معماری فریب؛ سیستم پروپاگاندای جمهوری اسلامی چگونه کار میکند؟
محسن صالحی
ایراناینترنشنال
سیستم پروپاگاندای جمهوری اسلامی ایران و در رأس آن صداوسیما، با تمام توان برای مقابله با انقلاب ملی ایرانیان به میدان آمده است.
ایراناینترنشنال
سیستم پروپاگاندای جمهوری اسلامی ایران و در رأس آن صداوسیما، با تمام توان برای مقابله با انقلاب ملی ایرانیان به میدان آمده است.
در روزهایی که رژیم با قطع گسترده اینترنت، صدای شهروند-خبرنگاران و رسانههای مستقل را در گلو خفه کرده، تلاش میکند با تکیه بر انحصار مطلق رسانهای، روایت خود را به افکار عمومی تحمیل کند. اما این ماشین تخریب ذهنی از چه تکنیکهایی بهره میبرد؟
۱. انحصار مطلق حکومتی و خفقان دیجیتال
نخستین فراخوان شاهزاده رضا پهلوی و حماسه شامگاه ۱۸ دی که با حضور میلیونی ایرانیان همراه بود، باعث شد رژیم از ترس گسترش اعتراضات، اینترنت را قطع کند.
در این فضا، جریان اطلاعرسانی داخل کشور به انحصار صداوسیما و خبرگزاریهای امنیتی مانند تسنیم و فارس درآمد.
هدف: ایجاد یک چرخه اطلاعاتی بسته که در آن هیچ روایتی جز روایت حکومت اجازه حیات ندارد.
۲. لولوخورخورهسازی؛ فرافکنی سیستماتیک
«تروریستهای مسلح وابسته به آمریکا و اسرائیل» پرتکرارترین کلمات این روزهای پروپاگاندای جمهوری اسلامی است. هر سیستم تبلیغاتی برای بقا به یک «دشمن خارجی» نیاز دارد تا ناکامی و ناکارآمدیهای ساختاری، فساد و خشم عمومی را به عوامل بیرونی نسبت دهد.
رژیم با هیولاسازی از قدرتهای جهانی، تلاش میکند اعتراضات معیشتی، اجتماعی و سیاسی مردم را از محتوا تهی کرده و آن را به پروژههای امنیتی بیگانه تقلیل دهد و از پاسخگویی در قبال مطالبات ملی شانه خالی کند.
۳. گروگانگیری احساسات مذهبی
دستگاه تبلیغاتی رژیم برای تهییج بدنه وفادار و مذهبی خود، بهطور مداوم سناریوی «هتک حرمت» را بازنشر میکند. اتهاماتی نظیر آتش زدن مساجد یا توهین به قرآن، با هدف تحریک «غیرت دینی» جامعه هدف مطرح میشود.
این در حالی است که پیشینه این حکومت در انجام «عملیات فریب» (False Flag) نشان میدهد این آتشسوزیها حتی میتواند بهدست نیروهای نفوذی خود رژیم برای بدنام کردن معترضان و ایجاد شکاف میان اقشار مختلف مردم سازماندهی شده باشد.
۴. چهرهزدایی انسانی از معترضان (Dehumanization)
برای مشروعیت بخشیدن به سرکوب خشن، پروپاگاندا باید چهرهای غیرانسانی از معترضان بسازد. با انتشار گزارشهای جعلی مبنی بر اینکه معترضان کودکان بیگناهی چون «رومینا» را کشتهاند یا مأموران را زنده زنده سوزاندهاند، قصد دارند ماهیت مدنی و آزادیخواهانه جنبش را به «تروریسم وحشیانه» تغییر دهند.
این تاکتیک با هدف ایجاد وحشت در دل طبقه متوسط و توجیه شلیک مستقیم به جوانان در خیابان طراحی شده است.
۵. مهندسی ضد تظاهرات؛ نمایش مشروعیت
رژیم برای بازسازی روحیه نیروهای خود، «راهپیماییهای فرمایشی» سازماندهی میکند.
این تجمعات که با جابهجایی اتوبوسی کارمندان، نظامیها و جیرهبگیران صورت میگیرد، صرفا برای تولید «سند تصویری» بهمنظور مصرف بینالمللی و فریب افکار عمومی جهان است.
نمایشی از رضایت مصنوعی که هیچ پیوندی با واقعیت کف خیابان ندارد.
۶. قطبیسازی احساسی؛ دوگانه حق و باطل
پروپاگاندای رژیم، جهان را به دو اردوگاه تقسیم میکند، «جبهه حق» (حاکمیت) و «جبهه باطل» (هر کسی که معترض است).
