خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی به‌نقل از سیاست‌گذاران منطقه‌ای و تحلیلگران نوشت انتخابات هفته آینده اسرائیل ممکن است به تغییر رهبر این کشور منجر شود، اما راهبردهای اصلی این کشور را از جمله در قبال جمهوری اسلامی تغییر نخواهد داد.
به‌نوشته رویترز، فارغ از نتیجه انتخابات، جمهوری اسلامی همچنان دشمن اصلی اسرائیل باقی خواهد ماند، استفاده از نیروی نظامی همچنان ابزار ترجیحی این کشور خواهد بود و تشکیل کشور مستقل فلسطین نیز چشم‌اندازی دور از دسترس خواهد داشت.
در این گزارش که چهارشنبه ۲۹ مهر منتشر شد، گفته شده دلیل این وضعیت آن است که حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گروه حماس به جوامع مسکونی جنوب اسرائیل و جنگ‌های غزه، لبنان و ایران، فرض‌های راهبردی زیربنای سیاست اسرائیل را بیش از پیش تثبیت کرده‌اند.
به‌نوشته رویترز تحلیلگران می‌گویند حتی ممکن است سیاست امنیتی اسرائیل سخت‌گیرانه‌تر شود، زیرا پیروزی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با حمایت شرکای ائتلافی راست افراطی می‌تواند او را به تشدید جنگ با جمهوری اسلامی، تحکیم کنترل اسرائیل بر کرانه باختری اشغالی و به حاشیه راندن بیشتر دیپلماسی ترغیب کند.
دکترین امنیتی اسرائیل اکنون بر سه ستون استوار است: درهم شکستن حکومت ایران، حفظ مناطق حائل در آن سوی مرزهای اسرائیل و استفاده از نیروی نظامی برای بازداشتن دشمنان.
به‌گفته تحلیلگران، اختلاف واقعی نه بر سر جهت‌گیری سیاست‌ها، بلکه بر سر شدت اجرای آن‌هاست؛ اینکه اسرائیل با چه میزان تهاجم جنگ‌های خود را پیش ببرد، شهرک‌سازی‌های یهودی‌نشین در کرانه باختری را تا چه اندازه گسترش دهد و آیا هیچ‌یک از رهبران این کشور مسیر دیپلماسی را انتخاب خواهند کرد یا نه.
به‌نوشته رویترز از تهران تا ریاض، انتخابات سه‌شنبه پنجم آبان در اسرائیل نه به‌عنوان نقطه عطفی احتمالی، بلکه آزمونی تلقی می‌شود که نشان خواهد داد آیا خاورمیانه در حال ورود به دوره‌ای طولانی از رویارویی است؛ دوره‌ای که در آن جنگ‌ها شدت می‌گیرند و فروکش می‌کنند، اما منازعات اساسی همچنان حل‌نشده باقی می‌مانند.
آویو بوشینسکی، مشاور پیشین بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، به رویترز گفت: «اگر نتانیاهو انتخاب شود، هر کاری را که فکر کند می‌خواهد انجام دهد، انجام خواهد داد. گسترش شهرک‌سازی‌ها ادامه خواهد یافت. جنگ‌ها علیه ایران، حماس و حزب‌الله نیز ادامه خواهند داشت.»
او افزود: «آنچه اکنون می‌بینید، همان چیزی است که پس از انتخابات نیز خواهید دید؛ شاید حتی با شدت و تهاجم بیشتر. تا زمانی که ایران در چنین وضعیتی قرار دارد، صحبت کردن درباره فلسطین اتلاف وقت است.»
نتانیاهو یک‌شنبه گفت اسرائیل باید «پیشگیری و حمله را بر مهار و دفاع اولویت دهد».
این رویکرد شامل حملات پیش‌دستانه برای خنثی کردن تهدیدهای در حال ظهور، تثبیت جایگاه اسرائیل به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای و به حداکثر رساندن استقلال این کشور در زمینه تسلیحات است.
چرا بعید است مسیر سیاست‌ها تغییر کند؟
در انتخابات پیش رو، حزب راست‌گرای لیکود به رهبری نتانیاهو و متحدان ملی‌گرای افراطی آن در برابر مخالفانی قرار گرفته‌اند که حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت، رییس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، هدایتشان می‌کند.
غسان الخطیب، تحلیلگر فلسطینی، چشم‌اندازی برای تغییر بنیادین سیاست اسرائیل در قبال فلسطینی‌ها نمی‌بیند، زیرا هم‌زمان با حرکت افکار عمومی اسرائیل به سمت راست، احزاب سیاسی این کشور برای نمایش مواضع سخت‌گیرانه‌تر با یکدیگر رقابت می‌کنند.
او گفت: «محتوای اصلی سیاست همچنان یکسان است: نه به تشکیل کشور فلسطین و آری به گسترش بیشتر شهرک‌سازی‌ها. همه آن‌ها در این زمینه اتفاق نظر دارند.»
به‌گفته الخطیب، دولتی به رهبری مخالفان نتانیاهو ممکن است برای ترمیم جایگاه بین‌المللی اسرائیل تلاش کند؛ از جمله با مهار بخشی از خشونت شهرک‌نشینان یا پیشبرد گسترش شهرک‌سازی‌ها با تبلیغات و سروصدای کمتر. اما چنین تغییراتی بیش از آنکه تغییری در ماهیت سیاست‌ها باشند، تغییری در شیوه اجرای آن‌ها خواهند بود.
