مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت که در مذاکرات با ایران در مورد از سرگیری کامل بازرسیها پیشرفت حاصل شده است. رافائل گروسی ابراز امیدواری کرد طی چند روز آینده بتوان به نتیجه موفقیتآمیز در این گفتوگوها رسید. او گفت که «هنوز زمان باقی است، اما نه خیلی زیاد.»
مدیرکل آژانس افزود: «بررسی برنامه هستهای ایران در چند هفته گذشته و به ویژه پس از حملات ماه ژوئن، در مرکز تلاشهای ما باقی مانده است.»
پزشکیان یکشنبه در جلسه دیدار وزیران دولت او با رهبر جمهوری اسلامی به جلسه دو ساعتهاش با ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه، در اجلاس شانگهای در چین اشاره کرد.
او گفت: «پوتین به تیمش دستور داد تا به ایران بیایند و مشکلات را حل کنند و سرمایهگذاریها را انجام دهیم.»
پزشکیان در ادامه از سرمایهگذاری چین و ترکیه در ایران خبر داد و افزود: «توافقات ما با این دو کشور نیز در حال انجام است.»
او تایید کرد که رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، نیز دستور داده تا تیم اقتصادی او از ترکیه به ایران بیاید و در جلسهای مبادلات ایران با ترکیه را از هشت میلیارد دلار به ۳۰ میلیارد دلار افزایش دهند.
این اظهارات را پزشکیان در شرایطی بیان کرده است که وضعیت اقتصادی در ایران به ویژه پس از جنگ اخیر با اسرائیل و آغاز روند مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی شدیدا بحرانی شده است.
قطعیهای گسترده برق و آب در سراسر ایران نارضایتیهای مردمی را افزایش داده و احتمال بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی، ارزش پول ملی را کاهش داده است.
اوایل شهریور، فعالان کارگری در ایران درباره افزایش نرخ بیکاری، ورشکستگی واحدهای تولیدی و گسترش مشاغل غیررسمی در پی تشدید بحران انرژی هشدار دادند.
همچنین تحلیلگران معتقدند که بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی، صادرات نفت ایران را بیش از پیش با بحران روبهرو خواهد کرد و سرمایهگذاری خارجی در ایران با موانع حقوقی جدی مواجه میشود.
پزشکیان در اظهارات خود مشخص نکرد که با وجود چنین شرایطی چگونه ممکن است که کشورهای روسیه، چین و ترکیه در ایران سرمایهگذاری کنند.
پیشتر ایراناینترنشنال در تحلیلی نوشت چین همچنان به خرید نفت ارزان از ایران و روسیه ادامه میدهد، اما دادههای رسمی چین نشان میدهد که این کشور سرمایهگذاریها و مسیرهای تجاری جدید خود را به سوی رقبای آنها هدایت میکند.
همچنین محمد صدر عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام اوایل شهریور تاکید کرد که در جریان جنگ اخیر جمهوری اسلامی و اسرائیل، «مشخص شد که پیمان استراتژیک جمهوری اسلامی و روسیه کشک است».
ایال زیسر، استاد گروه تاریخ خاورمیانه در دانشگاه تلآویو، یکشنبه ۱۶ شهریور در یادداشتی برای اسرائیل هیوم به پنجمین سالگرد امضای توافقهای صلح و عادیسازی روابط میان اسرائیل با امارات متحده عربی، بحرین، سودان و مراکش پرداخت.
زیسر نوشت این توافقها نقطه عطفی تاریخی و نشانه تغییری بنیادین در رویکرد جهان عرب نسبت به اسرائیل بودند؛ تا جایی که بسیاری از «طلوع خاورمیانهای جدید» سخن گفتند.
تا پیش از امضای این توافقنامهها، تصور غالب این بود که هیچ کشور عربی بدون حل مساله فلسطین جرات نزدیکی به اسرائیل را نخواهد داشت.
زیسر افزود با این حال، کشورهای عربی نهتنها یکی پس از دیگری مشتاقانه بهدنبال امضای توافق صلح با اسرائیل رفتند، بلکه عملا فلسطینیها را که به «باری سنگین» و «مانعی در مسیر» بدل شده بودند، به حاشیه راندند.
این توافقها همچنین بیانگر درک گستردهتر جهان عرب از «ارزش راهبردی اسرائیل» بود: قدرتی منطقهای با توان اقتصادی و نظامی که میتواند به توسعه اقتصادی کشورهای عربی و دفاع از آنها در برابر حکومت ایران کمک کند.
