خبرگزاری رویترز به نقل از هشت منبع عراقی گزارش داد سپاه پاسداران هستههای مخفی جدیدی را در عراق ایجاد کرده تا حملاتی را علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، انجام دهند. به گفته این منابع، این گروهها خارج از ساختار شبهنظامیان شناختهشده فعالیت میکنند.
رویترز جمعه ۲۹ خرداد نوشت سپاه پاسداران برای جلوگیری از شناسایی شدن، شبکههای شبهنظامی در عراق را دور زده و گروههایی را ایجاد کرده که بهطور مستقیم به این نهاد نظامی گزارش میدهند.
بر اساس این گزارش، سه یا چهار هسته عملیاتی که هر یک از حدود ۱۰ نیروی نخبه شیعه عراقی تشکیل شدهاند، از ۳۱ فروردین تا ۲۷ اردیبهشت دستکم هفت حمله پهپادی را از مناطق بیابانی نزدیک شهرهای بصره و سماوه در جنوب عراق علیه اهدافی در کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی انجام دادند.
به گفته منابع رویترز که شامل دو مقام نظامی عراق، یک مقام امنیتی و پنج فرمانده محلی شبهنظامیان هستند، شماری از اعضای این هستهها از «مقاومت اسلامی عراق» جذب شدهاند، اما گروههای جدید خارج از ساختار فرماندهی این ائتلاف فعالیت میکنند و مستقیما به سپاه پاسداران گزارش میدهند.
پنج فرمانده شبهنظامی به رویترز گفتند تشکیل این هستهها که پیشتر گزارش نشده بود، نشاندهنده تغییر تاکتیکهای سپاه پاسداران است؛ تغییری که با هدف حفظ توانایی جمهوری اسلامی برای اعمال نفوذ نظامی در منطقه، در شرایط تضعیف گروههای نیابتی و کاهش منابع نظامی و اقتصادی تهران انجام شده است.
کاهش نقش نیروهای نیابتی سنتی
عراق یکی از ارکان اصلی «محور مقاومت» جمهوری اسلامی به شمار میرود و میزبان گروههای مسلح متعددی است که روابط نزدیکی با تهران دارند.
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، گروههایی که تحت عنوان «مقاومت اسلامی عراق» فعالیت میکنند، مسئولیت دهها حمله پهپادی و راکتی علیه اهداف آمریکایی در عراق را بر عهده گرفتهاند، اما هیچ بسیج گستردهای از نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در داخل عراق شکل نگرفته است.
چند گروه قدرتمند شیعه در عراق از سال گذشته اعلام کردهاند آماده کنار گذاشتن سلاح و تمرکز بر سیاست داخلی هستند؛ موضوعی که به گفته جاسم البهادلی، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، ممکن است سپاه پاسداران را به ایجاد گروههایی تحت کنترل مستقیم خود سوق داده باشد.
دو گروه «عصائب اهل الحق» و «گردانهای امام علی» ۱۲ خرداد اعلام کردند روند تحویل سلاحهای خود به دولت عراق را آغاز خواهند کرد.
البهادلی که از کارشناسان گروههای مسلح شیعه است، افزود گروههای جدید سپاه پاسداران «کوچکتر، ایدئولوژیکتر و تحت کنترل شدیدتری» هستند و این موضوع بازتابدهنده نیاز جمهوری اسلامی به حفظ منابع خود در شرایط فشار اقتصادی است.
حمایت از گروههای نیابتی در یادداشت تفاهم گنجانده نشده است
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۸ خرداد یادداشت تفاهمی را برای پایان دادن به جنگ امضا کردند و قرار است مذاکرات درباره موضوعاتی مانند آینده برنامه هستهای تهران در ادامه انجام شود.
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند حمایت تهران از «گروههای مقاومت» قابل مذاکره نیست و این موضوع در متن یادداشت تفاهم نیز مطرح نشده است.
در مقابل، وزارت خارجه آمریکا بار دیگر از دولت عراق خواست اقدامات فوری برای برچیدن «ابزارهای فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در عراق»، از جمله سپاه پاسداران و گروههای مسلح همسو با تهران، انجام دهد.
حملات به کویت، عربستان و امارات
سه منبع امنیتی عراقی به رویترز گفتند گروههای جدید که اغلب با نامهایی ناآشنا و حضور رسانهای محدود فعالیت میکنند، دستکم سه حمله پهپادی علیه کویت، دو حمله علیه عربستان سعودی و دو حمله علیه امارات انجام دادهاند.
به گفته این منابع، از جمله اهداف این حملات، پایگاه هوایی علی السالم در کویت، محل استقرار نیروهای آمریکایی و یک پایانه نظامی در فرودگاه بینالمللی این کشور بوده است.