مایکل یانگ، پژوهشگر مرکز خاورمیانه کارنگی، گفت تشکیلات امنیتی اسرائیل و بخش بزرگی از طبقه سیاسی این کشور، دیدگاه راهبردی مشترکی دارند که بر مقابله با ایران، حفظ سیاست «دفاع پیشرو» و تداوم بازدارندگی نظامی متمرکز است. این اشتراک نظر، امکان تغییرات عمده در سیاست‌ها را محدود می‌کند.
یوست هیترمن، پژوهشگر گروه بین‌المللی بحران که در کرانه باختری تحقیقات میدانی انجام داده است، به رویترز گفت افزایش خشونت شهرک‌نشینان، تشدید سرخوردگی فلسطینی‌ها و نبود «افق سیاسی»، شرایطی انفجارآمیز ایجاد کرده است که در آن حتی یک جرقه کوچک می‌تواند به خیزشی گسترده‌تر منجر شود.
«اختاپوس زهرآگین»
برخی سیاست‌گذاران منطقه‌ای این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا رویارویی اسرائیل با جمهوری اسلامی، صرف‌نظر از اینکه چه کسی در انتخابات پیروز شود، به اصل محوری شکل‌دهنده ساختار امنیتی خاورمیانه تبدیل شده است یا نه.
تمجید دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، از نتانیاهو به‌عنوان یک «نخست‌وزیر جنگجوی بزرگ»، این انتظار را تقویت کرده است که رهبر اسرائیل در صورت باقی ماندن در قدرت، برای به پایان رساندن کارزار علیه تهران تلاش خواهد کرد.
نتانیاهو آشکارا اعلام کرده است که اهداف او فراتر از مهار ایران است و سرنگونی حاکمان روحانی این کشور را نیز در بر می‌گیرد.
او در سخنرانی این هفته خود گفت: «به پایان رساندن ماموریت یعنی سرنگون کردن رژیم تروریستی ایران، سرِ اختاپوس زهرآگین.»
با این حال، تحلیلگران نظامی و سیاسی تردید دارند که بدون تهاجم زمینی مشترک آمریکا و اسرائیل، بتوان تهران را وادار کرد از آنچه منافع امنیتی بنیادین خود می‌داند، در نبردی که از نگاه جمهوری اسلامی ماهیتی موجودیتی دارد، دست بکشد.
رهبران جمهوری اسلامی پس از پشت سر گذاشتن ماه‌ها جنگ، ممکن است بر این محاسبه تکیه کرده باشند که می‌توانند بیش از مخالفان خود دوام بیاورند و هم‌زمان از طریق متحدان منطقه‌ای خود به اعمال فشار ادامه دهند.
مایکل یانگ گفت: «این یک باتلاق است. ایرانی‌ها می‌توانند بیشتر از ترامپ دوام بیاورند.»
به‌گفته تحلیلگران، حزب‌الله در لبنان و حماس در غزه تضعیف شده‌اند، اما شبکه گسترده‌تر گروه‌های هم‌سو با جمهوری اسلامی همچنان پابرجا مانده است و این درگیری حتی می‌تواند عزم تهران را برای دستیابی به بازدارندگی هسته‌ای تقویت کند.
با وجود تمام نگرانی‌هایی که نتانیاهو در جهان عرب ایجاد می‌کند، برخی رهبران کشورهای خلیج فارس همچنان او را سیاستمداری در اسرائیل می‌دانند که بیش از دیگران احتمال دارد فشار بر ایران را حفظ کند.
این وضعیت آن‌ها را با معضلی روبه‌رو کرده است. آن‌ها با سیاست‌هایی که توسعه‌طلبانه می‌دانند و از سوی نتانیاهو دنبال می‌شود مخالف‌اند، اما در عین حال خواهان مهار نفوذ ایران هم هستند.
عبدالعزیز صقر، رییس مرکز پژوهش‌های خلیج فارس، به رویترز گفت: «سیاست‌های نتانیاهو در غزه، کرانه باختری، سوریه و لبنان زیان‌بار است. در مورد ایران، پیش از آنکه درگیری بیش از این تشدید شود، دستیابی به یک توافق ضروری است. اگر نقش ایران مهار نشود، ممکن است منطقه به سوی ۵۰ سال سلطه ایران حرکت کند.»
تهدید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به هدف قرار دادن کابل‌های زیردریایی اینترنت در تنگه هرمز، پرسش‌هایی درباره امکان اجرای آن و پیامدهایش ایجاد کرده است، اما آمارهای صنعت مخابرات نشان می‌دهد این گذرگاه نقش محدودی در انتقال داده‌های جهانی دارد.
یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، تهدید کرده است که در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران، کابل‌های حیاتی اینترنت در تنگه هرمز نیز ممکن است هدف قرار گیرند.
اهمیت هرمز در تجارت جهانی نفت و گاز، این تصور را ایجاد می‌کند که کابل‌های عبوری از آن نیز برای اینترنت جهان نقشی حیاتی دارند. داده‌های مخابراتی اما تصویر متفاوتی ارائه می‌دهند.
بر اساس اطلاعات کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها، تنها پنج بخش فعال از سامانه‌های کابل زیردریایی از این تنگه عبور می‌کنند و سهم آن‌ها از پهنای باند بین‌المللی جهان کمتر از یک درصد است.
شرکت پژوهشی تل‌جئوگرافی نیز سه سامانه مهم این مسیر را «آسیا، آفریقا و اروپا یک»، «فالکون» و «گلف بریج اینترنشنال» معرفی کرده است.
