دور تازه رویارویی نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی شامگاه چهارشنبه و بامداد پنجشنبه با حملات متقابل دو طرف وارد مرحلهای تازه شد؛ آمریکا اهدافی در ایران را هدف قرار داد و سپاه پاسداران نیز با شلیک موشک و پهپاد به سمت پایگاههای آمریکا و کشورهای منطقه، دامنه درگیری را گسترش داد.
تنش نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی که در پی حملات سپاه به تعدادی از کشتیها در جنوب تنگه هرمز در چند روز گذشته آغاز شده بود، شامگاه چهارشنبه و بامداد پنجشنبه بار دیگر تشدید شد؛ بهگونهای که آمریکا حملات تازهای را علیه اهدافی در ایران آغاز کرد و جمهوری اسلامی نیز با شلیک موشک و پهپاد به سمت کشورهای منطقه، از جمله کویت، بحرین و اردن، به این حملات پاسخ داد.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) چهارشنبه شب اعلام کرد به دستور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دور تازهای از عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی را با هدف تضعیف توان تهران برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز آغاز کرده است. سنتکام، جمهوری اسلامی را مسئول حملات اخیر به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز دانست.
به گفته یک مقام آمریکایی که با رویترز گفتوگو کرده، دامنه حملات روز چهارشنبه نسبت به روز قبل گستردهتر بود. همزمان، باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد ارتش آمریکا با موشکهای کروز دو پل راهآهن در شمال ایران را نیز هدف قرار داده است؛ اقدامی که به گفته این مقام، نخستین حمله آمریکا به زیرساختهای ایران از زمان برقراری آتشبس هشتم آوریل [۱۹ فروردین] به شمار میرود.
رسانههای ایران نیز از حمله به پل راهآهن در نزدیکی آققلا در استان گلستان و شنیده شدن چندین انفجار در این منطقه خبر دادند.
همزمان، رسانههای جمهوری اسلامی از حملات آمریکا به اهدافی در بوشهر، بندرعباس، چابهار، کنارک، سیریک، جزایر لاوان، سیری و ابوموسی خبر دادند. بر اساس گزارش صداوسیمای جمهوری اسلامی، اسکله بهشتی، اسکله کلانتری و برج کنترل ترافیک دریایی چابهار هدف قرار گرفتند. مقامهای آمریکایی درباره این گزارشها اظهار نظر نکردهاند.
فرماندار ایرانشهر اعلام کرد حمله به تاسیسات فرودگاه این شهر به کشته شدن یکی از نیروهای آتشنشانی و آسیب دیدن ساختمان تاسیسات پرواز و ایستگاه هواشناسی منجر شده است.
در مقابل، سپاه پاسداران دور تازهای از حملات موشکی و پهپادی خود را آغاز کرد و اهدافی را در چند کشور منطقه هدف قرار داد.
ارتش کویت بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ماه اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور در حال رهگیری موشکها و پهپادهای مهاجم است. وزارت کشور کویت نیز با ارسال هشدار اضطراری از طریق تلفن همراه، از شهروندان و ساکنان خواست در مکانهای امن بمانند و از پنجرهها و فضاهای باز فاصله بگیرند.
در بحرین نیز آژیرهای خطر در سراسر کشور به صدا درآمد. تلویزیون دولتی بحرین گزارش داد سامانههای پدافند هوایی در حال مقابله با حملات از سمت ایران هستند و وزارت کشور این کشور از مردم خواست تا اطلاع ثانوی در خانههای خود بمانند.
ارتش اردن نیز اعلام کرد پنج موشک شلیکشده از ایران را که به سمت منطقه الازرق در حرکت بودند رهگیری و منهدم کرده است. به گفته ارتش اردن، بقایای این موشکها در خاک این کشور سقوط کرد اما خسارت یا تلفاتی بر جای نگذاشت. سپاه پاسداران پیشتر اعلام کرده بود پایگاه آمریکایی الازرق را هدف موشکهای دوربرد قرار داده است.
وزارت کشور قطر نیز با اعلام بالا بودن سطح تهدید امنیتی، از شهروندان و ساکنان خواست تا اطلاع بعدی در خانهها یا مکانهای امن باقی بمانند.
دونالد ترامپ شامگاه چهارشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفته بود حملات آمریکا با نسبت «یک به بیست» پاسخ حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری بوده است.
او افزود: «ایرانیها چندی پیش تماس گرفتند. آنها میخواهند توافق کنند. ما ضربه بسیار سختی به آنها زدیم. اگر آنها حمله کنند، ما با شدتی بسیار بیشتر پاسخ خواهیم داد.»
ترامپ همچنین با انتشار مجموعهای از تصاویر و ویدیوهای مربوط به انفجارها در شبکه تروث سوشال، بدون ارائه توضیح درباره محل و زمان آنها، نوشت حملات آمریکا تلافی حمله روز گذشته جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری بوده است و هشدار داد در صورت تکرار این حملات، پاسخ آمریکا شدیدتر خواهد بود.
در واکنش، جمهوری اسلامی در نامههایی جداگانه به دبیرکل سازمان ملل و رییس شورای امنیت، حملات آمریکا را «نقض منشور ملل متحد و یادداشت تفاهم اسلامآباد» خواند و خواستار اقدام فوری شورای امنیت شد. در این نامهها همچنین اعلام شده است هشت عضو ارتش جمهوری اسلامی در حملات بامداد چهارشنبه در بوشهر و بندرعباس کشته شدهاند.
