روزنامه والاستریت ژورنال بهنقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ایالات متحده در حال آمادهسازی برای اعزام ناو هواپیمابر «یواساس جورج واشینگتن» به خاورمیانه است تا در چارچوب یک برنامه از پیش تعیینشده برای جابهجایی ناوها، جایگزین ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» شود.
همزمان پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا اعلام کرد ارتش این کشور قادر است محاصره دریایی بنادر جمهوری اسلامی را تا هر زمان که نیاز باشد حفظ کند.
پیت هگست پنجشنبه در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرد که نیروی دریایی آمریکا میتواند این محاصره را به طور نامحدود ادامه دهد.
به گفته وزیر دفاع آمریکا، واشینگتن با چرخشی کردن حضور ناوهای جنگی خود در منطقه، این کارزار نظامی را مدیریت میکند.
او افزود که ارتش ایالات متحده روند جابهجایی و جایگزینی کشتیهای جنگی را همانند گذشته ادامه خواهد داد تا فشار بر بنادر جمهوری اسلامی حفظ شود.
بهنوشته این روزنامه ماموریت ناو هواپیمابر لینکلن بیش از حد معمول طولانی شده و این ناو در این مدت توقفهای بسیار اندکی در بنادر داشته است؛ وضعیتی که باعث شده قانونگذاران درباره شرایط زندگی خدمه آن ابراز نگرانی کنند.
ناو هواپیمابر لینکلن ماموریت برنامهریزیشده خود را در ماه نوامبر آغاز کرد و در ژانویه، پیش از آغاز جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی، مسیرش را به سوی خاورمیانه تغییر داد.
این ناو هواپیمابر و جنگندههای مستقر بر عرشه آن نقشی اساسی در عملیات «خشم حماسی» آمریکا داشتند و این ناو از آن زمان تاکنون در محاصره بندرهای جنوبی ایران از سوی ایالات متحده نیز مشارکت داشته است.
بهگفته قانونگذارانی که از پنتاگون خواستهاند اطلاعات بیشتری درباره شرایط زندگی و گزارشهای مربوط به مشکلات سلامت روان در این ناو ارائه کند، شدت بالای عملیات و فشار ناشی از طولانی شدن ماموریت، خدمه را تحت تاثیر قرار داده است.
بهگفته ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات ایالت کنتیکت، لینکلن بیش از ۲۵۰ روز است که در ماموریت به سر میبرد و طی ۲۰۰ روز گذشته در هیچ بندری توقف نکرده است.
این مدت رکوردی برای بیشترین تعداد روزهای متوالی حضور این ناو در دریا محسوب میشود.
بلومنتال در نامهای به پیت هگست، وزیر دفاع، و هونگ کائو، سرپرست وزارت نیروی دریایی آمریکا، نوشت: «گزارشهای گستردهای درباره کمبود اقلام و مایحتاج اولیه، آلودگی آب، مشکلات لولهکشی، وخامت سلامت روان، نگرانیهای ایمنی در عرشه و اختلال در سامانه پستی منتشر شده است؛ اختلالاتی که باعث شده بسیاری از بستههای ارسالی برای خدمه ناو، ماهها در مسیر مفقود شوند.»
مارلین استاتزمن، نماینده جمهوریخواه ایندیانا، نیز گفت قصد دارد تازهترین اطلاعات درباره این وضعیت را از پنتاگون و دولت دریافت کند.
او پنجشنبه در گفتوگو با شبکه سیانان گفت: «در نهایت، میدانیم کسانی که خدمت میکنند باید این اطمینان خاطر را داشته باشند که بهدرستی از آنها مراقبت میشود.»
بهگفته یک مقام آمریکایی، برنامه جایگزینی ناوها پیش از مطرح شدن نگرانیها درباره شرایط زندگی در لینکلن تنظیم شده بود.
شبکه اماس نو (MS Now) اوایل ماه جاری گزارش داده بود که ملوانان با شرایطی دشوار از جمله کمبود مواد غذایی و تمام شدن اقلامی مانند خمیردندان و صابون روبهرو هستند.
