آغاز سومین ماه تاریکی دیجیتال در ایران؛ از بازی با اعصاب مردم تا خسارتهای میلیاردی
با گذشت بیش از ۶۰ روز از قطع کامل اینترنت جهانی، مردم در ایران رسما وارد سومین ماه از «تاریکی دیجیتال» شدند.
با گذشت بیش از ۶۰ روز از قطع کامل اینترنت جهانی، مردم در ایران رسما وارد سومین ماه از «تاریکی دیجیتال» شدند.
قطع گسترده اینترنت در ایران، نه تنها خسارتهای مالی میلیاردی به بدنه اقتصاد و صادرات کشور وارد کرده، بلکه سلامت روان شهروندان و معیشت میلیونها نفر را نشانه گرفته است.
نتبلاکس، نهاد ناظر بر اختلالات اینترنت در جهان، چهارشنبه ۹ اردیبهشت اعلام کرد قطع اینترنت در ایران اکنون به شصتویکمین روز رسیده و از مرز ۱۴۴۰ ساعت فراتر رفته است.
این نهاد نظارتی، این اقدام جمهوری اسلامی را «سانسور سراسری» خواند و افزود با تداوم این وضعیت در ماه سوم، فضای دیجیتال ایران بیش از گذشته تحت کنترل شدید قرار گرفته است.
این خاموشی بیسابقه، ایران را در یک «تاریکی دیجیتال» فرو برده که تمام ابعاد زندگی شهروندان را تحت تاثیر قرار داده است.
آثار مخرب بر ذهن و روان جامعه
روزنامه اعتماد در گزارشی به پیامدهای انسانی این وضعیت پرداخت و نوشت که قطع اینترنت علاوه بر ضربه به کسبوکارهای آنلاین، تاثیر مخربی بر ذهن و روان مردم گذاشته است.
در سالهای اخیر، استفاده از اینستاگرام و تلگرام بخشی از عادت روزانه ایرانیان بوده و قطع ناگهانی این ابزارها، زندگی بسیاری را با نوعی خلأ روبهرو کرده است.
این گزارش تاکید کرد که ایرانیها «تازه داشتند با فناوریهایی مثل چتجیپیتی خو میگرفتند و از آن برای پرسشهای روزانه یا حتی درد دل کردن استفاده میکردند»، اما اکنون از این ارتباط جهانی محروم شدهاند.
برای نسل جوان، این محرومیت به معنای آسیب به هویت دیجیتال و سلامت روان است.
توجیه دولت برای اینترنت پرو
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، در واکنش به انتقادها اعلام کرد که دسترسی محدود موسوم به «اینترنت پرو» با مصوبه شورای عالی امنیت ملی انجام شده و برای حفظ کسبوکارها در شرایط بحرانی است.
او تاکید کرد وضعیت فعلی «بحرانی» محسوب میشود و تغییر در دسترسیها، منوط به اعلام وضعیت عادی از سوی دستگاههای مربوطه است.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، چندی پیش هشدار داد که ادامه این روند، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم حدود ۱۰ میلیون نفر را بهطور جدی تهدید میکند.
او اشاره کرد که میانگین تابآوری بسیاری از کسبوکارهای اینترنتی در این شرایط تنها ۲۰ روز بوده است و خسارتهای وارده غیرقابل انکار است.
تبعیض و شکاف اجتماعی با اینترنت طبقاتی
طرح «اینترنت پرو» با واکنشهای تندی روبهرو شده است. رییس سازمان نظام پرستاری اعلام کرد که پرستاران به اتفاق آرا از دریافت این امتیاز ویژه صرفنظر کردهاند تا کنار مردم بمانند.
از سوی دیگر، انجمن تجارت الکترونیک با صدور بیانیهای اعلام کرد فروش اینترنت طبقاتی با قیمت حداقل پنج برابر، جامعه را چندقطبی کرده است.
این انجمن، استناد به «امنیت سایبری» برای قطع اینترنت را رد کرد و یادآور شد بزرگترین حملات سایبری و هک بانکها دقیقا در زمان قطع کامل اینترنت رخ داده است.
خسارتهای سنگین اقتصادی
ادامه این روند، اقتصاد کشور را فلج کرده است.
محسن احتشام، رییس شورای ملی زعفران، گفت که صادرکنندگان این محصول حتی نمیتوانند با مشتریان بینالمللی گفتوگو کنند که این موضوع جایگاه زعفران ایران را در بازار جهانی به خطر انداخته است.
در حالی که زیان روزانه این وضعیت تا ۸۰ میلیون دلار برآورد میشود، گزارشها نشان میدهند که فروش اینترنت طبقاتی با تعرفههای نجومی، تنها به نفع اپراتورهای خاص و ایجاد یک بازار رانتی هزاران میلیارد تومانی تمام شده است.