همزمان، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، در شبکه ایکس نوشت: «تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز میشود، نه با تهدیدات آمریکایی» و هشدار داد: «بزنید، میخورید.»
دور تازه حملات در چند روز گذشته، واکنش کشورهای منطقه را نیز در پی داشت. وزارت خارجه عربستان سعودی چهارشنبه حملات «جنایتکارانه» جمهوری اسلامی به کویت و بحرین را بهشدت محکوم کرده بود و آن را اقدامی غیرقابل قبول و تهدیدی برای امنیت منطقه دانست.
همزمان، گزارش والاستریت ژورنال نشان داد دولت عراق نیز در چارچوب فشارهای فزاینده آمریکا، پذیرفته است برای جلوگیری از دسترسی جمهوری اسلامی و گروههای همپیمانش به دلار، محدودیتهای تازهای اعمال کند؛ اقدامی که همزمان با تشدید رویارویی نظامی، نشانهای از افزایش فشارهای مالی واشینگتن بر تهران ارزیابی میشود.
تازهترین دور تبادل حملات میان آمریکا و جمهوری اسلامی، تلاش دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ را با مانعی تازه روبهرو کرده است. به نوشته رویترز، تحلیلگران میگویند او اکنون میان خطر بازگشت به جنگی گسترده و پذیرش افزایش نفوذ ایران در تنگه هرمز گرفتار شده است.
جان آلترمن، از اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایرانیها به این نتیجه رسیدهاند که ترامپ نمیخواهد وارد جنگی بیپایان شود و کشورهای عربی خلیج فارس نیز بهشدت خواهان بازگشت ثبات هستند. محاسبه آنها این است که ترامپ چند روزی خواهد جنگید و سپس کشورهای عربی او را برای توقف درگیری تحت فشار خواهند گذاشت.»
تشدید دوباره درگیری میان آمریکا و حکومت ایران، تلاش ترامپ برای خروج از جنگ و تبدیل آتشبس موقت به یک توافق پایدار را با چالش تازهای روبهرو کرده است. به گزارش رویترز، رییسجمهوری آمریکا اکنون با گزینههای محدودی مواجه است؛ گزینههایی که به گفته تحلیلگران، هیچیک بدون هزینه نیست و میتواند او را میان خطر بازگشت به جنگی تمامعیار و افزایش نفوذ حکومت ایران در منطقه گرفتار کند.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر اعلام کرد توافق موقت برای پایان دادن به درگیری «به پایان رسیده است» و پس از آنکه جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا علیه اهدافی در ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد، دستور حملات تازهای را صادر کرد. حملات آمریکا نیز در پاسخ به حملات سپاه علیه نفتکشها در تنگه هرمز انجام شده بود.
بیش از سه هفته از امضای «تفاهمنامه» میان تهران و واشینگتن برای آغاز مذاکره بهمنظور دستیابی به «توافق صلح» میگذرد، اما دور تازه حملات نشان داده است که دستیابی به یک توافق جامع صلح و فراهم کردن راه خروجی آبرومندانه از جنگ برای ترامپ، بسیار دشوارتر از آن چیزی است که کاخ سفید انتظار داشت.
رویترز به نقل از تحلیلگران مینویسد هرگونه تشدید درگیری فراتر از حملات متقابل میتواند دو کشور را دوباره به جنگی تمامعیار بکشاند؛ هرچند ترامپ اصرار دارد که بحران اخیر «خیلی سریع» پایان خواهد یافت. همزمان با این تحولات، قیمت جهانی نفت حدود هفت درصد افزایش یافت.
در مقابل، عقبنشینی آمریکا نیز میتواند این پیام را به تهران بدهد که جمهوری اسلامی قادر است هر زمان که بخواهد بر مهمترین مسیر انتقال نفت جهان فشار وارد کند و از این اهرم در برابر واشینگتن استفاده کند.
به نوشته رویترز، ترامپ احتمالاً امیدوار است با ادامه فشارهای نظامی، حکومت ایران را بار دیگر به میز مذاکره درباره برنامه هستهای بازگرداند؛ موضوعی که از آغاز جنگ، هدف اصلی خود اعلام کرده است. اما بیشتر کارشناسان معتقدند نشانهای وجود ندارد که جمهوری اسلامی حاضر به پذیرش امتیازهای گسترده مورد نظر آمریکا باشد.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه در دولتهای جمهوریخواه و دموکرات آمریکا، به رویترز گفت: «ترامپ خود را در موقعیت دشواری قرار داده است. چه از راه نظامی و چه از راه دیپلماتیک، بعید است دستاورد قابل توجهی از [حکومت] ایران به دست آورد.»
به گزارش رویترز، تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ در حالی ادامه دارد که او با فشارهای سیاسی و اقتصادی فزایندهای نیز روبهرو است. این جنگ هزاران کشته بر جای گذاشته، به اقتصاد آمریکا آسیب زده و تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، محبوبیت رییسجمهوری را کاهش داده است.
بر اساس نظرسنجی مشترک رویترز و ایپسوس در ۲۳ ژوئن [۲ تیر]، میزان محبوبیت ترامپ به ۳۴ درصد رسیده است؛ پایینترین سطح در دوره دوم ریاستجمهوری او. این کاهش، چشمانداز حفظ اکثریت جمهوریخواهان در کنگره را نیز تضعیف کرده است.
حملات اخیر همچنین بر نشست سران ناتو در ترکیه، که ترامپ در آن حضور داشت، سایه انداخت و امیدها برای تبدیل تفاهمنامه ۱۷ ژوئن [۲۷ خرداد] به توافق نهایی صلح را کاهش داد. جنگ کنونی با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه [۹ اسفند] آغاز شد.
