نیروی دریایی ایالات متحده اعلام کرد ناو هواپیمابر هستهای «یواساس دوایت دی. آیزنهاور» پس از تکمیل موفقیتآمیز آزمایشهای دریایی، یک گام دیگر به آغاز ماموریت جدید خود نزدیک شده است.
این ناو مستقر در نورفولک، دوره تعمیرات و بهروزرسانی برنامهریزیشده خود را زودتر از موعد به پایان رسانده؛ اقدامی که در شرایط افزایش تقاضا برای حضور نظامی آمریکا در مناطق مختلف جهان، اهمیت راهبردی دارد.
به نوشته نشریه فوربس، این تحول در حالی رخ میدهد که ناو «یواساس تئودور روزولت» نیز اخیراً عملیات معمول خود را در اقیانوس آرام انجام داده و احتمال میرود بهزودی برای ماموریت جدید اعزام شود. مقصد این ناو اعلام نشده، اما گمانهزنیها از احتمال اعزام آن به خاورمیانه برای جایگزینی یکی از ناوهای مستقر در منطقه حکایت دارد.
در حال حاضر، سه ناو هواپیمابر آمریکایی در حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی (سنتکام) حضور دارند: «یواساس جورج اچ. دبلیو. بوش» که بهتازگی به منطقه وارد شده، ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» که از فوریه در دریای عرب مستقر است، و «یواساس جرالد آر. فورد» که در دریای سرخ فعالیت میکند. ناو فورد، جدیدترین ناو نیروی دریایی آمریکا، اخیراً با ثبت بیش از ۳۰۰ روز حضور در دریا رکورد طولانیترین ماموریت پس از جنگ ویتنام را شکسته است.
دوره تعمیرات برنامهریزیشده که برای این ناو انجام شد، شامل مجموعهای از تعمیرات، نوسازیها و ارتقاهای فنی برای حفظ عمر عملیاتی ۵۰ ساله و آمادگی برای ماموریتهای آینده بوده است. به گفته مقامهای پروژه، بیش از ۴ هزار نفر روزانه در این برنامه مشارکت داشتند و بیش از ۲۵ هزار روز کاری صرف اجرای آن شد، در حالی که پروژه با مدیریت منابع و صرفهجویی، زیر بودجه پیشبینیشده به پایان رسید.
این در حالی است که هفته گذشته یک آتشسوزی کوچک در ناو آیزنهاور منجر به زخمی شدن سه ملوان شد که به گفته نیروی دریایی، همگی به خدمت بازگشتهاند.
با وجود در اختیار داشتن ۱۱ ناو هواپیمابر هستهای، طولانی بودن فرآیند تعمیر و آمادهسازی این ناوها باعث شده ظرفیت عملیاتی نیروی دریایی آمریکا تحت فشار قرار گیرد. در حال حاضر، مشخص نیست بهجز آیزنهاور و تئودور روزولت، ناو دیگری در سال ۲۰۲۶ آماده اعزام شود.
همزمان، تاخیر در ساخت ناو هواپیمابر «جان اف کندی» باعث شده برنامه بازنشستگی ناو قدیمی «یواساس نیمیتز» نیز به تعویق بیفتد. ناو نیمیتز اکنون در قالب یک ماموریت پایانی در آمریکای جنوبی فعالیت میکند و در رزمایشهای مشترک و بازدید از بنادر کشورهای منطقه مشارکت دارد.
