اختلاف بیشتر میان واشینگتن و متحدان کلیدی، میراث ماندگار جنگ ایران؟

به‌نوشته رویترز، تصمیم دونالد ترامپ برای خارج کردن بخشی از نیروهای آمریکایی از آلمان، تهدید به کاهش نیروها در دیگر نقاط اروپا و کم‌اهمیت جلوه دادن حملات اخیر جمهوری اسلامی به امارات متحده عربی به‌عنوان یکی از شرکای مهم آمریکا در خلیج فارس، همگی نشانه‌ای از آن چیزی است که احتمالا به میراث ماندگار این جنگ تبدیل خواهد شد: فرسایش روابط با متحدان کلیدی.

رویترز در گزارش تحلیل خود تاکید کرده حتی در شرایطی که آمریکا و جمهوری اسلامی به‌آرامی به سمت راهی احتمالی برای خروج از جنگ ۱۰ هفته‌ای خود حرکت می‌کنند، گفتار و رفتار ترامپ بار دیگر نگرانی‌هایی را در میان متحدان دیرینه واشینگتن، از اروپا گرفته تا خاورمیانه و منطقه هند-پاسیفیک، زنده کرده که شاید آمریکا در بحران‌های آینده شریک قابل اعتمادی نباشد.

در واکنش، برخی شرکای سنتی آمریکا در حال تغییر محاسبات خود هستند؛ تغییری که ممکن است روابط با واشینگتن را برای مدتی طولانی دگرگون کند. در همین حال، رقبایی مانند چین و روسیه نیز در تلاش‌اند از فرصت‌های راهبردی ایجادشده بهره‌برداری کنند.

رویترز افزوده اگرچه هنوز مشخص نیست آیا جنگ ترامپ با جمهوری اسلامی به نقطه عطفی دائمی در روابط آمریکا با جهان تبدیل خواهد شد یا نه، اما بیشتر تحلیلگران معتقدند رفتار غیرقابل پیش‌بینی او از زمان بازگشت به قدرت که عملا نظم جهانی مبتنی بر قواعد را برهم زده، به تضعیف بیشتر ائتلاف‌های آمریکا منجر خواهد شد، به‌ویژه در شرایطی که ناتو همچنان به‌دلیل مقاومت در برابر خواسته‌های ترامپ در دوران جنگ، هدف خشم اوست.

برت برون، مشاور پیشین دولت اوباما و رییس کنونی شرکت مشاوره راهبردی Situation Room، به رویترز گفته: «بی‌پروایی ترامپ در قبال جمهوری اسلامی در حال ایجاد تغییراتی چشمگیر است. اعتبار آمریکا در خطر قرار دارد.»

تنش‌ها میان ترامپ و اروپایی‌ها به‌ویژه از زمانی شدت گرفت که او در۹ اسفند ۱۴۰۴ به اسرائیل در حمله به جمهوری اسلامی پیوست.

بستن تنگه هرمز از سوی تهران در واکنش به این حملات، شوک بی‌سابقه‌ای به بازار جهانی انرژی وارد کرد؛ شوکی که کشورهای اروپایی را به یکی از بزرگ‌ترین بازندگان اقتصادی جنگی تبدیل کرد که هرگز خواهان آن نبودند.

حتی پیش از آن نیز ترامپ با اعمال تعرفه‌های گسترده، تلاش برای تصاحب گرینلند و گرفتن آن از دانمارک و قطع کمک‌های نظامی به اوکراین، متحدان آمریکا را نگران کرده بود.

شکاف زمانی عمیق‌تر شد که ترامپ در روزهای اخیر اعلام کرد پنج هزار نفر از مجموع ۳۶ هزار و ۴۰۰ نیروی مستقر آمریکا در آلمان را خارج می‌کند؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، آشکار گفت جمهوری اسلامی آمریکا را تحقیر کرده‌ و خشم ترامپ را برانگیخت.

پنتاگون نیز در ادامه، استقرار برنامه‌ریزی‌شده موشک‌های کروز تاماهاوک در آلمان را لغو کرد.

ترامپ سال‌هاست این پرسش را مطرح می‌کند که آیا آمریکا باید در ناتویی که پس از جنگ جهانی دوم به ایجاد آن کمک کرد باقی بماند یا نه.

او گفت در حال بررسی کاهش نیروهای آمریکایی در ایتالیا و اسپانیا نیز هست؛ کشورهایی که رهبرانشان بر سر جنگ ایران با او اختلاف داشته‌اند.

درگیری با متحدان

این اقدامات پس از آن انجام شد که ترامپ متحدان خود را متهم کرد به اندازه کافی از آمریکا در جنگ حمایت نکرده‌اند. او حتی به‌طور تلویحی گفت که شاید واشینگتن دیگر نیازی به پایبندی به بند پنجم ناتو، یعنی اصل دفاع جمعی، نداشته باشد.

آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «رییس‌جمهوری ترامپ ناامیدی خود از ناتو و دیگر متحدان را آشکارا بیان کرده است.»

او افزود برخی درخواست‌ها برای استفاده از پایگاه‌های نظامی اروپا در جنگ ایران از سوی دولت‌های میزبان رد شده بود.

کلی گفت: «ترامپ جایگاه آمریکا در صحنه جهانی را احیا کرده و روابط خارجی را تقویت کرده است. او هرگز اجازه نخواهد داد با ایالات متحده ناعادلانه رفتار شود یا متحدان به اصطلاح دوست از آن سوءاستفاده کنند.»

ترامپ پیش‌تر نیز کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، را هدف قرار داده و در ماه مارس گفته بود او «وینستون چرچیل نیست». ترامپ همچنین تهدید کرده بود تعرفه‌های سنگینی بر واردات از بریتانیا اعمال خواهد کرد.

پنتاگون نیز احتمال مجازات متحدان ناتویی را که از عملیات آمریکا علیه جمهوری اسلامی حمایت نکرده‌اند مطرح کرده است؛ از جمله تعلیق عضویت اسپانیا در ناتو و بازنگری در به‌رسمیت شناختن ادعای بریتانیا بر جزایر فالکلند.

به‌نوشته رویترز، دولت‌های اروپایی در واکنش، تلاش‌های خود را برای افزایش همکاری میان خود، پذیرش سهم بیشتری از بار دفاعی و توسعه مشترک سامانه‌های تسلیحاتی برای کاهش وابستگی به آمریکا افزایش داده‌اند؛ هرچند هم‌زمان می‌کوشند ترامپ را متقاعد کنند که حفظ متحدان فراآتلانتیکی همچنان ارزشمند است.

یک دیپلمات اروپایی به این خبرگزاری گفت تهدیدهای ترامپ پیام روشنی برای اروپا است تا بیشتر روی امنیت خود سرمایه‌گذاری کند، اما افزود رهبران اروپایی فعلا پذیرفته‌اند که باید با شرایط کنار بیایند.

تحلیلگران می‌گویند اروپایی‌ها به‌عنوان «قدرت‌های میانی» گزینه‌های محدودی دارند، به‌ویژه به‌دلیل وابستگی به متحد ابرقدرت خود برای بازدارندگی راهبردی در برابر هرگونه حمله احتمالی روسیه، و این واقعیت که گذار به خوداتکایی بیشتر، سال‌ها زمان خواهد برد.

در تلاش برای آرام کردن ترامپ، مقام‌های اروپایی در عین حال به‌صورت غیرعلنی تاکید کرده‌اند که بسیاری از کشورهایشان در جریان جنگ ایران اجازه استفاده از پایگاه‌ها و حریم هوایی خود را به نیروهای آمریکایی داده‌اند.

به‌نوشته رویترز تحلیلگران اما می‌گویند رهبران اروپایی، که برخی از آنها پیش‌تر با چاپلوسی سعی کرده بودند بحران‌های قبلی با ترامپ را مهار کنند، اکنون بیش از گذشته به تاکتیک‌های مذاکره‌ای او آگاه شده‌اند و در برابرش جسورتر عمل می‌کنند.

جف راتکه، رییس موسسه آمریکایی-آلمانی دانشگاه جانز هاپکینز، گفت اگرچه مرتس در دیدارهای قبلی به نظر می‌رسید توانسته ترامپ را مجذوب کند، اما اکنون «تلاش نمی‌کند ارزیابی انتقادی خود از وضعیتی را که آمریکا گرفتار آن شده پنهان کند.»

این دیپلمات اروپایی افزود رهبران اروپا همچنین آگاه‌اند که ترامپ، که طبق قانون دیگر نمی‌تواند نامزد ریاست‌جمهوری شود، ممکن است تا زمان ترک قدرت در ژانویه ۲۰۲۹ خود را آزاد بداند که «هر کاری که فکر می‌کند» در صحنه جهانی انجام دهد.

در حالی که برخی رهبران اروپایی نسبت به آینده ناتو هشدار می‌دهند، رادوسلاو سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، در کنفرانسی در ورشو گفت تا زمانی که اروپا به وعده افزایش هزینه‌های نظامی عمل کند که یکی از خواسته‌های دیرینه ترامپ بوده است، جایی برای نگرانی نیست.

اختلاف، فراتر از مرزهای اروپا

با این حال، فشار بر ائتلاف‌های آمریکا محدود به اروپا نمانده است.

زمانی که جمهوری اسلامی در روزهای اخیر دست به حملات موشکی و پهپادی علیه امارات متحده عربی، متحد نزدیک آمریکا، زد ترامپ و اطرافیانش ظاهرا چشم خود را بر این حملات بستند؛ موضوعی که نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس را، که پیش‌تر نیز از جنگ آسیب دیده بودند، افزایش داد.

