مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرد ایالات متحده مانعی برای ورود بازیکنان تیم فوتبال ایران به جام جهانی ایجاد نکرده، اما ممکن است برخی همراهان تیم که به گفته او احتمالاً با نیروهای تروریست سپاه مرتبط هستند، اجازه ورود دریافت نکنند.
او تاکید کرد: «ما مشکلی نداریم فوتبالیستهای ایران بیایند، اما اجازه نمیدهیم برخی افراد وابسته به سپاه تروریستی در قالب مربی یا خبرنگار همراه تیم وارد شوند.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که گمانهزنیهایی درباره احتمال عدم حضور ایران در جام جهانی و جایگزینی آن با ایتالیا مطرح شده است. روبیو نیز به این احتمال اشاره کرد و گفت در صورت انصراف ایران، «ممکن است ایتالیا جایگزین شود»، اما افزود اگر ایران شرکت نکند «این تصمیم خودشان خواهد بود.» در همین حال، فیفا تاکید کرده که بازیهای مرحله گروهی ایران در نزدیکی لسآنجلس و در سیاتل طبق برنامه در ماه ژوئن برگزار خواهد شد و ایران همچنان برای حضور در این رقابتها آماده میشود.
پیشنهاد جایگزینی ایران با ایتالیا نخستینبار از سوی پائولو زامپولی، نماینده ویژه آمریکا، بهعنوان یک طرح اضطراری مطرح شد. او در گفتوگو با آسوشیتدپرس تاکید کرد این پیشنهاد «سیاسی نیست» و گفت: «این یک رویا بود… برای مردم ایتالیا و ایتالیایی-آمریکاییها.» به نوشته فاینشیالتایمز این موضوع پیشتر با دونالد ترامپ و رییس فیفا، جیانی اینفانتینو، نیز مطرح شده بود.
با این حال، مقامهای ایتالیایی بهسرعت این پیشنهاد را رد کردند. آندرهآ آبودی، وزیر ورزش ایتالیا، گفت: «اول از همه، چنین چیزی ممکن نیست؛ دوم اینکه ایده خوبی هم نیست.» همچنین لوسیانو بونفیلیو، رییس کمیته المپیک ایتالیا، این پیشنهاد را «توهینآمیز» دانست و گفت: «برای حضور در جام جهانی باید شایستگی داشته باشید.» جانکارلو جورجتی، وزیر دارایی این کشور، نیز این ایده را «شرمآور» توصیف کرد.
در واشینگتن، عصر پنجشنبه سوم اردیبهشت، ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال محدودیت برای بازیکنان ایرانی گفت: «زیاد به آن فکر نکردهام… سوال جالبی است» و افزود: «باید کمی دربارهاش فکر کنم.» این اظهارات در حالی بیان میشود که ایران از نخستین تیمهایی بود که به جام جهانی صعود کرد، در حالی که ایتالیا برای سومین دوره پیاپی از حضور در این رقابتها بازمانده است.
او گفت تنها «قایقهای کوچک مسلح» باقی ماندهاند و افزود: «وقتی آنها را ببینیم، از بین میبریم.»
ترامپ با تشریح ارزیابی خود از توان نظامی حکومت ایران گفت: «نیروی دریاییشان از بین رفته، نیروی هواییشان از بین رفته، پدافندشان از بین رفته؛ تمام تجهیزات ضدهواییشان نابود شده است.» او در عین حال افزود: «شاید در این وقفه دو هفتهای کمی خودشان را تقویت کرده باشند، اما اگر چنین کرده باشند، ما در حدود یک روز آن را از بین خواهیم برد.» او این عملیات را «فوقالعاده» توصیف کرد و گفت «رهبرانشان از بین رفتهاند» و ساختار رهبری جدید در ایران «درگیر کشمکش داخلی» است: «مثل سگ و گربه با هم میجنگند که چه کسی کنترل را به دست بگیرد.»
رییسجمهوری آمریکا در ادامه با اشاره به نقش حکومت ایران در حملات علیه نیروهای آمریکایی طی دهههای گذشته، گفت: «در ۴۷ سال گذشته بسیاری از مردم ما را کشتهاند» و به قاسم سلیمانی اشاره کرد که به گفته او «نابغهای شرور» بوده و افزود: «اگر او را از بین نمیبردم، شاید امروز اینقدر جلو نبودیم.» ترامپ همچنین از توافق هستهای دوران باراک اوباما بهعنوان «توافقی بسیار بد» یاد کرد و گفت این توافق «راهی برای دستیابی ایران به سلاح هستهای» فراهم کرده بود.
