اکنون که با امضای یادداشتتفاهم بار دیگر بحث احتمال یک توافق بزرگ میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده مطرح شده، بسیاری از تحلیلگران همچنان بر این باورند که لغو تحریمها میتواند همانند یک شوک مثبت، اقتصاد ایران را احیا کند. این نگاه اما بیش از حد سادهانگارانه است.
مساله امروز جمهوری اسلامی صرفا تحریم نیست. اقتصاد نفتی ایران اکنون با مجموعهای از مشکلات ساختاری، فنی، مالی و ژئوپلیتیکی مواجه است که حتی در صورت دستیابی به یک توافق سیاسی با واشینگتن نیز به سرعت قابل حل نخواهند بود.
واقعیت این است که اقتصاد نفتی جمهوری اسلامی در وضعیتی قرار گرفته که مشکل اصلی آن دیگر فروش نفت نیست؛ بلکه توانایی تولید پایدار، جذب سرمایه، دسترسی به فناوری و بازگشت به زنجیره مالی جهانی است.
فرسودگی زیرساختها؛ زخمی که طی دههها انباشته شد
بخش بزرگی از زیرساختهای نفت و گاز ایران به نیمه دوم عمر عملیاتی خود رسیدهاند. سالها کمبود سرمایهگذاری، محدودیت دسترسی به فناوریهای روز و خروج شرکتهای بزرگ بینالمللی از ایران موجب شده است بسیاری از میادین با مشکلات پیچیده فنی روبهرو شوند.
موضوع تنها افت طبیعی تولید نیست. بسیاری از متخصصان باسابقه صنعت نفت ایران طی سالهای اخیر نسبت به مشکلات سازندی، افت فشار، رسوبگذاری، آسیب به چاهها و دشواری بازگرداندن آنها به تولید پایدار هشدار دادهاند.
به گفته شماری از مدیران سابق صنعت نفت، از جمله افرادی که سالها در بالاترین سطوح اجرایی این صنعت فعالیت کردهاند، بخش مهمی از تلاش مدیران فعلی معطوف به یافتن راهحل برای مشکلات فنی چاهها و میادینی است که رفع آنها مستلزم تجهیزات، دانش فنی و فناوریهایی است که امروز در داخل کشور به سادگی در دسترس نیست.
این وضعیت در میدان گازی پارس جنوبی اهمیت دوچندان پیدا میکند. پارس جنوبی ستون فقرات امنیت انرژی ایران است و افت فشار طبیعی این میدان از سالها پیش آغاز شده است. جبران این افت فشار نیازمند پروژههای چند ده میلیارد دلاری، تجهیزات پیشرفته فراساحلی و مشارکت شرکتهایی است که عمدتا در غرب مستقر هستند.
حتی اگر امروز موانع سیاسی برداشته شود، فرآیند مطالعه، طراحی، تامین تجهیزات و اجرای چنین پروژههایی سالها زمان خواهد برد؛ زمانی که اقتصاد گرفتار تورم، کسری بودجه و کمبود سرمایه ایران به سختی در اختیار دارد.
جهان دیگر منتظر نفت ایران نیست
اشتباه بزرگ بسیاری از تحلیلها آن است که بازار انرژی امروز را با بازار انرژی یک دهه پیش مقایسه میکنند.
در دوران پیش از تحریمها، بخش قابل توجهی از بازار جهانی به نفت ایران وابسته بود. اما در سال ۲۰۲۶ شرایط کاملا متفاوت است.
ایالات متحده به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان انرژی جهان تبدیل شده است. کانادا، برزیل و گویان ظرفیت تولید خود را افزایش دادهاند. قطر و آمریکا بازار جهانی گاز طبیعی مایع را متحول کردهاند و مصرفکنندگان بزرگ نیز طی سالهای گذشته زنجیره تامین خود را بازطراحی کردهاند.
بازگشت به بازار جهانی بسیار دشوارتر از حفظ سهم بازار است. مشتریانی که طی سالهای تحریم جایگزین پیدا کردهاند، صرفا بهدلیل رفع تحریمها به سرعت به بازار ایران بازنخواهند گشت.