مسیر اصلی انتقال داده میان اروپا و شرق آسیا از دریای سرخ می‌گذرد. بنابراین، موقعیت جغرافیایی هرمز که آن را به یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان تبدیل کرده، در شبکه اینترنت همان اهمیت را ندارد.
کابل‌هایی که به همسایگان ایران خدمات می‌دهند
به‌نوشته تل‌جئوگرافی، کابل‌های عبوری از تنگه هرمز به دلیل ملاحظات سیاسی و مشکلات دیرینه در روابط با ایران، در محدوده آب‌های عمان مسیرگذاری شده‌اند.
این کابل‌ها بخشی از ارتباطات بین‌المللی کشورهای خلیج فارس را تامین می‌کنند؛ کشورهایی که بسیاری از آن‌ها نه طرف مستقیم رویارویی نظامی جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، بلکه همسایگان ایران هستند.
بحرین، قطر، کویت و امارات متحده عربی ممکن است در صورت آسیب گسترده به این زیرساخت‌ها با کاهش ظرفیت ارتباطات بین‌المللی روبه‌رو شوند. عربستان سعودی به مسیرهای دیگری، از جمله کابل‌های دریای سرخ، دسترسی دارد و ایران و عراق نیز بسته به شبکه‌های مورد استفاده اپراتورهایشان ممکن است متاثر شوند.
میزان آسیب به تعداد کابل‌های قطع‌شده محدود نمی‌شود؛ ظرفیت مسیرهای جایگزین هر کشور نیز تعیین می‌کند که اختلال تا چه اندازه به کاربران و خدمات تجاری منتقل شود.
چرا قطع کابل به معنای قطع اینترنت نیست؟
اینترنت یک شبکه متمرکز با نقطه قطع واحد نیست. اپراتورهای مخابراتی از مسیرهای متعدد زیردریایی و زمینی برای انتقال داده استفاده می‌کنند و هنگام خرابی یک مسیر می‌توانند بخشی از ترافیک را به شبکه‌های دیگر منتقل کنند.
این تغییر مسیر همیشه بدون هزینه نیست. کاهش سرعت، افزایش تاخیر و اختلال در خدمات پرمصرف از پیامدهای احتمالی آن است، اما چنین مشکلاتی با قطع کامل دسترسی تفاوت دارند.
از نظر عملی نیز آسیب رساندن به کابل با محروم کردن یک کشور از اینترنت یکسان نیست. نتیجه به شمار مسیرهای آسیب‌دیده، میزان وابستگی اپراتورها و ظرفیت ارتباطات باقی‌مانده بستگی دارد.
به همین دلیل، صرف امکان فنی آسیب به کابل‌های کف دریا، توانایی قطع پایدار اینترنت کشورهای منطقه یا جهان را اثبات نمی‌کند.
تجربه دریای سرخ چه می‌گوید؟
اختلال‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهند کابل‌های زیردریایی آسیب‌پذیرند، اما خرابی آن‌ها لزوما شبکه ارتباطی را از کار نمی‌اندازد.
در سال ۲۰۲۴، کشیده شدن لنگر یک کشتی آسیب‌دیده بر بستر دریای سرخ سه کابل ارتباطی را قطع کرد. بر اساس بررسی تل‌جئوگرافی، تعمیر آن‌ها شش ماه طول کشید.
در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز چهار کابل در همین منطقه آسیب دیدند و تعمیر سه مورد از آن‌ها پنج ماه زمان برد.
در مارس ۲۰۲۴، قطع چهار کابل در سواحل غرب آفریقا ارتباطات چند کشور را مختل کرد و برخی اپراتورها ترافیک خود را به مسیرهای دیگر انتقال دادند. دو ماه بعد، آسیب به دو کابل نزدیک آفریقای جنوبی نیز بر ارتباطات کشورهای شرق آفریقا اثر گذاشت؛ تعمیر آن‌ها حدود سه هفته طول کشید.
این نمونه‌ها دو واقعیت متفاوت را نشان می‌دهند: تعمیر زیرساخت‌های زیردریایی ممکن است طولانی باشد، اما شبکه‌های ارتباطی می‌توانند پیش از پایان تعمیرات، دست‌کم بخشی از خدمات را از مسیرهای دیگر ارائه کنند.
در خلیج فارس، ناامنی مسیرهای دریایی می‌تواند دسترسی کشتی‌های تعمیراتی را دشوار کند. با این حال، طولانی شدن تعمیر یک کابل، به معنای قطع اینترنت در تمام مدت نیست.
موانع حقوقی هدف قرار دادن کابل‌ها
کابل‌های زیردریایی علاوه بر نقش اقتصادی، در چارچوب حقوق بین‌الملل نیز موضوع مقررات مشخصی هستند.
مواد ۷۹ و ۱۱۳ کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل متحد به حقوق مربوط به کابل‌گذاری و مقررات آسیب رساندن به کابل‌های زیردریایی می‌پردازند. مسئولیت حقوقی هر اقدام به محل وقوع، صلاحیت کشورها و تعهدات بین‌المللی آن‌ها بستگی دارد.
در شرایط درگیری مسلحانه، قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه نیز اعمال می‌شود.
کمیته بین‌المللی صلیب سرخ توضیح داده است که زیرساخت‌های ارتباطی غیرنظامی اصولا نباید هدف حمله مستقیم قرار گیرند، مگر آنکه شرایط مشخص تبدیل شدن آن‌ها به هدف نظامی وجود داشته باشد.