بر اساس این گزارش، حملات علیه عربستان سعودی و امارات رهگیری شدهاند، اما اهداف نهایی آنها مشخص نیست و رویترز نیز نتوانسته این اطلاعات را بهطور مستقل تایید کند.
آزمونی جدید برای دولت عراق
مقامهای عراقی معتقدند سپاه پاسداران با ایجاد این هستهها در پی آن است که نقش خود را در حملات انکار کند، مسئولیت حملات را از دوش گروههای نیابتی اصلی بردارد و فشار آمریکا بر بغداد برای خلع سلاح آنها را کاهش دهد.
به گفته آنها، نیروهای امنیتی عراق اطلاعات محدودی درباره این گروهها در اختیار دارند و در حال شناسایی زنجیره فرماندهی آنها هستند.
به گزارش رویترز، اعضای این گروهها از نیروهای زبده متخصص در عملیات پهپادی و سامانههای ارتباطی تشکیل شدهاند.
رویترز افزود شبکه منطقهای جمهوری اسلامی که طی دههها با صرف میلیاردها دلار ایجاد شده بود، از زمان حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل بهشدت تضعیف شده است.
حملات اسرائیل به حماس و حزبالله، حملات آمریکا و بریتانیا به حوثیهای یمن و سقوط حکومت بشار اسد در آذر ۱۴۰۳ نیز به انزوای بیشتر حکومت ایران منجر شده است.
البهادلی گفت جمهوری اسلامی اکنون بهجای تکیه بر شبکهای گسترده از گروههای پرهزینه، به تعداد محدودی از نیروهای «رادیکالتر» متکی شده که با منابع مالی کمتر بر «وفاداری، امکان انکار نقش و اثرگذاری عملیاتی» تمرکز دارند.
رویترز نوشت این گروههای جدید نخستین آزمون مهم برای دولت جدید عراق به شمار میروند؛ دولتی که در اردیبهشتماه و پس از فشار آمریکا بر ائتلاف شیعه حاکم برای جلوگیری از بازگشت نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق و متحد نزدیک تهران، روی کار آمد.
بر اساس این گزارش، حملاتی که از خاک عراق انجام میشوند، میتوانند تلاشهای بغداد برای بازسازی روابط با کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس را که در سالهای اخیر رو به بهبود گذاشته بود، با خطر مواجه کنند.
کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی فروردینماه سفیران عراق را احضار کردند تا به این حملات اعتراض کنند.
مقامهای امنیتی عراق همچنین در حال بررسی ارتباط احتمالی این گروهها با حمله پهپادی ۲۷ اردیبهشت به نیروگاه هستهای براکه امارات هستند.
عربستان سعودی در آن زمان اعلام کرد سه پهپاد را که از عراق وارد حریم هوایی این کشور شده بودند، رهگیری کرد.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، این حملات را «اقداماتی مجرمانه» توصیف کرد و وعده داد با همکاری کشورهای حاشیه خلیج فارس تحقیقاتی مشترک انجام گیرد تا مشخص شود آیا از خاک عراق برای انجام این حملات استفاده شده است یا خیر.
خبرگزاری رویترز جمعه ۲۹ خرداد گزارش داد برنهام، شهردار حزب کارگر، با پیروزی در انتخابات یک کرسی پارلمانی در شمال انگلستان، مسیر را برای کنار زدن استارمر از قدرت هموار کرد. پیروزیای که میتواند دوره تازهای از بیثباتی سیاسی را در بریتانیا رقم بزند.
برنهام، شهردار منچستر بزرگ که به «پادشاه شمال» شهرت دارد، در حوزه انتخابیه میکرفیلد در شمال غرب انگلستان با کسب ۵۴.۸ درصد آرا پیروز شد. نامزد حزب اصلاح بریتانیا (رفرم یوکی) به رهبری نایجل فاراژ نیز با ۳۴.۵ درصد آرا در جایگاه دوم قرار گرفت.
این پیروزی در انتخاباتی که ممکن است مهمترین انتخابات محلی بریتانیا در بیش از شش دهه اخیر باشد، به این معناست که برنهام اکنون میتواند رقابت برای جانشینی استارمر را آغاز کند یا در آن مشارکت داشته باشد.
با این حال، پرسش اصلی این است که برنهام چه زمانی و چگونه این کار را انجام خواهد داد.
برنهام: این نتیجه میتواند یک نقطه عطف باشد
برنهام در سخنرانی پیروزی خود گفت این نتیجه میتواند «نقطه عطفی» در سیاست بریتانیا باشد و به حزبش هشدار داد که این «آخرین فرصت برای تغییر مسیر» است.