قانونگذاران آمریکایی میگویند از گزارشهایی نگران هستند که نشان میدهد ملوانان، در نبود توقفهای بیشتر در بنادر، با فرسودگی و وخامت سلامت روان دستوپنجه نرم میکنند.
نیروی دریایی آمریکا به درخواست برای اظهارنظر درباره شرایط موجود در این ناو فورا پاسخ نداد.
ناو هواپیمابر «یواساس جورج واشینگتن» که پایگاه آن در ژاپن است، طی هفتههای اخیر در اقیانوس آرام فعالیت داشته است. بر اساس اطلاعات منابع علنی، این ناو این هفته همراه با ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده از تنگه مالاکا عبور کرده است.
حسین طائب، رییس سازمان بسیج، پنجشنبه ۲۲ مرداد در دیدار با احمد خاتمی، عضو مجلس خبرگان و امام جمعه تهران، اعلام کرد: «تنگه هرمز تحت مدیریت و کنترل جمهوری اسلامی قرار دارد و کشور ما در کمال امنیت به مسیر خودش ادامه میدهد.»
طائب گفت آمریکاییها پس از مشاهده قدرت انقلاب اسلامی در مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، بار دیگر در تنگه هرمز جنگی به راه انداختند و به دنبال «تعرض جدیدی» بودند، اما با وجود اینکه میگویند جمهوری اسلامی نیروی هوایی و دریایی ندارد، بار دیگر شکست خوردند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۲۱ مرداد در شبکه تروثسوشال نوشت آمریکا «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد و آن را حفظ خواهد کرد. او محاصره دریایی آمریکا را «دیوار فولادین» خواند و نوشت حکومت ایران نمیتواند در برابر آن کاری انجام دهد.
در همین حال پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز پنجشنبه گفت ارتش آمریکا قادر است محاصره دریایی بنادر جمهوری اسلامی را تا هر زمان که نیاز باشد حفظ کند.
هگست در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرد که نیروی دریایی آمریکا میتواند این محاصره را به طور نامحدود ادامه دهد.
بهگفته وزیر دفاع آمریکا، واشینگتن با چرخشی کردن حضور ناوهای جنگی خود در منطقه، این کارزار نظامی را مدیریت میکند.
او افزود که ارتش ایالات متحده روند جابهجایی و جایگزینی کشتیهای جنگی را همانند گذشته ادامه خواهد داد تا فشار بر بنادر جمهوری اسلامی حفظ شود.
در حالی که تهران و واشینگتن هر دو میگویند کنترل تنگه هرمز را در دست دارند، دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد تردد از این آبراه به کمتر از یکدهم سطح پیش از جنگ کاهش یافته است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۱ مرداد به نقل از دادههای دادههای گروه بورس لندن (الاسایجی) گزارش داد سهشنبه ۲۰ مرداد ۱۱ کشتی از تنگه عبور کردند، در حالی که پیش از جنگ روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ کشتی از این مسیر میگذشتند.
دادههای کپلر، شرکت تحلیل دادههای بازار کالاها و حملونقل دریایی، نیز شمار شناورهای ردیابیشده در همان روز را هشت فروند نشان میداد.
قرارگاه خاتمالانبیا: عبور بدون مجوز ممکن نیست
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، فرماندهی مشترک نظامی جمهوری اسلامی، پنجشنبه سخنان آمریکا درباره عبور عادی شناورها از تنگه هرمز را «کذب و دروغ» خواند و اعلام کرد این تنگه «تحت مدیریت کامل و کنترل جمهوری اسلامی ایران» است.
سخنگوی این قرارگاه در بیانیهای افزود هیچ کشتی تجاری یا نفتکش بدون مجوز و نظارت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی امکان عبور امن از تنگه هرمز را ندارد.
در ادامه این بیانیه، آمریکا عامل «شرارت و ناامنی» در منطقه خوانده شد. قرارگاه خاتمالانبیا همچنین اعلام کرد تحرکات نیروهای آمریکایی و اسرائیلی در منطقه را زیر نظر دارد و تهدید کرد به هرگونه اقدام نظامی، در هر سطح، «پاسخ کوبندهتر و شدیدتر از قبل» خواهد داد.