ترامپ تاکید کرد هدف اصلی واشینگتن جلوگیری از دستیابی [حکومت] ایران به سلاح هستهای است و گفت: «این موضوع کاملا درباره سلاح هستهای است. آنها نباید بمب هستهای داشته باشند و نخواهند داشت.» او افزود آمریکا «حدود ۷۵ تا ۷۸ درصد اهداف» را هدف قرار داده و زیرساختهای نظامی، موشکی و پهپادی [حکومت] ایران را در برخی موارد «تا ۷۰، ۸۰ یا ۹۰ درصد» نابود کرده است. او گفت توقف عملیات پیش از تکمیل حملات به این دلیل بوده که «آنها خواهان صلح بودند.»
ترامپ با اشاره به محاصره اقتصادی علیه ایران گفت: «ما یک محاصره داریم که ۱۰۰ درصد مؤثر است و آنها هیچ تجارتی انجام نمیدهند» و افزود وضعیت اقتصادی ایران «بهشدت تضعیف شده است.» او همچنین تاکید کرد ایالات متحده «کنترل کامل تنگه هرمز» را در اختیار دارد و گفت: «آنها سه روز پیش پیشنهاد دادند تنگه را باز کنیم، اما من مخالفت کردم، چون این به معنای درآمد روزانه ۵۰۰ میلیون دلار برای آنها بود.» به گفته او، تنگه «تا زمانی که توافقی حاصل نشود یا اتفاق مثبتی رخ ندهد، بسته خواهد ماند.»
رییسجمهوری آمریکا با رد گزارشهایی مبنی بر عملکرد موفق [حکومت] ایران در جنگ، گفت: «آنها خوب نمیجنگند، کاملاً نابود شدهاند» و تاکید کرد کل ناوگان ۱۵۹ کشتیای ایران «به کف دریا رفته است.» او همچنین تاکید کرد ایالات متحده «تحت هیچ فشاری نیست» و افزود: «این آنها هستند که تحت فشارند، چون اگر نتوانند نفتشان را منتقل کنند، زیرساخت نفتیشان از بین خواهد رفت.»
ترامپ در ادامه گفت اگر [حکومت] ایران به توافق نرسد، آمریکا میتواند «۲۵ درصد باقیمانده اهداف» را هدف قرار داده و عملیات نظامی را تکمیل کند، اما تاکید کرد که ترجیح میدهد به یک توافق «ماندگار» دست یابد: «میتوانم همین حالا توافقی انجام دهم، اما نمیخواهم؛ میخواهم توافقی باشد که برای همیشه ادامه داشته باشد.»
او با اشاره به پیامدهای احتمالی هستهای شدن ایران هشدار داد: «هیچ چیز بدتر از سلاح هستهای نیست. سلاحی که میتواند شهرها را نابود کند، خاورمیانه را ویران کند یا حتی اروپا را هدف قرار دهد.» ترامپ همچنین گفت واشینگتن در حال حاضر «نمیداند دقیقاً با چه کسی در ایران طرف است» زیرا ساختار رهبری این کشور «در آشفتگی» قرار دارد.
در پایان، ترامپ تاکید کرد که ایالات متحده از سلاح هستهای استفاده نخواهد کرد و گفت: «چرا باید چنین کاری کنم؟ ما بدون آن هم آنها را کاملاً نابود کردهایم. سلاح هستهای نباید هرگز توسط هیچکس استفاده شود.»
او دوشنبه ۳۱ فروردین همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره دومین دور مذاکرات میان دو کشور در اسلامآباد، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «زمان دشمن من نیست؛ تنها چیزی که اهمیت دارد این است که ما بالاخره، بعد از ۴۷ سال، این آشفتگی را که روسای جمهور دیگر اجازه دادند به وجود بیاید، سامان بدهیم، چون آنها شجاعت یا دوراندیشی لازم برای انجام کاری را که باید در رابطه با ایران انجام میشد نداشتند.»
