ریشه ویرانی؛ جنگی که جمهوری اسلامی ساخت
نیکی محجوب
ایراناینترنشنال
تخریب میراث فرهنگی و زیرساختهای حیاتی، عریانترین و بیپردهترین چهره جنگ است؛ ویرانیای که نهفقط گذشته یک ملت، بلکه حال و آیندهاش را به آتش میکشد.
ایراناینترنشنال
تخریب میراث فرهنگی و زیرساختهای حیاتی، عریانترین و بیپردهترین چهره جنگ است؛ ویرانیای که نهفقط گذشته یک ملت، بلکه حال و آیندهاش را به آتش میکشد.
این تخریب، در هر شکل و از سوی هر طرفی، محکوم است. اما حقیقتی که نباید پشت این ویرانیها پنهان شود، روشن است:
ریشه این وضعیت، چیزی جز سیاستهای جنگطلبانه جمهوری اسلامی نیست.
سالها پیش، پیش از آنکه صدای جنگ به گوش برسد، نشانههای فروپاشی در میراث فرهنگی ایران آشکار شده بود. مرمتهای غیراصولی، توقف پروژههای علمی، ناپدید شدن آثار تاریخی و بیتوجهی به حریم بناها، همگی نشان میداد که تخریب، پیش از جنگ آغاز شده - در دل ساختاری که حفاظت را به حاشیه رانده بود.
امروز، جنگ فقط این روند را عریانتر و سریعتر کرده است. زیرساختها هدف قرار میگیرند، آثار تاریخی آسیب میبینند و زندگی مردم از هم میپاشد. اما خطرناکتر از خود این ویرانی، روایتی است که تلاش میکند علت را پنهان کند.
باید بیپرده گفت: این جنگ و پیامدهایش، نتیجه مستقیم سیاستهای تنشزا و جنگطلبانه جمهوری اسلامی است.
سیاستی که کشور را آگاهانه در مسیر تقابل قرار داده، هزینه بقا را از جیب مردم پرداخته و ایران را به میدان بحران بدل کرده است.
جنگ، انتخاب مردم نبود، اما اکنون مردم باید تاوانش را بدهند: با جان، با معیشت، با نفس کشیدن در هوای آلوده، با بیآبی، با خاموشی، و حالا با ویرانی خانه و تاریخشان.
در این میان، یک انحراف جدی در حال شکلگیری است: بهجای تمرکز بر عامل اصلی، جامعه به درگیریهای درونی کشیده میشود. مردم بهجای مطالبهگری، درگیر قضاوت یکدیگر میشوند. برچسبهایی مثل «وطندوست» و «بیوطن» جای تحلیل را میگیرد و این دقیقاً همان چیزی است که مسئولیت را از دوش عامل اصلی برمیدارد.
مردمی که سالها پیش از جنگ، زیر فشار سوءمدیریت زندگی کردهاند - از آلودگی هوا و کمآبی تا فرسودگی زیرساختها - امروز قربانی همان سیاستها در ابعادی ویرانگرتر هستند. سرزنش این مردم، نهتنها ناعادلانه بلکه تحریف آشکار واقعیت است.
باید این خط را پررنگ و مداوم تکرار کرد:
تخریب زیرساختها و میراث فرهنگی محکوم است، اما
مسئول اصلی کشاندن ایران به این نقطه، جمهوری اسلامی و سیاستهای جنگساز آن است.
هر روایتی که این حقیقت را کمرنگ کند، هر تحلیلی که از نام بردن مقصر طفره برود، و هر تلاشی که مردم را جای عامل اصلی بنشاند، در نهایت به تداوم همین چرخه ویرانی کمک میکند.
اگر قرار است از ایران دفاع شود - از مردم، از زندگی، از تاریخ - این دفاع تنها با یک چیز ممکن است:
نام بردن صریح از مسئول، و ایستادن در برابر سیاستهایی که جنگ را بر یک ملت تحمیل کردهاند.
بر اساس این گزارش و به نقل از ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا، حکومت ایران همچنان هزاران پهپاد، تعداد زیادی موشک کروز و حدود نیمی از پرتابگرهای خود را در اختیار دارد؛ موضوعی که تا حدی به شبکه گسترده پایگاههای زیرزمینی این کشور نسبت داده میشود.
دیلیمیل با اشاره به پایگاه موشکی یزد مینویسد این تاسیسات در عمق حدود ۵۰۰ متری یک کوه در مرکز ایران ساخته شده و بهدلیل قرارگیری در سنگ بسیار سخت گرانیتی، حتی در برابر قدرتمندترین بمبهای سنگرشکن آمریکا نیز مقاوم است. در این گزارش آمده است که این مجموعه بیشتر به یک «دژ زیرزمینی» شباهت دارد تا یک پناهگاه معمولی.