رسول سناییراد، معاون سیاسی دفتر عقیدتیـسیاسی فرمانده کل قوا، نیز به خبرگزاری فارس گفت بازگشایی تنگه هرمز موضوعی نیست که آمریکا بتواند یکجانبه درباره آن تصمیم بگیرد و افزود اگر طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند، «اتفاقی در این زمینه رخ نخواهد داد».
او همچنین گفت نیروهای جمهوری اسلامی «دست روی ماشه هستند» و افزود: «ما در جنگ اخیر ایستادیم و به اذن خداوند، در جنگ احتمالی آینده محکمتر و تهاجمیتر خواهیم ایستاد.»
محمد مخبر، دستیار مجتبی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، نیز پنجشنبه ۲۲ مرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «راهبرد قطعی رهبری مبنی بر تهاجمی شدن جنگ در صورت تحقق نیافتن شرایط ایران، بدون شک معادلات قدرت را در جهان دگرگون میکند.»
مخبر گفت آمریکا در محافظت از متحدان خود در خلیج فارس ناتوان بوده است و افزود: «پایدارترین راه نظم جدید در منطقه، اجرای ساز و کار اقتصادیـامنیتی هرمز، مستقل از تضمین نظامی واشینگتن است.»
توافق موقت و تلاش پاکستان برای میانجیگری
محمد اسحاقدار، وزیر امور خارجه پاکستان، پنجشنبه در نشست خبری مشترک با اسپن بارت ایده، وزیر امور خارجه نروژ، گفت او را در جریان تلاشهای دیپلماتیک اسلامآباد برای پیشبرد گفتوگو، کاهش تنش و حلوفصل مسالمتآمیز مناقشه ایران و آمریکا قرار داده است.
او از وزیر امور خارجه نروژ بهدلیل قدردانی از نقش پاکستان بهعنوان میانجیگر در این مناقشه تشکر کرد و گفت دو کشور بر ضرورت یافتن راهحلهای مسالمتآمیز برای مناقشات بینالمللی، با رعایت کامل حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد، توافق کردهاند.
تهران و واشینگتن اواخر خرداد یک یادداشت تفاهم موقت امضا کردند که برقراری آتشبسی دائمی را اعلام میکرد و بر اساس آن تنگه هرمز دستکم به مدت ۶۰ روز به وضعیت پیش از جنگ باز میگشت.
این توافق در میانه برگزاری مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی، با حملات سپاه به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز لغو شد. سپاه دلیل شلیک به کشتیها را حرکت آنها بر خلاف «سازوکارهای تعیینشده در توافق» اعلام کرد. پس از آن آمریکا در عملیاتی تلافیجویانه به استانهای جنوبی ایران حمله کرد و هدف این حملات را «کاهش توانایی تهران برای هدف قرار دادن شناورها در خلیج فارس» اعلام کرد.
پس از این تحولات، مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم میان مقامهای جمهوری اسلامی که با میانجیگری پاکستان در جریان بود، متوقف شد. بر اساس آنچه در هفتههای گذشته از سوی طرفین منتشر شده است، به نظر میرسد گفتوگوها میان این دو کشور بهصورت انتقال پیام محدود از طریق عمان و پاکستان ادامه دارد.
وزیر دفاع پاکستان، سهشنبه ۲۰ مرداد بدون ارائه جزییاتی از پیشرفت احتمالی مذاکرات میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی، گفت دو طرف بر سر تنگه هرمز «به نوعی از توافق» نزدیک شدهاند.
او افزود: «نشانههایی که در چند روز گذشته دیده میشود، حاکی از آن است که آمریکا و ایران به نوعی توافق برای برقراری صلح نزدیک شدهاند و تحولات به نفع صلح در حال شکلگیری است.»
خبرگزاری رویترز، یک روز پس از این اظهارات وزیر خارجه پاکستان، به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد هیچ مذاکرهای میان تهران و واشینگتن برای تمدید آتشبس ۶۰ روزه در جریان نیست، زیرا از دید حکومت ایران، توافق آتشبس تاریخ شروع مشخصی نداشته و در نتیجه، چیزی برای تمدید وجود ندارد.