روزنامه گاردین چهارشنبه ۹ اردیبهشت در گزارشی تحلیلی نوشت هشدارهای داده شده، تاثیر محدودی داشته و چندین کشور منطقه در حال تقویت روابط اقتصادی با مسکو هستند.
اندونزی اعلام کرده تا ۱۵۰ میلیون بشکه نفت خام از روسیه وارد میکند. تصمیمی که پس از دیدار پرابوو سوبیانتو، رییسجمهوری این کشور، با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، در مسکو اتخاذ شد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از دیدار با وزیران خارجه کشورهای عضو آسهآن (اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا)، در برونئی، از این کشورها خواست «تصویر بزرگتر» را در نظر بگیرند و هشدار داد خرید نفت از روسیه به ادامه جنگ اوکراین کمک میکند.
آسهآن یک سازمان سیاسی، اقتصادی و فرهنگی منطقهای است که ۱۰ کشور جنوب شرق آسیا را برای تقویت همکاریها، توسعه اقتصادی و حفظ ثبات و صلح منطقهای گرد هم آورده است.
فیلیپین نیز ماه گذشته میلادی نخستین محموله نفت روسیه در پنج سال اخیر را دریافت کرده است. تایلند در حال مذاکره برای خرید کود از روسیه است و ویتنام نیز توافق قبلی خود با مسکو برای ساخت نیروگاه هستهای را با فوریت بیشتری دنبال میکند.
تصویری مثبت از روسیه و پوتین
برای روسیه، این بحران به سود مالی قابل توجهی منجر شده است. افزایش قیمت انرژی و تعلیق موقت برخی تحریمها، درآمدهای چند میلیارد دلاری برای این کشور ایجاد کرده و به گفته تحلیلگران، تلاشهای غرب برای انزوای مسکو را تضعیف کرده است.
نظرسنجیها نشان میدهند روسیه و پوتین در بسیاری از کشورهای منطقه تصویر مثبتی دارند.
بر اساس یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۴، بیش از ۵۰ درصد پاسخدهندگان در اندونزی و ویتنام خواهان پیروزی روسیه در جنگ اوکراین بودند.
همچنین در نظرسنجی سال ۲۰۲۵ مرکز پژوهشی پیو، ۶۴ درصد از اندونزیاییها دیدگاه مثبتی نسبت به روسیه داشتند، در حالی که این رقم برای آمریکا ۴۸ درصد بود.
ایان استوری، پژوهشگر موسسه آیسیس-یوسف اسحاق در سنگاپور، به گاردین گفت: «پوتین به عنوان رهبر قدرتمندی دیده میشود که در برابر غرب ایستاده و از ارزشهای سنتی دفاع میکند.»
با وجود این، تحلیلگران معتقدند توان روسیه برای گسترش نفوذ در منطقه محدود است، بهویژه به دلیل وابستگی فزاینده این کشور به پکن و رقابت با قدرتهایی مانند آمریکا و چین.
در همین حال، تعلیق موقت تحریمهای آمریکا بر صادرات نفت روسیه که در ماه مارس اجرا شد و در اواسط آپریل برای ۳۰ روز دیگر تمدید شد، نقش مهمی در افزایش عرضه جهانی و تسهیل خرید برای کشورهای آسیایی داشته است.
در حوزه انرژی هستهای، روسیه تلاش میکند حضور خود را گسترش دهد و پیشتر قراردادهایی با میانمار و ویتنام امضا کرده است، هرچند با رقابت سایر کشورها مواجه است.
شریک قابل اتکا
این بحران به مسکو فرصت داده است خود را به عنوان شریک «قابل اتکا و باثبات» در زمینه امنیت غذایی و انرژی معرفی کند. همزمان، این همکاریها برای کشورهایی مانند اندونزی نیز اهمیت سیاسی دارد.
لژک بوشینسکی، استاد دانشگاه ملی استرالیا، گفت این توافقها نشاندهنده سیاست عدم تعهد جاکارتا است و پیامی به غرب میفرستد که این کشور از سیاستهای آن پیروی نمیکند.
قرار است در ماه ژوئن، نشستی مشترک میان روسیه و آسهآن در شهر کازان برگزار شود تا ۳۵ سال روابط دو طرف گرامی داشته شود. نشستی که به گفته تحلیلگران، حتی بدون دستاورد مشخص، برای مسکو اهمیت نمادین دارد و نشان میدهد این کشور همچنان در عرصه بینالمللی متحدانی دارد.