رییسجمهوری آمریکا در ادامه افزود: «ما درگیر هستیم و این کار به درستی انجام خواهد شد، و ما اجازه نخواهیم داد دموکراتهای ضعیف و رقتانگیز، که همگی خائن هستند و سالها درباره خطرات جمهوری اسلامی صحبت کردهاند و گفتهاند که باید کاری انجام شود، اما حالا چون من دارم آن را انجام میدهم، دستاوردهای ارتش ما و دولت ترامپ را کوچک جلوه دهند.»
ترامپ بار دیگر مساله ایران را با ونزوئلا مقایسه کرد و گفت: «این عملیات بهطور کامل و دقیق، شبیه به ونزوئلا در حال اجراست؛ فقط بزرگتر و پیچیدهتر. نتیجه همان خواهد بود.»
او پیشتر در پستی دیگر در همین شبکه اجتماعی، لغو برجام را یادآوری کرده و گفته بود توافقی که «تحت نام ترامپ» حاصل شود، تضمینکننده «امنیت و صلح» نه فقط در خاورمیانه و اسرائیل، بلکه برای اروپا، آمریکا و همه جای دیگر جهان خواهد بود.
ترامپ در آن پست نوشت: «این توافق، بهجای سالها شرمساری و تحقیر ناشی از رهبری ضعیف و فاقد جسارت، چیزی خواهد بود که تمام جهان به آن افتخار خواهد کرد.»
ترامپ همچنین بار دیگر به ارسال پول نقد از سوی آمریکا برای حکومت ایران در زمان اجرای برجام اشاره کرد و گفت: «آنها در واقع ۱.۷ میلیارد دلار پول نقدی را که در یک بوئینگ ۷۵۷ بارگیری شده بود، به ایران منتقل کردند تا رهبران ایران آن را هرطور که میخواهند خرج کنند. او تمام پول نقد را از بانکهای واشینگتن دیسی، ویرجینیا و مریلند [دو ایالت همجوار پایتخت آمریکا] خارج کرد. آن زمان بانکداران گفتند که هرگز چیزی شبیه به آن ندیدهاند. علاوه بر این، صدها میلیارد دلار به [حکومت] ایران پرداخت شد.»
او در ادامه، در دفاع از عملکرد خود در جنگ ایران افزود: «با وجود اینکه جنگ جهانی اول ۴ سال و ۳ ماه و ۱۴ روز طول کشید، جنگ جهانی دوم ۶ سال و ۱ روز، جنگ کره ۳ سال و ۱ ماه و ۲ روز، جنگ ویتنام ۱۹ سال و ۵ ماه و ۲۹ روز، و عراق ۸ سال و ۸ ماه و ۲۸ روز، آنها [منتقدان] دوست دارند بگویند که من وعده داده بودم در ۶ هفته جمهوری اسلامی را شکست دهم، در حالی که از نظر نظامی، این کار بسیار سریعتر از آن انجام شد، اما من اجازه نمیدهم آنها ایالات متحده را به سمت توافقی ببرند که به اندازهای که میتوانست خوب باشد، خوب نیست.»
تازهترین گمانهزنیها درباره ادامه مذاکرات میان جمهوری اسلامی با ایالات متحده به میانجیگری پاکستان از برگزاری این جلسه ساعاتی پیش از پایان آتشبس کنونی در عصر سهشنبه یکم اردیبهشت حکایت دارد.
در حالیکه دونالد ترامپ یکشنبه ۳۰ فروردین به سفر نمایندگان آمریکا به اسلامآباد اشاره کرد و همچنین مقامهای کاخ سفید از حضور جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در این مذاکرات خبر دادند، حضور مقامهای جمهوری اسلامی برای دور دوم گفتوگوهای مستقیم با آمریکا در اسلامآباد هنوز بهطور رسمی تایید نشده است.
به گزارش رویترز، نگرانیها درباره سرنوشت آتشبس میان آمریکا و حکومت ایران روز دوشنبه افزایش یافت؛ پس از آنکه واشینگتن اعلام کرد یک کشتی باری ایرانی را که قصد عبور از محاصره دریایی را داشته توقیف کرده و تهران نیز وعده «پاسخ متقابل» داد.
بر اساس این گزارش، تلاشها برای دستیابی به یک صلح پایدار نیز با تردیدهای جدی روبهرو شده است، چرا که حکومت ایران اعلام کرده در دور دوم مذاکراتی که آمریکا امیدوار بود پیش از پایان آتشبس آغاز شود، شرکت نخواهد کرد.