این منبع چهارشنبه ۲۱ مرداد گفت: «صحبتی از تمدید در میان نیست، زیرا از نظر ایران هیچ دورهای آغاز نشده است که بتوان آن را تمدید کرد. ایالات متحده ۴۸ ساعت پس از دستیابی به توافق موقت، آن را نقض کرد و چند روز بعد نیز از آن خارج شد.»
رضایی در ماههای اخیر بارها با ادامه آتشبس مخالفت کرده و از حمله به پایگاههای آمریکا و گسترش جغرافیای درگیری سخن گفته است. اما این نخستین بار نیست که او در موقعیتی قرار میگیرد که ادامه یا توقف جنگ، بخشی از مساله تصمیمگیری است.
چهار دهه پیش، رضایی در مقام فرمانده سپاه پاسداران، از ادامه جنگ پس از آزادسازی خرمشهر و ورود نیروهای ایرانی به خاک عراق دفاع کرد. در سالهای بعد نیز در مرکز فرماندهی شماری از پرهزینهترین عملیاتهای جنگ قرار داشت که برخی از این عملیاتها به اهداف اصلی خود نرسیدند و هزاران کشته، مجروح و مفقود بر جا گذاشتند.
رضایی سالها بعد درباره بعضی از همان تصمیمها بازنگری کرد و گفت اگر امکان بازگشت به آن مقاطع را داشت، تصمیم دیگری میگرفت.
اکنون که او بار دیگر به یکی از مهمترین اتاقهای تصمیمگیری امنیتی جمهوری اسلامی بازگشته، کارنامه آن تصمیمها و هزینههایشان میتواند نشان دهد که چرا سابقه فرماندهی دبیر تازه شورای عالی امنیت ملی، در شرایط کنونی اهمیت دارد.
خرمشهر تا خاک عراق
یکی از مهمترین تصمیمهای جنگ ایران و عراق پس از آزادسازی خرمشهر در خرداد ۱۳۶۱ گرفته شد: توقف در مرز یا ادامه جنگ در خاک عراق.
روایت مقامهای وقت و اظهارات خود رضایی نشان میدهد فرمانده وقت سپاه پاسداران از مدافعان ادامه عملیات و ورود نیروهای ایرانی به عراق بوده است.
سالها بعد، رضایی در این تصمیم بازنگری کرد و گفت نیروهای ایران نباید بلافاصله پس از آزادسازی خرمشهر وارد خاک عراق میشدند.
نخستین عملیات بزرگ ایران پس از عبور از مرز، عملیات رمضان بود؛ عملیاتی برای پیشروی در شرق بصره که به هدف اصلی خود نرسید.
بر اساس سند قرارگاه مرکزی کربلا، این عملیات یکهزار و ۵۸۰ کشته، ۱۰ هزار و ۲۰۵ مجروح و دو هزار و ۱۰۳ مفقود و اسیر برای ایران بر جا گذاشت.
این نخستین عملیات از مجموعه نبردهایی بود که تصمیمهای فرماندهی در آنها، سالها بعد نیز مورد بحث و بازنگری قرار گرفت.
عملیاتی که رضایی گفت باید متوقف میشد
چند ماه بعد، عملیات والفجر مقدماتی آغاز شد. رضایی بهعنوان فرمانده سپاه پاسداران در طراحی و هدایت عملیات نقشی محوری داشت.
عملیات به اهداف اصلی خود نرسید و بر اساس آمار مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، ۵۰۱ کشته، هفت هزار و ۳۱۳ مجروح و سه هزار و ۱۱۶ مفقود بر جا گذاشت.
رضایی سالها بعد درباره این عملیات گفت اگر به آن مقطع بازمیگشت، پس از مرحله نخست دستور توقف آن را صادر میکرد.
به این ترتیب، در فاصلهای کمتر از یک سال پس از آزادسازی خرمشهر، دو عملیات بزرگ در خاک عراق بدون دستیابی به اهداف اصلی پایان یافته بود؛ در حالی که فرمانده وقت سپاه پاسداران بعدها، هم درباره اصل ورود سریع به خاک عراق و هم درباره ادامه یکی از این عملیاتها تشکیک کرد.