به نوشته رویترز، بیشتر تحلیلگران نسبت به دستیابی دو طرف به یک توافق جامع در بازه ۶۰ روزه پیشبینیشده در تفاهمنامه بدبین هستند. این سند، اختلافهای اصلی را به مذاکراتی متناوب موکول کرده که تاکنون پیشرفت محسوسی نداشته و زمان برگزاری دور بعدی آنها نیز همچنان نامشخص است.
همزمان، حکومت ایران که در جنگ خسارتهای سنگینی به اقتصاد و توان نظامی خود متحمل شده، با فشار تازهای نیز روبهرو است. آمریکا معافیتی را که به تهران اجازه فروش نفت در بازارهای جهانی میداد لغو کرده و یکی از مهمترین امتیازهای [حکومت] ایران در توافق موقت را از میان برده است.
با این حال، رویترز مینویسد رهبران تندروی جمهوری اسلامی ظاهراً آماده تحمل فشارهای بیشتر هستند و برخی تحلیلگران معتقدند حملات اخیر دو طرف، بیش از آنکه برای گسترش جنگ باشد، با هدف تقویت موقعیت آنها در مذاکرات احتمالی آینده انجام شده است.
جاناتان پانیکوف، معاون پیشین افسر اطلاعات ملی آمریکا در امور خاورمیانه، به رویترز گفت: «اوضاع به جنگی تمامعیار بازنخواهد گشت، اما وضعیت پیشفرض اکنون بیثباتی مدیریتشده است؛ یعنی خشونتهای تکرارشونده بدون آنکه راه خروج دائمی از بحران وجود داشته باشد.»
ترامپ که در کارزار انتخاباتی خود وعده داده بود از مداخلههای نظامی خارجی پرهیز کند و تمرکز خود را بر اقتصاد آمریکا بگذارد، همچنان توافق موقت با [حکومت] ایران را یک پیروزی بزرگ برای آمریکا توصیف میکند؛ هرچند تهران نیز ادعاهای مشابهی مطرح کرده است.
با این حال، بیشتر تحلیلگران معتقدند ترامپ که در آغاز جنگ خواستار «تسلیم بیقید و شرط» [حکومت] ایران شده بود، در دستیابی به بسیاری از اهداف خود ناکام مانده است.
به گزارش رویترز، ریشه دور تازه تنشها به اختلاف دو طرف بر سر آینده تنگه هرمز بازمیگردد؛ آبراهی که [حکومت] ایران در جریان جنگ نشان داد میتواند انتقال حدود یکپنجم نفت جهان را در آن مختل کند.
براساس این گزارش، [حکومت] ایران خود را دارای نقشی در مدیریت آینده تنگه هرمز میداند و حتی احتمال دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را مطرح کرده است. در مقابل، ترامپ و متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس بر بازگشت کامل به اصل آزادی و امنیت کشتیرانی تاکید دارند.
رویترز در پایان مینویسد نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا و نگرانی از افزایش قیمت بنزین در نتیجه جنگ، از دیگر عوامل فشار بر ترامپ است؛ زیرا افزایش هزینههای انرژی میتواند به زیان جمهوریخواهان در انتخابات تمام شود.
لورا بلومنفلد، کارشناس خاورمیانه در دانشگاه جانز هاپکینز، نیز به رویترز گفت ترامپ که همواره نگران پیامدهای اقتصادی جنگ بوده، میداند برای حفظ موقعیت سیاسی خود باید تمرکز اصلی را بر اقتصاد آمریکا حفظ کند؛ موضوعی که به گفته او، دلیل دیگری برای تلاش رییسجمهوری آمریکا جهت جلوگیری از گرفتار شدن در جنگی طولانی با [حکومت] ایران است.
ترامپ چهارشنبه ۱۷ تیر در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت برای تقدیر از نظامیان آمریکایی، هواپیمای جدید ایر فورس وان به پایگاه هوایی میلدنهال در بریتانیا فرستاده میشود تا آنان نخستین کسانی باشند که از آن بازدید میکنند.
او افزود «برای تجدید خاطرات»، مسیر کوتاه ترکیه تا میلدنهال را با ایر فورس وان پیشین طی خواهد کرد.
ترامپ در این پیام مستقیما از تهدیدهای جمهوری اسلامی نام نبرد، اما این تصمیم در حالی اعلام شد که پس از کشته شدن خامنهای، تهدیدها علیه او از سوی شماری از مقامها و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
همین امر موجب شد که خبرنگاران در نشست خبری چهارشنبه ترامپ در آنکارا علت استفاده از هواپیمای پیشین به جای هواپیمای اهدایی قطر به تهدیدهای جمهوری اسلامی نسبت داده و از رییسجمهوری آمریکا درباره آن سوال شود.
ترامپ در پاسخ، بهدلیل پرواز نکردن با هواپیمای اهدایی قطر اشاره نکرد اما گفت: «من هدف شماره یک ایران برای کشتن هستم. این موضوع منتشر شده و دیروز هم فهرست دیگری منتشر شد که نام من در صدر آن بود.»
در همین رویترز گزارش داد این تصمیم تنها چند هفته پس از رونمایی از بوئینگ ۷۴۷ اهدایی قطر بهعنوان جایگزین موقت ایر فورس وان اتخاذ شد.
این هواپیما که پس از تجهیز به سامانههای امنیتی و ارتباطی در اختیار کاخ سفید قرار گرفته، نخستین سفر خارجی خود را نیز در جریان سفر اخیر ترامپ به ترکیه انجام داده بود.
