مهدی امیری اصفهانی، نماینده ویژه دادستان کل کشور در پیگیری پرونده انفجار اسکله رجایی، از همه کسانی که دارای نفوذ اجتماعی و رسانهای هستند خواست از هرگونه گمانهزنی و اظهارنظر که ممکن است «تشویش اذهان عمومی» و شائبه مداخله غیرقانونی در امر قضایی را دربرداشته باشد، پرهیز کنند.
امیری اصفهانی، گفت اظهارنظر درباره قصور، تقصیر و رفتار مجرمانه احتمالی در انفجار بندرعباس در صلاحیت قاضی ویژه پرونده است.
ساحل نصیری، شهروند ۱۹ ساله گیلک، جمعه در پی تیراندازی مستقیم نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی در زیباکنار استان گیلان به قتل رسید.
به گزارش ههنگاو، ماموران انتظامی ساحل نصیری و دوستش را در ساحل زیباکنار مورد بازرسی بدنی قرار دادند و برای توقیف موتورسیکلتشان اقدام کردند. طبق این گزارش، پس از آنکه ماموران انتظامی با مقاومت این جوان مواجه شدند، دو گلوله به سر او شلیک کردند
طبق این گزارش، قتل این جوان ۱۹ ساله گیلانی با شلیک ماموران انتظامی، با اعتراض ساکنان زیباکنار همراه شد و معترضان بنرهای نصب شده بر کلانتری به آتش کشیدند و این اعتراضات با هجوم نیروهای ویژه و درگیری گسترده معترضان با ماموران پایان یافت.
به گزارش ههنگاو، پس از ساعتها اعتراض دستهجمعی اهالی معترض زیباکنار، پیکر این جوان ۱۹ ساله پس از تهدید و هشدار به خانوادهاش تحویل داده شد و روز شنبه در زادگاهش به خاک سپرده شد.
در مقابل، نیروی انتظامی گیلان اعلام کرد ساحل نصیری به همراه یک موتور سوار دیگر موادمخدر شیشه، گل و حشیش حمل میکردند و پس از آنکه پلیس به آنها مشکوک شد و آنها را مورد بازرسی قرار داد.
نیروی انتظامی گفت ساحل نصیری با ماموران درگیر شد و قصد خلع سلاحِ آنان را داشت. به گفته پلیس، مامور انتظامی ابتدا تیر هوایی شلیک کرد، اما با ادامه مقاومت ساحل نصیری، واحد گشت او را «زمینگیر» کرد.
آکسیوس با اشاره به نگرانی مقامهای اسرائیل درباره تردیدهای مقامهای پنتاگون در ارتباط با حضور نظامی در خاورمیانه، به ویژه در ارتباط با ایران، به نقل از دو مقام اسرائیلی گزارش داد پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، قصد دارد پیش از سفر ترامپ به خاورمیانه، به اسرائیل سفر کند.
طبق این گزارش، وزیر دفاع آمریکا قرار است ۲۲ اردیبهشت وارد اسرائیل شود و با نتانیاهو و وزیر دفاع اسرائیل دیدار کند.
گزارش آکسیوس افزود مقامهای دفاعی اسرائیل و سازمانهای حامی این کشور در واشینگتن ابراز نگرانی کردهاند که بسیاری از افراد انتخابشده از سوی ترامپ برای سمتهای کلیدی در پنتاگون، درباره حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه، بهویژه در ارتباط با ایران، دیدگاههای تردیدآمیزی دارند.
یکی از مقامهای پنتاگون از اظهارنظر درباره برنامه سفر هگست خودداری کرد.
هگست قرار است سپس به عربستان سعودی سفر کند تا به کاروان ترامپ در سفر به خلیج فارس بپیوندد. ترامپ همچنین قرار است از قطر و امارات متحده عربی دیدار کند، اما در حال حاضر برنامهای برای سفر به اسرائیل اعلام نشده است.
