شاهزاده رضا پهلوی: تا زمانی که جمهوری اسلامی بر سر کار باشد، تهدیدها ادامه خواهد داشت
شاهزاده رضا پهلوی دوشنبه ۱۵ تیر در مجلس نمایندگان هلند گفت: «ایران آزاد، سکولار و دموکراتیک، یکی از بزرگترین چالشهای بلندمدت امنیت اروپا را به یکی از مهمترین شرکای راهبردی آن تبدیل خواهد کرد.»
او افزود: «هممیهنانم برای آزادی بهای سنگینی پرداختند و بیش از ۴۰ هزار نفر از آنان به دست جمهوری اسلامی کشته شدند.»
شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد: «تا زمانی که جمهوری اسلامی بر سر کار باشد، تهدیدها ادامه خواهد داشت، هر روز خطرناکتر خواهد شد و هیچ توافقی این مشکل را حل نخواهد کرد.»
حماس اعلام کرد دولت خود در باریکه غزه را منحل کرده و آماده است قدرت را به گروهی از تکنوکراتهای فلسطینی واگذار کند. حماس در بیانیه خود این اقدام را گامی بهسوی طرح مورد حمایت آمریکا برای غزه توصیف کرد. اسرائیل در واکنش به تحول، آن را یک «نمایش تبلیغاتی» خواند.
دفتر رسانهای دولتِ تحت اداره حماس در غزه، دوشنبه ۱۵ تیر، در بیانیهای اعلام کرد که محمد الفرا، رییس کمیته اضطراری دولت، استعفا کرده و خود کمیته نیز بهطور رسمی منحل شده است تا امور اداری و حکمرانی به «کمیته ملی اداره غزه» منتقل شود.
در بخش دیگری از این بیانیه، انحلال دولت در غزه برای «اثبات جدیت» و تسهیل انتقال اداری توصیف شده است.
اسماعیل الثوابته، مدیر دفتر رسانهای دولت در غزه، نیز در یک نشست رسانهای اعلام کرد سازوکارهای اداری و حقوقی برای تحویل دولت به «کمیته ملی» کامل شده است.
او افزود وزارتخانهها و کارکنان آنها همچنان به ارائه خدمات ادامه خواهند داد و آماده کار زیر نظر کمیته ملی اداره غزه هستند. به گفته او حماس همچنان بر امنیت و امور انتظامی در بخشهایی از غزه که پس از آتشبس با میانجیگری آمریکا تحت کنترلش باقی مانده، نظارت خواهد داشت.
حازم قاسم، سخنگوی حماس، نیز به خبرگزاری فرانسه گفت این گروه بخشی از سازوکار حکمرانی غزه در مرحله پساجنگ نخواهد بود.
انحلال دولت تحت اداره حماس که بیش از یک دهه فعالیت داشت، بخش کلیدی طرح ۲۰مادهای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای غزه بود. این طرح پس از آغاز آتشبس غزه در پاییز ۱۴۰۴ از سوی دولت آمریکا به هیاتهای مذاکرهکننده ارائه شد و مورد موافقت قرار گرفت. بر اساس آن کمیته ملی اداره غزه را هیات صلحی که ترامپ ایجاد کرده بود، تاسیس کرده است.
علی شعث، رییس کمیته ملی اداره غزه نیز اعلام کرد این کمیته ۱۵نفره آماده است به محض فراهم شدن «منابع لازم و شرایط مساعد» مسئولیت خود در غزه را بر عهده بگیرد.
او در صفحه فیسبوک خود نوشت: «موفقیت این کمیته مشروط به آن است که اداره غزه زیر نظر یک مرجع واحد و بر پایه یک قانون روشن انجام شود و سلاح نیز فقط در اختیار نیرویی باشد که تابع همان مرجعیت است. »
حماس، گروه شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی، در سال ۱۹۸۷ و همزمان با آغاز انتفاضه اول تشکیل شد. این گروه پس از پیروزی در انتخابات پارلمانی فلسطینیها در سال ۲۰۰۶ و درگیری خونین با فتح در سال ۲۰۰۷، کنترل باریکه غزه را در دست گرفت و از آن زمان، جدا از تشکیلات خودگردان فلسطینی در کرانه باختری، ساختار اداری و امنیتی خود را در این منطقه اداره کرده است.
اسرائیل: ترک قدرت مادامی که سلاحها زمین گذاشته نشود، ظاهری است
گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس این اقدام حماس را «تمایل ظاهری» این گروه برای «باز کردن جا» برای یک دولت تکنوکرات خواند که با هدف جلوگیری از خلع سلاح خود این گروه طراحی شده است.
ساعر افزود: «تا زمانی که حماس سلاحهای خود را حفظ کند، هر دولت غیرنظامی، بیتردید طبق دستور حماس عمل خواهد کرد.»
او گفت اسرائیل بر اجرای کامل طرح ترامپ، از جمله زمین گذاشتن سلاحها از سوی حماس، اصرار دارد.