این رویکرد در تضادی آشکار با دهههای پیشین قرار داشت؛ زمانی که کشورهای عربی در درجه اول برای بازپسگیری سرزمینهایشان یا جلب نظر آمریکا به صلح با اسرائیل روی میآوردند.
در سپتامبر ۲۰۲۰ چشمانداز منطقه و روابط اعراب و اسرائیل امیدبخش به نظر میرسید؛ امید به پیوستن کشورهای بیشتری به پیمان ابراهیم بالا بود و عربستان سعودی، تاثیرگذارترین کشور عربی، بهعنوان «جایزه نهایی» دیده میشد.
یحیی سنوار، رهبر پیشین حماس، نسبت به پیشرفت احتمالی در مسیر عادیسازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی که میتوانست مساله فلسطین را به حاشیه براند، نگران بود.
شاید همین ترس، او را به سمت انجام حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ سوق داد.
سنوار امیدوار بود این حمله زلزلهای در منطقه به پا کند و فروپاشی اسرائیل را رقم بزند.
با این حال، همه چیز تغییر کرد و عملیاتی که سنوار آغاز کرد و سپس حسن نصرالله، رهبر حزبالله، نیز به آن پیوست، به کشته شدن هر دوی آنها انجامید.
مهمتر از آن، اسرائیل ضربات سنگینی به حماس و حزبالله وارد آورد.
جمهوری اسلامی نیز متحمل شکستهای سنگینی شد، بخشی از جایگاه خود را در سواحل مدیترانه از دست داد و تصویری از ایران بهعنوان کشوری ضعیف و آسیبپذیر برجای گذاشت که توان دفاع در برابر اسرائیل را ندارد.
نویسنده این یادداشت یادآور شد هرچه از هفتم اکتبر دورتر میشویم، روشنتر میشود که خاورمیانه شاید «جدید» نشده باشد، اما قطعا تغییر کرده است.
امروز بیشتر کشورهای عربی همچنان بهدنبال برقراری روابط قویتر با اسرائیل هستند و آن را سد مهمی در برابر تهدیدهای قریبالوقوع جمهوری اسلامی، ترکیه و اسلامگرایی رادیکال میدانند.
به گفته نویسنده، کشورهای عربی دیگر حاضر نیستند اجازه دهند «افراطگرایی فلسطینی» آیندهشان را تعیین کند یا آنها را به یک درگیری بیپایان با اسرائیل بکشاند.
اکنون به اسرائیل بستگی دارد که بار دیگر ابتکار عمل را به دست بگیرد، روابط خود را با اعراب گسترش دهد و «همراه» با آنها آینده خاورمیانه را رقم بزند یا خیر.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، یکشنبه ۱۶ شهریور گفت این طرح در دوران جنگ ۱۲ روزه و پس از آن با حضور دستگاههای مختلف در این کمیسیون مورد بررسی قرار گرفت.
کلیات این طرح پیشتر در ۲۲ تیر به تصویب رسیده بود.
بررسی این طرح نشان میدهد ۱۱۶ نماینده مجلس آن را امضا کردهاند.
این طرح شامل یک ماده واحده و سه بند است. در بند نخست، سازمان برنامه و بودجه و وزارت نفت مکلف شدهاند ۱۰۰ درصد ردیفهای بودجه «تقویت بنیه دفاعی» قانون بودجه سال ۱۴۰۴ و کسری قانون بودجه سال ۱۴۰۳ را به نیروهای مسلح تحویل دهند.
بر اساس برآوردهای دولت مسعود پزشکیان در بودجه سال ۱۴۰۴، روزانه یک میلیون و ۷۵۰ هزار بشکه نفت صادر میشود که ۴۲۰ هزار بشکه از آن سهم نیروهای مسلح است.
این یعنی حدود ۲۴ درصد از صادرات روزانه به نیروهای مسلح میرسد. به بیان دیگر، یک بشکه از هر چهار بشکه نفت صادراتی در اختیار نیروهای مسلح قرار میگیرد.
در قانون بودجه ۱۴۰۳ نیز سهمی از نفت به نیروهای مسلح اختصاص یافته بود، اما مانند بسیاری از ردیفهای دیگر بودجه، این منابع معمولا بهطور کامل پرداخت نمیشدند.
با طرح جدید مجلس، دولت باید تمام این ارقام را در اختیار نیروهای مسلح قرار دهد.
بر اساس قانون بودجه، ارزش نفت اختصاصیافته به نیروهای مسلح در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۱ میلیارد یورو است؛ در حالی که این رقم در سال ۱۴۰۳ نزدیک به چهار میلیارد یورو بود.