آکسیوس با اشاره به نگرانی مقامهای اسرائیل درباره تردیدهای مقامهای پنتاگون در ارتباط با حضور نظامی در خاورمیانه، به ویژه در ارتباط با ایران، به نقل از دو مقام اسرائیلی گزارش داد پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، قصد دارد پیش از سفر ترامپ به خاورمیانه، به اسرائیل سفر کند.
طبق این گزارش، وزیر دفاع آمریکا قرار است ۲۲ اردیبهشت وارد اسرائیل شود و با نتانیاهو و وزیر دفاع اسرائیل دیدار کند.
گزارش آکسیوس افزود مقامهای دفاعی اسرائیل و سازمانهای حامی این کشور در واشینگتن ابراز نگرانی کردهاند که بسیاری از افراد انتخابشده از سوی ترامپ برای سمتهای کلیدی در پنتاگون، درباره حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه، بهویژه در ارتباط با ایران، دیدگاههای تردیدآمیزی دارند.
یکی از مقامهای پنتاگون از اظهارنظر درباره برنامه سفر هگست خودداری کرد.
هگست قرار است سپس به عربستان سعودی سفر کند تا به کاروان ترامپ در سفر به خلیج فارس بپیوندد. ترامپ همچنین قرار است از قطر و امارات متحده عربی دیدار کند، اما در حال حاضر برنامهای برای سفر به اسرائیل اعلام نشده است.
دفتر نخستوزیری اسرائیل از قطر، یکی از میانجیهای کلیدی بین اسرائیل و حماس، خواست که «بازی دوگانه» را کنار بگذارد و بین «طرف تمدن» و «طرف بربریت حماس» یکی را انتخاب کند. قطر با رد این اظهارات، آن را «تحریکآمیز» خواند.
دفتر نخستوزیری اسرائیل شنبه ۱۳ اردیبهشت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اسرائیل در حال انجام جنگی عادلانه با وسایلی عادلانه است. پس از فاجعههای ۷ اکتبر، نخستوزیر نتانیاهو این جنگ رهاییبخش را بهعنوان جنگی میان تمدن و بربریت تعریف کرد.»
این بیانیه میافزاید: «زمان آن فرا رسیده است که قطر به بازی دوگانه و سخنان متناقض خود پایان دهد و تصمیم بگیرد که آیا در سوی تمدن ایستاده است یا در سوی بربریت حماس. اسرائیل این جنگ عادلانه را با وسایلی عادلانه پیروز خواهد شد.»
در واکنش به این پیام، ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، بامداد یکشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دولت قطر قاطعانه اظهارات تحریکآمیز صادرشده از سوی دفتر نخستوزیری اسرائیل را رد میکند، اظهاراتی که حتی حداقل استانداردهای مسئولیت سیاسی و اخلاقی را نیز رعایت نمیکنند».
الانصاری با انتقاد از موضع اسرائیل مبنی بر اینکه جنگ در غزه «دفاع از تمدن» است، اظهارات دفتر نخستوزیری اسرائیل را به «روایتهای جعلی برای توجیه جنایات علیه غیرنظامیان» تشبیه کرد.
او همچنین این پرسش را مطرح کرد که «آیا آزادی ۱۳۸ گروگان از طریق عملیات نظامی حاصل شده یا از طریق تلاشهای میانجیگرانهای که اکنون ناعادلانه مورد انتقاد و تضعیف قرار میگیرند؟»
با وجود تلاشهای میانجیگرانه مصر و قطر برای بازگرداندن آتشبس به نوار غزه، نه اسرائیل و نه حماس هیچکدام تمایلی به عقبنشینی از خواستههای اساسی خود نشان ندادهاند، و هر طرف، دیگری را مسئول شکست در دستیابی به توافق میداند.
اسرائیل که خواستار بازگشت ۵۹ گروگان باقیمانده در غزه است، اصرار دارد که حماس باید خلع سلاح شده و از هرگونه نقش در اداره آینده نوار غزه کنار گذاشته شود؛ شرطی که حماس آن را رد میکند.
حماس نیز به عنوان پیششرط برای آزادسازی گروگانها، تاکید دارد که تنها در صورتی توافق خواهد کرد که جنگ بهطور کامل پایان یابد و نیروهای اسرائیلی از غزه خارج شوند.