این تقسیمبندی مانع از هرگونه دیالوگ یا راهحل میانه میشود.
آنها انقلاب ملی ایرانیان را نه یک مطالبه مردمی برای زندگی بهتر، بلکه یک جنگ وجودی بین «مؤمنان به نظام» و «مفسدان فیالارض» قاببندی میکنند تا کشتار مخالفان را امری مقدس جلوه دهند.
۷. مرعوبسازی سیستماتیک؛ «ما زیادیم و دشمن کم است»
یکی از تکنیکهای اصلی رژیم، القای حس اقلیت بودن به معترضان است. آنها با استفاده از نماهای بسته دوربین و تکرار این جمله که «ملت همین چند هزار نفر حامی نظام هستند»، سعی میکنند اکثریت معترض را دچار «مارپیچ سکوت» کنند.
رژیم میخواهد این تصور را ایجاد کند که مخالفان تنها گروهی اندک و فریبخوردهاند تا اراده اکثریت را برای تغییر، فلج کند.
۸. سادهسازی فریبکارانه
پروپاگاندای رژیم عمدا پیچیدگیهای اجتماعی، شکاف نسلها و بحرانهای اجتماعی و اقتصادی را نادیده میگیرد و تمام مسائل را به سادهترین شکل ممکن به «توطئه دشمن» تقلیل میدهد تا از ریشهیابی مشکلات فرار کند.
۹. قدرت تکرار؛ بمباران پیام
در ساختار پروپاگاندا، تکرار ابزار تبدیل دروغ به واقعیت است. پیامهای واحد و دیکتهشده، به صورت هماهنگ در تمامی شبکههای سراسری و استانی، رسانههای حکومتی و پیامکهای تلفنی تکرار میشوند.
رژیم امیدوار است با بمباران مداوم ذهن مخاطب، مقاومت ذهنی او را شکسته و روایت جعلی خود را به عنوان «واقعیت» در حافظهها ثبت کند.
۱۰. پروپاگاندای خاکستری و نفوذ در صفوف (ضد اطلاعات)
رژیم تنها به رسانههای رسمی بسنده نمیکند، بلکه با استفاده از ارتش سایبری، اقدام به پخش «اخبار ضد و نقیض» میکند. هدف از این تاکتیک، ایجاد سردرگمی، پخش شایعات ناامیدکننده و تفرقهافکنی میان مردم است.
جمهوری اسلامی میخواهد با آلوده کردن فضای اطلاعاتی، قدرت تشخیص حقیقت را از جامعه سلب کند.
ماشین جنگ روانی در برابر سد حقیقت
رژیم با تمام توان سیستم پروپاگاندای خود در حال جااندازی روایتی جعلی از انقلاب ملی ایرانیان و کشتار جوانان وطن است؛ روایتی که در آن «تروریستهای وابسته» را عامل قتلعام معرفی میکند. اما تاریخ ثابت کرده است وقتی جامعهای از «دروغ بزرگ» عبور میکند، دیگر هیچ پروپاگاندایی قادر به بازسازی مشروعیتِ از دست رفته نخواهد بود.
باید هوشیار بود که تا زمان تداوم قطع اینترنت و خاموش ماندن صدای شاهدان عینی، هرگونه ادعایی از سوی صداوسیما و خبرگزاریهای حکومتی، فاقد وجاهت و مشروعیت است.
تا زمانی که رسانههای آزاد و نهادهای بینالمللی اجازه تحقیق مستقل در داخل ایران را نداشته باشند، این ادعاها تنها بخشی از «ماشین جنگ روانی» رژیم برای ایجاد تردید و فرار از مسئولیت جنایت تلقی میشود.
در نهایت در نبرد میان «روایت قدرت» و «حقیقتِ خیابان»، این صدای لرزانِ استبداد رژیم است که در برابر آگاهیِ جمعی ایرانیان رنگ میبازد.
بر اساس گزارشها و ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال، ایرانیان مقیم تعدادی از شهرهای جهان از جمله رم ایتالیا، سادبری انگلستان و بلفاست ایرلند، ۲۲ دی روی در ورودی سفارت یا کنسولگری جمهوری اسلامی در این شهرها، پرچم شیر و خورشید نصب کردند.
سفارتهای جمهوری اسلامی در استرالیا، استونی، بریتانیا، سوئد و نروژ، از دیگر سفارتخانههایی بودند که هدف اقدام معترضان ایرانی قرار گرفتند.