تغییر هواپیمای حامل رییسجمهوری آمریکا در فضایی انجام شد که پس از کشته شدن خامنهای، تهدیدهای مقامها، نمایندگان مجلس، چهرههای رسانهای و حامیان جمهوری اسلامی علیه ترامپ افزایش یافته است؛ تهدیدهایی که شماری از آنها آشکارا با ادبیات انتقام و دعوت به اقدام علیه جان رییسجمهوری آمریکا همراه بودهاند.
در تازهترین نمونه، محمدجواد لاریجانی، فعال سیاسی اصولگرا و کارشناس صداوسیما، چهارشنبه ۱۷ تیر در یک برنامه تلویزیونی گفت باید فهرست همه افرادی که در کشته شدن خامنهای نقش داشتهاند منتشر شود.
او افزود این افراد از نظر جمهوری اسلامی «مهدورالدم» هستند و باید «برای سر آنها جایزه تعیین شود».
روزنامه کیهان که زیر نظر نماینده رهبر جمهوری اسلامی اداره میشود، چهارشنبه در صفحه یک خود نوشت: «ترامپ نباید زنده بماند.»
این روزنامه تشییع جنازه خامنهای را «آزمایش اقتدار اسلام» خواند و نوشت امنیت ترامپ و بنیامین نتانیاهو «برای همیشه از بین رفت».
حسین شریعتمداری، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در کیهان، نیز در یادداشتی با عنوان «سر ترامپ را میخواهیم» نوشت جمهوری اسلامی باید رسما اعلام کند ترامپ و حتی خلبانانی را که در کشته شدن خامنهای نقش داشتهاند، «واجبالقتل» میداند و هرجا آنان را بیابد، «به قتل» میرساند.
حمید رسایی، نماینده مجلس نیز ۱۶ تیر در شبکه اجتماعی «ویراستی» خواستار هدف قرار دادن محل استقرار ترامپ در ترکیه با موشک شد و نوشت: «حالا که ترامپ در تیررس ماست... محل استقرار او در ترکیه را با موشک هدف بگیریم.»
عباس گودرزی، عضو هیات رییسه مجلس، ۱۵ تیر در گفتوگو با وبسایت دیدهبان ایران گفت رییسجمهوری آمریکا باید تاوان کشتن خامنهای را بدهد و افزود: «انتقام خون رهبری از قاتلان، راهبرد و استراتژی نظام است.»
کانال ۱۴ اسرائیل نیز ۱۵ تیر نوشت نیروی قدس سپاه پاسداران واحدی تازه با نام «مختار» تشکیل داده تا با همکاری کارتلهای مواد مخدر مکزیک و برخی اعضای جامعه ایرانیان خارج از کشور، برای ترور ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی برنامهریزی کند.
سعید جلیلی، عضو شورای عالی امنیت ملی نیز ۱۴ تیر در حاشیه مراسم دفن خامنهای گفت «خونخواهی» او وظیفه مسئولان است.
حمیدرضا مقدمفر، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز همان روز با تاکید بر «خونخواهی» خامنهای گفت: «قصاص دشمن یک تکلیف تاریخی برای همه مردم و مسئولان است و حتی در صورت ادامه مذاکرات، مطالبه انتقام پابرجا خواهد ماند.»
همزمان با مراسم تشییع و دفن خامنهای، شرکتکنندگان در قم بنری با مضمون «۱۰۰ میلیون دلار جایزه» برای کشتن ترامپ حمل کردند. روی این بنر عبارت «۱۰۰ میلیون دلار برای پایان کلاس اپستین» دیده میشد.
در مراسم دفن در مصلی تهران نیز تصاویری از پرچمی با عبارت انگلیسی «ترامپ را بکشید» منتشر شد و حاضران شعارهایی درباره «خونخواهی» و «انتقام» از آمریکا و اسرائیل سر دادند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، در جریان مراسم تشییع جنازه خامنهای تصاویری منتشر کرد که در آن عبارت «ما ترامپ را میکشیم» دیده میشود. این خبرگزاری همچنین ویدیویی منتشر کرد که نشان میدهد حاضران با پرتاب سنگریزه به تصویر ترامپ، خواستار انتقام از او میشوند.
ششم تیر نیز ۶۶ عضو مجلس خبرگان رهبری در بیانیهای، ترامپ و نتانیاهو را «مهدورالدم» خواندند و قتل آنان را بر «هر مکلفی که به آنان دسترسی یابد» واجب دانستند.
حسن رحیمپور ازغدی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، پنجم تیر در تجمع حامیان حکومت گفت: «وقتی ترامپ با افتخار میگوید من رهبر جمهوری اسلامی را ترور کردم، ما هم باید بگوییم تو را ترور میکنیم.» او همچنین خواستار تعیین «جایزه چند میلیون دلاری» برای کشتن ترامپ و فعال شدن «هستههای عملیاتی» علیه مقامهای آمریکایی شد.
۲۷ خرداد نیز محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، گفته بود ترامپ «طراح کشتن قاسم سلیمانی» بوده و با وجود «کراهت» از مذاکره با او، به درخواست مقامهای جمهوری اسلامی وارد مذاکرات شده است.
پیش از این موج تازه، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۵ اردیبهشت از تدوین طرحی با عنوان «اقدام متقابل نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی» خبر داده بود؛ طرحی که به گفته او، در آن پرداخت پاداش ۵۰ میلیون یورویی برای کشتن ترامپ پیشبینی شده است.