کارشناسان نظامی تاکید دارند که در شرایط کنونی، که حضور نظامی آمریکا در چندین جبهه بهطور همزمان مورد نیاز است، هرگونه تاخیر در آمادهسازی ناوهای هواپیمابر میتواند خلایی راهبردی ایجاد کند. از این رو، تسریع در بازگشت ناو آیزنهاور به ناوگان عملیاتی، بهعنوان یک ضرورت امنیت ملی برای ایالات متحده ارزیابی میشود.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، در ماههای اخیر، حکومت ایران با مسدود کردن این گذرگاه حیاتی، صادرات انرژی کشورهای منطقه را هدف قرار داده و حملات آن به زیرساختهای انرژی، خساراتی بر جای گذاشته که ترمیم آنها ممکن است ماهها زمان ببرد. این در حالی است که حتی با وجود یک آتشبس شکننده، تهدید ازسرگیری درگیریها همچنان بر اقتصاد منطقه - فراتر از بخش نفت - سایه انداخته و برنامههای تنوعبخشی اقتصادی کشورهای خلیج فارس را که بهعنوان مقصدی امن برای سرمایهگذاری و گردشگری معرفی میشدند، در معرض خطر قرار داده است.
ابهام درباره سرنوشت مذاکرات، که تاکنون بر موضوعاتی چون کنترل تنگه هرمز و غنیسازی اورانیوم متمرکز بوده، بر نگرانیها افزوده است. کشورهای خلیج فارس خواهان توافقی هستند که کنترل حکومت ایران بر این آبراه را محدود کرده و برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی آن را مهار کند، اما هنوز مشخص نیست چنین توافقی حاصل خواهد شد یا نه. تحلیلگران هشدار میدهند تداوم این بلاتکلیفی، روند احیای اقتصادی را طولانیتر کرده و توان کشورهای منطقه برای تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن در خصوص جنگ و صلح را کاهش میدهد.
نشانههای این فشار در سطح اقتصادی و اجتماعی نیز قابل مشاهده است. قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده و همراه با کویت و بحرین وضعیت «فوق العاده» اعلام کردهاند. در دبی، کاهش محسوس ترافیک و خلوتی مناطق گردشگری نشان میدهد که این شهر هنوز از شوک بحران خارج نشده است. اگرچه با گذشت چند هفته از آتشبس، بخشی از زندگی عادی از سر گرفته شده و مدارس در امارات و قطر بازگشایی شدهاند، اما بسیاری از خانوادهها منطقه را ترک کردهاند و برخی دانشآموزان همچنان بهصورت آنلاین تحصیل میکنند.
در بازار کار نیز فشارها افزایش یافته است؛ گزارشها حاکی است برخی کارکنان هتلها به مرخصی بدون حقوق فرستاده شدهاند و در برخی بخشها کاهش دستمزدها اعمال شده است. صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که نیمی از کشورهای خلیج فارس در سال جاری با کاهش رشد اقتصادی مواجه خواهند شد و رشد در کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات نیز کند خواهد شد. با این حال، مقامهای این نهاد تاکید میکنند کشورهای نفتخیز با منابع مالی قابل توجه میتوانند اقتصاد خود را احیا کنند، اما این امر به مدت زمان بحران و دستیابی به توافقی پایدار بستگی دارد.
محاصره تنگه هرمز همچنین وابستگی عمیق کشورهای منطقه به این مسیر حیاتی را آشکار کرده است. حتی کشورهایی مانند امارات و عربستان که از خطوط لوله جایگزین برخوردارند، در برنامههای تنوعبخشی اقتصادی خود با ریسکهای جدی مواجه شدهاند؛ برنامههایی که برای تبدیل این کشورها به قطبهای فناوری، از جمله در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، حیاتی محسوب میشوند.
تحلیلگران معتقدند این بحران نهتنها معادلات اقتصادی، بلکه موازنههای سیاسی منطقه را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در حالی که برخی کشورها مانند امارات رویکردی سختگیرانهتر در قبال حکومت ایران اتخاذ کردهاند، کشورهایی مانند عربستان سعودی از تلاشهای میانجیگرانه پاکستان حمایت میکنند.
در همین حال، با وجود روابط نزدیک این کشورها با دونالد ترامپ، آنها عملاً در حاشیه مذاکرات قرار گرفتهاند، در حالی که بیشترین آسیب را از این بحران متحمل میشوند. به گفته تحلیلگران، ناتوانی در تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن و تداوم بیثباتی، میتواند منطقه را با سناریویی مواجه کند که در آن نااطمینانی اقتصادی و امنیتی برای مدت طولانی ادامه یابد.