ترامپ به‌سرعت حمله روز دوشنبه را کم‌اهمیت جلوه داد، در حالی که آن حمله موجب آتش‌سوزی در بندر مهم نفتی فجیره و تعطیلی مدارس شد. حتی پس از حملات بعدی در اواخر هفته نیز او اصرار داشت که آتش‌بس یک‌ماهه همچنان برقرار است.

ترامپ برخلاف توصیه برخی شرکای آمریکا در خلیج فارس وارد جنگ شد، و هرچند آنها بعدا در حمایت از آمریکا با واشینگتن هم‌سو شدند، اکنون برخی نگران‌اند او در نهایت توافقی امضا کند که آنها را در برابر همسایه‌ای همچنان خطرناک رها کند.

این جنگ همچنین در میان شرکای آسیایی آمریکا، که بسیاری از آنها به نفت عبوری از تنگه هرمز وابسته‌اند، اضطراب ایجاد کرده است.

کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی پیش‌تر نیز از تعرفه‌های سنگین ترامپ و تحقیر ائتلاف‌های سنتی از سوی او نگران شده بودند.

اکنون برخی ممکن است این پرسش را مطرح کنند که آیا این آسیب‌پذیری‌ که ترامپ در برابر فشار اقتصادی داخلی از جمله قیمت بالای بنزین نشان داده، به این معناست که او در صورت درخواست کمک در درگیری احتمالی با چین، مانند حمله به تایوان، دچار تردید خواهد شد یا نه.

تاکشی ایوایا، که در آغاز دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ وزیر امور خارجه ژاپن بود، به رویترز گفت: «آنچه بیش از همه ما را نگران می‌کند این است که اعتماد، احترام و انتظارات نسبت به آمریکا، مهم‌ترین شریک در ائتلافی که ژاپن بیشترین ارزش را برای آن قائل است، در حال کاهش است. این مساله می‌تواند سایه‌ای بلند بر کل منطقه بیندازد.»

یاسوتوشی نیشیمورا، وزیر پیشین تجارت ژاپن، گفت برای توکیو بیش از پیش مهم شده که در واکنش به تغییر توازن قدرت جهانی، روابط نزدیک‌تری با «قدرت‌های میانی همفکر» مانند بریتانیا، کانادا، استرالیا و کشورهای اروپایی ایجاد کند.

از آغاز جنگ، روسیه و چین که متحدان دیرینه جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند، عمدتا از دخالت مستقیم در روند جنگ پرهیز کرده‌اند، اما تحلیلگران می‌گویند آنها با دقت تحولات را زیر نظر دارند.

کارشناسان هشدار می‌دهند استفاده ترامپ از قدرت سخت در جنگی انتخابی علیه جمهوری اسلامی، تنها چند هفته پس از عملیات آمریکا در کاراکاس که به بازداشت رییس‌جمهوری سابق ونزوئلا انجامید، ممکن است چین و روسیه را به تشدید اقدامات و افزایش فشار علیه همسایگانشان تشویق کند.

روسیه، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان انرژی جهان، از افزایش قیمت نفت و گاز طبیعی ناشی از جنگ ایران و همچنین منحرف شدن توجه آمریکا و اروپا از جنگ اوکراین سود برده است.

تحلیلگران می‌گویند اگرچه بحران ایران بر تامین انرژی چین فشار وارد کرده، پکن احتمالا درس‌هایی از این جنگ گرفته است؛ از جمله اینکه آمریکا مجبور شد تجهیزات نظامی خود را از منطقه هند-پاسیفیک به خاورمیانه منتقل کند و اینکه قدرتمندترین نیروی نظامی جهان گاه در برابر تاکتیک‌های نامتقارن مانند پهپادهای ارزان‌قیمت دچار مشکل شده است.

چین همچنین از این فرصت استفاده کرده تا خود را به‌عنوان شریک جهانی قابل اعتماد‌تری نسبت به ترامپ غیرقابل پیش‌بینی معرفی کند؛ ترامپی که قرار است هفته آینده به پکن سفر کند.

ویکتوریا کوتس، معاون مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری او، به رویترز گفت پکن برای اینکه از جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی به‌عنوان «چک سفید امضا برای گشتن دور دنیا و گفتن اینکه ما نیروی بی‌ثبات‌کننده هستیم» استفاده کند، کار دشواری خواهد داشت.

کوتس، که اکنون معاون اندیشکده محافظه‌کار بنیاد هریتیج (Heritage Foundation) در واشینگتن است، گفت: «چین هم در تمام این مدت دقیقا شریک قدرتمندی برای متحدش جمهوری اسلامی نبوده است.