جمعه رسانههای اسرائیل گزارش دادند که کابینه امنیتی اسرائیل با طرحهایی برای عملیات گستردهتر در نوار غزه موافقت کرده است.
رویترز نوشت که این تصمیم نشانهای دیگر از این است که تلاشها برای پایان جنگ و بازگرداندن گروگانها پیشرفتی نداشته است.
عملیات نظامی اسرائیل پس از حمله ویرانگر حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد که در آن ۱۲۰۰ نفر در جنوب اسرائیل کشته و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته شدند.
این عملیات تاکنون بیش از ۵۰ هزار فلسطینی را به کام مرگ فرستاده و غزه را ویران کرده است؛ جایی که سازمانهای امدادرسان هشدار دادهاند که محاصره اسرائیل خطر فاجعهای انسانی را در پی دارد.
لغو دور چهارم مذاکرات هستهای میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، نهتنها روند گفتوگوها را متوقف کرده، بلکه باعث تشدید جنگ لفظی میان مقامهای دو کشور نیز شده است.
این پرسش مهم اکنون مطرح است که آیا این تقابل زبانی به معنای شکست مذاکرات و حرکت بهسوی رویارویی نظامی است یا دو طرف همچنان ترجیح میدهند به توافقی دست یابند، هرچند حاضر به عقبنشینی از مواضع خود نیستند.
در این یادداشت به بررسی دلایل توقف مذاکرات، موقعیت کنونی طرفین، دامنه اختلافات و اینکه آیا خامنهای و ترامپ به سمت توافق حرکت خواهند کرد یا تنشها به درگیری ختم خواهد شد، میپردازیم.
۱. دلایل لغو مذاکرات
مهمترین عامل تعلیق مذاکرات، اختلاف نظر شدید میان ایران و آمریکا بر سر غنیسازی اورانیوم در داخل ایران است. ایالات متحده، با هدایت مارکو روبیو ـ که همزمان وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ است ـ صراحتاً اعلام کرده جمهوری اسلامی اجازه غنیسازی حتی در سطح پایین (زیر چهار درصد) را ندارد و در صورت نیاز باید اورانیوم مورد استفاده در نیروگاهها را از خارج وارد کند. همچنین واشنگتن خواستار توقف برنامه موشکی ایران و قطع حمایت از گروههای شبهنظامی منطقهای است.
در مقابل، مقامات جمهوری اسلامی، بهویژه عباس عراقچی، غنیسازی اورانیوم را «حق مسلم» تهران بر اساس پیمانپیمان منع گسترش سلاحهای هستهایمیدانند و اعلام کردهاند که از این حق عقبنشینی نخواهند کرد. از نظر جمهوری اسلامی، حفظ غنیسازی نهتنها موضوعی فنی بلکه مسئلهای حیثیتی است که به اعتبار سیاسی حاکمیت گره خورده است.
۲. اختلافات بنیادین و بیاعتمادی ساختاری
دلیل اصلی مخالفت آمریکا با غنیسازی در ایران، سابقه تخلفات جمهوری اسلامی در چارچوب توافقات پیشین و گزارشهای مکرر آژانس بینالمللی انرژی اتمی از غنیسازی تا سطح ۶۰ درصد و حتی نشانههایی از غنیسازی ۸۰ درصدی است. این میزان فراتر از مصارف غیرنظامی تلقی میشود و اعتماد جامعه جهانی را نسبت به ماهیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی بهشدت خدشهدار کرده است.
در همین حال، آژانس نیز در تلاش برای تکمیل یک گزارش جامع درباره برنامه هستهای ایران است که جمهوری اسلامی تا امروز از همکاری کامل با آن خودداری کرده است.
اکنون که مذاکرات میان ایران و آمریکا در جریان است، آژانس نیز بهدنبال آن است که ابهامات گذشته را رفع کند اما جمهوری اسلامی با دادن دسترسی کامل به بازرسان مخالفت میکند.