سایه سنگین نظام بانکی و FATF
حتی اگر فرض کنیم دولت آمریکا مجوز بازگشت شرکتهای نفتی به ایران را صادر کند، مانع بزرگتری همچنان پابرجاست: نظام بانکی بینالمللی.
تجربه برجام در سال ۲۰۱۵ نشان داد که توافق سیاسی الزاما به معنای بازگشت سرمایه نیست. با وجود حمایت رسمی دولتهای غربی از همکاری اقتصادی با ایران، بسیاری از بانکهای بزرگ حاضر به پذیرش ریسک فعالیت در ایران نشدند.
عدم پیوستن به استانداردهای FATF، نبود شفافیت مالی کافی، نگرانی از پولشویی و نقش گسترده نهادهای نظامی در اقتصاد، همچنان از مهمترین موانع ورود سرمایه خارجی محسوب میشوند.
اگر در سال ۲۰۱۵ ایران عمدتا به عنوان حامی گروههای نیابتی شناخته میشد، در سال ۲۰۲۶ فضای بینالمللی نسبت به تهران به مراتب سختتر و پرهزینهتر شده است. برای بسیاری از مؤسسات مالی جهانی، ریسک اعتباری و reputational risk همکاری با ایران همچنان بسیار بالا خواهد بود.
روسیه؛ شریکی که هرگز نفت ایران را احیا نمیکند
در غیاب شرکتهای غربی، نگاه تهران بارها به سمت روسیه معطوف شده است. با این حال تجربه دو دهه گذشته نشان میدهد که مسکو هیچگاه حاضر نبوده نفت ایران را به یک رقیب قدرتمند در بازار جهانی تبدیل کند.
حتی شرکتهایی مانند لوکاویل که از توان فنی قابل قبولی برخوردارند، در مقاطع مختلف پروژههای مرتبط با ایران را متوقف کرده یا از آنها فاصله گرفتهاند.
واقعیت آن است که منافع راهبردی روسیه الزاما با احیای کامل صنعت نفت ایران همسو نیست. مسکو ترجیح میدهد موقعیت خود را در بازار جهانی انرژی حفظ و از ظهور یک رقیب جدید جلوگیری کند.
کشورهای منطقه؛ بازیگری که کمتر دیده میشود
در کنار جمهوری اسلامی، جامعه معترض ایران و اسرائیل، بازیگر چهارمی نیز در این معادله حضور دارد که اهمیت آن روزبهروز بیشتر میشود: کشورهای حوزه خلیج فارس.
این کشورها اکنون در حال اجرای بزرگترین پروژههای سرمایهگذاری تاریخ خود هستند. توسعه زیرساختها، فناوری، هوش مصنوعی، لجستیک و گردشگری به ستون اصلی راهبرد اقتصادی آنها تبدیل شده است.
از نگاه این کشورها، مهمترین مساله نه اختلافات ایدئولوژیک بلکه ثبات بلندمدت اقتصادی است.
بر اساس ارزیابیهایی که در برخی سیستمهای معاملاتی و مدلهای سنجش ریسک مورد استفاده در بازارهای مالی بینالمللی مشاهده میشود، ریسک سرمایهگذاری در منطقه نسبت به سالهای گذشته افزایش چشمگیری پیدا کرده و در برخی سناریوها به سطوحی رسیده که برای سرمایهگذاران جهانی نگرانکننده است.
افزایش هزینه بیمه، رشد هزینه تامین مالی و فرار سرمایه از پروژههای بلندمدت، مستقیما با اهداف توسعهای کشورهای منطقه در تضاد قرار دارد.
به همین دلیل بسیاری از پایتختهای خلیج فارس به این جمعبندی رسیدهاند که هرگونه توافق محدود میان تهران و واشینگتن، بدون حل ریشهای عوامل بیثباتکننده منطقه، نمیتواند امنیت مورد نیاز برای سرمایهگذاریهای چند ده میلیارد دلاری را فراهم کند.
نتیجهگیری
اقتصاد نفتی جمهوری اسلامی صرفا با مشکل تحریم روبهرو نیست. فرسودگی زیرساختها، افت فشار میادین، محدودیت فناوری، انزوای بانکی، کاهش اعتماد سرمایهگذاران و تغییر ساختار بازار جهانی انرژی مجموعهای از موانع را ایجاد کردهاند که با یک توافق سیاسی از میان نخواهند رفت.