همچنین ایرانیان در استکهلم، آنالیا، ایروان، تفلیس، لاهه و هامبورگ، در اعتراض به قطع اینترنت در ایران تجمع کردند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی با احضار سفیر بریتانیا به جایگزینی پرچم جمهوری اسلامی با پرچم شیر و خورشید در سفارت ایران در لندن اعتراض کرد.
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت که «در صورت ناتوانی لندن در حفاظت از اماکن دیپلماتیک»، تهران تخلیه کارکنانش را بررسی میکند.
ایوت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، گفت که در تماس تلفنی با عراقچی به او گفته که جمهوری اسلامی باید فورا خشونت را متوقف کند.
در این روز رسانههای فرانسه خبر دادند که کارکنان غیرضروری سفارت این کشور تهران را ترک کردهاند.
شاهزاده رضا پهلوی در پیامی خطاب به ایرانیان خارج کشور گفت: «در خارج از ایران، تمامی سفارتخانهها و کنسولگریهای ایران متعلق به ملت ایران است و زمان آن رسیده که به جای پرچم ننگین جمهوری اسلامی با پرچم ملی ایران مزین شوند.»
از آغاز انقلاب ملی ایرانیان، پرچم شیر و خورشید به نمادی برجسته در میان معترضان بدل شده و شمار زیادی از شهروندان داخل کشور آن را در تجمعها و اعتراضات ضدحکومتی همراه خود دارند.
شاهزاده رضا پهلوی همچنین با حمایت از مواضع دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره ایران، گفت «اکنون زمان اقدام است» و تاکید کرد ترامپ «مرد عمل و مرد صلح» است.
او نوشت جمهوری اسلامی در آستانه سقوط قرار دارد و مردم ایران برای سرنگونی آن آمادهاند و تنها به اقدام قاطع رهبر جهان آزاد نیاز دارند.
در این روز، علی خامنهای، دیکتاتور تهران، در واکنش به اعتراضات سراسری، معترضان ایرانی را «مزدوران خارجی» خواند و مدعی شد تظاهرات حکومتی، «نقشه دشمنان خارجی» را که به گفته او قرار بود به دست «مزدوران داخلی» اجرا شود، خنثی کرده است.
از سوی دیگر، سپاه پاسداران با انجام «کودتای رسانهای» و با تکیه بر مجموعهای موسوم به «لیست سفید»، جریان خبری کشور را در دست گرفته است.
سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، در گفتوگوی تلفنی با علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، اعتراضات ایران را بررسی کرد و با محکوم کردن «دخالت خارجی»، از موضع جمهوری اسلامی حمایت کرد.
تداوم قطع اینترنت در ایران
نتبلاکس، نهاد مستقل پایش وضعیت اینترنت، شامگاه دوشنبه ۲۲ دی اعلام کرد قطع سراسری اینترنت در ایران از مرز ۹۶ ساعت عبور کرده است.
این نهاد راهکارهایی را برای مبارزه با سانسور در شرایط کنونی پیشنهاد کرد: «رادیوی موج کوتاه و رادیوی آماتوری، استفاده از دکلهای تلفن همراه در نواحی مرزی، ترمینالهای استارلینک و ارتباط مستقیم ماهواره به تلفن همراه.»
مهدی صارمیفر، روزنامهنگار علم و تکنولوژی، گفت هدف جمهوری اسلامی از قطع اینترنت و خطوط مخابراتی این است که اخبار سرکوب مردم در ایران به بیرون درز نکند و همچنین کانالهای ارتباطی معترضان با یکدیگر قطع شود.
قطع اینترنت در ایران موجی از اعتراضها را در سراسر جهان به دنبال داشته است.
بسیاری از فوتبالیستهای ایرانی شاغل در خارج کشور، با انتشار استوریهایی در اینستاگرام، از قطع ارتباط ایران با جهان بیرون ابراز نگرانی کردند.
علیرضا جهانبخش، کاپیتان تیم ملی فوتبال، با انتشار استوری اینستاگرامی نوشت: «اینترنت ایران قطع شده اما صداها هنوز شنیده میشود.»
مهدی قایدی، سردار آزمون و محمد قربانی، سه ملیپوش شاغل در لیگ امارات نیز استوری مشابهی منتشر کردند.
فرهاد مجیدی، کاپیتان و سرمربی پیشین استقلال، نیز در اعتراض به قطع کامل اینترنت از سوی جمهوری اسلامی برای سرکوب انقلاب ملی ایرانیان، با انتشار یک استوری در اینستاگرام، نوشت: «اینترنت ایران قطع شده اما صداها هنوز شنیده میشود.»