کربلای چهار؛ عملیات لو رفته
چهار سال بعد، رضایی در مرکز تصمیمگیری یکی دیگر از مناقشهبرانگیزترین عملیاتهای جنگ قرار گرفت.
کربلای چهار در دی ۱۳۶۵ با هدف شکستن خطوط دفاعی عراق و نزدیک شدن به بصره آغاز شد، اما تنها چند ساعت بعد متوقف شد.
روایتهای منتشرشده از فرماندهان دو طرف نشان میدهد نیروهای عراقی پیشاپیش برای مقابله با حمله آماده بودند.
گفتههای فرماندهان ایرانی حاکی از آن است که نشانههایی از هوشیاری عراق پیش از آغاز یا در مراحل نخست عملیات در اختیار فرماندهی قرار گرفته بود.
بر اساس آماری که اکبر هاشمی رفسنجانی از وضعیت عملیات ثبت کرده، حدود هزار نفر کشته، سه هزار و ۹۰۰ نفر مفقود و حدود ۱۱ هزار نفر مجروح شدند.
سالها بعد، رضایی کربلای چهار را در چارچوب فریب عراق برای عملیات بعدی توصیف کرد؛ روایتی که با اعتراض خانوادههای کشتهشدگان و انتقاد برخی فرماندهان جنگ روبهرو شد.
او بعدتر توضیح داد کربلای چهار در ابتدا بهعنوان عملیات اصلی آغاز شده بود و پس از توقف، از نتیجه آن برای فریب عراق استفاده شد.
دو هفته بعد؛ کربلای پنج
تنها دو هفته پس از کربلای چهار، عملیات کربلای پنج در محور شلمچه آغاز شد.
نیروهای ایرانی بخشی از خطوط مستحکم عراق را شکستند و تا نزدیکی بصره پیشروی کردند، اما هدف راهبردی نهایی، یعنی محاصره موثر بصره، محقق نشد.
رضایی در مقام فرمانده سپاه پاسداران، از طراحان و فرماندهان اصلی عملیات بود.
کربلای پنج به یکی از پرهزینهترین نبردهای جنگ تبدیل شد.
یک آمار تفصیلی منتسب به مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، تنها برای یگانهای سپاه پاسداران از هفت هزار و ۶۵۱ کشته، ۵۳ هزار و ۲۹۹ مجروح و سه هزار و ۵۲۹ مفقود سخن میگوید.
بخشی از مواضعی که نیروهای ایران با این هزینه در محور شلمچه به دست آوردند، کمتر از یک سال و نیم بعد در حمله ارتش عراق از دست رفت.
رمضان، والفجر مقدماتی، کربلای چهار و کربلای پنج، عملیاتهایی با شرایط و نتایج متفاوت بودند و نمیتوان تمام تلفات آنها را به تصمیم یک فرمانده نسبت داد. اما در همه آنها یک عامل مشترک وجود داشت: رضایی در مقام فرمانده سپاه پاسداران در مرکز ساختار طراحی و فرماندهی جنگ قرار داشت.
اهمیت این سابقه اکنون بیش از آنکه به ارزیابی دوباره جنگ چهار دهه قبل مربوط باشد، به مواضعی بازمیگردد که رضایی درباره جنگ امروز مطرح میکند.
از بازنگری در گذشته تا مخالفت با آتشبس امروز
رضایی در ماههای اخیر بارها مواضعی در حمایت از ادامه یا گسترش درگیری مطرح کرده است.
او در اظهار نظری در بهمن ماه گفت اگر جنگ آغاز شود، «دیگر آتشبسی در کار نخواهد بود» و در بهار تصریح کرد: «به هیچ وجه موافق ادامه آتشبس نیستم.»
سناریوهای مطرحشده از سوی او تنها به ادامه جنگ محدود نبوده است.
رضایی از گسترش حملات به کشورهای منطقه سخن گفته و ورود زمینی نیروهای آمریکا را فرصتی برای گرفتن هزاران گروگان و مطالبه یک میلیارد دلار در برابر هر نفر توصیف کرده است.