در ادامه گزارش تاکید شده است که ساختار داخلی این پایگاهها شامل شبکهای از تونلها و سامانههای انتقال - از جمله مسیرهای ریلی - است که بخشهای مختلف مانند محل مونتاژ، انبارها و خروجیهای مخفی را به یکدیگر متصل میکند. به نوشته دیلیمیل، در ویدیوهای منتشرشده از سوی ایران نیز نحوه جابهجایی سریع پرتابگرها و بازگرداندن آنها به زیرزمین پس از شلیک به نمایش گذاشته شده است.
این رسانه همچنین به دادههای موسسه مطالعات جنگ (Institute for the Study of War) اشاره کرده و نوشته است که پایگاه یزد از آغاز جنگ تاکنون دستکم شش بار هدف حمله قرار گرفته، اما همچنان فعال باقی مانده است.
بر اساس این گزارش، با وجود تاکید اسرائیل مبنی بر نابودی یا از کار انداختن حدود ۶۰ درصد از پرتابگرهای موشکی حکومت ایران، ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا که توسط سیانان منتشر شده نشان میدهد حدود نیمی از این سامانهها همچنان سالم هستند. همچنین حکومت ایران هنوز بخش قابلتوجهی از موشکهای کروز و هزاران پهپاد خود را حفظ کرده است.
دیلیمیل مینویسد حملات آمریکا و اسرائیل اگرچه موجب تخریب ورودیها و تاسیسات سطحی این پایگاهها شده، اما ساختارهای زیرزمینی عمدتاً دستنخورده باقی ماندهاند. به گزارش سیانان، حتی پس از هدف قرار گرفتن بیش از سهچهارم ورودیهای قابل مشاهده تونلها، عملیات در این پایگاهها بهسرعت از سر گرفته شده است.
در این گزارش به نقل از کارشناسان آمده است که یکی از چالشهای اصلی در هدف قرار دادن این تاسیسات، ساختار چندلایه، درهای مقاوم در برابر انفجار و تعدد ورودیها و خروجیهاست که ادامه فعالیت را حتی در صورت تخریب برخی مسیرها ممکن میکند.
همچنین به گفته تحلیلگران، جنس سنگهای گرانیتی که این تاسیسات در آن ساخته شدهاند، انرژی انفجار را جذب و پخش میکند و در نتیجه اثربخشی حملات را کاهش میدهد. به نوشته دیلیمیل، نفوذ به چنین سازههایی نیازمند حملات مکرر، اطلاعات دقیق و عملیات پیدرپی برای جلوگیری از بازسازی سریع است.
شاناکا آنسلم پریرا، تحلیلگر، در گفتوگو با این رسانه تاکید کرده است که تداوم توان موشکی ایران بیش از آنکه ناشی از «تابآوری» باشد، نتیجه زیرساختهای ایجادشده در دل کوههاست. او گفته است: «سپاه برای این جنگ با ساخت موشک آماده نشد، بلکه با ایجاد شبکههای زیرزمینی در دل کوهها آماده شد.»
این گزارش نتیجه میگیرد که همین زیرساختها باعث شدهاند توان موشکی حکومت ایران، علیرغم حملات گسترده، همچنان پابرجا بماند.
پینچاس گلداشمیت، رییس کنفرانس خاخامهای اروپا و خاخام پیشین مسکو، در این گفتوگو گفت: «ما میدانیم که سفارتهای [حکومت] ایران در اروپا از عوامل جنایی استفاده میکنند و تلاش میکنند آنها را برای حمله به نهادهای یهودی ترغیب یا تامین مالی کنند.» به گفته او، اطلاعات موجود نشان میدهد برخی از این حملات با سازماندهی مقامات ایرانی انجام شده است.
او با اشاره به افزایش تدابیر امنیتی در اروپا گفت که اکنون ورود به کنیسهها و مراکز یهودی بدون شناسایی ممکن نیست و نیروهای پلیس تقریباً در مقابل تمامی مدارس و مهدکودکهای یهودی مستقر هستند. با این حال، او هشدار داد که دامنه تهدید در حال گسترش است و دیگر تنها به جامعه یهودی محدود نمیشود.
گلداشمیت با اشاره به افزایش نگرانیها درباره خشونتهای افراطگرایانه گفت: «اگرچه یهودیان نخستین هدف بودند، اما اکنون هر اروپایی در معرض تهدید قرار دارد.» او شرایط امنیتی موجود را برای زندگی روزمره دشوار توصیف کرد و افزود که حضور نیروهای مسلح در اطراف مراکز آموزشی به بخشی از واقعیت زندگی تبدیل شده است.
او همچنین از دولتهای اروپایی خواست برای جلوگیری از حملات، سفارتهای حکومت ایران را تعطیل کنند و تاکید کرد که این اقدام میتواند از کل جامعه در برابر تهدیدات محافظت کند.