این موارد تنها بخشی از تهدیدها، فراخوانها و طرحهایی است که مقامها، روحانیون و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی در سالهای اخیر علیه ترامپ مطرح کردهاند.
گزارش ایراناینترنشنال در ۲۵ اردیبهشت نیز نشان میدهد تهدیدهای اخیر، ادامه روندی است که طی ماههای گذشته با اظهارات مقامها، فتواها، کارزارهای رسانهای و حتی طرحهای پارلمانی برای هدف قرار دادن ترامپ دنبال شده است.
مقامهای آمریکایی در سالهای اخیر بارها جمهوری اسلامی را به تلاش برای طراحی عملیات ترور علیه ترامپ و شماری از مقامهای پیشین دولت آمریکا متهم کردهاند؛ موضوعی که تهران همواره آن را رد کرده است.
وزارت دادگستری آمریکا نیز در چند پرونده از خنثی شدن طرحهای منتسب به جمهوری اسلامی برای ترور مقامهای آمریکایی خبر داده است.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست بهترین چیزی که میتوان درباره آزمایش ترامپ در پیش گرفتن سیاست مماشات با جمهوری اسلامی گفت، این است که این آزمایش چندان دوام نیاورد. اکنون پرسش این است که آیا دولت او این استقامت را خواهد داشت که وقتی شرایط آنگونه که قابل پیشبینی است دشوار شد، به یک راهبرد بهتر پایبند بماند؟
ترامپ چهارشنبه گفت: «به نظر من دیگر همه چیز تمام شده است. دیگر نمیخواهم با آنها سروکار داشته باشم.» این صریحترین نشانه آن است که آتشبس شکننده میان دو کشور، پس از هفتهها تبادل دیپلماتیک پرتنش و حملات نظامی پراکنده، عملا فروپاشیده است.
او افزود: «اگر مذاکرهکنندگان فوقالعاده ما بخواهند، میتوانند به گفتوگو ادامه دهند، اما من آیندهای برای آن نمیبینم.»
ایالات متحده سهشنبه معافیت از تحریمهای نفتی ایران را لغو کرد؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که نیروهای سپاه به سوی سه نفتکش در تنگه هرمز آتش گشودند. این وضعیت بهسرعت به رویارویی مستقیم تبدیل شد و آمریکا حدود ۸۰ هدف را در امتداد سواحل جنوبی ایران مورد حمله قرار داد. تهران نیز با حملات پهپادی و موشکی به کویت و بحرین، که میزبان نیروهای نظامی آمریکا هستند، پاسخ داد.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست ممکن است چنین به نظر برسد که مجموعهای از اشتباهات و محاسبات نادرست باعث شکست تفاهمنامه میان کاخ سفید و جریان تندرو حاکم بر تهران شد، اما واقعیت این است که دیپلماسی از همان ابتدا محکوم به شکست بود.
حکومت ایران تصمیم کاخ سفید برای پایان دادن به درگیریها تحت فشارهای سیاسی و پیشنهاد کاهش تحریمها به ارزش چندین میلیارد دلار را نه نشانه حسن نیت، بلکه نشانه ضعف تلقی کرد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهور یآمریکا، که همراه با استیو ویتکاف و جرد کوشنر ، فرستادگان ویژه ترامپ مسئولیت مذاکرات را بر عهده داشت، دیپلماسی را بهترین مسیر پیش رو معرفی کرده بود. او ماه گذشته در گفتوگو با شبکه سیانبیسی گفت: «روابط ما با ایران بهطور بنیادین دگرگون شده است».
او افزود: «ما هرگز تا این اندازه ارتباط مستقیم با رهبران ایران نداشتهایم.»
اما ظاهرا گفتوگوهای مستقیم نیز برای متقاعد کردن افرادی که کنترل نیروهای نظامی جمهوری اسلامی را در اختیار دارند، کافی نبوده است تا به این نتیجه برسند که توقف حمله به کشتیهای تجاری یا پایان دادن به اعدام مخالفان سیاسی به نفع آنهاست.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی، این هفته گفت: «دوران زورگویی و باجخواهی به پایان رسیده است. این روش به جایی نمیرسد. ما تسلیم نمیشویم.»
بهنوشته واشینگتنپست کاخ سفید باید هنگام تصمیمگیری درباره راهبرد خود پس از فروپاشی آتشبس، این سرسختی و رویکرد خشونتآمیز را در نظر داشته باشد.
ترامپ در ماه مارس گفته بود که آمریکا در قبال ایران چهار هدف اصلی دارد: نابودی توان موشکی ایران، نابودی نیروی دریایی این کشور، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و جلوگیری از تامین مالی گروههای نیابتی ایران در خاورمیانه.
شورای سردبیری واشینگتنپست در سرمقاله خود افزوده است که هیچیک از این اهداف هنوز بهطور کامل محقق نشده است، اما تفاهمنامهای که ماه گذشته امضا شد، در صورت بازگشایی تنگه هرمز، امتیازات مالی در اختیار چمهوری اسلامی قرار میداد. آزاد کردن دهها میلیارد دلار برای حکومتی که به تعهدات خود پایبند نیست، تنها آن را جسورتر خواهد کرد تا خواستههای بیشتری مطرح کند.
در این یادداشت گفته شده است این به آن معنا نیست که آمریکا باید دوباره وارد یک جنگ تمامعیار شود، اما دولت میتواند فشار تحریمها را افزایش دهد، صادرات نفت ایران را تحت محاصره قرار دهد و در صورت لزوم، دست به اقدامات نظامی محدود بزند.