او در گفتوگو با سیانان نیز هشدار داد ادامه جنگ یا محاصره میتواند جغرافیای درگیری را به اقیانوس هند، بابالمندب، دریای سرخ و مدیترانه بکشاند و کشورهای بیشتری را که در کنار آمریکا قرار گیرند، در معرض حمله قرار دهد.
این سخنان اکنون وزن متفاوتی دارند. رضایی دیگر تنها فرمانده سابقی نیست که درباره جنگ اظهارنظر میکند؛ او دبیر شورای عالی امنیت ملی است. نهادی که در تصمیمسازی درباره مهمترین مسائل دفاعی و امنیتی جمهوری اسلامی نقش دارد.
دوباره در اتاق تصمیم
چهار دهه پیش، یکی از مهمترین پرسشهای پیش روی فرماندهان جمهوری اسلامی این بود که پس از آزادی خرمشهر، جنگ متوقف شود یا به خاک عراق کشیده شود. رضایی از ادامه جنگ دفاع کرد و ایران برای هشت سال درگیر جنگ ماند.
اکنون جغرافیای بحران از بصره و شلمچه به تنگه هرمز و بابالمندب رسیده و پرسش ادامه یا توقف جنگ بار دیگر مطرح است.
رضایی دوباره در اتاق تصمیم نشسته است؛ این بار با تجربه تصمیمهایی که هزینه آنها ثبت شده، تردیدهایی که از زبان خود او بیان شده و مواضعی که بار دیگر از پایان آتشبس و گسترش میدان جنگ میگویند.
واشینگتنپست گزارش داد اطلاعات مربوط به طرح ترور ترامپ را دولت اسرائیل در اختیار سیا قرار داده بود، اما تحلیلگران این سازمان درباره اعتبار آن تردید داشتند و ارزیابی خود را به مقامهای دولت منتقل کردند. یک مقام آمریکایی این اطلاعات را «برگرفته از اسرائیل، نه تولیدشده از سوی آمریکا» و دارای «درجه اطمینان پایین» توصیف کرد.
با وجود این تردیدها، مقامهای کاخ سفید و سرویس مخفی تصمیم گرفتند خطری را نپذیرند. ترامپ ۱۷ تیر، هنگام خروج از نشست ناتو در آنکارا، ابتدا سوار یکی از هواپیماهای قدیمی ایرفورس وان شد، اما سپس مخفیانه با یک کامیون حمل غذای فرودگاه از آن خارج شد و به یک هواپیمای نظامی سی-۳۲ای انتقال یافت.
این هواپیمای سوم، ترامپ و شمار محدودی از دستیارانش را با اسکورت جنگندههای اف-۱۶ به پایگاه میلدنهال در بریتانیا برد. همزمان، خبرنگاران و برخی همراهان با ایرفورس وان قدیمی پرواز کردند و تا چند هفته بعد نمیدانستند رییسجمهوری در هواپیما حضور نداشته است.
این تدابیر پس از آن اتخاذ شد که درباره ایمنی هواپیمای جدید بوئینگ ۸-۷۴۷ اهدایی قطر برای انتقال رییسجمهوری از محیطی بالقوه خصمانه نگرانیهایی مطرح شد. سرویس مخفی همچنین از خبرنگاران خواسته بود پرده پنجرههای هواپیما را پایین بکشند تا جابهجایی مخفیانه ترامپ دیده نشود.
یک مقام آمریکایی گفت این عملیات «از سر احتیاط فراوان» انجام شد، زیرا سرویس مخفی در جریان کارزار انتخاباتی ۲۰۲۴ و پس از آن سه بار با موقعیتهایی روبهرو شده بود که میتوانست به ترور ترامپ منجر شود. با این حال، هیچ ارتباط شناختهشدهای میان مظنونان آن موارد و حکومت ایران وجود ندارد.