جمعآوری دیشهای ماهواره از خانهها
گزارشها از ایران حاکی از اقدام ماموران حکومت به جمعآوری دیشهای ماهواره از خانههای شهروندان در مناطقی از تهران است.
همزمان، یک شهروند در پیامی به ایراناینترنشنال هشدار داد مردم در خانههای خود را به روی افراد ناشناس باز نکنند، چرا که به گفته او، برخی از این افراد با معرفی خود به عنوان «مامور آب و برق» مراجعه میکنند و با همین بهانه اقدام به جمعآوری دیشهای ماهواره میکنند.
مهدی یحیینژاد، کارشناس فناوریهای اینترنتی نیز در شبکه ایکس نوشت: «نیروهای امنیتی به صورت سیستماتیک در حال گشتزنی در محلهها و مناطق تجاری هستند و تصاویر دوربینهای امنیتی خصوصی را ضبط میکنند. مردم هرگونه فایل مهم را فورا به شکل امن آرشیو کنند و حافظه فلشهای دوربین را پاک کنند.»
تلاش تهران برای خرید زمان
وبسایت اکسیوس گزارش داد عراقچی در اوج اعتراضات و همزمان با تهدیدهای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، تماس گرفته تا با هدف کاهش تنش یا «خرید زمان» از اقدام احتمالی آمریکا جلوگیری کند.
عراقچی در گفتوگو با الجزیره تایید کرد این ارتباط پیش و پس از اعتراضات ادامه داشته و گزینه دیدار نیز در حال بررسی است.
تلاشها علیه سپاه
گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، با انتقاد از خودداری اتحادیه اروپا از تروریستی خواندن سپاه پاسداران گفت نهادی که پیشتر خشونت را در جهان ترویج میکرد، اکنون در حال رهبری سرکوب مرگبار مردم ایران و کشتن شهروندان خود است.
دیوید فانویل، وزیر خارجه هلند نیز با محکوم کردن خشونت علیه معترضان در ایران، خواستار قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی اتحادیه اروپا شد و تاکید کرد زمان اقدام فرا رسیده و این سرکوب باید «فورا متوقف شود».
واکنشهای اتحادیه اروپا به کشتن معترضان در ایران
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، ۲۲ دی در گفتوگو با نشریه پولیتیکو اعلام کرد این اتحادیه در واکنش به سرکوب «بیرحمانه» معترضان در ایران، احتمال اعمال تحریمهای جدید علیه جمهوری اسلامی را بررسی میکند.
روبرتا متسولا، رییس پارلمان اروپا، نیز در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که ورود تمامی کارکنان دیپلماتیک و هرگونه نماینده جمهوری اسلامی به همه ساختمانهای پارلمان اروپا را ممنوع کرده است.
متسولا درباره تصمیم خود برای ممنوعیت ورود کارکنان دیپلماتیک جمهوری اسلامی به ساختمانهای پارلمان اروپا، نوشت که این نهاد به مشروعیتبخشی به این حکومت که بقای خود را از طریق شکنجه، سرکوب و کشتن حفظ کرده است، کمک نخواهد کرد.
ماری-اگنس استراک سیمرمان، رییس کمیسیون دفاعی پارلمان اروپا، ۲۲ دی ضمن حمایت از مردم ایران تاکید کرد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باید در «سریعترین زمان ممکن» در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا قرار بگیرد.
او افزود: «اینکه تاکنون چنین اقدامی انجام نشده، یک کوتاهی بزرگ است. برخلاف ادعاهای پیشین، این کار کاملا امکانپذیر است و شواهد و مستندات کافی بهروشنی وجود دارد.»
رهبران جهان در کنار معترضان ایستادند
سرکوب گسترده و خشونتآمیز مردم معترض در روزهای اخیر با واکنش و محکومیت مقامهای غربی مواجه شده است.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، با محکوم کردن خشونت دولتی علیه معترضان ایرانی، بر «حمایت از آزادیهای بنیادین و ایستادن در کنار مردم ایران» تاکید کرد.
مکرون گفت که احترام به آزادیهای بنیادین یک مطالبه جهانی است و فرانسه در کنار همه کسانی است که از این آزادیها دفاع میکنند.
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، گفت: «ما قاطعانه در کنار مردم ایران ایستادهایم؛ مردمی که برای حقوق بشر خود، برای کرامت انسانیشان و برای تغییری که ضروری است، ایستادگی میکنند.»
آلبانیزی افزود: «ما نمیدانیم شمار واقعی کشتهها یا مجروحانی که صرفا بهخاطر ابراز حقوق بنیادین انسانیشان کشته یا زخمی شدهاند، چقدر است. آنچه میدانیم، این است که رژیم [جمهوری اسلامی] سرکوبگری است که نهتنها برای مردم خودش، که در عرصه بینالمللی نیز نقش منفی ایفا کرده است.»
