با گذشت نزدیک به دو ماه از آغاز جنگ در ایران و در حالی که چشماندازی برای پایان آن دیده نمیشود، فعالان صنعت سینمای این کشور از فشارهای همزمان ناشی از حملات نظامی و انزوای بینالمللی سخن میگویند.
همزمان با ادامه درگیریها و تنشها در تنگه هرمز، فیلمسازان ایرانی میگویند زیرساختهای غیرنظامی هدف قرار گرفته و آنها خود را «زیر حمله» و در عین حال «رهاشده» احساس میکنند.
به گزارش نشریه هالیوود ریپورتر، برخلاف برخی پیشبینیها، کشته شدن علی خامنهایi در ۹ اسفند به تضعیف جریانهای تندرو در جمهوری اسلامی منجر نشده و حتی نشانههایی از تمرکز بیشتر قدرت در میان نیروهای نزدیک به سپاه پاسداران دیده میشود. در همین حال، با وجود یک آتشبس شکننده، زندگی روزمره در تهران تا حدی به جریان افتاده، اما فضای عمومی همچنان تحت تاثیر بحثها درباره جنگ و پیامدهای آن قرار دارد.
این گزارش میافزاید صنعت سینما از نخستین بخشهایی بوده که تحت تاثیر جنگ قرار گرفته است. تعطیلی ۱۸ روزه سینماها در آغاز درگیریها و آسیب جدی به اکران نوروزی، رکود قابل توجهی در گیشه ایجاد کرده است. علاوه بر این، حملات هوایی به زیرساختهای فرهنگی نیز خسارت زدهاند؛ از جمله آسیب به ساختمان «خانه سینما»، تعطیلی سینمای تاریخی شکوفه و خسارت به خانه عباس کیارستمی و دیگر مراکز آموزشی و دفاتر سینمایی.
به گفته منابع این گزارش، تاثیر جنگ فراتر از صنعت سینما بوده و زندگی عمومی مردم را نیز بهشدت تحت تاثیر قرار داده است؛ بهطوری که دهها هزار واحد مسکونی آسیب دیدهاند. در واکنش به این وضعیت، چهرههایی مانند اصغر فرهادی و گلشیفته فراهانی از جامعه جهانی خواستهاند در برابر حملات به زیرساختهای غیرنظامی موضعگیری کنند.
در عین حال، گزارش هالیوود ریپورتر به شکاف در میان فیلمسازان ایرانی در داخل و خارج از کشور نیز اشاره میکند. برخی از فعالان خارج از ایران در ابتدای جنگ از اقدام نظامی با هدف تغییر حکومت حمایت کردند، اما با ادامه درگیریها، نگرانیها درباره تشدید سرکوب داخلی افزایش یافته است. به گفته نمایندگان «انجمن فیلمسازان مستقل ایران»، اموال تعدادی از هنرمندان مصادره شده و دهها نفر بازداشت یا ناپدید شدهاند.
در ابتدای جنگ، برخی از فیلمسازان ایرانی در خارج از کشور از اقدام نظامی آمریکا و اسرائیل حمایت کردند، با این امید که به تغییر رژیم منجر شود. «انجمن فیلمسازان مستقل ایران» نیز از «اقدامات هدفمند علیه مقامهای حکومتی» حمایت کرد، در عین حال خواستار حفاظت از غیرنظامیان شد.
اما با ادامه جنگ، به گفته مهشید زمانی از اعضای این انجمن، سرکوب در داخل ایران تشدید شده و این درگیری در عمل به تقویت همان نیروهایی انجامیده که قرار بود تضعیف شوند. او میگوید: «دولت دیگر به کسی پاسخگو نیست و ادامه جنگ به نفع آن است.»
این انجمن مدعی است که مقامات ایرانی اموال دستکم ۱۱ فیلمساز و بازیگر، از جمله شیرین نشاط، نیکی کریمی و حمید فرخنژاد را مصادره کردهاند و دهها نفر دیگر بازداشت شده یا سرنوشتشان نامشخص است.
زمانی همچنین از تلاشهای واشینگتن برای پایان دادن به جنگ بدون تغییر حکومت در تهران ابراز ناامیدی کرده و گفته است: «همه احساس میکنند که رها شدهاند.»
این تحولات بهویژه در تنگه هرمز، یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی و کالاهای صنعتی، نمود بیشتری پیدا کرده است.