تهدید حکومت ایران علیه ترامپ و دیگر مقامهای ارشد آمریکایی از زمان کشتهشدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، در حمله آمریکا در سال ۲۰۲۰، یکی از نگرانیهای امنیتی واشینگتن بوده است. کاخ سفید نیز بدون پاسخ مستقیم به پرسشها درباره اعتبار اطلاعات اسرائیل گفت رییسجمهوری با تهدیدهای متعددی، از جمله از سوی [حکومت] ایران، مواجه بوده و همه تدابیر لازم برای حفاظت از او اتخاذ میشود.
واشینگتنپست همچنین به نقل از مقامهای آمریکایی نوشت برخی در جامعه اطلاعاتی معتقد بودند هشدار اسرائیل ممکن است علاوه بر اطلاعرسانی، با هدف تاثیرگذاری بر تصمیمهای ترامپ و سیاست منطقهای واشینگتن ارائه شده باشد. به گفته این منابع، اسرائیل از نزدیکی روابط ترامپ و رجب طیب اردوغان و گرمتر شدن مناسبات آمریکا و ترکیه نگران است.
بر اساس این گزارش، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از اطلاعات اسرائیل و طرح فریب سرویس مخفی آگاه بود، اما همچنان سوار ایرفورس وان قدیمی شد؛ هواپیمایی که اگر تهدید واقعی بود، احتمالا میتوانست هدف قرار گیرد. یک مقام دیگر نیز با اشاره به حضور دهها هزار نیروی امنیتی ترکیه در نشست ناتو، جدیبودن تهدید را زیر سوال برد.
ترامپ گفته است تصمیم استفاده از هواپیمای جایگزین را سرویس مخفی گرفته و او از دستورهای این نهاد پیروی کرده است. دموکراتهای کنگره اکنون از دولت خواستهاند درباره اعتبار و امکان راستیآزمایی مستقل اطلاعات اسرائیل و علت اجرای این عملیات کمسابقه توضیحات روشنتری ارائه کند.
«از همان ابتدا، چیزی با هم جور درنمیآمد.» این جمله آغازین روایت یکی از خبرنگاران آن پرواز است.
در ساعات پایانی نشست سران ناتو در آنکارا در ماه ژوئیه، دونالد ترامپ در تروث سوشال اعلام کرد با هواپیمای جدید ریاستجمهوری، که سال گذشته از قطر به دولت آمریکا هدیه شده بود، به کشور بازنمیگردد.
او گفت هواپیما را پیشاپیش به پایگاه نیروی هوایی میلدنهال در انگلستان فرستاده تا نظامیان مستقر در آنجا بتوانند از آن بازدید کنند. قرار بود خودش با یکی از هواپیماهای قدیمیتر ایرفورس وان به بریتانیا برود؛ اما توضیح نداد پس از آن چگونه به واشینگتن بازخواهد گشت.
گرام اسلتری، خبرنگار رویترز و یکی از اعضای گروه رسانهای همراه ترامپ، مینویسد تغییر ناگهانی برنامه برای خبرنگاران گیجکننده بود و توضیح رییسجمهوری نیز چندان باورپذیر به نظر نمیرسید. پرسشی نگرانکننده میان آنها میچرخید: آیا [حکومت] ایران طرح مشخصی برای ترور ترامپ تدارک دیده است؟
این گمانهزنی بیدلیل نبود. ترامپ در آخرین روز نشست، هنگام دیدار با رهبران مختلف جهان، بارها از تلاشهای منتسب به [حکومت] ایران برای کشتن خود سخن گفته بود. اگر واقعاً تهدید امنیتی تازهای وجود داشت، شاید کاخ سفید به این نتیجه رسیده بود که هواپیمای اهدایی قطر، بهدلیل نداشتن برخی تجهیزات ایمنی، برای ادامه سفر مناسب نیست.
پیش از ترک آنکارا، ترامپ در یک نشست خبری از پاسخ روشن به پرسشها درباره تعویض هواپیما خودداری کرد. ابهام زمانی بیشتر شد که خبرنگاران سوار هواپیمایی شدند که تصور میکردند رییسجمهوری نیز در آن حضور دارد و کارکنان کاخ سفید از آنها خواستند پرده تمام پنجرهها را پایین بکشند.