حما، اسرائیل را به نقض چندباره آتشبس و خودداری از اجرای بخشهای دیگر طرح صلح که خواستار عقبنشینی نیروهای اسرائیلی از غزه است، متهم کرده است. این گروه بارها اعلام کرده تا زمانی که اسرائیل حملات خود در غزه را متوقف نکند، سلاحهایش را زمین نمیگذارد. از سوی دیگر، اسرائیل میگوید حملاتش در غزه از زمان برقراری آتشبس با هدف خنثی کردن تهدیدهای شبهنظامیان انجام شده است.
این باریکه کوچک ساحلی، بیش از دو سال و نیم پس از آنکه تازهترین جنگ غزه با حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل آغاز شد، همچنان بهصورت نیمهویران است و ساکنان آن در اردوگاههای موقت زندگی میکنند.
در حال حاضر نیروهای اسرائیلی کنترل بیش از ۶۰ درصد غزه را در اختیار دارند و در مناطقی که مقامهای این کشور آن را «منطقه حائل برای بازدارندگی در برابر حملات حماس» توصیف میکنند، گشتزنی میکنند.
هرچند حملههای هوایی گسترده اسرائیل پس از شروع آتشبس به ابتکار دولت آمریکا پایان یافت، اما درگیریهای پراکنده میان نیروهای اسرائیل با ساکنان غزه و نیروهای حماس در این باریکه همچنان سبب کشته شدن فلسطینیها میشود.
مقامهای بهداشتی غزه گفتند حمله هوایی اسرائیل به غزه در روز دوشنبه ۱۵ تیر، به کشته شدن یک زوجرا در آپارتمانی در محله تلالهوا منجر شد، اما ارتش اسرائیل اعلام کرد این حمله فادی عاشور دغمش، یک فرمانده مسلح حماس، را هدف قرار داد.
شکلگیری حماس و اداره غزه
حماس، با نام کامل «جنبش مقاومت اسلامی»، در دسامبر ۱۹۸۷ و همزمان با آغاز انتفاضه اول، به ابتکار شیخ احمد یاسین و بهعنوان شاخه سیاسی اخوانالمسلمین فلسطین در غزه شکل گرفت. این گروه که از ابتدای شکلگیری از حمایت جمهوری اسلامی برخوردار بوده، در ژانویه ۲۰۰۶ با فهرست «تغییر و اصلاح» در انتخابات شورای قانونگذاری فلسطین پیروز شد و از مسیر انتخابات وارد ساختار رسمی حکمرانی فلسطینیها شد.
بر اساس قانون پایه تشکیلات خودگردان فلسطینی، رییس تشکیلات نخستوزیر را منصوب و او را مامور تشکیل دولت میکند. نخستوزیر نیز پس از معرفی کابینه باید برای آغاز کار از شورای قانونگذاری رای اعتماد بگیرد. در همین چارچوب، محمود عباس، رییس تشکیلات خودگردان، اسماعیل هنیه را مامور تشکیل دولت کرد و هنیه در سال ۲۰۰۶ نخستوزیر دولت حماس در چارچوب تشکیلات خودگردان شد.
اما این سازوکار رسمی پس از درگیری خونین فتح و حماس در ژوئن ۲۰۰۷ در عمل از هم گسیخت. محمود عباس در ۱۴ ژوئن ۲۰۰۷ وضعیت فوقالعاده اعلام کرد، هنیه را از نخستوزیری برکنار کرد و دولت تازهای در رامالله تشکیل داد. با این حال، حماس برکناری هنیه را نپذیرفت و کنترل اداری و امنیتی غزه را حفظ کرد.
از آن زمان، دو ساختار جداگانه شکل گرفت: تشکیلات خودگردان فلسطینی، به رهبری فتح، در کرانه باختری مستقر ماند و از نظر بینالمللی نماینده رسمی حکمرانی فلسطینیها شناخته شد، اما در غزه، حماس یک دولت بالفعل و غیررسمی را اداره کرد. دولت حماس در غزه وزارتخانهها، نیروهای امنیتی، کارمندان و نهادهای اجرایی خود را داشت.
به این ترتیب، «دولت غزه» از نظر حقوقی بخشی از نظام رسمی تشکیلات خودگردان به شمار میرفت، اما در عمل زیر کنترل حماس بود و تعیین رییس دولت یا مسئولان ارشد آن دیگر از مسیر عادی قانون پایه و رای اعتماد شورای قانونگذاری انجام نمیشد، بلکه تابع تصمیمها و سازوکارهای داخلی حماس و نهادهای وابسته به آن در غزه بود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مراسم ناهار کلاب رز گاردن درباره جمهوری اسلامی گفت: «اوضاع خیلی خوب پیش میرود. ما نیروی دریایی، نیروی هوایی، رادارها و رهبرانشان را نابود کردیم. همه را از بین بردیم. بعد شنیدم که میگویند وضعشان خیلی خوب است. نه، اصلا هم خوب نیست. آنها بهشدت میخواهند به یک توافق برسند. اما باید ببینیم چه اتفاقی میافتد.»