استفاده نظامی از بخشی از یک شبکه نیز به‌خودی‌خود تمام آن شبکه را به هدف مجاز حمله تبدیل نمی‌کند. اصول تفکیک، تناسب و اقدامات احتیاطی همچنان باید رعایت شوند.
این قواعد به‌ویژه درباره کابل‌هایی اهمیت پیدا می‌کنند که ارتباطات غیرنظامی چند کشور را به‌طور هم‌زمان تامین می‌کنند.
فاصله تهدید سپاه با واقعیت اینترنت جهان
تهدید جوانی بر زیرساختی متمرکز است که از نظر جغرافیایی در یکی از حساس‌ترین گذرگاه‌های جهان قرار دارد، اما جایگاه آن در شبکه جهانی داده با اهمیتش در تجارت انرژی قابل مقایسه نیست.
آسیب به کابل‌های هرمز می‌تواند برای برخی اپراتورها و اقتصادهای خلیج فارس هزینه ایجاد کند، ولی برای تبدیل چنین اقدامی به قطع گسترده اینترنت، صرف هدف قرار دادن این گذرگاه کافی نیست.
در نتیجه، آنچه سپاه به‌عنوان ابزار فشار مطرح کرده، بیش از آنکه ارتباطات جهانی را تهدید کند، ممکن است زیرساخت‌های ارتباطی کشورهای همسایه ایران را در معرض آسیب قرار دهد.
فاصله اصلی میان تهدید و نتیجه احتمالی آن نیز همین‌جاست: سپاه می‌تواند از هدف قرار دادن کابل‌های هرمز سخن بگوید، اما قطع چند مسیر ارتباطی منطقه‌ای با خاموش کردن اینترنت جهان فاصله زیادی دارد.
مقام‌های وزارت حمل‌ونقل اسرائیل اعلام کردند پروازهایی که سینا امجدیان، خلبان ایرانی‌تبار شرکت یونایتد ایرلاینز، در کادر آن‌ها باشد، اجازه ورود به این کشور را ندارند. این تصمیم در پی انتشار گزارش‌هایی درباره حمایت او از جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران و حزب‌الله لبنان اتخاذ شده است.
پایگاه خبری وای‌نت چهارشنبه ۲۹ مهر نوشت این محدودیت پس از دریافت هشدار امنیتی از وزارت امور دیاسپورا و مبارزه با یهودستیزی اسرائیل وضع شده است.
تاکنون گزارشی از لغو یا ممانعت از ورود پروازی به‌دلیل حضور امجدیان منتشر نشده است.
بر اساس نامه‌ای به تاریخ ۲۷ مهر که وای‌نت به آن دست یافته، آوی کوهن اسکالی، مدیرکل وزارت امور دیاسپورا، اتهام‌های مطرح‌شده علیه امجدیان را به اطلاع داوید زینی، رییس سازمان امنیت داخلی اسرائیل (شین‌بت) و موشه بن زاکن، مدیرکل وزارت حمل‌ونقل، رسانده است.
رونوشت نامه همچنین برای شارون کادمی، مدیرکل سازمان فرودگاه‌های اسرائیل، و چند مقام دیگر ارسال شده است.
این گزارش در حالی منتشر می‌شود که طی روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری رویارویی نظامی میان جمهوری اسلامی از یک سو و اسرائیل و آمریکا از سوی دیگر شدت گرفته است.
اتهام‌های مطرح‌شده علیه امجدیان
وای‌نت در ادامه گزارش داد نامه وزارت امور دیاسپورا درباره خلبان ایرانی‌تبار یونایتد ایرلاینز به دو پست در شبکه اجتماعی ایکس استناد کرده است.
بر اساس یکی از این پست‌ها، امجدیان مطالبی در حمایت از حکومت ایران منتشر کرده و در ویدیویی نشان جمهوری اسلامی را بوسیده و به آن ادای احترام نظامی کرده است.
در پست دوم، به حمایت این خلبان از سپاه پاسداران و حزب‌الله اشاره شده و از یونایتد ایرلاینز خواسته شده است رفتار او را مورد بررسی قرار دهد.
برخی گزارش‌ها از سابقه اشتغال امجدیان در فلای‌دبی حکایت دارند. بر اساس صفحه منتسب به او در لینکدین، این خلبان از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ برای فلای‌دبی کار کرده است.
وزارت امور دیاسپورا در نامه خود نوشت با توجه به مسئولیت حساس خلبانان خطوط هوایی بین‌المللی و اهمیت امنیت مسافران و خدمه، اطلاعات دریافتی باید به‌طور تخصصی بررسی شود.
افزایش تدابیر امنیتی پس از حادثه فلای‌دبی
هشدار درباره فعالیت‌های امجدیان پس از حادثه اخیر برای پرواز فلای‌دبی به مقصد تل‌آویو مطرح شده است؛ رویدادی که اسرائیل را به بازبینی تدابیر امنیتی مربوط به خدمه پروازهای خارجی واداشت.
هشتم مهر، هواپیمای فلای‌دبی هنگام عبور از حریم هوایی اردن تغییر مسیر داد و در فرودگاه تبوک عربستان سعودی فرود آمد.
دادستان کل امارات ۱۱ مهر اعلام کرد کمک‌خلبان با تبر اضطراری کابین به خلبان حمله کرده و کوشیده بود کنترل هواپیما را به دست بگیرد.
به‌گفته دادستان، تحقیقات نشان داد این اقدام تلاشی برای انجام «حمله تروریستی» بوده است.