حتی اگر فردا توافقی میان تهران و واشینگتن امضا شود، بازسازی ظرفیتهای از دست رفته صنعت نفت و گاز ایران نیازمند سالها زمان، دهها میلیارد دلار سرمایهگذاری و بازگشت اعتماد از دست رفته بازارهای جهانی خواهد بود.
به همین دلیل، توافق احتمالی با آمریکا شاید بتواند بخشی از فشارهای کوتاهمدت را کاهش دهد، اما بعید است بتواند روند فرسایشی و بلندمدتی را که اقتصاد نفتی جمهوری اسلامی با آن روبهرو است متوقف کند.
رویترز جمعه ۲۹ خرداد نوشت آتشبس میان دو طرف از ساعت ۴ عصر به وقت بیروت اجرایی شده است.
پیشتر شبکه خبری سیانان بهنقل از یک منبع آگاه گزارش داد آمریکا به جمهوری اسلامی اطلاع داده است که اسرائیل قصد ندارد حملات خود به لبنان را بیش از این تشدید کند.
این منبع گفت: «حزبالله آتشبس را نقض کرد. اسرائیل موافقت کرده که موضوع را ادامه ندهد و این پیام به ایرانیها منتقل شده است. اکنون این به حزبالله بستگی دارد که حملات را متوقف کند.»
یک منبع اسرائیلی نیز تایید کرد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، در حال حاضر برنامهای برای اقدامات تلافیجویانه بیشتر علیه حزبالله ندارد.
وزارت بهداشت لبنان ۲۹ خرداد اعلام کرد حملات اسرائیل به جنوب این کشور دستکم ۱۸ کشته و ۳۳ زخمی بر جای گذاشت.
در سوی دیگر، ارتش اسرائیل از کشته شدن چهار نیروی خود، از جمله یک فرمانده گردان، در حمله حزبالله خبر داد. پنج نظامی اسرائیلی دیگر نیز در حملات این گروه نیابتی جمهوری اسلامی مجروح شدند.
نتانیاهو: حزبالله بهای سنگینی خواهد پرداخت
نخستوزیر اسرائیل ۲۹ خرداد با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس در واکنش به جان باختن چهار نظامی این کشور در جنوب لبنان هشدار داد اسرائیل حمله به نیروها یا خاک خود را تحمل نخواهد کرد و حزبالله بهای سنگینی برای این حملات خواهد پرداخت.
نتانیاهو تاکید کرد ارتش اسرائیل به عملیات خود برای مقابله با تهدیدها علیه نیروها و قلمرو اسرائیل ادامه خواهد داد و تا هر زمان که لازم باشد، در نوار امنیتی در جنوب لبنان باقی خواهد ماند.
در روزهای اخیر و پس از امضای یادداشت تفاهم میان تهران و واشینگتن برای پایان دادن به جنگ، گزارشها از افزایش اختلاف نظر میان کاخ سفید و دولت اسرائیل حکایت دارند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۹ خرداد در مصاحبه با پایگاه خبری اکسیوس، رابطه خود با نتانیاهو را «خوب» ارزیابی کرد و در عین حال گفت باید او را «سر عقل نگاه داشت».
ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا میتواند مانع ادامه حملات اسرائیل به لبنان شود، افزود: «بله. آنها احترام زیادی برای من قائل هستند و کاری را که میگویم انجام میدهند... اگر من نبودم، اسرائیل امروز وجود نداشت.»
شورای سردبیری روزنامه اورشلیمپست ۲۸ خرداد در سرمقالهای نوشت توافق اخیر میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده نباید شامل معاملهای بر سر امنیت مرزهای شمالی اسرائیل باشد، زیرا برقراری آرامش پایدار تنها در گرو خلع سلاح و حذف تهدیدهای حزبالله لبنان است.
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۹ خرداد حملات اسرائیل به جنوب لبنان را محکوم کرد و آمریکا را «مسئول مستقیم» این حملات دانست.
او افزود بر اساس تفاهمنامه اخیر، توقف درگیریها در لبنان بخش «لاینفک» توافق پایان جنگ به شمار میرود.
