روزنامه والاستریت ژورنال گزارش داد که عربستان سعودی و کویت محدودیتهای دسترسی نظامی آمریکا به پایگاهها و حریم هوایی خود را لغو کردند. این اقدام راه را برای ازسرگیری «پروژه آزادی» آمریکا برای باز کردن تنگه هرمز را هموار میکند.
این روزنامه بهنقل از مقامهای آمریکایی و سعودی نوشت عربستان سعودی و کویت محدودیتهایی را که پس از آغاز عملیات آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز برای استفاده ارتش آمریکا از پایگاهها و حریم هواییشان اعمال کرده بودند، لغو کردهاند.
بهنوشته این روزنامه این اقدام مانع مهمی را از سر راه تلاش دونالد ترامپ برای عبور کشتیها از این آبراه حیاتی برمیدارد.
مقامهای آمریکایی گفتند دولت ترامپ اکنون بهدنبال ازسرگیری عملیاتی است که هدف آن هدایت کشتیهای تجاری با پشتیبانی دریایی و هوایی بود؛ عملیاتی که این هفته پس از ۳۶ ساعت متوقف شد.
بهنوشته والاستریت ژورنال، با این حال هنوز مشخص نیست این اقدام چه زمانی از سر گرفته خواهد شد، هرچند مقامهای پنتاگون از یک بازه زمانی در حد همین هفته سخن گفتهاند.
عملیات آمریکا برای باز نگه داشتن تنگه، متکی به ناوگان عظیمی از هواپیماها برای حفاظت از کشتیهای تجاری در برابر موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی بود؛ موضوعی که پایگاهها و حریم هوایی عربستان و کویت را برای اجرای این ماموریت حیاتی میکرد.
اما این ماموریت بزرگترین تنش در روابط نظامی عربستان و آمریکا طی سالهای اخیر را رقم زد و موجی از تماسهای تلفنی سطح بالا میان ترامپ و محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، را به دنبال داشت؛ تنشی که خطر فروپاشی توافق امنیتی دیرینه میان واشینگتن و ریاض را افزایش داد.
مقامهای سعودی گفتند عربستان و کویت پس از آن استفاده ارتش آمریکا از پایگاهها و حریم هوایی خود را مسدود کردند که مقامهای ارشد آمریکایی حملات جمهوری اسلامی در خلیج فارس در واکنش به عملیات تنگه هرمز را کماهمیت جلوه دادند.
به گفته آنها، عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس همچنین نگران بودند که آمریکا در بحبوحه تشدید درگیریها از آنها محافظت نکند.
مقامهای سعودی گفتند ترامپ شامگاه سهشنبه پس از تماس تلفنی با محمد بن سلمان، «پروژه آزادی» را متوقف کرد؛ تماسی که در آن رهبر عملی عربستان نگرانیهای خود را منتقل و رییسجمهوری آمریکا را از تصمیم ریاض درباره محدودیتهای پایگاهها و حریم هوایی مطلع کرد.
به گفته این مقامها، ترامپ تلاش کرد رهبر سعودی را متقاعد کند از این تصمیم عقبنشینی کند.
پس از ناکامی در ترغیب محمد بن سلمان بود که ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت به درخواست پاکستان و چند کشور دیگر با توقف پروژه آزادی موافقت کرده است.
بهگفته مقامهای آمریکایی و سعودی، دسترسی نیروهای آمریکایی به پایگاهها و حق عبور هوایی در عربستان پس از تماس تلفنی دیگری میان دو رهبر دوباره برقرار شد.
عربستان سعودی و کویت بلافاصله واکنشی به این خبر والاستریت ژورنال نشان ندادند پنتاگون نیز پرسشها را به کاخ سفید ارجاع داد.
کاخ سفید در پاسخ به این روزنامه اعلام کرد آمریکا پیش از آغاز پروژه آزادی، متحدان خلیج فارس را در جریان گذاشته بود، اما به پرسشها درباره گفتوگوهای مربوط به دسترسی به پایگاهها پاسخ نداد.
پیشتر شبکه انبیسی نیوز گزارش داده بودکه عربستان سعودی محدودیتهایی بر دسترسی آمریکا به پایگاهها و حریم هوایی این کشور اعمال کرده است.
مقامهای دفاعی درگیر در این روند گفتند در صورت ازسرگیری پروژه آزادی، کشتیهای تجاری هماهنگشده با آمریکا از مسیر باریکی عبور داده خواهند شد که زیر حفاظت ناوهای جنگی و هواپیماهای آمریکایی از مین پاکسازی شده است.
پس از آغاز اولیه این ماموریت در هفته جاری، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز سهشنبه گفت: «بهعنوان هدیهای مستقیم از سوی ایالات متحده به جهان، ما گنبد قدرتمند سرخ، سفید و آبی را بر فراز تنگه ایجاد کردهایم.»