بر اساس گزارش‌ها، دخالت مسافران و خدمه مانع تسلط کمک‌خلبان عمانی بر هواپیما شد. این پرواز با ۱۸۲ سرنشین طی حدود ۳۰ ثانیه بیش از پنج هزار متر کاهش ارتفاع داشت.
پس از این حادثه، مرکز ملی فرماندهی و کنترل مبارزه با یهودستیزی اسرائیل نظارت بر تهدیدهای احتمالی علیه امنیت هوانوردی را گسترش داد.
مقام‌های وزارت حمل‌ونقل اسرائیل به وای‌نت گفتند این وزارتخانه نهاد اطلاعاتی نیست، اما هشدارهای مربوط به امنیت پرواز را با دستگاه‌های مسئول در میان می‌گذارد.
به گفته آنان، هشدار دریافتی درباره امجدیان مبنای تصمیم اخیر بوده است.
هنوز روشن نیست امجدیان تاکنون پروازی به اسرائیل داشته یا قرار بوده به فرودگاه بن‌گوریون پرواز کند یا خیر.
همچنین مشخص نیست او صلاحیت هدایت هواپیماهایی را دارد که یونایتد ایرلاینز در مسیر اسرائیل از آن‌ها استفاده می‌کند.
یونایتد ایرلاینز تا زمان انتشار گزارش وای‌نت به درخواست این رسانه برای اظهارنظر پاسخ نداده بود.
قیمت جهانی نفت تحت تاثیر تشدید تنش‌های نظامی در خاورمیانه، نگرانی از اختلال در عرضه نفت و کاهش ذخایر نفت خام و فرآورده‌های نفتی آمریکا، بیش از یک دلار در هر بشکه افزایش یافت.
بهای معاملات آتی نفت برنت صبح چهارشنبه ۲۹ مهر به وقت ایران، با یک دلار و ۸۱ سنت افزایش، معادل ۱.۶۶ درصد، به ۱۱۰ دلار و ۶۰ سنت در هر بشکه رسید.
قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با یک دلار و ۵۰ سنت افزایش، معادل ۱.۵۳ درصد، به ۹۹ دلار و ۳۲ سنت در هر بشکه رسید.
روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز چهارشنبه ۲۹ مهر گزارش داد صادرات نفت از خلیج فارس در هفته منتهی به ۲۶ مهر، با وجود ادامه حملات دریایی، از سطح پیش از جنگ فراتر رفت، اما هزینه حمل نفت همچنان بالاست.
تلاش‌های میانجی‌گرانه و نوسان قیمت
قیمت نفت در معاملات ۲۸ مهر پس از دیدار مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف، محسن رضایی و عباس عراقچی، با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در تهران و گفت‌وگو درباره تلاش‌های میانجی‌گرانه، کاهش یافت.
نفت برنت در همین روز، پیش از کاهش قیمت، به بالاترین سطح پنج ماه گذشته رسیده بود.
پزشکیان در این دیدار گفت آمریکا باید پیش از هرگونه مذاکره، فشارها، تهدیدها و تحریم‌ها را بردارد و هشدار داد در صورت آغاز مذاکرات، احتمال حمله دوباره آمریکا به ایران وجود دارد.
رضایی نیز تاکید کرد حتی ذره‌ای از مواد هسته‌ای غنی‌شده از ایران خارج نخواهد شد و تا زمانی که آمریکا برای اعتمادسازی اقدام نکند، مذاکره‌ای انجام نمی‌شود.
قالیباف هم گفت آمریکا تنها با اجرای شروط هفت‌گانه جمهوری اسلامی می‌تواند اعتماد تهران را جلب کند و تهدیدهای نظامی، تصمیمات راهبردی حکومت را تغییر نخواهد داد.
عراقچی نیز در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت مذاکرات با آمریکا از طریق واسطه‌هایی از جمله پاکستان و قطر ادامه دارد، اما تنگه هرمز تا زمان پذیرش شروط تهران از سوی آمریکا و دستیابی به توافق، بسته خواهد ماند.
سوورو سارکار، رییس بخش تحقیقات انرژی بانک دی‌بی‌اس، به خبرگزاری رویترز گفت بازار نفت در چند جلسه معاملاتی اخیر نوسان‌های زیادی را تجربه کرده است.
او این نوسان‌ها را حاصل ترکیبی از شناسایی سود از سوی معامله‌گران، خوش‌بینی به دستیابی به توافقی با میانجی‌گری قطر یا پاکستان و در مقابل، این ارزیابی دانست که دستیابی به چنین توافقی همچنان دور از دسترس است.
سارکار همچنین به داده‌های موسسه نفت آمریکا اشاره کرد که نشان می‌دهد روند کاهش ذخایر نفت خام و فرآورده‌های نفتی این کشور ادامه دارد.
بر اساس داده‌های این موسسه به نقل از منابع بازار، ذخایر نفت خام آمریکا در هفته منتهی به ۲۴ مهر، چهار میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه کاهش یافت.
دو مقام وزارت انرژی آمریکا نیز ۲۸ مهر گفتند در حال همکاری با پالایشگران سراسر جهان برای افزایش تولید سوخت هستند.
این تلاش‌ها در شرایطی انجام می‌شود که کمبود گازوئیل به افزایش قیمت آن منجر شده است.
نگرانی از حملات دریایی و اختلال در صادرات نفت
کپلر، شرکت ردیابی کشتی‌ها، ۲۷ مهر اعلام کرد در دو هفته منتهی به این تاریخ، دست‌کم ۱۸ حمله به کشتی‌ها ثبت شده است.