بقایی تهدید کرد جمهوری اسلامی تدابیر لازم را برای «صیانت» از متحدانش به کار خواهد گرفت.
محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز در پیامی در ایکس خطاب به تیم مذاکرهکننده نوشت: «اگر در مورد بند مربوط به لبنان عقبنشینی کنید و نقض آشکار را نادیده بگیرید و دشمن سستی شما را ببیند، قطعا نقد کردن سایر بندها مثل رفع تحریمها، آزاد کردن پولها و غیره غیرممکن خواهد بود.»
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز در شبکه ایکس نوشت: «با توجه به پیام رهبر که به جبهه مقاومت اشاره داشت، دولت باید از همین الان و از لبنان شروع کند و نگذاریم مردم مقاوم جنوب لبنان «قتلعام» شوند.»
پیشتر مجتبی خامنهای در پیامی مکتوب، اعلام کرد که درباره تفاهم جمهوری اسلامی و آمریکا «من نظر دیگری داشتم»، اما با «قبول مسئولیت» از سوی مسعود پزشکیان، اجازه اجرای آن را صادر کرده است.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای ترامپ و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
در بند نخست این تفاهمنامه آمده است ایالات متحده و جمهوری اسلامی و متحدان آنها در جنگ جاری پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، را اعلام میکنند و متعهد میشوند دست به اقدام نظامی علیه یکدیگر نزنند و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند.
مقامهای اسرائیلی در روزهای گذشته بارها تاکید کردهاند با وجود تفاهم تهران و واشینگتن، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقبنشینی نخواهند کرد.
حقوق بشر نباید از توافق نهایی حذف شود
کارشناسان مستقل سازمان ملل جمعه ۲۹ خرداد با استقبال از امضای یادداشت تفاهم ۱۴ بندی میان آمریکا و جمهوری اسلامی هشدار دادند مردم ایران که هم از تجاوز نظامی خارجی و هم از سرکوب داخلی آسیب دیدهاند، در این چارچوب تقریبا نادیده گرفته شدهاند.
این بیانیه به امضای ۱۴ گزارشگر ویژه، کارشناس مستقل و سازوکار حقوق بشری سازمان ملل، از جمله مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، رسیده است.
به گفته آنها، این سند عمدتا بر «خروج نظامی، بازگشایی تنگه هرمز، تعهدات هستهای، کاهش تحریمها و صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری» متمرکز است.
این کارشناسان اعلام کردند از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، مقامهای جمهوری اسلامی سرکوب مخالفان را تشدید کردهاند. هزاران نفر بازداشت شدهاند و گزارشها از شکنجه، ناپدیدسازی قهری، اعدامهای ساختگی و اعترافگیری اجباری حکایت دارد.
آنها افزودند از زمان آغاز جنگ، دستکم ۱۵۶ نفر اعدام شدهاند که ۴۲ نفر از آنها با اتهامهای سیاسی، از جمله اتهامهای مرتبط با جاسوسی و امنیت ملی، اعدام شدهاند.
کارشناسان سازمان ملل همچنین گفتند مقامهای جمهوری اسلامی داراییهای دستکم هزار و ۵۰۰ شهروند، از جمله صدها ایرانی ساکن خارج از کشور را مصادره کردهاند و بهائیان، کردها و بلوچها بیش از دیگران در معرض خطر قرار داشتهاند.
به گفته آنها، عفو اخیر مجتبی خامنهای نیز شامل محکومان پروندههای سیاسی و امنیتی نشده و بسیاری از بازداشتشدگان اعتراضات همچنان در زندان ماندهاند.
این کارشناسان افزودند جنگ خسارات انسانی، اقتصادی و زیستمحیطی گستردهای بر جا گذاشته است. هزاران غیرنظامی در حملات هوایی کشته و میلیونها نفر آواره شدهاند و سه ماه قطع تقریبا کامل اینترنت که یکی از طولانیترین موارد ثبتشده تاکنون در جهان بوده، معیشت و ارتباط مردم با جهان خارج را مختل کرده است.