او گفت: «باید این پیام را بشنویم، باید به آن عمل کنیم و باید درست عمل کنیم. فرصت دومی در کار نخواهد بود.»
استارمر که گفته قصد کنارهگیری ندارد، به سرعت پیروزی برنهام را تبریک گفت و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رایدهندگان، کارزار امید و خوشبینی حزب کارگر را به جای تفرقه و نفرت انتخاب کردند.»
برنهام که سیاستمداری باسابقه است، از ملیسازی خدمات عمومی کلیدی حمایت کرده و آنچه را چهار دهه اقتصاد نئولیبرالی شکستخورده مینامد، مورد انتقاد قرار داده است.
او گفته که قصد دارد جای استارمر را بگیرد و سیاست بریتانیا را تغییر دهد.
نظرسنجیها نشان میدهد برنهام ۵۶ ساله، محبوبترین سیاستمدار حزب کارگر است و در صورتی که رقابت رهبری حزب به رای اعضا گذاشته شود، شانس پیروزی بالایی خواهد داشت.
در عین حال، برخی نمایندگان حزب کارگر امیدوارند استارمر برای جلوگیری از یک رقابت پرهزینه، داوطلبانه قدرت را واگذار کند.
چنین اتفاقی به معنای آن خواهد بود که بریتانیا ممکن است طی حدود یک دهه، هفتمین نخستوزیر خود را تجربه کند. بالاترین میزان جابهجایی در این مقام طی نزدیک به دو قرن گذشته.
به نوشته رویترز، به این ترتیب رایدهندگان رهبرانی را که نتوانستهاند سطح زندگی، خدمات عمومی و مقابله با مهاجرت غیرقانونی را بهبود دهند، تنبیه کردهاند.
فشار بر استارمر افزایش یافته است
دو سال پس از پیروزی قاطع حزب کارگر در انتخابات سراسری، استارمر ۶۳ ساله اکنون یکی از نامحبوبترین نخستوزیران بریتانیا از زمان آغاز ثبت نظرسنجیها به شمار میرود. مجموعهای از رسواییها، عقبنشینیهای سیاسی و اتهامهای مربوط به ناتوانی در تصمیمگیری، اجرای تغییراتی را که او وعده داده بود، مختل کردهاند.
حدود یکچهارم نمایندگان حزب کارگر پس از شکست سنگین این حزب در انتخابات محلی ماه گذشته، خواستار کنارهگیری استارمر شدند.
همچنین چند تن از همکاران ارشدش، از جمله وزیر دفاع و وزیر بهداشت، در اعتراض به رهبری او استعفا کردند.
استارمر که موضعی سرسختانه اتخاذ کرده، این هفته گفت در هر رقابتی برای رهبری حزب شرکت خواهد کرد و به اعضای حزب درباره «آشوب» احتمالی ناشی از یک انتخابات جنجالی برای رهبری، هشدار داد.
اما یکی از نمایندگان حزب کارگر که تا ساعات اولیه بامداد ۲۹ خرداد برای مشاهده نتایج انتخابات بیدار مانده بود، گفت ابعاد پیروزی برنهام نشان میدهد رفتن استارمر اجتنابناپذیر است.
او گفت: «کار تمام شده است.»
لیزا نندی، وزیر فرهنگ و از نزدیکترین متحدان برنهام، به خبرنگاران گفت انتظار دارد برنهام و استارمر به زودی با یکدیگر گفتوگو کنند.
نندی احتمال استعفای خود از کابینه را رد کرد، اما گفت نمیتواند از طرف دیگر وزیران سخن بگوید.
وس استریتینگ، وزیر پیشین بهداشت و یکی دیگر از رقبای اصلی استارمر، نیز این هفته گفت اگر نخستوزیر زمان کنارهگیری خود را اعلام نکند، به زودی رقابت برای رهبری حزب را به جریان خواهد انداخت.
برنهام نیز گفته است در هر رقابتی برای رسیدن به رهبری حزب، شرکت خواهد کرد.
بر اساس مقررات حزب کارگر، برای آغاز این رقابت لازم است ۲۰ درصد نمایندگان پارلمانی حزب، یعنی ۸۱ نماینده، حمایت خود را از یک نامزد واحد اعلام کنند.
برنهام در مسیر رقابت برای رهبری حزب
رویترز نوشت که برنهام در طول کارزار یکماهه خود مانند یک نخستوزیر در انتظار قدرت رفتار میکرد و بارها سیاستهای دولت احتمالی آینده خود را تشریح کرد.
با این حال، او ناچار شد به سرمایهگذاران نگران اطمینان دهد به قواعد سختگیرانه مالی پایبند خواهد ماند.