تحلیلگران گروه بورس لندن هشدار دادند جمهوری اسلامی حملات به نفتکش‌ها را به مناطقی فراتر از تنگه هرمز گسترش داده و دامنه این حملات به دریای عمان رسیده است.
به گفته آنان، این حملات بارگیری نفت خام در منطقه خلیج فارس و عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی را که به بارگیری نفت در منطقه کمک می‌کند، با خطر مواجه کرده است.
حوثی‌های مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن نیز ۲۷ مهر مسئولیت حملات به تاسیسات شرکت آرامکو در ینبع، میدان نفتی شیبه و فرودگاه‌های ریاض و ابها در عربستان سعودی را بر عهده گرفتند.
شمار کشته‌شدگان حمله حوثی‌ها به نیروهای دولت یمن در همان روز نیز با تشدید درگیری‌ها به ۷۳ نفر افزایش یافت.
هم‌زمانی نگرانی‌ها از اختلال در عرضه نفت خاورمیانه با کاهش ذخایر آمریکا و نامشخص بودن نتیجه تلاش‌های دیپلماتیک، بازار جهانی نفت را همچنان در معرض نوسان قرار داده است.
اسرائیل برای حمله‌ای چندروزه به زیرساخت‌های غیرنظامی، تاسیسات هسته‌ای و اهداف حکومتی ایران آماده شده بود، اما مخالفت دونالد ترامپ مانع اجرای آن در تاریخ ۱۸ مهر (۱۰ اکتبر) شد. به گزارش فایننشال‌تایمز، بنیامین نتانیاهو همچنان پیگیر ازسرگیری حملات است.
فایننشال‌تایمز چهارشنبه ۲۹ مهر به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد ارتش اسرائیل برای عملیاتی آماده می‌شده است که قرار بوده شدت آن از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در اسفند ۱۴۰۴ بیشتر باشد.
این عملیات برای شنبه ۱۸ مهر برنامه‌ریزی شده بوده، اما به گفته منابع، مخالفت رییس‌جمهوری آمریکا با آغاز دوباره جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ایالات متحده در ۱۲ آبان (سوم نوامبر)، مانع اجرای آن شده است.
گزارش تازه، در ادامه رایزنی‌های پیشین نتانیاهو و ترامپ درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی منتشر شده است.
طرح حمله متوقف شد؛ تهدیدها ادامه دارد
به نوشته فایننشال‌تایمز، اهداف احتمالی شامل نیروگاه‌ها، تاسیسات هسته‌ای و مواضع حکومتی بوده است.
هنوز روشن نیست که قرار بوده آمریکا هم مستقیما در عملیات مشارکت کند یا نه.
یکی از منابع احتمال ازسرگیری حملات مشترک در هفته‌های آینده را منتفی ندانست. منبعی دیگر هم گفت ممکن است طرح حمله برای افزایش فشار بر تهران در مذاکرات مطرح شده باشد.
در همین حال یک منبع آگاه به شبکه آی۲۴نیوز گفت نتانیاهو و رهبران سیاسی اسرائیل اقدام سریع علیه جمهوری اسلامی را ضروری می‌دانند، اما مقام‌های ارشد امنیتی ترجیح می‌دهند برای اقدام صبر کنند.
به گفته این منبع، مقام‌های امنیتی تاکید کرده‌اند با دریافت دستور آماده عملیات هستند.
یک منبع نظامی نیز به این شبکه گفت: «ما برای هرگونه تحول احتمالی آماده‌ایم.»
کاخ سفید به فایننشال‌تایمز گفت آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد. دفتر نتانیاهو و ارتش اسرائیل به درخواست این روزنامه برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
این گزارش در حالی منتشر شد که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۲۷ مهر با نتانیاهو دیداری غیرمنتظره داشت. دیداری در سایه گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی.
ترامپ و نتانیاهو در روزهای اخیر لحن تهدیدآمیز خود را تشدید کرده‌اند.
ترامپ ۲۶ مهر با حمایت از کارزار انتخاباتی نتانیاهو گفت آمریکا باید «کار را تمام کند» و هشدار داد اگر جمهوری اسلامی به‌سرعت رفتارش را تغییر ندهد، آمریکا و اسرائیل به‌زودی این کار را خواهند کرد.
نتانیاهو نیز در ویدیویی از پایگاه نیروی هوایی اسرائیل به ترامپ گفت: «گفتی کاری برای تمام کردن داریم و با هم تمامش می‌کنیم.»
او پیش‌تر نیز گفته بود «کار نابودی حکومت ایران» باید به پایان برسد.
هم‌زمان فاکس‌نیوز گزارش داد جنگنده‌های اسرائیلی در رزمایشی شبانه از فراز سوریه و عراق به‌سوی ایران پرواز کردند.
این شبکه منبع گزارش، زمان دقیق و شمار جنگنده‌ها را اعلام نکرد.
ریک اسکات، سناتور جمهوری‌خواه، نیز به سی‌بی‌اس گفت اگر حملات هوایی آمریکا به تسریع تغییر حکومت در ایران منجر شود، از آن حمایت می‌کند.
انتخابات اسرائیل و خطر گسترش جنگ
فایننشال‌تایمز نوشت ارتش اسرائیل از چند هفته پیش در آماده‌باش بیشتری قرار گرفته و مرخصی نیروها را از پنج‌شنبه تا انتخابات پارلمانی پنجم آبان (۲۷ اکتبر) لغو کرده است.
رییس ستاد ارتش اسرائیل گفت این اقدام برای برگزاری امن انتخابات انجام شده است.