تقویت «بنیه دفاعی» از طریق «صرفهجویی» در بودجه
در بند دوم طرح کمیسیون امنیت ملی مجلس همچنین مصوب شده است ۱۰۰ درصد مصوبات شورای عالی امنیت ملی مربوط به تقویت بنیه دفاعی از محل صرفهجویی ۱۰ درصدی در بودجه تامین شود.
این بدین معناست که نمایندگان منابعی برای این بخش نیافتند و دولت را مکلف کردند در سایر بخشهای بودجه صرفهجویی کند تا اعتبارات موضوع این بند تامین شود.
همچنین در بند سوم این طرح بانک مرکزی مکلف شده است از محل «آزادسازی منابع مسدودی در خارج کشور» یا «سایر ارزهای در اختیار»، بودجهای جهت اجرای طرحهای اضطراری دفاعی در اختیار نیروهای مسلح قرار دهد.
طبق برآوردها، جمهوری اسلامی تنها در دو عملیات «وعده صادق ۱ و ۲» بیش از دو میلیارد دلار موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد.
هر فروند از موشکهای میانبرد جمهوری اسلامی که عمدتا مشابه موشکهای کره شمالی است، بین ۳ تا ۱۰ میلیون دلار هزینه دارد.
اقدام مجلس در اختصاص بودجه بیشتر برای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در حالی صورت میگیرد که در جنگ ۱۲ روزه، علاوه بر تلفات بالا در سطح فرماندهان، صدها پایگاه موشکی، سایت تولید تسلیحات و پادگان مورد استفاده حکومت ایران بهطور کامل تخریب شدند یا بهشدت آسیب دیدند.
تیری کوویل، پژوهشگر موسسه روابط بینالملل و راهبردی در پاریس، با اشاره به پیامدهای اقتصادی بازگشت تحریمها به فرانس گفت: «بازگشت احتمالی تحریمهای سازمان ملل در تهران این نگرانی را برانگیخته که این انزوای دیپلماتیک میتواند به حمله تازه اسرائیل مشروعیت ببخشد»،
او افزود: «از سوی دیگر، مردم ایران بسیار نگرانند، بهویژه درباره فعالیت اقتصادی کشور که عملا در حالت تعطیل است».
پس از اعلام آغاز روند مکانیسم ماشه از سویسه کشور اروپایی، ارزش پول ملی ایران به پایینترین سطح تاریخی رسید، بهطوری که هر دلار آمریکا شدیدا در بازار آزاد تهران افزایش یافت.
فرانس۲۴ نوشت که زندگی روزمره مردم ایران نیز هر روز نامطمئنتر به نظر میرسد، چرا که کشور با کمبود آب و برق دستوپنجه نرم میکند و آتشبس شکنندهای با اسرائیل که پس از بمبارانهای وحشیانه «جنگ ۱۲ روزه» برقرار شد نیز همچنان مایه نگرانی عمیق است.
کوویل با اشاره به بحران انرژی و کاهش ارزش پول ملی گفت: «اگر تحریمهای سازمان ملل به همه این عوامل اضافه شوند، وضعیت همچنان رو به وخامت خواهد گذاشت؛ احتمالی که نگرانی گستردهای ایجاد کرده است».
همچنین دیوید ریگوله-روز، سردبیر یک نشریه در زمینه روابط بینالملل (Orients Stratégiques) به این رسانه گفت: «تحریمهای سازمان ملل بُعد حقوق بینالملل دارند که تحریمهای آمریکا فاقد آن هستند».
به گزارش فرانس۲۴، برای چین، که همچنان در حال خرید نفت ایران است، شرایط پیچیدهتر خواهد شد. پکن همین حالا از ترس تحریمهای آمریکا منبع نفت ایران را از جمله ترکیب کردن آن با نفتهای کشورهای دیگر برای سختتر شدن رهگیری، پنهان میکند.
پیشتر نشریه «ژورنال نشنال سکیوریتی» در تحلیلی با اشاره به احتمال استفاده اروپا از سازوکار ماشه علیه جمهوری اسلامی نوشت: «در صورت فعالسازی، ایران با انزوای مالی و کاهش شدید صادرات نفت روبهرو خواهد شد و سرمایهگذاری خارجی با موانع حقوقی جدی مواجه میشود.»
این ژورنال که تحلیلهای حوزه دفاعی و امنیتی را منتشر میکند، افزود اروپا مهلتی کوتاه برای بازگشت حکومت ایران به مذاکرات در نظر گرفته است و حتی پیشنهاد تمدید محدود جهت آغاز مذاکرات مستقیم جمهوری اسلامی و آمریکا را مطرح کرده که تاکنون پاسخی از سوی تهران دریافت نکرده است.