این موضوع پس از آن مطرح شد که او سال گذشته گفته بود بریتانیا «گروگان بازار اوراق قرضه» شده است. اظهاراتی که به معنای حمایت او از افزایش استقراض دولت تعبیر شد.
او بعدا گفت این سخنان به اشتباه تفسیر شدهاند.
تاریخنگاران سیاسی میگویند انتخابات حوزه میکرفیلد میتواند مهمترین انتخابات تککرسی پارلمانی در بریتانیا از سال ۱۹۶۳ باشد. زمانی که الک داگلاس-هیوم، نخستوزیر وقت، که دارای کرسی موروثی در پارلمان بود، برای تثبیت موقعیت خود در مجلس عوام نامزد انتخابات شد.
برنهام در سخنرانی پیروزی خود نشان داد که قصد دارد با «رشد سیاستهای قطبیکننده و پوپولیستی» مقابله کند.
او گفت پیروزیاش فرصتی است تا بریتانیا «از مسیری که به سیاستی تفرقهافکن و تاریک منتهی میشود - از نوع آنچه در ایالات متحده میبینیم - فاصله بگیرد».
برنهام سپس به خبرنگاران گفت نخستین اقدامش به عنوان نماینده تازه انتخاب شده پارلمان، این خواهد بود که برود و یک لیوان آبجو بنوشد.
خبرگزاری رویترز جمعه ۲۹ خرداد گزارش داد این اعلام پس از آن صورت گرفت که یک سخنگوی کاخ سفید از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان ایرانی خبر داد.
کاخ سفید پیشتر دلیل این تصمیم ونس را پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات عنوان کرده بود.
ونس قرار بود ۲۹ خرداد با مذاکرهکنندگان ایرانی دیدار کند تا گفتوگوهایی را درباره اجرای مفاد یادداشت تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی با هدف پایان دادن به جنگ آغاز کند.
این مذاکرات قرار بود در پی امضای یادداشت تفاهمی برگزار شود که ۲۷ خرداد از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، امضا شد و چارچوب اولیه گفتوگوهای بعدی میان واشینگتن و تهران را تعیین کرده است.
جمهوری اسلامی و مساله حزبالله لبنان
همزمان، وبسایت اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد موضع تهران درباره نقض آتشبس در لبنان از سوی اسرائیل، ممکن است یکی از دلایل برگزار نشدن مذاکرات برنامهریزیشده جمعه باشد.
اکسیوس نوشت کاخ سفید بهطور رسمی دلیل به تعویق افتادن سفر ونس را «ملاحظات لجستیکی» عنوان کرده، اما نشانههایی وجود دارد که وضعیت شکننده آتشبس در لبنان نیز در این تصمیم نقش داشته است.
اکسیوس همچنین نوشت ساعاتی پیش از اعلام لغو سفر ونس، درگیریهای شدیدی میان ارتش اسرائیل و حزبالله در جنوب لبنان رخ داد. موضوعی که میتواند بر فضای مذاکرات برنامهریزیشده میان تهران و واشینگتن تاثیر گذاشته باشد.
از سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۸ خرداد در مطلبی نوشت در شرایط ادامه حملات اسرائیل در جنوب لبنان، «شروع مذاکرات برای سایر موضوعات» اشتباه است و به نظر میرسد علت «عدم تمایل» تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی برای برگزاری جلسه ۲۹ خرداد در ژنو همین موضوع باشد.
تسنیم افزود اگر یادداشت تفاهم اجرا نشود، گزینههایی از جمله تعلیق یا لغو مذاکرات بعدی، ایجاد دوباره «تنگناهای جدی» در تنگه هرمز و حتی پاسخ موشکی به اسرائیل روی میز جمهوری اسلامی خواهد بود.
شبکه المیادین، نزدیک به حزبالله لبنان، نیز پیشتر گزارش داده بود سفر هیات ایرانی به دلیل ادامه حملات اسرائیل به جنوب لبنان لغو شده است.
در همین حال، ونس ۲۸ خرداد گفت برنامهریزی برای این مذاکرات هنوز نهایی نشده و مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی ممکن است در هماهنگیهای فنی مربوط به سفر خود با چالشهایی مواجه باشند.
برگزار نشدن این مذاکرات، ابهامهایی را درباره مرحله بعدی گفتوگوهایی ایجاد کرده است که قرار بود نشست برگناشتوک نخستین گام آن باشد.
هنوز مشخص نیست برگزار نشدن این نشست به معنای توقف روند دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی است یا طرفها در حال بررسی زمان و مکان دیگری برای ادامه گفتوگوها هستند.
مقامهای دو طرف تاکنون درباره زمان احتمالی برگزاری نشست جایگزین اظهار نظر نکردهاند.