واشینگتنپست افزوده چنین رویکردی باعث نخواهد شد که ایران یکشبه به کشوری مانند سوییس تبدیل شود، و احتمالا این رویکرد افزایش قیمت نفت را نیز در پی خواهد داشت، اما ممکن است مانع از آن شود که حکومتی که در اثر جنگ تضعیف شده، در مرحله پس از درگیریهای شدید، بار دیگر بیثباتی و آشوب بیشتری ایجاد کند.
در این یادداشت گفته شده است ترامپ به دلایل سیاسی مایل است که ایران از صدر اخبار خارج شود، اما رهبران جمهوری اسلامی ممکن است چنین فرصتی را در اختیار او قرار ندهند.
شورای سردبیری واشینگتنپست در پایان سرمقاله خود تاکید کرده است فشارهایی برای بازگشت به همان الگوی قدیمی، یعنی امتیاز دادن به حکومت ایران با این امید که رفتار خود را تغییر دهد، وجود خواهد داشت. اما این سیاست در گذشته نزدیک نتیجهای نداشته است و این بار نیز نتیجهای نخواهد داشت.
ترامپ عصر چهارشنبه ۱۷ تیر، پیش از دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، مقامهای جمهوری اسلامی را به پایبند نبودن به توافقهای انجامشده متهم کرد و هشدار داد: «یک هشدار کوچک میدهم؛ امشب بهشدت به آنها حمله خواهیم کرد.»
ترامپ همچنین گفت نیروهای آمریکایی ۲۸ شناور کوچک نیروی دریایی جمهوری اسلامی را منهدم کردهاند و افزود اکنون تنها همین شناورها در اختیار تهران مانده است.
رییسجمهوری آمریکا گفت کشورش در بالاترین سطح به جمهوری اسلامی حمله نکرده و در صورت لزوم میتواند پلها، نیروگاههای برق و تاسیسات آبشیرینکن را هدف قرار دهد.
ترامپ همچنین با اشاره به حمله به جزیره خارک گفت به نیروهای آمریکایی دستور داده بود به تاسیسات نفتی و خطوط لوله آسیب نزنند و سایر اهداف را مورد حمله قرار دهند.
او افزود آمریکا ممکن است کنترل جزیره خارک را در دست بگیرد و حملات به این جزیره نیز شامگاه چهارشنبه بار دیگر تکرار شود.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا نیز چهارشنبه در نشست مشترک با ترامپ و زلنسکی در حاشیه اجلاس ناتو، درباره حملات شامگاه سهشنبه به جمهوری اسلامی گفت: «تاسیسات زیرزمینی محل نگهداری پهپادها و موشکها، مواضع دفاع ساحلی، سایتهای راداری، مراکز نظارتی و هر قابلیتی که برای ایجاد اخلال در کشتیرانی در تنگه هرمز استفاده میشد، هدف قرار گرفت.»
هگست افزود: «هر آنچه جمهوری اسلامی بازسازی کرده بود یا از آن برای این حملات استفاده میکرد، شامگاه سهشنبه هدف قرار گرفت و اگر لازم باشد، شامگاه چهارشنبه نیز به دستور رییسجمهوری، اهداف بیشتری را هدف قرار خواهیم داد، زیرا این پیامد اقدامات آنهاست.»
مارک روته، دبیرکل ناتو، نیز در نشست خبری مشترک با ترامپ در آنکارا از حملات شبانه آمریکا به جمهوری اسلامی حمایت کرد و آن را «کاملا ضروری» خواند.
او گفت ناتو در صورتی که بتواند به حل بحران جمهوری اسلامی کمک کند، آماده ایفای نقش است، اما درباره هرگونه اقدام احتمالی باید دید در روزها و هفتههای آینده چه رخ خواهد داد.
روته در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نقشآفرینی ناتو در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی گفت ایران خارج از قلمرو ناتو قرار دارد، اما این موضوع به معنای آن نیست که ناتو هرگز نمیتواند درگیر شود.
او همزمان تاکید کرد ناتو یک ائتلاف دفاعی است و تمرکز آن بر حفاظت از منطقه فراآتلانتیک است.
رهبران کشورهای عضو ناتو نیز در بیانیه پایانی نشست آنکارا تاکید کردند جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد و از حکومت ایران خواستند بهطور کامل به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز احترام بگذارد.
ترامپ همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی برای برگزاری مراسم تشییع جنازه علی خامنهای از واشینگتن درخواست وقفه در حملات کرده و خواسته بودند در جریان مراسم هدف قرار نگیرند.
او افزود آمریکا با این درخواست موافقت کرد، اما بهگفته او، جمهوری اسلامی پس از برگزاری مراسم حملات موشکی را از سر گرفت.
ترامپ گفت: «آنها درخواست یک وقفه کردند. میخواستند برای مراسم تشییع جنازه خامنهای بروند. من گفتم این فرصت را به آنها بدهید. و آنها دو موشک شلیک کردند. منظورم این است که این دیوانهوارترین کار بود.»
رییسجمهوری آمریکا افزود: «ما میتوانستیم آنها را بکشیم؛ بنابراین فکر میکنم باید از این زاویه هم به موضوع نگاه کرد.»
او همچنین گفت جمهوری اسلامی درخواست کرده بود که آمریکا آنها را نکشد و افزود: «ما گفتیم قرار نیست شما را بکشیم. هیچ کاری نکردیم. در واقع، ما امنیت آنها را هم تامین کردیم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در حاشیه نشست ناتو در آنکارا گفت ممکن است آمریکا محاصره دریایی جمهوری اسلامی را دوباره برقرار کند.