به گزارش گلفنیوز، تحلیل جدید PwC نشان میدهد حدود یکپنجم سوخت جت و گاز طبیعی مایع جهان، به همراه حجم قابل توجهی از آمونیاک، گوگرد و آلومینیوم از این مسیر عبور میکند؛ موضوعی که هرگونه اختلال در آن را به یک شوک جهانی تبدیل میکند. اختلال اخیر که در پی تشدید تنشهای منطقهای و بسته شدن حریم هوایی رخ داده، نسبت به بحرانهای قبلی زنجیره تامین پیچیدهتر و گستردهتر ارزیابی شده است.
در حالی که برخی محمولههای کانتینری میتوانند با هزینه بیشتر تغییر مسیر دهند، صادرات گاز طبیعی مایع به زیرساختهای تخصصی وابسته است و انعطافپذیری کمتری دارد. مسالهای که خطر کمبود فوری و افزایش قیمتها در بلندمدت را به همراه دارد. بر اساس این گزارش، حدود ۵۰۰ هزار کانتینر در شبکههای لجستیکی خلیج فارس متوقف شده و دسترسی به برخی گلوگاههای اصلی تجارت نیز محدود شده است. وضعیتی که نشان میدهد سیستم همچنان فعال است اما تحت فشار شدید قرار دارد.
گلفنیوز مینویسد واکنش کشورهای منطقه تاکنون بر «تابآوری واکنشی» استوار بوده - یعنی تغییر مسیر محمولهها و استفاده از مسیرهای جایگزین - اما این رویکرد دیگر کافی نیست. بر اساس ارزیابی PwC، عبور از این بحران نیازمند تغییرات ساختاری از جمله سرمایهگذاری در کریدورهای جایگزین، یکپارچهسازی شبکههای حملونقل ریلی، دریایی و هوایی، توسعه ابزارهای دیجیتال برای مدیریت زنجیره تامین و تقویت همکاریهای فرامرزی است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تجارت جهانی وارد مرحلهای پراکندهتر شده و تنشهای سیاسی و تغییر ائتلافها، الگوهای تجاری را دگرگون کرده است. در این میان، برخی جریانهای تجاری ممکن است به وضعیت پیش از بحران بازنگردند و مسیرها و شراکتهای جدیدی شکل گیرد که رقابت میان کریدورهای تجاری را افزایش میدهد.
با این حال، این گزارش تاکید میکند سرمایهگذاریهای زیرساختی در کشورهای خلیج فارس - از توسعه بنادر و خطوط ریلی گرفته تا سامانههای لجستیکی دیجیتال - میتواند فرصتهایی برای جذب جریانهای جدید تجارت ایجاد کند، بهویژه اگر این کشورها بتوانند قابلیت اطمینان و یکپارچگی بیشتری ارائه دهند.
در نهایت، به نوشته گلفنیوز، این بحران میتواند به نقطه عطفی در تحول ساختاری تجارت جهانی تبدیل شود؛ تغییری از نقش صرفا ترانزیتی به یک اکوسیستم تجاری یکپارچه با ارزش افزوده بالاتر. با این حال، تحقق این سناریو به سرعت واکنش دولتها و شرکتها در تبدیل راهحلهای کوتاهمدت به استراتژیهای بلندمدت بستگی دارد، در حالی که فعلاً شبکههای تجاری منطقه همچنان تحت فشار شدید در حال تطبیق با شرایط جدید هستند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، در ماههای اخیر، حکومت ایران با مسدود کردن این گذرگاه حیاتی، صادرات انرژی کشورهای منطقه را هدف قرار داده و حملات آن به زیرساختهای انرژی، خساراتی بر جای گذاشته که ترمیم آنها ممکن است ماهها زمان ببرد. این در حالی است که حتی با وجود یک آتشبس شکننده، تهدید ازسرگیری درگیریها همچنان بر اقتصاد منطقه - فراتر از بخش نفت - سایه انداخته و برنامههای تنوعبخشی اقتصادی کشورهای خلیج فارس را که بهعنوان مقصدی امن برای سرمایهگذاری و گردشگری معرفی میشدند، در معرض خطر قرار داده است.
ابهام درباره سرنوشت مذاکرات، که تاکنون بر موضوعاتی چون کنترل تنگه هرمز و غنیسازی اورانیوم متمرکز بوده، بر نگرانیها افزوده است. کشورهای خلیج فارس خواهان توافقی هستند که کنترل حکومت ایران بر این آبراه را محدود کرده و برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی آن را مهار کند، اما هنوز مشخص نیست چنین توافقی حاصل خواهد شد یا نه. تحلیلگران هشدار میدهند تداوم این بلاتکلیفی، روند احیای اقتصادی را طولانیتر کرده و توان کشورهای منطقه برای تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن در خصوص جنگ و صلح را کاهش میدهد.