گزارش رسانه فرانسوی از مشروعیت بخشی به حمله مجدد احتمالی اسرائیل به جمهوری اسلامی در شرایطی است که پیشتر و همزمان با تهدید کشورهای اروپایی بر فعالسازی مکانیسم ماشه، یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتوگو با روزنامه بریتانیایی تلگراف هشدار داد که بازگشت تحریمهای سازمان ملل میتواند حکومت ایران را با «تهدید موجودیتی» روبهرو کند.
همچنین مردادماه، وزارت اطلاعات در نامهای محرمانه که نسخهای از آن به ایراناینترنشنال رسید، به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داده است که پیامدهای فعالسازی مکانیسم ماشه موجب توقف فروش نفت ایران و وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی و رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور میشود.
عراقچی در گفتوگو با روزنامه الشرق دوحه که خلاصهای از آن جمعه منتشر شد، مذاکرات خود با مقامات قطر را بسیار ثمربخش، جدی و مفید توصیف کرد و گفت: «هیچ اختلافی میان دو کشور وجود ندارد و سوءتفاهمی که رخ داده بود پس از این سفر بهطور کامل برطرف شد.»
در ۲ تیر ۱۴۰۴، سپاه پاسداران به پایگاه هوایی العدید قطر به عنوان یک پایگاه ایالات متحده آمریکا در منطقه خلیج فارس حمله کرد. این حمله در بحبوحه جنگ ایران و اسرائیل و در پاسخ به حملات آمریکا به سایتهای هستهای ایران، موسوم به عملیات «چکش نیمه شب» انجام شد.
یک روز پس از آن، قطر سفیر جمهوری اسلامی را در اعتراض به حمله موشکی به پایگاههای آمریکا در این کشور احضار کرد.
اما در همان زمان، نیویورک تایمز به نقل از سه مقام ایرانی گزارش داد که جمهوری اسلامی پیش از انجام حملات به پایگاههای آمریکا در قطر، این حملات را با مقامات قطری هماهنگ کرده بود تا تلفات به حداقل برسد.
قطر اعلام کرد که پس از حمله جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی آمریکایی العدید در دوحه این کشور حق دارد بهصورت مستقیم و مطابق با حقوق بینالملل واکنش نشان دهد.
وزارت دفاع قطر ضمن اعلام رهگیری حملات موشکی انجام شده به پایگاه العدید تاکید کرد که این حملات خسارتهای انسانی و مادی در پی نداشته است.
عراقچی در مصاحبه خود افزود که در دیدار اخیرش با امیر قطر پیام شفاهی مسعود پزشکیان را به او منتقل کرده و روابط دوجانبه جمهوری اسلامی و قطر «بهویژه سوءتفاهمی که پس از حمله به پایگاه العدید قطر در پی حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران به وجود آمد» مورد بررسی قرار گرفت.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گفت: «در این دیدار همچنین درباره راههای تحقق ثبات، بهویژه در زمینه ازسرگیری گفتوگوهای منطقهای برای امنیت و ثبات کشورهای منطقه و همکاری متقابل برای مقابله با سلطهجویی اسرائیل و حملات اسرائیل علیه تمامی کشورهای منطقه، بحث و تبادل نظر صورت گرفت.»
قرار است متن کامل این مصاحبه روز یکشنبه منتشر شود.
پس از حمله سپاه پاسداران به قطر، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با بازنشر مطلبی در شبکه ایکس ضمن گفتن اینکه «ایران به نابودی تاسیسات هستهایاش با پاسخی بسیار ضعیف واکنش نشان داد»، نوشت: «انتظار این پاسخ را داشتیم و بهطور موثری آن را خنثی کردیم. ۱۴ موشک شلیک شدهاند؛ ۱۳ موشک رهگیری و منهدم شدند و یکی آزاد گذاشته شد زیرا بهسمت منطقهای غیر تهدیدآمیز میرفت.»
پیشتر نیز جمهوری اسلامی در واکنش به کشته شدن قاسم سلیمانی، یک پایگاه هوایی میزبان نیروهای آمریکایی در عراق را هدف قرار داد.
جمهوری اسلامی میگوید که نیروهای آمریکایی باید از منطقه خارج شوند، اما تاکنون به این آرزوی خود دست نیافته است.
سیانان دو سال پیش به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ایالات متحده به صورت محرمانه با قطر به توافق رسیده که حضور نظامی خود را در پایگاه هوایی العدید در جنوب غربی دوحه به مدت ۱۰ سال تمدید کند.
العدید بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه است و برای بیش از ۱۰ هزار سرباز گنجایش دارد.
