطور که آماده مذاکرات است، آماده جنگ هم هست» و افزود سطح آمادگی تهران حتی نسبت به پیش از جنگ ۱۲روزه نیز افزایش یافته است.
پنجشنبه ۹ بهمن نیویورکتایمز گزارش داد که رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای اخیر با مجموعهای گستردهتر از گزینههای نظامی علیه حکومت ایران روبهرو شده است؛ گزینههایی که فراتر از طرحهایی است که او چند هفته پیش و در بحبوحه اعتراضات سراسری در ایران بررسی میکرد.
به گفته چند مقام آمریکایی، این سناریوها از وارد آوردن آسیب بیشتر به تاسیسات هستهای و موشکی ایران تا تضعیف یا حتی کنار زدن رهبر جمهوری اسلامی را دربر میگیرد.