توقیف کشتی و تهدید به تلافی
ارتش آمریکا اعلام کرد که روز یکشنبه به سوی یک کشتی باری با پرچم ایران که در حال حرکت به سمت بندرعباس بود، شلیک و آن را متوقف کرده و در اختیار گرفته است.
دونالد ترامپ نیز در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما کنترل کامل کشتی آنها را در اختیار داریم و در حال بررسی محموله آن هستیم.»
در مقابل، مقامات نظامی حکومت ایران اعلام کردند این کشتی از چین در حال حرکت بوده و هشدار دادند که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «بهزودی به این دزدی دریایی مسلحانه آمریکا پاسخ خواهند داد.»
تداوم محاصره و بحران در تنگه هرمز
ایالات متحده همچنان محاصره بنادر جنوبی ایران را حفظ کرده، در حالی که جمهوری اسلامی نیز بهطور متناوب محدودیتهایی بر تردد دریایی در تنگه هرمز اعمال و سپس دوباره برقرار کرده است؛ گذرگاهی راهبردی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
این وضعیت موجب افزایش قیمت نفت و نوسان بازارهای مالی شده، زیرا معاملهگران احتمال ادامه اختلال در جریان انرژی از خلیج فارس را بررسی میکنند.
جمهوری اسلامی مذاکرات را رد کرد
رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که تهران مذاکرات جدید صلح را رد کرده و دلیل آن را ادامه محاصره، لحن تهدیدآمیز آمریکا و «مطالبات بیش از حد» واشینگتن عنوان کرده است.
محمدرضا عارف، معاون اول دولت جمهوری اسلامی در اینباره گفت: «نمیتوان صادرات نفت ایران را محدود کرد و در عین حال انتظار امنیت رایگان برای دیگران داشت.»
در مقابل، ترامپ هشدار داده است که در صورت رد شروط آمریکا، زیرساختهای حیاتی ایران هدف حمله قرار خواهند گرفت. تهران نیز اعلام کرده در چنین سناریویی تاسیسات انرژی کشورهای عربی منطقه را هدف قرار خواهد داد.
ابهام در برگزاری مذاکرات اسلامآباد
در حالی که تنها یک روز تا پایان آتشبس باقی مانده، ابهام درباره برگزاری دور جدید مذاکرات در اسلامآباد همچنان ادامه دارد.
ترامپ گفته نمایندگانش عازم پاکستان خواهند شد، اما درباره ترکیب هیات آمریکایی اظهارات متناقضی مطرح شده است. یک مقام کاخ سفید اعلام کرده بود که جیدی ونس ریاست هیات را بر عهده خواهد داشت، اما ترامپ بعداً حضور او را رد کرد.
ساعتی بعد البته کاخ سفید در پاسخ به ایراناینترنشنال تایید کرد که معاون اول ترامپ در ترکیب هیات اعزامی حضور خواهد داشت.
در همین حال، پاکستان بهعنوان میانجی، تدابیر امنیتی گستردهای برای برگزاری احتمالی مذاکرات اتخاذ کرده و تجهیزات امنیتی به محل گفتوگوها منتقل شده است.
جنگی با پیامدهای گسترده
این جنگ که اکنون وارد هشتمین هفته خود شده، یکی از شدیدترین شوکها را به بازار انرژی جهانی وارد کرده و بهدلیل اختلال در تنگه هرمز، قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است.
در جریان این درگیریها، هزاران نفر در حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و همچنین عملیات همزمان اسرائیل در لبنان کشته شدهاند. حکومت ایران نیز با حملات موشکی و پهپادی به اسرائیل و برخی کشورهای عربی پاسخ داده است.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی، پیشتر اعلام کرده بود که مذاکرات پیشرفتهایی داشته اما اختلافات بر سر مسائل هستهای و تنگه هرمز همچنان پابرجاست.
در همین حال، متحدان اروپایی آمریکا نگراناند که واشینگتن بهدنبال توافقی سریع اما سطحی باشد؛ توافقی که اجرای آن نیازمند مذاکرات فنی پیچیده و طولانیمدت خواهد بود.
این تحولات نشان میدهد که در آستانه پایان آتشبس، نهتنها مسیر دیپلماسی نامشخص است، بلکه خطر بازگشت به درگیری نظامی نیز همچنان بهطور جدی وجود دارد.