پاسخ به پرسش خبرنگاران کوتاه بود: «این درخواست سرویس مخفی است.»
اسلتری که پیشتر نیز با هواپیمای ریاستجمهوری سفر کرده بود، میدانست چنین دستوری عادی نیست. او با خود فکر میکرد شاید قرار است نوعی فناوری دفاعی محرمانه از دید خبرنگاران پنهان بماند. واقعیت اما چیز دیگری بود که تا چند هفته بعد آشکار نشد.
ترامپ بهدلیل یک نگرانی امنیتی، در عملیاتی مخفی با استفاده از یک کامیون حمل غذای هواپیما از آن خارج شده و سوار جت دولتی دیگری شده بود. پایینکشیدن پردهها نیز بخشی از تلاش برای مخفی نگهداشتن همین جابهجایی بود.
در ایرفورسوان، راه چندانی برای کشف حقیقت وجود نداشت. خبرنگاران به دلایل امنیتی به اینترنت دسترسی نداشتند و ارتباطشان با کارکنان کاخ سفید نیز معمولا به مسئول تدارکاتی محدودی میشد که یا اطلاعات حساس را در اختیار نداشت یا مجاز به انتشار آن نبود.
پرواز از آنکارا تا میلدنهال بدون حادثه سپری شد، اما آرامش بر هواپیما حاکم نبود. خبرنگاران بهاشتباه تصور میکردند ترامپ در بخش دیگری از هواپیماست و ممکن است هر لحظه برای گفتوگو با آنها ظاهر شود. غیبت او نیز چندان غیرعادی به نظر نمیرسید، زیرا رییسجمهوری گاهی در طول پرواز با رسانهها صحبت نمیکرد.
پس از فرود در انگلستان، ماجرا شکل پیچیدهتری به خود گرفت. خبرنگاران هنگام خروج، ترامپ را دیدند که ظاهرا از بخش دیگری از همان هواپیما پایین میآمد؛ صحنهای که بعدها مشخص شد بخشی از عملیات فریب بوده است.
کارکنان کاخ سفید سپس از آنها خواستند ترامپ را با پای پیاده تا هواپیمای اهدایی قطر دنبال کنند؛ هواپیمایی که چند صد متر جلوتر پارک شده بود. ماموران سرویس مخفی دو طرف او حرکت میکردند و یک خودروی شاسیبلند مشکی دولتی نیز بهآرامی در کنار گروه پیش میرفت.
این صحنه برای خبرنگار رویترز بیش از هر چیز نمایشی و سینمایی بود، هرچند در آن لحظه هنوز هدفش را نمیدانست.
پس از برخاستن هواپیمای جدید، یکی از دستیاران کاخ سفید نسخه چاپی مطلبی از ترامپ را میان خبرنگاران توزیع کرد. رییسجمهوری در آن نوشته بود همه کارکنان پایگاه خواستار بازدید از هواپیما شدهاند و توقف در میلدنهال نیز تقریبا هیچ انحرافی از مسیر معمول آنکارا به واشینگتن ایجاد نکرده است.
اندکی بعد، ترامپ به بخش خبرنگاران آمد و با پرسشهای پیدرپی درباره دلیل تعویض هواپیما روبهرو شد. او نقش نگرانیهای امنیتی را انکار کرد؛ با این حال، وقتی اسلتری پرسید چرا دستور داده شده بود پرده پنجرهها بسته بماند، ترامپ به تهدیدهای منتسب به [حکومت] ایران اشاره کرد.
او رو به خبرنگاران گفت: «اما اگر من از بین بروم، شما هم میروید، درست است؟ شاید بهتر باشد روزی حرفهتان را تغییر دهید.»
تنها یک ماه بعد مشخص شد ترامپ اصلا با خبرنگاران از آنکارا به میلدنهال پرواز نکرده بود. آنها تمام مسیر را در هواپیمایی گذرانده بودند که گمان میکردند رییسجمهوری در آن حضور دارد، بیآنکه بدانند هواپیمای سومی نیز در کار است و خودشان به بخشی از پوشش یک عملیات امنیتی تبدیل شدهاند.