آنها از همه کشورها، از جمله کشورهای میانجی، خواستند هر توافق نهایی که قرار است طی ۶۰ روز آینده مذاکره شود، شامل توقف اجرای احکام اعدام، آزادی بازداشتشدگان خودسرانه، اعلام سرنوشت ناپدیدشدگان قهری، بازگرداندن دسترسی به اینترنت آزاد و حفاظت از فضای مدنی باشد.
کارشناسان سازمان ملل همچنین تاکید کردند صدای ایرانیان، که میلیونها نفر از آنها برای مطالبه تغییرات بنیادین به خیابانها آمدند، باید در هر مذاکرهای که مدعی تضمین آینده آنهاست، شنیده شود.
تفاهم نباید به پوششی برای ادامه سرکوب تبدیل شود
عفو بینالملل هشدار داد یادداشت تفاهم آمریکا و جمهوری اسلامی، بدون تضمین حقوق بشر و جبران خسارت قربانیان، میتواند به پوششی برای ادامه سرکوب و مصونیت از مجازات تبدیل شود.
این سازمان اعلام کرد جنگی که موضوع این تفاهم است، به کشورهای همسایه نیز کشیده شد، بیش از شش هزار کشته در خاورمیانه بر جا گذاشت و اقتصاد جهانی را متزلزل کرد.
عفو بینالملل همچنین گفت این جنگ با «حملات غیرقانونی آمریکا و اسرائیل در نقض منشور سازمان ملل» آغاز شد و سپس با اقدامات «غیرقانونی» مقامهای جمهوری اسلامی ادامه یافت؛ روندی که به رنج گسترده غیرنظامیان و نقض حقوق بشردوستانه، از جمله جنایتهای جنگی، انجامید.
عفو بینالملل تاکید کرد پایان بمبارانها بهتنهایی امنیت مردم ایران را تضمین نخواهد کرد، زیرا جمهوری اسلامی همزمان کارزار سرکوب داخلی را تشدید کرده است.
این سازمان اعلام کرد از زمان آغاز جنگ، دستکم ۴۴ نفر در ایران اعدام و بیش از شش هزار نفر بهطور خودسرانه بازداشت شدهاند.
عفو بینالملل همچنین خواستار اتخاذ رویکردی «مردممحور» شد که شامل اقدامات مشخص برای جلوگیری از ارتکاب جنایتهای بیشتر از سوی مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله کشتار بیشتر معترضان، باشد.
این سازمان همچنین بر حمایت از مطالبات جامعه مدنی برای تغییرات بنیادین حقوق بشری، از جمله اصلاح قانون اساسی، تاکید کرد.
عفو بینالملل همچنین خواستار خروج اسرائیل از جنوب لبنان، بازگشت امن آوارگان، تامین عدالت برای قربانیان نقض حقوق بینالملل در لبنان از سال ۲۰۲۳ تاکنون و پایان دادن به آنچه «نسلکشی اسرائیل در غزه» میخواند، و خروج اسرائیل از سرزمینهای فلسطینی شد.
در چنین فضایی، هشدار عفو بینالملل و کارشناسان سازمان ملل تنها ناظر بر متن یادداشت تفاهم نیست، بلکه متوجه پیامدهای آن برای مردم ایران است؛ اینکه پایان جنگ، بدون توقف سرکوب، تضمین دادرسی عادلانه، آزادی بازداشتشدگان خودسرانه و پاسخگو کردن عاملان نقض حقوق بشر، نمیتواند به معنای بازگشت امنیت و حقوق شهروندان باشد.
گس که در گفتوگوهای هستهای سال ۲۰۱۵ بهعنوان مذاکرهکننده ارشد بریتانیا حضور داشت، جمعه ۲۹ خرداد در یادداشتی در روزنامه فایننشالتایمز، به مقایسه روند مذاکرات برجام با گفتوگوهای آینده در چارچوب یادداشت تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن پرداخت.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
گس در یادداشت خود نوشت: «۶۰ روز زمان کافی نخواهد بود. مذاکرات برجام ۲۰ ماه به طول انجامید. اکنون نیز به زمان نیاز است، زیرا مسائل مطرحشده فنی و پیچیده هستند و در فضایی آکنده از بیاعتمادی دنبال میشوند.»