بر اساس گزارش نشریه اماراتی گلفنیوز که به نقل از برنامه «۶۰ دقیقه» منتشر شده، [حکومت] ایران احتمالاً دارای ذخایر قابل توجهی از اورانیوم با غنای بالا است؛ ذخایری که در صورت تکمیل فرآیند غنیسازی میتواند برای تولید حدود ۱۰ سلاح هستهای کافی باشد. این ارزیابی بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که آیا ایالات متحده قادر است این مواد را بهطور فیزیکی توقیف یا خنثی کند یا خیر.
کارشناسان کنترل تسلیحات و تحلیلگران سیاسی آمریکا میگویند چنین عملیاتی، در صورت اجرا، بسیار پیچیده و پرخطر خواهد بود و نمیتوان آن را با نمونههای تاریخی ساده مقایسه کرد.
تجربه تاریخی «پروژه سفایر» و تفاوت ایران
در سال ۱۹۹۴، آمریکا در همکاری با قزاقستان موفق شد حدود ۶۰۰ کیلوگرم اورانیوم با درجه تسلیحاتی را از یک تاسیسات بهجا مانده از دوران شوروی خارج کند؛ عملیاتی که بعدها بهعنوان یکی از موفقترین نمونههای منع اشاعه شناخته شد.
اما کارشناسان تاکید میکنند که شرایط ایران کاملاً متفاوت است. برخلاف آن عملیات، در ایران نهتنها رضایت کشور میزبان وجود ندارد، بلکه مواد هستهای بهگفته نهادهای بینالمللی در نقاط مختلف پراکنده، در اعماق زمین و در محیطی جنگی محافظت میشوند.
برآورد آژانس و پیچیدگیهای میدانی
طبق گزارشها، آژانس بینالمللی انرژی اتمی برآورد کرده که ایران پیش از حملات سال گذشته حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته است. بخشی از این مواد نیز احتمالاً در مجموعههای تونلی، از جمله در اصفهان، نگهداری میشود.
کارشناسان به نقل از رسانهها میگویند دسترسی به این مواد مستلزم عملیات زمینی گسترده، تصرف نقاط کلیدی مانند فرودگاهها، استفاده از تجهیزات سنگین برای آواربرداری و حضور تیمهای تخصصی برای مدیریت مواد هستهای خواهد بود.
به همین دلیل، تحلیلگران تاکید میکنند که چنین اقدامی یک عملیات بزرگ نظامی محسوب میشود، نه یک حمله سریع یا محدود.
دو گزینه پرهزینه: انتقال یا رقیقسازی
حتی در صورت دسترسی به این ذخایر، آمریکا با دو گزینه دشوار روبهرو خواهد شد:
* انتقال مواد به خارج از ایران
* یا رقیقسازی آنها در محل
به نوشته این گزارش، هر دو گزینه با چالشهای جدی فنی، امنیتی و سیاسی همراه هستند.
رقیقسازی (Downblending) به معنای کاهش سطح غنای اورانیوم است؛ فرآیندی که با ترکیب اورانیوم با غنای بالا با مواد کمغنا انجام میشود تا به سطحی برسد که برای مصارف غیرنظامی، مانند تولید برق، قابل استفاده باشد.
شکاف عمیق در مذاکرات
این اختلافات فنی در حالی مطرح میشود که شکاف میان تهران و واشینگتن در مذاکرات نیز ادامه دارد.
بر اساس گزارشها، ایالات متحده خواستار توقف بلندمدت برنامه غنیسازی ایران - تا حدود ۲۰ سال - شده است، در حالی که [حکومت] ایران تنها یک وقفه کوتاهتر، حدود ۵ سال، را پیشنهاد داده است.
همچنین واشینگتن بر انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده تاکید دارد، اما تهران این گزینه را رد کرده و رقیقسازی را جایگزین آن میداند.
به نوشته گلفنیوز مساله ذخایر اورانیوم ایران اکنون به یکی از پیچیدهترین محورهای مناقشه تبدیل شده است؛ موضوعی که نهتنها به آینده برنامه هستهای ایران، بلکه به مسیر مذاکرات و حتی گزینههای نظامی احتمالی نیز گره خورده است.
در حالی که تجربههای گذشته نشان میدهد مهار چنین ذخایری ممکن است، شرایط فعلی ایران - از نظر امنیتی، جغرافیایی و سیاسی - این پرونده را به سطحی بیسابقه از پیچیدگی رسانده است.