این خاخام در بخش دیگری از سخنان خود، نسبت به عادیشدن یهودستیزی در اروپا هشدار داد و گفت این پدیده اکنون از سوی طیفی از جریانها، از راست و چپ افراطی تا گروههای اسلامگرای تندرو، تقویت میشود. به گفته او، برخی کشورها از جمله [حکومت] ایران در تامین مالی و سازماندهی این روند نقش دارند.
در پایان، گلداشمیت گفت که در پی افزایش این تهدیدات، برخی از اعضای جامعه یهودی در حال بررسی ترک اروپا و مهاجرت به اسرائیل هستند، هرچند به گفته او انگیزه این تصمیم صرفاً امنیتی نیست.
در این یادداشت با ارجاع به متون مذهبی یهودی از جمله «هاگادای فصح»، تاکید شده است که مفهوم «برخاستن دشمنان برای نابودی یهودیان» در طول تاریخ تکرار شده و اکنون نیز در قالب «تهدید ایران» ادامه یافته است.
نویسنده با اشاره به جنگ جاری، مینویسد اسرائیل در مقطعی قرار دارد که میتواند «نیروی اصلی» تهدیدکننده را از میان بردارد و این وضعیت را به نقطه پایانی برای یک تهدید تاریخی تبدیل کند. بهگفته او، تنها در این صورت است که این روایت تاریخی میتواند به گذشته تعلق بگیرد، نه واقعیتی جاری.
در ادامه این تحلیل، جمهوری اسلامی بهعنوان یک «تهدید وجودی [علیه اسرائیل]» معرفی شده و تاکید شده است که برای تضمین آینده، اسرائیل باید توان هستهای [حکومت] ایران را بهطور کامل نابود کند. نویسنده مینویسد چنین هدفی «دستیافتنی» است و تحقق آن میتواند امکان «تنفس آسوده» را برای اسرائیل فراهم کند.
این یادداشت همچنین به پیشینه تاریخی جنگهای اسرائیل با کشورهای عربی اشاره کرده و آنها را نمونههایی از تهدیدهای وجودی پیشین دانسته که با پیروزی نظامی دفع شدهاند. با این حال، در این تحلیل، [حکومت] ایران بهعنوان تهدیدی متفاوت و گستردهتر توصیف شده که بهویژه از طریق برنامه هستهای خود میتواند موازنه منطقهای و جهانی را تحت تاثیر قرار دهد.
نویسنده در پایان نتیجه میگیرد که موفقیت در این جنگ تنها زمانی کامل خواهد بود که تواناییهای هستهای ایران بهطور کامل از میان برود و تهدیدی که به گفته او «در هر نسل تکرار شده»، دیگر امکان تکرار نیابد.
این گزارش با روایت مراسمی در یک کلیسای فارسیزبان در حومه شیکاگو آغاز میشود؛ جایی که کشیش جیمز شهابی در مراسم «یکشنبه نخل» برای «پایان قدرت تاریکی در ایران» و «آزادی عبادت» دعا کرد. حاضران - که عمدتاً ایرانی-آمریکایی بودند - در پاسخ به این دعا بهصورت جمعی «آمین» گفتند.
حمایت بخشی از ایرانیان مهاجر از جنگ
به نوشته لسآنجلستایمز، برخلاف موضع رسمی بسیاری از رهبران مذهبی، برخی از ایرانیان مهاجر از جنگ جاری حمایت میکنند و آن را فرصتی برای پایان حکومت جمهوری اسلامی میدانند.
آنها میگویند در ایران آزادی مذهبی وجود ندارد و تغییر دین - بهویژه گرایش به مسیحیت - میتواند با مجازاتهای سنگین، حتی مرگ، همراه باشد. بسیاری از اعضای این کلیسا نیز به همین دلیل ایران را ترک کردهاند.
نرجس دلاچی، یکی از اعضای کلیسا، به این روزنامه گفت: «اگر ایران به کشوری باعظمت تبدیل شود، فکر میکنم جهان هم بهتر خواهد شد.»
آریا بهرامان، که به گفته خودش حدود ۱۵ سال پیش به دلیل فشارهای مذهبی از ایران خارج شده، نیز معتقد است تغییر حکومت در تهران میتواند نفوذ گروههای مورد حمایت حکومت ایران در منطقه را کاهش دهد و به امنیت جهانی کمک کند.
مخالفت رهبران کلیسا با جنگ
در مقابل، لسآنجلستایمز گزارش میدهد که رهبران کاتولیک بهشدت با جنگ مخالف هستند. پاپ لئو چهاردهم بارها خواستار آتشبس شده و تاکید کرده است که «خدا جنگ را رد میکند.»