او افزود: «ناوشکنهای آمریکایی در مواضع خود مستقر هستند و صدها جنگنده، بالگرد، پهپاد و هواپیمای شناسایی از آنها پشتیبانی میکنند تا بهصورت ۲۴ ساعته امنیت کشتیهای تجاری صلحآمیز را تامین کنند.»
جمهوری اسلامی در واکنش به تلاش آمریکا برای بازگشایی تنگه هرمز، موشکها و پهپادهایی به سمت امارات متحده عربی شلیک کرد و تنها پایانه فعال صادرات نفت این کشور را هدف قرار داد.
پس از آنکه ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، حملات جمهوری اسلامی به کشتیها و امارات را «مزاحمتهای سطح پایین» توصیف کرد، عربستان نگران شد که آمریکا به حملات بعدی واکنش قاطعی نشان ندهد.
ترامپ و هگست هر دو گفته بودند با وجود این حملات، آتشبس همچنان برقرار است.
در جریان عملیات پروژه آزادی، آمریکا دو کشتی با پرچم این کشور را از خلیج فارس خارج کرد، اما شروع این عملیات در عین حال به درگیریهایی انجامید که طی آن جمهوری اسلامی موشکهای کروز و پهپادهایی را به سمت ناوهای جنگی آمریکا و کشتیهای تجاری شلیک کرد.
آمریکا این حملات را رهگیری و شش قایق تندرو جمهوری اسلامی را غرق کرد، اما تهران موفق شد چند کشتی غیرآمریکایی را هدف قرار دهد.
این نخستین حملات از سوی تهران از زمان اجرایی شدن آتشبس میان جمهوری اسلامی و آمریکا در ماه گذشته بود.
کشورهای خلیج فارس نگراناند که جمهوری اسلامی به این نتیجه برسد که میتواند بدون دادن هزینهای به آنها حمله کند.
جمهوری اسلامی انجام عملیات علیه امارات را رد کرده، اما هشدار داده اگر هرگونه اقدامی از سوی این کشور علیه تهران انجام شود، با «پاسخی کوبنده» مواجه خواهد شد.
در گزارش اختصاصی واشینگتنپست بهنقل از این منابع که نام آنها اعلام نشده، آمده است:«یک تحلیل محرمانه سیا که این هفته به سیاستگذاران دولت آمریکا ارائه شد، به این نتیجه رسیده که جمهوری اسلامی میتواند پیش از آنکه با سختیهای شدیدتر اقتصادی مواجه شود، دستکم سه تا چهار ماه در برابر محاصره دریایی آمریکا دوام بیاورد؛ نتیجهای که ظاهرا پرسشهای تازهای درباره خوشبینی رییسجمهوری ایالات متحده نسبت به پایان جنگ ایجاد میکند.»
بهنوشته این روزنامه، این تحلیل جامعه اطلاعاتی آمریکا که ارزیابیهای محرمانهاش درباره ایران اغلب محتاطانهتر از اظهارات علنی دولت بوده، همچنین نشان داده تهران با وجود هفتهها بمباران سنگین آمریکا و اسرائیل، همچنان توانمندی قابلتوجهی را در حوزه موشکهای بالستیک حفظ کرده است.
سه مقام کنونی و یک مقام پیشین آمریکایی، در گفتوگو با واشینگتنپست کلیات این ارزیابی اطلاعاتی را تایید کردند.
یک مقام آمریکایی به واشینگتنپست گفت حکومت ایران حدود ۷۵ درصد از سامانههای پرتابگر متحرک پیش از جنگ و حدود ۷۰ درصد از ذخایر موشکی پیش از جنگ خود را حفظ کرده است.
این مقام افزود شواهدی وجود دارد که نشان میدهد حکومت ایران توانسته تقریبا تمام تأسیسات ذخیرهسازی زیرزمینی خود را بازیابی و دوباره فعال کند، برخی موشکهای آسیبدیده را تعمیر کند و حتی تعدادی موشک جدید را که هنگام آغاز جنگ تقریبا تکمیل شده بودند، مونتاژ کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ اردیبهشت در اظهاراتی در دفتر بیضی تصویر خوشبینانهتری از وضعیت ارائه کرد و درباره جمهوری اسلامی گفت: «موشکهایشان تقریبا نابود شده، احتمالا فقط ۱۸ یا ۱۹ درصد از توان موشکی آنها باقی مانده، که در مقایسه با قبل خیلی زیاد نیست.»
یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا در پاسخ به درخواست اظهار نظر واشینگتنپست، بر تاثیر محاصره تاکید کرد و در بیانیهای به این روزنامه گفت: «محاصره رییسجمهوری در حال وارد کردن آسیب واقعی و فزاینده است. تجارت را قطع کرده، درآمدها را به حداقل رسانده و فروپاشی سیستماتیک اقتصادی را تسریع کرده است. نیروی مسلح جمهوری اسلامی بهشدت تضعیف شده، نیروی دریایی آن نابود شده و رهبرانش در مخفیگاه هستند.»