او افزود اگر جمهوری اسلامی تلاش کند در دریا مینگذاری کند، آمریکا با آن مقابله خواهد کرد.
ترامپ همچنین گفت آمریکا شامگاه سهشنبه جزیره خارک را هدف قرار داد و بخشی از آن را از کار انداخت.
او افزود به نیروهای آمریکایی دستور داده بود به خطوط لوله نفت آسیب نزنند، اما «بقیه اهداف» را هدف قرار دهند.
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی برای برگزاری مراسم تشییع علی خامنهای درخواست وقفه کرده بودند و آمریکا با این درخواست موافقت کرده است.
او گفت پس از آن جمهوری اسلامی دو موشک شلیک کرد و افزود آمریکا در آن مدت «هیچ اقدامی» علیه مقامهای جمهوری اسلامی انجام نداد.
دونالد ترامپ در دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در حاشیه نشست ناتو در آنکارا گفت آمریکا بهزودی با مقامهای جمهوری اسلامی دیدار خواهد کرد و این گفتوگوها تنها بر موضوع خلع سلاح هستهای ایران متمرکز خواهد بود.
ترامپ گفت هدف اصلی او «تغییر حکومت» در ایران نیست، بلکه جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است. او در عین حال افزود: «وقتی گروه اول را از بین میبرید، گروه دوم را هم از بین میبرید... شاید این خودش نوعی تغییر حکومت نهایی باشد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی در گفتوگوها با موضوعهای مطرحشده موافقت میکنند، اما پس از پایان مذاکرات، در نشستهای خبری میگویند چنین موضوعاتی مطرح نشده است.
ترامپ همچنین گفت مقامهای جمهوری اسلامی «هر روز دروغ میگویند، فریب میدهند و مردم را میکشند»
او افزود تنها خواسته او این است که جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
ترامپ پیشتر در اظهاراتی جداگانه در حاشیه دیدار با دبیرکل ناتو، گفته بود: «از نظر من، آتشبس پایان یافته است. دیگر نمیخواهم با آنها سروکار داشته باشم.»
او مقامهای جمهوری اسلامی را «بسیار خطرناک»، «شرور» و «بیمار» توصیف کرده و گفته بود باید «سرطان» را از میان برداشت.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل نیز ۱۶ تیر جمهوری اسلامی را به «سرطان» تشبیه کرده بود.
همزمان با دور تازه درگیریها که به افزایش چشمگیر بهای نفت انجامید، جمهوری اسلامی اعلام کرد پس از حملات آمریکا به اهدافی در ایران، پایگاههای نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داده است.
آمریکا گفته بود حملاتش در پاسخ به حمله به نفتکشها در تنگه هرمز انجام شده است.
ازسرگیری درگیریها همچنین نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را افزایش داده است.
دادههای کشتیرانی نشان میدهد دستکم چهار نفتکش و کشتی حامل گاز طبیعی مایع از عبور از این آبراه منصرف شده و مسیر خود را تغییر دادهاند؛ تنگهای که یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان بهشمار میرود.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه نیز چهارشنبه در حاشیه نشست ناتو گفت حملات جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در خلیج فارس، توافق موقت را نقض کرده و تهران در انجام این حملات اشتباه کرده است.
او در عین حال گفت انتظار دارد نشستها در چارچوب آتشبس ۶۰ روزه میان آمریکا و جمهوری اسلامی ادامه یابد و افزود پیشنهاد مشترک فرانسه و بریتانیا برای ایجاد یک ماموریت دریایی در تنگه هرمز همچنان موضوعیت دارد.
با تشدید حملات متقابل، بحران میان آمریکا و جمهوری اسلامی به یکی از محورهای اصلی نشست ناتو در آنکارا نیز تبدیل شده است؛ بحرانی که هم آینده تفاهم موقت آتشبس را مبهم کرده و هم نگرانیها درباره امنیت تنگه هرمز را افزایش داده است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۷ تیر، بر اساس دادههای رهگیری کشتیها و منابع صنعت کشتیرانی گزارش داد اختلال در تردد نفتکشها پس از حملات اخیر در تنگه هرمز تشدید شده و نگرانیها درباره امنیت یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، دستکم چهار نفتکش حامل نفت و گاز که قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، پس از حملات سهشنبه مسیر خود را تغییر داده و از ادامه حرکت منصرف شدند.
این حملات پس از گزارشهایی درباره شلیک موشک از سوی جمهوری اسلامی به کشتیها در این آبراه رخ داد و مرکز مشترک اطلاعات دریایی تحت رهبری نیروی دریایی آمریکا، سطح تهدید برای عبور از تنگه هرمز را از «قابل توجه» به «شدید» افزایش داد.
دادههای شرکتهای رهگیری کشتیها نشان میدهد سه نفتکش خالی الانجی «الغریه»، «دحیل» و «الرویس» که تحت مدیریت قطر انرژی هستند، در حالی که برای بارگیری به پایانه راس لفان قطر میرفتند، پیش از ورود به تنگه هرمز تغییر مسیر دادند.
همچنین نفتکش «لیلا وادینار» با پرچم هند که دو میلیون بشکه نفت خام کویت را حمل میکند، چهارشنبه در ورودی تنگه هرمز و مقابل سواحل عمان دور زد و از ادامه مسیر منصرف شد.
در مقابل، برخی نفتکشها موفق به خروج از تنگه شدند. نفتکشهای «مرکوری هوپ»، «تنجون» و «پرتامینا پراید» که هر یک حدود دو میلیون بشکه نفت خام امارات متحده عربی، قطر و عربستان سعودی را حمل میکردند، سهشنبه و چهارشنبه از تنگه هرمز خارج شدند.