نشانههای این فشار در سطح اقتصادی و اجتماعی نیز قابل مشاهده است. قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده و همراه با کویت و بحرین وضعیت «فوق العاده» اعلام کردهاند. در دبی، کاهش محسوس ترافیک و خلوتی مناطق گردشگری نشان میدهد که این شهر هنوز از شوک بحران خارج نشده است. اگرچه با گذشت چند هفته از آتشبس، بخشی از زندگی عادی از سر گرفته شده و مدارس در امارات و قطر بازگشایی شدهاند، اما بسیاری از خانوادهها منطقه را ترک کردهاند و برخی دانشآموزان همچنان بهصورت آنلاین تحصیل میکنند.
در بازار کار نیز فشارها افزایش یافته است؛ گزارشها حاکی است برخی کارکنان هتلها به مرخصی بدون حقوق فرستاده شدهاند و در برخی بخشها کاهش دستمزدها اعمال شده است. صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که نیمی از کشورهای خلیج فارس در سال جاری با کاهش رشد اقتصادی مواجه خواهند شد و رشد در کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات نیز کند خواهد شد. با این حال، مقامهای این نهاد تاکید میکنند کشورهای نفتخیز با منابع مالی قابل توجه میتوانند اقتصاد خود را احیا کنند، اما این امر به مدت زمان بحران و دستیابی به توافقی پایدار بستگی دارد.
محاصره تنگه هرمز همچنین وابستگی عمیق کشورهای منطقه به این مسیر حیاتی را آشکار کرده است. حتی کشورهایی مانند امارات و عربستان که از خطوط لوله جایگزین برخوردارند، در برنامههای تنوعبخشی اقتصادی خود با ریسکهای جدی مواجه شدهاند؛ برنامههایی که برای تبدیل این کشورها به قطبهای فناوری، از جمله در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، حیاتی محسوب میشوند.
تحلیلگران معتقدند این بحران نهتنها معادلات اقتصادی، بلکه موازنههای سیاسی منطقه را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در حالی که برخی کشورها مانند امارات رویکردی سختگیرانهتر در قبال حکومت ایران اتخاذ کردهاند، کشورهایی مانند عربستان سعودی از تلاشهای میانجیگرانه پاکستان حمایت میکنند.
در همین حال، با وجود روابط نزدیک این کشورها با دونالد ترامپ، آنها عملاً در حاشیه مذاکرات قرار گرفتهاند، در حالی که بیشترین آسیب را از این بحران متحمل میشوند. به گفته تحلیلگران، ناتوانی در تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن و تداوم بیثباتی، میتواند منطقه را با سناریویی مواجه کند که در آن نااطمینانی اقتصادی و امنیتی برای مدت طولانی ادامه یابد.
به گزارش گلفنیوز، تهران یک نفتکش ۳۰ ساله به نام «ناشا» را که سالها از رده خارج شده بود، دوباره به خدمت گرفته تا از آن بهعنوان مخزن شناور برای ذخیره نفت خام استفاده کند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که ظرفیت ذخیرهسازی زمینی در خارک - که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن انجام میشود - بهسرعت در حال پر شدن است. دادههای TankerTrackers.com نشان میدهد این نفتکش در مسیر پایانه اصلی صادرات نفت ایران قرار دارد.
تحلیلگران به گلفنیوز گفتهاند با توجه به جریان ورودی حدود یک میلیون بشکه نفت در روز، ظرفیت باقیمانده ذخیرهسازی در خارک ممکن است طی ۱۲ تا ۱۳ روز آینده بهطور کامل تکمیل شود؛ وضعیتی که میتواند به ازدحام در این مرکز حیاتی و در نهایت به یک بحران اقتصادی در سطح ملی منجر شود.
این تحولات همزمان با تشدید اقدامات نظامی و نظارتی آمریکا در منطقه رخ میدهد. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، اعلام کرده [حکومت] ایران هنوز «پنجرهای» برای مذاکره دارد، اما تاکید کرده «زمان به نفع تهران نیست»؛ بهویژه در شرایطی که محاصره دریایی، تمام کشتیهای مرتبط با بنادر ایران را هدف قرار داده است.
در همین چارچوب، نیروهای آمریکایی در روزهای اخیر یک نفتکش تحت تحریم با پرچم ایران را که به مقصد سنگاپور در حرکت بود، توقیف کردهاند. همچنین به گفته منابع کشتیرانی و امنیتی آمریکا، دستکم سه کشتی بزرگ دیگر ایران نیز در آبهای نزدیک هند، مالزی و سریلانکا رهگیری شدهاند.