او افزود: «تنها چیزی که باقی مانده، تمایل رژیم به تحمیل رنج بر غیرنظامیان است؛ گرسنه نگه داشتن مردم خود برای طولانی کردن جنگی که آن را از پیش باخته است.»
ترامپ، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و دیگر مقامها همواره جنگ را یک پیروزی قاطع نظامی برای آمریکا توصیف کردهاند، با وجود آنکه جمهوری اسلامی خواستههای واشینگتن مبنی بر توقف غنیسازی هستهای، تحویل ذخایر اورانیوم، بازگشایی تنگه هرمز و اقدامات دیگر را رد کرده است.
ترامپ چهارشنبه محاصره را «باورنکردنی» توصیف کرد و گفت: «نیروی دریایی فوقالعاده بوده. کاری که انجام دادند مثل یک دیوار فولادی است. هیچکس عبور نمیکند.»
او یک روز پیشتر نیز گفته بود اقتصاد ایران «در حال فروپاشی» است، پول ملی این کشور «بیارزش» شده و تهران «نمیتواند» حقوق نیروهایش را پرداخت کند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز در اواخر آوریل و در حمایت از رژیم تحریمی دولت که «خشم اقتصادی» نام گرفته، گفته بود پایانه اصلی نفتی ایران بهزودی به سقف ظرفیت خواهد رسید؛ اتفاقی که «آسیب دائمی به زیرساخت نفتی ایران» وارد میکند.
بهنوشته واشینگتنپست اما، جمهوری اسلامی با وجود از دست دادن رهبر و بسیاری دیگر از مقامهای ارشد خود و نیز بخش بزرگی از تجهیزات نظامیاش در جریان جنگ اخیر همچنان از خود تابآوری نشان داده است.
یک مقام آمریکایی به این روزنامه گفت تصور میکند توانایی جمهوری اسلامی برای تحمل فشار اقتصادی طولانیمدت حتی از برآورد سیا نیز بیشتر باشد.
او گفت: «رهبری حکومت رادیکالتر، مصممتر و بهطور فزایندهای مطمئنتر شده که میتواند بیشتر از اراده سیاسی آمریکا دوام بیاورد و همزمان به سرکوب داخلی برای مهار هرگونه مقاومت در داخل ایران ادامه دهد.»
او افزود: «در مقایسه، رژیمهای مشابهی را میبینید که سالها تحت تحریمهای سنگین و جنگهای صرفا هوایی دوام آوردهاند.»
از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند، جمهوری اسلامی عملا تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت از خلیج فارس، را بسته است.
یک هفته پس از برقراری آتشبس در ۷ آوریل، ترامپ محاصرهای علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد که شامل همه کشتیهای ورودی و خروجی از بندرهای جنوبی ایران میشد. این اقدام پس از شکست مذاکرات صلح در پاکستان انجام شد.
ترامپ آن زمان گفته بود: «فکر میکنم ایران در وضعیت بسیار بدی قرار دارد. فکر میکنم کاملا مستاصل شدهاند. برایم مهم نیست که به مذاکرات برگردند یا نه. اگر برنگردند هم برایم اهمیتی ندارد.»
ترامپ همچنین روز یکشنبه ماموریتی را با عنوان «پروژه آزادی» آغاز کرد که هدف آن کمک به عبور کشتیهای تجاری از تنگه، از جمله با اسکورت نیروی دریایی آمریکا بود؛ اما روز سهشنبه اعلام کرد این عملیات بهدلیل «پیشرفت عظیم» در مذاکرات صلح متوقف شده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی چهارشنبه تایید کرد که در حال بررسی پیشنهاد آمریکا برای پایان دادن به جنگ است و پاسخ خود را از طریق میانجیهای پاکستانی منتقل خواهد کرد.
اقتصاد ایران تحت تاثیر جنگ، تورم مزمن و سوءمدیریت اقتصادی، بهشدت آسیب دیده است.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ایران روزانه نیم میلیارد دلار به دلیل این محاصره ضرر میکند.
او در بیانیهای گفت: «در جریان عملیات خشم حماسی، حکومت ایران از نظر نظامی درهم شکسته شد. اکنون نیز با عملیات خشم اقتصادی از نظر اقتصادی در حال خفه شدن است و به لطف محاصره موفق بندرهای ایران از سوی ارتش آمریکا، روزانه ۵۰۰ میلیون دلار ضرر میکند.»
او افزود: «در حالی که مذاکرهکنندگان برای دستیابی به توافق تلاش میکنند، رژیم ایران کاملا میداند که وضعیت فعلیاش قابل دوام نیست و رییسجمهوری ترامپ همه برگهای برنده را در اختیار دارد.»