به گزارش رویترز، رید روبینستاین، مشاور حقوقی وزارت خارجه آمریکا، در بیانیهای که چند روز پیش از ضربالاجل اول مه برای دریافت مجوز کنگره منتشر شد، تاکید کرد عملیات نظامی علیه [حکومت] ایران «در چارچوب دفاع جمعی از اسرائیل و حق ذاتی دفاع از خود آمریکا» انجام شده است. او با اشاره به آنچه «تجاوزگری چند دههای ایران» از زمان انقلاب ۱۳۵۷ خواند، گفت این اقدامات شامل حملات نیروهای نیابتی، حملات موشکی [حکومت] ایران به اسرائیل در سال ۲۰۲۴ و تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای بوده است.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴ حملات هوایی علیه [حکومت] ایران را آغاز کردند؛ حملاتی که در موج نخست آن علی خامنهای و بخش بزرگی از رهبری حکومت ایران کشته شدند. دونالد ترامپ در آن زمان اعلام کرد هدف از این حملات، نابودی توان موشکی و دریایی ایران و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای بوده و از مردم ایران خواست حکومت را سرنگون کنند.
با این حال، بسیاری از کارشناسان حقوقی این اقدام را مغایر با منشور سازمان ملل میدانند که استفاده از زور علیه دیگر کشورها را تنها در صورت مجوز شورای امنیت یا دفاع از خود مجاز میداند. به نوشته رویترز بیش از ۱۰۰ کارشناس حقوق بینالملل در نامهای اعلام کردند آغاز این درگیری «نقض آشکار» این منشور بوده و هیچ شواهدی از وجود تهدید فوری از سوی [حکومت] ایران که توجیهکننده دفاع از خود باشد، ارائه نشده است.
در این نامه همچنین به مواردی مانند بمباران یک مدرسه دخترانه، کشته شدن رهبران سیاسی غیرنظامی و تهدید زیرساختهای غیرنظامی اشاره شده است. در مقابل، روبینستاین تاکید کرد آمریکا «در چارچوبهای شناختهشده حقوق بینالملل» عمل کرده و نیازی به اثبات فوری بودن تهدید [حکومت] ایران وجود نداشته، زیرا این عملیات بخشی از یک درگیری طولانیمدت است.
به نوشته رویترز، این بیانیه با عنوان «عملیات خشم حماسی و حقوق بینالملل» در وبسایت وزارت خارجه منتشر شد، اما برخلاف روال معمول، برای رسانهها ارسال یا در شبکههای اجتماعی رسمی منتشر نشد.
در سطح میدانی، [حکومت] ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، با شلیک موشک و پهپاد به اهداف آمریکایی، کشورهای منطقه و مسیرهای کشتیرانی پاسخ داد و موجب اختلال در تردد در تنگه هرمز شد. این جنگ که باعث شوک در بازار انرژی و نگرانی درباره پیامدهای اقتصادی گستردهتر شده، از زمان آتشبس ۸ آوریل متوقف شده است.
به نوشته رویترز، در داخل آمریکا نیز این جنگ با مخالفت افکار عمومی مواجه شده است. نظرسنجی مشترک رویترز/ایپسوس نشان میدهد اکثریت آمریکاییها ترامپ را مسئول افزایش قیمت بنزین میدانند؛ موضوعی که میتواند بر موقعیت جمهوریخواهان در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر تاثیر بگذارد.
در همین حال، برایان فینوکان، وکیل پیشین وزارت خارجه و تحلیلگر «گروه بحران بینالمللی» در تحلیلی این استدلال حقوقی را «غیرقانعکننده و دچار آشفتگی تحلیلی» توصیف کرد و هشدار داد چنین رویکردی میتواند محدودیتهای حقوقی استفاده از زور را تضعیف کند. همچنین گرگوری میکس، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، این بیانیه را «توجیهی دیرهنگام و ضعیف» خواند و خواستار پایان دادن به «جنگ انتخابی» شد.