کاردینال بلِیز کوپیچ نیز از نحوه نمایش حملات نظامی در رسانهها انتقاد کرده و آن را بیتوجهی به رنج مردم ایران دانسته است. همچنین شورای ملی کلیساها این جنگ را «تجاوز نظامی بدون مجوز» توصیف کرده و نسبت به پیامدهای انسانی آن هشدار داده است.
روایتهایی از سرکوب مذهبی
این گزارش به نقل از سازمان عفو بینالملل مینویسد که اقلیتهای مذهبی در ایران با تبعیض، بازداشت خودسرانه و شکنجه مواجهاند و تغییر دین میتواند به مجازاتهای سنگین منجر شود.
در این میان، برخی مهاجران ایرانی تجربههای شخصی خود از سرکوب را روایت کردهاند؛ از جمله یورش نیروهای امنیتی به خانهها، بازداشت اعضای خانواده و محدودیت شدید در فعالیتهای مذهبی.
امید به آیندهای متفاوت
با وجود اختلاف نظرها درباره جنگ، بسیاری از ایرانیان مهاجر در این گزارش بر امید خود به آیندهای دموکراتیک در ایران تاکید کردهاند.
به نوشته لسآنجلستایمز، این افراد معتقدند تحقق آزادیهای اساسی - از جمله آزادی دین و عقیده - تنها در صورت تغییر ساختار سیاسی در ایران امکانپذیر خواهد بود.
در عین حال، این روزنامه اشاره میکند که «جنگ ایران» همچنان در داخل آمریکا با مخالفت گسترده افکار عمومی مواجه است و بسیاری از شهروندان نسبت به پیامدهای آن برای ثبات منطقه و اقتصاد جهانی ابراز نگرانی کردهاند.
به گزارش فاکسنیوز، کورت ولکر، سفیر پیشین آمریکا در ناتو در دوران ریاست جمهوری جرج دبلیو بوش، در گفتوگویی با فاکسنیوز تاکید کرد که ادامه اختلافات میان واشینگتن و متحدانش میتواند تلاشها برای پایان دادن به درگیری را تضعیف کند.
انتقاد از نحوه آغاز عملیات
ولکر که در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ برای مدتی فرستاده ویژه آمریکا برای اوکراین بود و در سپتامبر ۲۰۱۹ از این سمت استعفا داد، با انتقاد از نحوه مدیریت جنگ گفت: «ما متحدانمان را در جریان نگذاشتیم، با آنها مشورت نکردیم و هدف یا عملیات مشترکی تعریف نکردیم. این روند از همان ابتدا از مسیر خارج شد.»
به گفته او، عملیات «خشم حماسی» موجب بروز تنشهایی میان آمریکا و برخی متحدان اروپایی شده است. در این میان، کشورهایی مانند اسپانیا از ارائه پایگاههای مشترک برای عملیات خودداری کردهاند و بریتانیا نیز تنها اجازه استفاده محدود از پایگاههای خود را برای اهداف دفاعی صادر کرده است.
تاکید بر نقش ناتو در حفظ صلح
ولکر با تاکید بر اهمیت ناتو گفت: «همه ما باید کمی مکث کنیم و به یاد بیاوریم که ناتو هدف بسیار مهمی دارد و آن حفظ صلح در اروپا است.»
او خواستار کاهش تنشهای لفظی میان آمریکا و متحدانش شد و افزود: «باید این لفاظیها را متوقف کنیم، با یکدیگر گفتوگو کنیم و راهی برای پیشبرد امور پیدا کنیم؛ از جمله بازگشایی تنگه هرمز، پایان دادن به جنگ با [حکومت] ایران و بازگرداندن امنیت به اروپا.»
ابهام در راهبرد آمریکا در قبال ایران
این دیپلمات پیشین همچنین بر ضرورت تعیین هدف روشن در قبال ایران تاکید کرد و گفت: «باید مشخص کنیم هدف چیست؛ آیا تغییر رژیم است یا مذاکره با رژیم؟ ما باید یک طرح عملی تدوین کنیم و با هم روی آن کار کنیم.»
اظهارات ولکر در حالی مطرح میشود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بهتازگی از احتمال بازنگری در روابط واشینگتن با متحدان اروپایی سخن گفته و در گفتوگو با تلگراف ناتو را «ببر کاغذی» توصیف کرده است.
دیدار پیشرو با دبیرکل ناتو
قرار است ترامپ هفته آینده با مارک روته، دبیرکل ناتو، دیدار کند. ولکر ابراز امیدواری کرد که این دیدار فرصتی برای گفتوگو درباره مسیر پیشرو و اهداف آمریکا در «جنگ ایران» فراهم کند.
او در پایان تاکید کرد که بدون هماهنگی و همکاری میان آمریکا و متحدانش، دستیابی به یک راهحل پایدار برای پایان جنگ دشوار خواهد بود.