با این حال واشینگتنپست نوشته که طبق برآورد سیا، ایران میتواند بین ۹۰ تا ۱۲۰ روز و شاید بیشتر، در برابر محاصره آمریکا دوام بیاورد.
این روزنامه بهنقل از یکی از منابع خود نوشت تهران بخشی از نفت خود را در نفتکشهایی ذخیره میکند که در غیر این صورت به دلیل محاصره خالی میماندند. همچنین ایران میزان استخراج در میادین نفتی خود را کاهش داده تا چاهها همچنان عملیاتی باقی بمانند.
او درباره وضعیت اقتصادی ایران گفت: «اوضاع به هیچوجه آنقدر بحرانی نیست که برخی ادعا میکنند.»
بهنوشته واشینگتنپست اگر تهران بتواند نفت را از مسیرهای زمینی قاچاق کند، این تحلیل سیا حتی ممکن است تابآوری اقتصادی ایران را دستکم گرفته باشد.
یکی از مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفت کاروانهای کامیونی و ریلی نمیتوانند جای حجم عظیم حملونقل دریایی و مسیرهای آزاد کشتیرانی را بگیرند، اما میتوانند نوعی حاشیه امن اقتصادی ایجاد کنند.
او افزود: «این باور وجود دارد که آنها میتوانند بخشی از نفت را از طریق خطوط ریلی در آسیای مرکزی منتقل کنند.»
این ارزیابی محرمانه اطلاعاتی درباره توان تسلیحاتی جمهوری اسلامی نیز گفته است که ذخایر موشکها و پرتابگرهای متحرک ایران همچنان قابلتوجه است.
گفته میشود جمهوری اسلامی پیش از آغاز جنگ علاوه بر هزاران پهپاد، حدود ۲۵۰۰ موشک بالستیک در اختیار داشته است.
جمهوری اسلامی از این تسلیحات برای حملات تلافیجویانه علیه متحدان آمریکا در خلیج فارس و همچنین پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه استفاده کرده است.
یک تحقیق تصویری واشینگتنپست نشان داد حملات هوایی ایران دستکم به ۲۲۸ ساختمان یا تجهیزات در پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه آسیب زده یا آنها را نابود کرده است؛ سطحی از تخریب که بسیار فراتر از چیزی است که دولت آمریکا بهطور علنی اعلام کرده است.
یکی از مقامهای آمریکایی گفت جدول زمانی لازم برای آنکه جمهوری اسلامی دوباره بتواند موشکهای بالستیک را در مقیاس گسترده تولید کند، کوتاهتر شده است.
با این حال، تحلیلگران داخل و خارج دولت میگویند برای کنترل تردد در تنگه هرمز، پهپادهای ارزانقیمت اهمیت بیشتری از موشکها دارند.
یک مقام آمریکایی دیگر گفت برخلاف موشکهای میانبردی که مثلا میتوانند اسرائیل را هدف قرار دهند، این پهپادها را میتوان در انبارهای کوچک و تاسیسات بهراحتی قابل اختفا تولید کرد.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی در تلآویو، گفت: «فقط کافی است یک پهپاد به یک کشتی برخورد کند تا دیگر هیچکس نفتکشها را بیمه نکند.»
اوایل آوریل، جامعه اطلاعاتی آمریکا ارزیابی کرده بود که بیش از نیمی از پرتابگرهای موشکی جمهوری اسلامی همچنان سالم هستند و این کشور هزاران پهپاد انتحاری در زرادخانه خود دارد؛ موضوعی که واشینگتنپست و سیانان نیز آن را به نقل از افراد مطلع گزارش کرده بودند.
سیترینوویچ، رییس پیشین شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت حتی اگر محاصره چندین ماه ادامه پیدا کند، رژیم ایران را وادار به تسلیم در برابر خواستههای واشنگتن نخواهد کرد.
او گفت: «مشکل اینجاست که آنها فکر نمیکنند لازم باشد تسلیم شوند.»
او افزود با وجود موفقیتهای نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران، نتیجه جنگ همچنان میتواند یک شکست راهبردی باشد.
سیترینوویچ چهارشنبه در شبکه ایکس نوشت: «جنگی که با فرض سرنگونی رژیم و نابودی توانمندیهای هستهای و موشکی بالستیک آن آغاز شد، ممکن است در نهایت رژیم ایران را قویتر از قبل باقی بگذارد؛ رژیمی که با کاهش تحریمها تقویت شده، همچنان توان موشکی قابلتوجهی دارد، به حمایت از نیروهای نیابتی خود ادامه میدهد و تقریبا با قطعیت غنیسازی اورانیوم را در خاک خود حفظ خواهد کرد.»