۳. ترامپ، روبیو و خط قرمز غنیسازی
مارکو روبیو که حالا در سیاست خارجی دولت ترامپ جایگاه محوری دارد، بارها اعلام کرده که حتی غنیسازی در حد چهار درصد هم برای جمهوری اسلامی غیرقابل پذیرش است. به گفته او، ایران در گذشته از همین مجوز حداقلی سوءاستفاده کرده و بعید نیست در آینده نیز چنین کند. این موضع، فشار زیادی به فرآیند مذاکرات وارد کرده، چرا که حتی پذیرش غنیسازی در حد پایین هم از سوی دولت ترامپ میتواند توافق احتمالی را شبیه به برجام دوره اوباما جلوه دهد؛ چیزی که ترامپ بهشدت بهدنبال تمایز از آن است.
۴. نگاه جمهوری اسلامی: تاکتیکی یا استراتژیک؟
رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، بهطور سنتی با هرگونه عقبنشینی علنی مخالف بوده اما در ماههای اخیر، نشانههایی از تمایل به انعطاف که او آن را تاکتیکی میداند، دیده میشود. او با اشاره به صلح امام دوم شیعیان با معاویه، تلویحاً گفته است که عقبنشینی در شرایط خاص قابل توجیه است، اما تأکید کرده که این عقبنشینی موقتی است و سلطه نظام سلطه همیشگی نخواهد بود. همین اظهارات، احتمال پذیرش توافقی محدود و مشروط از سوی تهران را افزایش داده است.
۵. توافق یا تقابل؟ چشمانداز آینده
در شرایط فعلی، به نظر میرسد جمهوری اسلامی آماده است غنیسازی را تا سطح زیر چهار درصد کاهش دهد، اما بر حفظ همین میزان نیز پافشاری دارد. در مقابل، دولت ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته که آیا این سطح از غنیسازی را خواهد پذیرفت یا نه.
اگر ترامپ به این نتیجه برسد که باید توافقی حاصل شود و غنیسازی محدود را بپذیرد، شانس رسیدن به توافق بالاست. اما اگر بر موضع عدمپذیرش مطلق غنیسازی بماند، توپ به زمین تهران میافتد و این خامنهای خواهد بود که باید تصمیم بگیرد آیا حاضر است بدون حفظ غنیسازی، توافق کند یا نه.
واقعیت این است که هر دو طرف تحت فشارند؛ جمهوری اسلامی از درون با بحرانهای اقتصادی و نارضایتیهای اجتماعی مواجه است و ترامپ نیز برای نشان دادن دستیابی به یک دستاورد برجسته در ابتدای دوره دوم ریاست جمهوریاش به یک توافق نیاز دارد اما هنوز مشخص نیست کدامیک اول از مواضع خود کوتاه میآید. خامنهای یا ترامپ.
۶. احتمال چرخش بزرگ در سیاست خارجی ایران؟
برخی تحلیلگران معتقدند خامنهای ممکن است حتی فراتر از یک توافق محدود، بهدنبال چرخشی گسترده در سیاست خارجی باشد، از جمله بازگشت شرکتهای نفتی آمریکایی به ایران و احیای روابط اقتصادی با آمریکا. اما شواهد فعلی چنین تحولی را نشان نمیدهد. ادبیات رسمی جمهوری اسلامی همچنان بر «آمریکاستیزی» و «اسرائیل ستیزی» استوار است و بازگشایی سفارتخانهها یا روابط رسمی دیپلماتیک با آمریکا در شرایط فعلی بعید به نظر میرسد.
در نهایت، مذاکرات میان ایران و آمریکا اکنون در نقطهای حساس قرار دارد. تصمیم نهایی در مورد ادامه یا شکست مذاکرات، بهطور مستقیم به ارادهی سیاسی دو نفر گره خورده: دونالد ترامپ و علی خامنهای. آنچه امروز مانع اصلی بر سر راه توافق است، نه جزئیات فنی یا موضوعات فرعی، بلکه اختلاف بر سر اصل غنیسازی اورانیوم در داخل ایران است. تا زمانی که تکلیف این مسئله روشن نشود، نمیتوان درباره آینده مذاکرات با قطعیت سخن گفت.