نظرسنجی‌های اصلی، ائتلاف مخالفان را اندکی جلوتر از ائتلاف نتانیاهو نشان می‌دهند، اما هیچ‌یک اکثریت روشنی ندارند.
مقام‌های امنیتی فعلی و پیشین اسرائیل نگرانند آغاز جنگ در آستانه انتخابات، بر روند دموکراتیک اثر بگذارد.
تشکیل دولت جدید ممکن است هفته‌ها طول بکشد و نتانیاهو در این فاصله، حتی در صورت شکست انتخاباتی، نخست‌وزیر موقت باقی می‌ماند و اختیار قانونی آغاز جنگ را حفظ می‌کند.
این تحولات پس از آتش‌بس شکننده‌ای رخ می‌دهد که در ۱۸ فروردین اعلام شد و از روز بعد به اجرا درآمد؛ آتش‌بسی که به بمباران‌های گسترده پایان داد، اما تقابل واشینگتن و تهران بر سر تنگه هرمز و حملات متقابل ادامه یافت.
ازسرگیری جنگ می‌تواند نیروهای آمریکا و کشورهای عربی خلیج فارس را نیز درگیر کند و بر بهای انرژی بیفزاید.
روزنامه وال‌استریت ژورنال گزارش داد صادرات نفت از خلیج فارس از سطح پیش از جنگ فراتر رفته است؛ زیرا سازوکار کشتیرانی تحت حفاظت آمریکا به نفتکش‌ها امکان داده با وجود ادامه حملات جمهوری اسلامی در تنگه هرمز، نفت منطقه را البته با هزینه‌ای بیشتر به بازارهای جهانی منتقل کنند.
بر اساس داده‌های شرکت ردیابی کشتی‌ها، کپلر، جریان صادرات نفت خاورمیانه، شامل محموله‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند و مسیرهای جایگزین در منطقه، در هفته منتهی به ۱۸ اکتبر به‌طور میانگین از ۲۴ میلیون بشکه در روز فراتر رفت؛ رقمی بالاتر از سطح ۲۳ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه‌ای پیش از جنگ.
آمارهای اولیه نشان می‌دهد حجم نفت عبوری از تنگه هرمز، با احتساب انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها در آب‌های دریای عمان، در همین دوره به‌طور میانگین به حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز رسید که معادل ۸۲ درصد سطح پیش از جنگ است.
قیمت نفت همچنان بالاست و شاخص نفت خام برنت در روزهای اخیر افزایش یافته است و سه‌شنبه به حدود ۱۰۸ دلار برای هر بشکه رسید. معامله‌گران نگران‌اند که بهبود وضعیت عبور نفت از تنگه هرمز پایدار نباشد، به‌ویژه اگر درگیری‌ها بار دیگر از سر گرفته شوند. کاهش ذخایر جهانی نفت نیز حاشیه اطمینان اندکی برای مقابله با اختلالات احتمالی باقی گذاشته است. این عملیات همچنین بسیار پرهزینه است؛ هزینه‌هایی که در نهایت هنگام سوخت‌گیری در جایگاه‌های عرضه سوخت به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود.
به‌نوشته وال‌استریت ژورنال با این حال، تاب‌آوری جریان صادرات نفت نشان‌دهنده تغییری در نبرد بر سر مهم‌ترین گلوگاه انرژی جهان است. ایران همچنان می‌تواند حمل‌ونقل دریایی نفت را خطرناک و پرهزینه کند، اما توانایی این کشور برای بازداشتن کشتی‌ها از عبور از تنگه کاهش یافته و این موضوع اهرم فشار تهران در برابر آمریکا را تضعیف کرده است.
خطوط لوله در عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز نفت را از مسیرهای دیگری منتقل می‌کنند. برآورد کپلر نشان می‌دهد در ماه سپتامبر، حدود ۴۰ درصد نفت خام غیرایرانی صادرشده از خلیج فارس بدون عبور از تنگه هرمز منتقل شده است؛ در حالی که این سهم پیش از جنگ ۱۷ درصد بود.
این موفقیت در تضاد با وضعیت ایران است که صادرات نفت آن به دلیل محاصره دریایی آمریکا عملا متوقف شده است. به‌نوشته وال‌استریت ژورنال خطر در این است که جمهوری اسلامی برای بازگرداندن نفوذ خود، حملات شدیدتری انجام دهد و احتمالا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در دو هفته آینده، واشینگتن را وارد رویارویی دیگری کند.
با وجود تشدید خشونت‌ها در اطراف تنگه هرمز، جریان صادرات نفت از خلیج فارس همچنان ادامه دارد. بر اساس شمارش وال‌استریت ژورنال با استفاده از گزارش‌های مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا و شرکت‌های امنیت دریایی، در ماه جاری حدود ۳۰ مورد حمله به کشتی‌ها گزارش شده است.
با این همه برای بسیاری از معامله‌گران نفت و مالکان کشتی‌ها، خطر عبور از تنگه هرمز ارزش پذیرفتن دارد. به برآورد همایون فلکشاهی، رییس بخش تحلیل نفت خام در شرکت کپلر، معامله‌گران اکنون در مقایسه با پیش از جنگ می‌توانند از فروش مجدد نفت عراق به ازای هر بشکه ۲۰ دلار بیشتر درآمد کسب کنند؛ رقمی که برای محموله یک ابرنفتکش به حدود ۴۰ میلیون دلار می‌رسد. تنها سه سفر از این نوع می‌تواند هزینه ۱۰۰ میلیون دلاری خرید یک نفتکش دست‌دوم را جبران کند.