ترامپ افزود: «باید توافق درستی انجام شود، چون آنها نباید به سلاح هستهای دست پیدا کنند. آنها نباید سلاح هستهای داشته باشند. موضوع به همین سادگی است. میخواهید یک بازار سهام بد ببینید؟ بگذارید از یک سلاح هستهای استفاده کنند؛ آن وقت من یک بازار سهام بد را به شما نشان میدهم.»
ترامپ ادامه داد: «درباره چیزهای زیادی به توافق رسیدهایم که خیلیها میگفتند هرگز با آنها موافقت نخواهند کرد. باید ببینیم چه اتفاقی میافتد. ما به هر حال پیروز خواهیم شد؛ یا به شیوه خوب، یا به شیوهای که خوب نیست.»
علی خامنهای فقط یک حاکم خودکامه، سرکوبگر و تمامیتخواه نبود، او فرمانده کل قوای مسلح جمهوری اسلامی هم بود.
قریب به اتفاق دیکتاتورهای جهان، یا چهرههای نظامی بودهاند و یا پس از نشستن بر صدر حکومت، قدرت و عالیترین منصب نظامی و امنیتی را هم به تمامی دراختیار گرفتهاند. خامنهای هم چنین دیکتاتوری بود. او نه فقط عنوان فرماندهی کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را پس از رهبری در اختیار گرفت، بلکه بیش و پیش از آن هم، حاکمی با نقطه عزیمتها و رویکردهای نظامی و امنیتی بود.
علی خامنهای از همان فردای تکوین جمهوری اسلامی، در مناصب امنیتی و نظامی فعالیت خود را آغاز کرد. او علاوه بر عضویت در شورای انقلاب، معاون وزارت دفاع شد؛ عضو کمیسیون وزرای امنیتی و انتظامی و نظامی بود؛ برای مدتی سرپرستی سپاه پاسداران را برعهده گرفت؛ در مجلس اول، رییس کمیسیون امور دفاعی شد؛ در ستاد جنگهای نامنظم در جنگ با عراق فعال بود؛ و نمایندگی خمینی را در شورای عالی دفاع برعهده داشت.
با چنین رویکردی، خامنهای پس از دو دوره ریاست جمهوری که همزمان توام با مشارکت او در مدیریت جنگ عراق بود، از فردای رهبری در خرداد ۱۳۶۸ تقویت برنامههای موشکی و گسترش فعالیت نیروهای شبه نظامی جمهوری اسلامی در منطقه را پابهپای ادامه برنامه هستهای با مقاصد نظامی پیگیری کرد.
هیچ برآورد دقیقی از هزینهای که صرف این برنامههای نظامی و امنیتی و اتمی شد، وجود ندارد. اما با اطمینان میتوان گفت که صدها میلیارد دلار از بودجه و ثروت و سرمایه کشور به صورت مستقیم در این حوزهها هزینه شده، و هزینههای غیرمستقیم این برنامهها برای ایران چند هزار میلیارد دلار بوده است.
این هزینهکردهای نجومی و ضدملی حکومت، به دستور و نظارت خامنهای، نه برای ایران آوردهای در حوزه برق و انرژٰی و توسعه داشت و نه موجب بازدارندگی و جلوگیری از حمله خارجی شد. چنانکه دو جنگ رخ داد و خود او هم در نخستین روز جنگ دوم کشته شد.
اینچنین، مرگ خامنهای را نمیتوان با حذف هیچکدام از مقامهای عالی نظامی در جمهوری اسلامی مقایسه کرد. با کشتهشدن دیکتاتور، مهمترین حلقه اتصال و انسجام نه فقط نهادهای حکومتی، که فرمانده، طراح و هماهنگکننده اصلی نهادهای امنیتی و نظامی از بین رفته است؛ فقدانی که با اطمینان میتوان گفت جبران آن، دستکم در کوتاهمدت، و ایبسا میانمدت، فراتر از توان و امکان مجتبی خامنهای و دیگر مقامهای ارشد نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی است.
گیدون سعار، وزیر خارجه اسرائیل در شبکه ایکس نوشت: «تاکتیک حماس ساده است، آمادگی آنها برای کنار رفتن به نفع دولت تکنوکرات، در واقع برای جلوگیری از خلع سلاح است.»
او افزود: «حماس میخواهد در غزه یک مدل حزبالله داشته باشد. وقتی سلاح دست حماس باشد، دولت غیرنظامی هم طبق خواستههای آن عمل میکند.»
وزیر خارجه اسرائیل ادامه داد: «به این شکل حماس هم میتواند به سرکوب مردم فلسطین در غزه ادامه دهد و هم جنگ جهادی خود علیه اسرائیل را پیش ببرد. اسرائیل بر اجرای کامل طرح ترامپ تاکید دارد؛ طرحی که محور آن خلع سلاح حماس و دیگر گروههای مسلح و غیرنظامیسازی غزه است.»