به گفته این دیپلمات پیشین، موضوع مذاکرات صرفا به توقف غنیسازی یا تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم محدود نمیشود، بلکه مسائلی همچون نحوه و زمانبندی بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سازوکارهای نظارتی نیز باید بهدقت مورد توافق قرار گیرند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر بر لزوم نقشآفرینی این نهاد در هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد و هشدار داد توافقی که فاقد سازوکار موثر راستیآزمایی باشد، در عمل «توهمی از توافق» خواهد بود.
جمهوری اسلامی با برچیدن برنامه هستهای خود موافقت نمیکند
گس در ادامه یادداشت خود نوشت مذاکرات پیشرو تنها به چالشهای فنی محدود نخواهد بود، بلکه با مباحث سیاسی دشواری نیز در داخل کشورهای طرف مذاکره همراه خواهد شد.
به گفته او، مذاکرهکنندگان ناچار خواهند بود هرگونه امتیازدهی را برای افکار عمومی و نهادهای سیاسی کشور خود توجیه کنند.
این مقام سابق بریتانیایی با اشاره به تحولات داخلی جمهوری اسلامی افزود فضای سیاسی در تهران نسبت به دوران مذاکرات برجام «سختتر» شده است؛ نهادهای امنیتی، بهویژه سپاه پاسداران، نفوذ بیشتری پیدا کردهاند و بسیاری از افراد وابسته به این نهاد معتقدند درگیریها دیر یا زود از سر گرفته خواهد شد و مذاکرات چیزی جز ادامه همان رویارویی از مسیری متفاوت نیست.
گس تاکید کرد جمهوری اسلامی ممکن است با اعمال «محدودیتهای معنادار و زماندار» بر برنامه هستهای خود موافقت کند، اما حاضر نخواهد شد به حذف کامل این برنامه تن دهد.
به گفته او، تهران همچنین تجربه کشورهایی مانند لیبی و اوکراین را که از برنامه هستهای خود صرفنظر کردند، زیر نظر داشته و این موضوع بر محاسبات جمهوری اسلامی تاثیرگذار بوده است.
۲۸ خرداد، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهم اخیر با ایالات متحده داشته، با تعهد پزشکیان در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
سایه بیاعتمادی بر مذاکرات
گس در ادامه یادداشت خود نوشت جمهوری اسلامی در موضوع رفع تحریمها دیگر حاضر به پذیرش توافقی مشابه برجام نخواهد بود، زیرا از نگاه تهران، وعده لغو تحریمها در چارچوب آن توافق هرگز بهطور کامل و موثر محقق نشد.
او افزود در مذاکرات آتی، امتیازهای هستهای جمهوری اسلامی تنها در صورتی قابل تحقق خواهد بود که با اقدامات «متقابل و فوری» طرف مقابل همراه شود؛ اقداماتی که از دید تهران پایدار و ملموس باشند و لغو آنها برای دولتهای آینده آمریکا دشوار باشد.
به گفته سفیر پیشین بریتانیا در تهران، یادداشت تفاهم اخیر از دقت کافی برخوردار نیست؛ به گونهای که هر طرف میتواند آن را به نفع خود تفسیر و طرف مقابل را به سوءنیت متهم سازد.
او هشدار داد این مساله بهویژه در شرایطی مشکلساز است که هیچیک از دو طرف باور ندارد طرف مقابل بتواند به تعهدات بلندمدت خود پایبند بماند.
پیشتر وزارت خارجه سوئیس اعلام کرد مذاکرات تهران و واشینگتن که قرار بود ۲۹ خرداد در این کشور برگزار شود، انجام نخواهد شد.
یک سخنگوی کاخ سفید نیز از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی خبر داد.
دلیل این تصمیم «پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات» عنوان شده است.
بازیگران بیشتر و پیچیدگیهای فراتر از برجام
گس در ادامه تاکید کرد مذاکرات جدید در مقایسه با زمان برجام با پیچیدگیهای بیشتری روبهرو خواهد بود، زیرا شمار بیشتری از بازیگران خواهان مشارکت و اثرگذاری در روند آن هستند.