برای ترغیب دریانوردان به انجام این سفرهای پرخطر نیز پاداش‌هایی در نظر گرفته شده است. به خدمه کشتی‌هایی که وارد خلیج فارس می‌شوند، مبالغی معادل دو تا سه برابر حقوق معمول ماهانه آن‌ها پیشنهاد شده است.
وال‌استریت ژورنال گزارش داده است که یک شرکت تامین نیروی انسانی کشتی‌ها در چین، برای یک سفر رفت‌وبرگشت که معمولا یک تا دو هفته طول می‌کشد، تا ۲۵ هزار دلار پیشنهاد کرده است.
فلکشاهی گفت: «با وجود افزایش حملات، حجم حمل‌ونقل همچنان بالاست، زیرا سود حاصل از آن ارزش پذیرش خطر را دارد.»
به‌گفته کارگزاران کشتی، برخی مالکان به دلیل نرخ‌های بی‌سابقه کرایه نفتکش‌ها در منطقه، کشتی‌های قدیمی‌تری را که پیش‌تر نفت ونزوئلا و روسیه را حمل می‌کردند، به خلیج فارس منتقل می‌کنند.
بسیاری از این کشتی‌ها سفرهای رفت‌وبرگشت کوتاهی را در منطقه خطر انجام می‌دهند. پوشش هوایی آمریکا از طریق مسیری در امتداد سواحل عمان، تا اندازه‌ای از آن‌ها محافظت می‌کند.
نفتکش‌ها در داخل خلیج فارس نفت بارگیری می‌کنند و آن را از طریق تنگه هرمز انتقال می‌دهند. در بسیاری از موارد،این نفتکش‌ها سامانه‌های ارسال موقعیت مکانی خود را خاموش کرده‌اند. آن‌ها سپس در نزدیکی عمان توقف می‌کنند و محموله‌های خود را به کشتی‌هایی منتقل می‌کنند که راهی بازارهای دوردست هستند و پس از آن، دوباره برای بارگیری به خلیج فارس بازمی‌گردند.
در همین حال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران از پهپادها و موشک‌ها برای متوقف کردن کشتی‌هایی استفاده می‌کند که قصد عبور از این مسیر را دارند. سپاه همچنین به تاکتیک‌های جنگ چریکی روی آورده که حوثی‌های یمن مدت‌هاست برای هدف قرار دادن کشتی‌ها در اطراف ورودی دریای سرخ از آن‌ها استفاده می‌کنند؛ از جمله به‌کارگیری دیده‌بان‌ها در قایق‌های کوچک ماهیگیری و اعزام نیروهای مسلح به دریا.
از کمبود نفت تا گرانی حمل آن
عبور از این مسیر همچنان خطرناک است. پیش از سپتامبر، ابرنفتکش «لویالتی» با پرچم تانزانیا، سال‌ها نفت خام ونزوئلا را به چین حمل می‌کرد. این نفتکش از سپتامبر تاکنون دو بار وارد خلیج فارس شده و در هر دو مورد برای بارگیری نفت خام به عراق رفته است.
یکی از خدمه این کشتی گفت که لویالتی پیش از هر سفر، نیروی دریایی آمریکا را در جریان قرار داده و نیروهای امنیتی نیز در کشتی حضور داشته‌اند.
بر اساس اطلاعات کپلر و اظهارات این خدمه، لویالتی در اوایل اکتبر دو میلیون بشکه نفت خام عراق را در دریای عمان به نفتکشی که هویت آن مشخص نشده، منتقل کرد و سپس برای بارگیری محموله‌ای جدید به خلیج فارس بازگشت.
این خدمه گفت شرکت مدیریت کشتی برای سفر دوم، جلیقه‌های ضدگلوله و کلاه‌های ایمنی برای کارکنان فرستاده بود.
به گزارش شرکت امنیت دریایی ونگارد، روز ۱۶ اکتبر یک نارنجک راکتی که از قایقی کوچک شلیک شده بود به لویالتی اصابت کرد. این پرتابه سوراخی در یکی از مخازن آب شیرین کشتی ایجاد کرد. به گفته این خدمه، لویالتی هنگام حمله دو میلیون بشکه نفت خام عراق حمل می‌کرد.
این حملات هزینه انتقال نفت خلیج فارس به بازارهای جهانی را افزایش داده است. به‌گفته کپلر، کرایه حمل نفت خام خلیج فارس به چین با ابرنفتکش در هفته جاری به حدود ۳۷ دلار و ۳۷ سنت برای هر بشکه رسیده که نزدیک به بالاترین رکورد ثبت‌شده است. همچنین هزینه بیمه خطر جنگ از کمتر از سه درصد ارزش کشتی به رقمی تا ۱۰ درصد افزایش یافته است.
ناتاشا کانوا، رییس گروه راهبرد کالاهای اساسی جهانی در بانک جی‌پی مورگان، گفت: «در آوریل، مشکل کمبود نفت خام بود. در اکتبر، مشکل هزینه حمل‌ونقل آن است.»
با این همه، نفت همچنان از تنگه عبور می‌کند؛ با وجود تهدیدهای جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه اگر نتواند نفت خود را صادر کند، به کشورهای همسایه نیز اجازه صادرات نفت نخواهد داد.
حامد حسین، اقتصاددان موسسه کپیتال اکونومیکس، گفت: «حکومت ایران برای دستیابی به همان میزان کنترلی که پیش‌تر بر جریان صادرات نفت از منطقه داشت، ناچار خواهد بود تهاجمی‌تر عمل کند.»