آمریکا همچنین حضور نظامی خود را در خاورمیانه افزایش داده و ناو هواپیمابر یواساس جورج اچدابلیو بوش را به منطقه اعزام کرده است؛ اقدامی که میتواند محاصره بنادر ایران در تنگه هرمز را بهطور قابل توجهی تقویت کند.
در مقابل، حکومت ایران نیز واکنشهایی نشان داده است. گزارشها حاکی است که نیروهای ایرانی به سوی سه کشتی کانتینری در تنگه هرمز تیراندازی کرده و دو کشتی را که در حال خروج از خلیج فارس بودند، توقیف کردهاند. به نوشته نیویورکپست این نخستین موارد توقیف از زمان آغاز درگیریها بود.
در حوزه دیپلماتیک، منابع اعلام کردهاند مقامات ارشد حکومت ایران قرار است برای گفتوگو به پاکستان سفر کنند، هرچند احتمال میرود این مذاکرات صرفاً در سطح دوجانبه میان تهران و اسلامآباد برگزار شود.
در همین حال، دونالد ترامپ هشدار داده است که در صورت عدم دستیابی به توافق، ایالات متحده ممکن است عملیات نظامی خود را گسترش داده و «۲۵ درصد باقیمانده اهداف» را هدف قرار دهد؛ تهدیدی که نشاندهنده تداوم تنشها و چشمانداز نامشخص برای کاهش بحران است.
به گزارش رویترز، رید روبینستاین، مشاور حقوقی وزارت خارجه آمریکا، در بیانیهای که چند روز پیش از ضربالاجل اول مه برای دریافت مجوز کنگره منتشر شد، تاکید کرد عملیات نظامی علیه [حکومت] ایران «در چارچوب دفاع جمعی از اسرائیل و حق ذاتی دفاع از خود آمریکا» انجام شده است. او با اشاره به آنچه «تجاوزگری چند دههای ایران» از زمان انقلاب ۱۳۵۷ خواند، گفت این اقدامات شامل حملات نیروهای نیابتی، حملات موشکی [حکومت] ایران به اسرائیل در سال ۲۰۲۴ و تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای بوده است.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴ حملات هوایی علیه [حکومت] ایران را آغاز کردند؛ حملاتی که در موج نخست آن علی خامنهای و بخش بزرگی از رهبری حکومت ایران کشته شدند. دونالد ترامپ در آن زمان اعلام کرد هدف از این حملات، نابودی توان موشکی و دریایی ایران و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای بوده و از مردم ایران خواست حکومت را سرنگون کنند.
با این حال، بسیاری از کارشناسان حقوقی این اقدام را مغایر با منشور سازمان ملل میدانند که استفاده از زور علیه دیگر کشورها را تنها در صورت مجوز شورای امنیت یا دفاع از خود مجاز میداند. به نوشته رویترز بیش از ۱۰۰ کارشناس حقوق بینالملل در نامهای اعلام کردند آغاز این درگیری «نقض آشکار» این منشور بوده و هیچ شواهدی از وجود تهدید فوری از سوی [حکومت] ایران که توجیهکننده دفاع از خود باشد، ارائه نشده است.
در این نامه همچنین به مواردی مانند بمباران یک مدرسه دخترانه، کشته شدن رهبران سیاسی غیرنظامی و تهدید زیرساختهای غیرنظامی اشاره شده است. در مقابل، روبینستاین تاکید کرد آمریکا «در چارچوبهای شناختهشده حقوق بینالملل» عمل کرده و نیازی به اثبات فوری بودن تهدید [حکومت] ایران وجود نداشته، زیرا این عملیات بخشی از یک درگیری طولانیمدت است.
به نوشته رویترز، این بیانیه با عنوان «عملیات خشم حماسی و حقوق بینالملل» در وبسایت وزارت خارجه منتشر شد، اما برخلاف روال معمول، برای رسانهها ارسال یا در شبکههای اجتماعی رسمی منتشر نشد.
در سطح میدانی، [حکومت] ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، با شلیک موشک و پهپاد به اهداف آمریکایی، کشورهای منطقه و مسیرهای کشتیرانی پاسخ داد و موجب اختلال در تردد در تنگه هرمز شد. این جنگ که باعث شوک در بازار انرژی و نگرانی درباره پیامدهای اقتصادی گستردهتر شده، از زمان آتشبس ۸ آوریل متوقف شده است.
به نوشته رویترز، در داخل آمریکا نیز این جنگ با مخالفت افکار عمومی مواجه شده است. نظرسنجی مشترک رویترز/ایپسوس نشان میدهد اکثریت آمریکاییها ترامپ را مسئول افزایش قیمت بنزین میدانند؛ موضوعی که میتواند بر موقعیت جمهوریخواهان در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر تاثیر بگذارد.