بر اساس دادههای کشتیرانی، فرستنده نفتکش «پرتامینا پراید» هنگام عبور از تنگه هرمز خاموش بود.
کشتی قطری در انتظار عملیات نجات
رویترز همچنین گزارش داد کشتی حمل گاز مایع طبیعی(الانجی) «الرکایات» متعلق به شرکت قطری ناقلات که شامگاه سهشنبه در نزدیکی سواحل عمان هدف پرتابه قرار گرفت، همچنان در محل حادثه متوقف است و در انتظار آغاز عملیات نجات قرار دارد.
به گفته منابع آگاه، این کشتی از سمت چپ آسیب دیده و بهدلیل آتشسوزی در موتورخانه، در معرض خطر انفجار قرار گرفته بود. با این حال، همه خدمه به سلامت تخلیه شدهاند و مخازن اصلی حامل گاز طبیعی مایع آسیب ندیده است.
یک منبع صنعت انرژی نیز به رویترز گفت تا زمانی که کشتی هدف حمله دیگری قرار نگیرد، احتمال انفجار آن پایین ارزیابی میشود.
دادههای رهگیری کشتیها نیز نشان میدهد یک یدککش و یک شناور خدماتی در نزدیکی این کشتی مستقر هستند.
شرکت قطری «ناقلات»، مالک کشتی «الرکایات»، و شرکت قطر انرژی تاکنون درباره این حادثه اظهار نظری نکردهاند. وزارت خارجه قطر نیز سهشنبه تهران را مسئول کامل حقوقی این حمله دانست و معاون سفیر جمهوری اسلامی در دوحه را برای اعتراض به هدف قرار گرفتن این نفتکش احضار کرد.
همزمان شرکت «بحری» عربستان سعودی نیز تایید کرد نفتکش «ودیان» با پرچم این کشور ۱۶ تیر و هنگام عبور از تنگه هرمز دچار حادثه شده است. این شرکت اعلام کرد کشتی در وضعیت مناسب برای ادامه دریانوردی قرار دارد، محموله آن ایمن است و هیچیک از خدمه آسیب ندیدهاند.
رویترز همچنین گزارش داد نفتکش «سایپرس پراسپریتی» با پرچم لیبریا از دیگر شناورهایی بوده که در روزهای اخیر هدف حمله قرار گرفته است.
در پی این حملات، سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد تا زمانی که ایمنی و امنیت خدمه کشتیها تضمین نشود، باید از عبور از تنگه هرمز اجتناب کرد.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل این سازمان، گفت هیچ دریانوردی نباید تنها بهدلیل انجام وظیفه جان خود را به خطر بیندازد.
دادههای شرکت کپلر نشان میدهد تنها چهار نفتکش بامداد چهارشنبه از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که میانگین عبور روزانه هفته گذشته ۳۴ کشتی و سهشنبه ۲۲ کشتی بود.
این رقم همچنان بسیار کمتر از میانگین روزانه ۱۲۵ تا ۱۴۰ شناور پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است.
همچنین حدود ۱۴ کشتی حمل الانجی در نزدیکی پایانه راس لفان قطر در انتظار ماندهاند و به گفته تحلیلگران ورتکسا، صف کشتیهای خالی برای بارگیری در اوایل تیرماه به بیش از ۱۰ فروند رسیده بود.
هشدار درباره خطر انفجار کشتیهای حمل گاز مایع طبیعی
رویترز در گزارشی دیگر درباره خطرات حمل کشتیهای حمل الانجی نوشت با وجود نگرانیهای ایجادشده، تاکنون هیچ انفجار فاجعهباری در مخازن بار یک کشتی حمل الانجی در دریا ثبت نشده است.
کارشناسان میگویند الانجی در حالت مایع نمیسوزد و تنها در صورت نشت، تبدیل شدن به گاز، ترکیب با هوا و رسیدن به منبع جرقه میتواند موجب آتشسوزی یا انفجار شود.
بهگفته این کارشناسان، کشتیهای مدرن حمل الانجی با بدنه دوجداره، مخازن فوقعایق، سامانههای تشخیص گاز، تجهیزات کاهش فشار، سامانههای توقف اضطراری و تجهیزات اطفای حریق طراحی شدهاند. این کشتیها همچنین تابع دستورالعملهای سختگیرانه عملیاتیاند و خدمه آنها آموزش ویژه میبینند.
آتشسوزی در موتورخانه بهتنهایی به معنای انفجار کشتی نیست، مگر آنکه آتش به سامانههای حمل بار سرایت کند، به مخازن نگهداری آسیب بزند یا موجب نشت قابل توجه گاز طبیعی مایع شود.
در همین حال، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمهوری اسلامی را به نقض روزانه آتشبس متهم کرد و گفت ممکن است موضوع هستهای «بدون توافق» حل شود.
او همچنین با اشاره به حملات جمهوری اسلامی به شناورها در تنگه هرمز، گفت این کشتیها حق حضور در این آبراه را داشتند و آمریکا احتمالا امشب بار دیگر حملهای «بسیار شدید» علیه اهدافی در ایران انجام خواهد داد.
به این ترتیب، حملات به نفتکشها، کاهش تردد در تنگه هرمز و تهدید تازه ترامپ به حمله نظامی، نگرانیها درباره امنیت یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان را بیش از پیش افزایش داده و بار دیگر باعث افزایش قیمت نفت و سوخت فسیلی شده است.