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در واکنش به تلاش جمهوری اسلامی برای سرکوب انقلاب ملی ایرانیان اعلام کرد: «من از رهبران ایران میخواهم بهجای تهدید مردم خود، از آنان محافظت کنند.»
او افزود: «این خشونت نشانه قدرت نیست، بلکه نشانه ضعف است. این وضعیت باید فورا متوقف شود.»
مایکل مارتین، نخستوزیر جمهوری ایرلند، نیز ۲۲ دی سرکوب «وحشیانه و خشونتآمیز» معترضان در ایران را که «صدها کشته برجا گذاشته است»، محکوم کرد.
دیک شوف، نخستوزیر هلند، نیز ضمن محکوم کردن سرکوب معترضان در ایران گفت هلند از جمهوری اسلامی میخواهد خشونت را متوقف کند.
سوئیس، هلند، کانادا و ایرلند، دیگر کشورهایی بودند که دوشنبه به سرکوب اعتراضات در ایران واکنش نشان دادند.
نمایندگان پارلمانهای اروپایی
نایجل فاراژ، رییس حزب اصلاح بریتانیا، ضمن حمایت از حمله نظامی به سپاه پاسداران برای پیروزی انقلاب ملی در ایران، گفت این کشور باید سالها قبل سپاه پاسداران را تروریستی اعلام میکرد.
هانا نویمان، نماینده آلمان در پارلمان اروپا، خواستار اخراج سفرا و نمایندگان جمهوری اسلامی از این اتحادیه شد و تاکید کرد که «هیچ عادیسازی دیپلماتیکی با حکومتی که به اعتراضهای مسالمتآمیز با شلیک مرگبار به سر پاسخ میدهد و همه خطوط ارتباطی مردمش را قطع میکند»، ممکن نیست.
نوربرت روتگن، نماینده پارلمان آلمان، در شبکه ایکس نوشت: «رژیم ملاها در ایران سقوط خواهد کرد و باید هم سقوط کند؛ مساله فقط زمان است. ما در ۲۰۲۲ شاهد اعتراضات گسترده بودیم، اکنون دوباره همان صحنهها تکرار شده است. باید برای سرنگونی ملاها آماده شویم و از روند انقلاب حمایت کنیم.»
لیندزی گراهام از بهترین فرصت برای تغییر مسیر خاورمیانه گفت
لیندزی گراهام، سناتور برجسته جمهوریخواه، در حساب ایکس خود با تاکید بر سخنان نیوت گینگریچ، رییس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا، نوشت که باید قاطعانه عمل کنیم: «همانطور که گینگریچ میگوید، این بهترین فرصت از سال ۱۹۷۹ برای تغییر مسیر خاورمیانه است.»
او افزود: «کافی نیست که فقط بگوییم در کنار مردم ایران ایستادهایم بلکه پاسخ درست این است که بهطور قاطع برای حفاظت از معترضان در خیابانها اقدام کنیم و نشان دهیم مانند باراک اوباما عمل نمیکنیم و کشتار آنان را تحمل نخواهیم کرد.»
کشورهای بیشتری درباره سفر به ایران به شهروندان خود هشدار دادند
وزارت خارجه مالزی به شهروندان این کشور توصیه کرد سفرهای غیرضروری به ایران را به تعویق بیندازند.
این وزارتخانه در اطلاعیهای همچنین تایید کرد همه شهروندان مالزیایی که در سفارت مالزی در تهران ثبتنام کردهاند، در امنیت هستند و این وزارتخانه بهطور فعال با آنان در تماس است تا از وضعیت سلامتیشان اطمینان حاصل کند و اطلاعات لازم را در اختیارشان قرار دهد.
وزارت خارجه ژاپن هم مجددا از شهروندان خود خواست از سفر به ایران اکیدا خودداری کنند و چنانچه میتوانند فورا این کشور را ترک کنند.
پیشتر نیوزیلند از آن دسته از شهروندان خود که در حال حاضر در ایران هستند، خواست فورا این کشور را ترک کنند.
وزارت امور خارجه و تجارت نیوزیلند اعلام کرد پس از دو هفته اعتراضات مرگبار در ایران، با ۳۹ شهروند نیوزیلندی ثبتشده در این کشور در تماس است.
همچنین حساب ایکس دولت استرالیا برای بهروزرسانی اطلاعات سفر، دوشنبه با صدور هشداری از شهروندان استرالیا خواست فورا ایران را ترک کنند.