در همین حال، برایان فینوکان، وکیل پیشین وزارت خارجه و تحلیلگر «گروه بحران بینالمللی» در تحلیلی این استدلال حقوقی را «غیرقانعکننده و دچار آشفتگی تحلیلی» توصیف کرد و هشدار داد چنین رویکردی میتواند محدودیتهای حقوقی استفاده از زور را تضعیف کند. همچنین گرگوری میکس، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، این بیانیه را «توجیهی دیرهنگام و ضعیف» خواند و خواستار پایان دادن به «جنگ انتخابی» شد.
بر اساس قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳، رییسجمهوری آمریکا باید ظرف ۶۰ روز پس از آغاز درگیری، یا مجوز کنگره را برای ادامه عملیات دریافت کند یا به آن پایان دهد؛ در غیر این صورت تنها با ارائه توضیح کتبی میتواند مهلتی ۳۰ روزه برای ادامه عملیات بگیرد. با این حال، تلاشهای دموکراتها برای تصویب قطعنامههایی جهت توقف جنگ تا زمان اخذ مجوز کنگره، تاکنون با مخالفت گسترده جمهوریخواهان مواجه شده است.
بهگفته وزارت خزانهداری آمریکا، این شرکت یکی از مشتریان اصلی نفت ایران بوده است.
شرکتها و نهادهای تحریمشده در کشورها و حوزههای قضایی مختلف، از جمله چین، هنگکنگ، امارات متحده عربی، جزایر مارشال، پاناما، لیبریا، جزایر کیمن، ویتنام و جزایر ویرجین بریتانیا، ثبت یا مستقر هستند.
این تحریمها شبکههای مرتبط با خرید، فرآوری و حملونقل نفت خام، گاز مایع و محصولات نفتی و پتروشیمی ایران را هدف قرار داده است.
به گفته وزارت خزانهداری آمریکا، این اقدام در چارچوب کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» و با هدف محدود کردن توان ایران برای کسب درآمد و تامین مالی فعالیتهای منطقهای انجام شده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد مجوز عمومی صادر کرده است که بر اساس آن شرکتها میتوانند تا ماه آینده برخی معاملات مرتبط با پالایشگاه هنگلی و شرکتهای وابسته به آن را صرفا برای پایان دادن به همکاریها جمعبندی کنند.
این تازهترین دور از تحریمها در روزهای اخیر و تلاش برای افزایش هر چه بیشتر فشار بر جمهوری اسلامی همزمان با محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران است.
توقیف ۴۴ میلیون دلار رمز ارز جمهوری اسلامی
وزارت خزانهداری آمریکا جمعه چهارم اردیبهشت چندین کیف پول دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی را در چارچوب تشدید فشارهای مالی تحریم کرد؛ اقدامی که به مسدود شدن ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز انجامیده است. شرکت تتر اعلام کرد در مسدودسازی ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز در دو آدرس دیجیتال با دولت آمریکا همکاری کرده است.
این شرکت گفت این اقدام پس از دریافت اطلاعات از «چند نهاد آمریکایی درباره فعالیتهای مرتبط با رفتار غیرقانونی» انجام شده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با اشاره به تحریمهای جدید این کشور علیه جمهوری اسلامی اعلام کرد واشینگتن در چارچوب کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» بهطور نظاممند توان تهران برای تولید، جابهجایی و بازگرداندن منابع مالی را تضعیف خواهد کرد.
او گفت دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری چندین کیف پول دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی را تحریم کرده است؛ اقدامی که به مسدود شدن ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز انجامیده است.
بسنت افزود: «ما جریان پولی را که تهران با ناامیدی تلاش میکند از کشور خارج کند دنبال خواهیم کرد و تمامی شریانهای مالی مرتبط با حکومت را هدف قرار میدهیم.»
یک مقام آمریکایی به سیانان گفت دولت اطلاعاتی در اختیار دارد که این رمزارز را به جمهوری اسلامی مرتبط میکند.
او افزود دولت آمریکا با همکاری کارشناسان تحلیل بلاکچین شواهدی از ارتباط با حکومت ایران مشاهده کرده است؛ از جمله تراکنشهای تاییدشده با صرافیهای ایرانی و مجموعهای از تراکنشها که از طریق آدرسهای واسطهای انجام شده و با کیف پولهای مرتبط با بانک مرکزی ایران در تعامل بودهاند.
به گفته مقامهای آمریکایی، این اقدام بخشی از سیاست فشار اقتصادی برای محدود کردن منابع مالی جمهوری اسلامی است.