بر اساس این یادداشت، تهران اکنون تنگه هرمز را یکی از عناصر اصلی راهبرد بازدارندگی منطقهای خود میداند؛ اهرمی که بر منافع حیاتی کشورهای خلیج فارس و حتی فراتر از آن تاثیر میگذارد.
گس افزود بسیاری از کشورها نیز نسبت به اتکا به آمریکا برای حفاظت از منافع خود اطمینان کامل ندارند و در این میان، اسرائیل ممکن است توافقی را که آن را «فاجعهبار» میداند، نابود کند.
با این حال، گس معتقد است امضای یادداشت تفاهم اخیر نشان میدهد نه تهران و نه واشینگتن تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار ندارند.
در پی انتشار متن تفاهمنامه تهران و واشینگتن، انتقادها از دولت دونالد ترامپ در میان جمهوریخواهان شدت گرفته است. شماری از سناتورها و چهرههای سرشناس محافظهکار این تفاهمنامه را امتیازدهی به جمهوری اسلامی و عقبنشینی از دستاوردهای نظامی آمریکا توصیف کردهاند.
بارو جمعه ۲۹ خرداد در مصاحبه با رسانه «فرانساینو» گفت پاریس تا زمانی که از مفاد توافق نهایی با حکومت ایران رضایت نداشته باشد، با لغو تحریمهای سازمان ملل علیه تهران موافقت نخواهد کرد.
او هشدار داد اگر مذاکرات آتی تهران و واشینگتن به برنامه موشکی و گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نپردازد، ثبات در منطقه برقرار نخواهد شد.
بارو افزود: «در ازای امتیازات بزرگی که از ایران خواسته خواهد شد، لغو تحریمها مطرح است؛ تحریمهایی که در سازمان ملل متحد وضع شدهاند... همانطور که ۱۰ سال پیش نیز چنین بود، برای لغو این تحریمها فرانسه باید موافقت خود را اعلام کند.»
وزیر خارجه فرانسه تاکید کرد: «هدف ما گرفتن امتیازات عمده از رژیم ایران و تغییر بنیادین در رفتار آن است.»
فرانسه بهعنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل، از حق وتو برخوردار است.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم بامداد ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
رهبران اروپایی پیشتر در نشست گروه هفت به ترامپ هشدار دادند یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود.
این در حالی است که فرانسه، بریتانیا و آلمان میکوشند جایگاه خود را در مذاکرات آینده درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی بازیابند.
خبرگزاری رویترز ۲۶ خرداد نوشت دو موضوعی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آنها بهعنوان دلایل آغاز جنگ نام میبردند، یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی و برنامه موشکی تهران، ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند درباره برنامه موشکی خود مذاکره نخواهند کرد.
آنها همچنین تاکید کردهاند توافق اخیر با واشینگتن به معنای تغییر سیاستهای منطقهای حکومت ایران نیست و حمایت از حزبالله و «محور مقاومت» همچنان ادامه خواهد داشت.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
بارو: کشتار مردم ایران در اعتراضات دیماه را فراموش نکردهایم
وزیر امور خارجه فرانسه در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد جهان نباید کشتار مردم ایران در جریان اعتراضات دیماه را فراموش کند.
بارو گفت: «ما کشتارهای ژانویه [دیماه] را فراموش نکردهایم؛ زمانی که خشونت حکومتی بهطور کورکورانه معترضان مسالمتجو را هدف قرار داد.»
او اضافه کرد: «مردم ایران بزرگترین قربانی این جنگ هستند؛ از یک سو گرفتار سرکوب و از سوی دیگر گرفتار بمباران بودهاند.»
بر پایه بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال، بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی به دستور علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، کشته شدند.
وزیر خارجه فرانسه همچنین بر لزوم پایان درگیریها در لبنان تاکید کرد و از آمریکا خواست برای عملی شدن این موضوع بر اسرائیل فشار وارد آورد.
رسانههای لبنانی ۲۹ خرداد گزارش دادند حملات اسرائیل به جنوب این کشور دستکم ۱۸ کشته بر جای گذاشت. در سوی دیگر، ارتش اسرائیل از کشته شدن ۴ نیروی خود در حمله حزبالله خبر داد.