بر اساس قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳، رییسجمهوری آمریکا باید ظرف ۶۰ روز پس از آغاز درگیری، یا مجوز کنگره را برای ادامه عملیات دریافت کند یا به آن پایان دهد؛ در غیر این صورت تنها با ارائه توضیح کتبی میتواند مهلتی ۳۰ روزه برای ادامه عملیات بگیرد. با این حال، تلاشهای دموکراتها برای تصویب قطعنامههایی جهت توقف جنگ تا زمان اخذ مجوز کنگره، تاکنون با مخالفت گسترده جمهوریخواهان مواجه شده است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، چهارشنبه چهارم اردیبهشت، در سفری استراتژیک وارد جده شد تا برای دومین بار در یک ماه گذشته با مقامهای عالیرتبه عربستان سعودی، از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، دیدار کند.
مقابله با تهدیدات پهپادی در آسمان عربستان
این سفر در شرایطی انجام میشود که امنیت عربستان سعودی در جنگ اخیر با جمهوری اسلامی، بهشدت تحت تاثیر حملات موشکی و پهپادی بوده است.
طبق آمارهای رسمی و تجمیع دادههای وزارت دفاع عربستان، این کشور در جریان جنگ اخیر، بیش از ۱۰۰۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و متحدان شبهنظامیاش قرار گرفته است.
گزارشها حاکی است که تنها تا ۲۰ فروردینماه، دستکم ۱۰۴ موشک بالستیک و ۹۱۶ پهپاد انتحاری در آسمان عربستان رهگیری و منهدم شدهاند.
این حجم از تهدیدات، نیاز ریاض به فناوریهای نوین و امتحانپسداده سامانههای ضدپهپادی را بیش از پیش برجسته کرده است.
استقرار سامانه «اسکای مپ» در پایگاه پرنس سلطان
خبرگزاری رویترز، چهارشنبه دوم اردیبهشت، در گزارشی اختصاصی به استفاده ارتش آمریکا از فناوریهای ضدپهپادی اوکراین برای مقابله با حملات جمهوری اسلامی به خاک عربستان سعودی پرداخت.
طبق گفته پنج منبع آگاه به رویترز، ارتش ایالات متحده در هفتههای گذشته سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی موسوم به «اسکای مپ» (Sky Map) را در پایگاه هوایی استراتژیک «پرنس سلطان» مستقر کرده است.
این سامانه که بهطور ویژه از سوی مهندسان اوکراینی برای شناسایی و رهگیری پهپادهای شاهد طراحی شده، پس از آن به خدمت گرفته شد که حملات پهپادی پیشین به این پایگاه، منجر به تخریب ساختمانها، انهدام هواپیماها و کشته شدن دستکم یک نیروی نظامی شد.
استقرار این سامانه در پایگاهی که تنها ۶۴۰ کیلومتر با ایران فاصله دارد، از دید تحلیلگران به معنای اعتراف ضمنی به نقاط ضعف پدافند هوایی سنتی آمریکا و کارآمدی فناوریهای ضدپهپادی اوکراین است.
زلنسکی در بدو ورود به جده با انتشار پیامی تاکید کرد که پس از کسب تضمینهای مالی از رهبران اروپا، اکنون اولویت او پیشبرد توافقات امنیتی، انرژی و زیرساختی با ریاض است.
او پیشتر گفته بود که کارشناسان نظامی اوکراینی در جریان جنگ در چندین کشور خاورمیانه مستقر شده و با استفاده از سامانههای پدافندی، پهپادهای ساخت ایران را با موفقیت سرنگون کردهاند.
حضور مجدد زلنسکی در جده نشاندهنده شکلگیری یک بلوک امنیتی جدید است که در آن تخصص میدانی اوکراین با نیازهای دفاعی کشورهای خلیج فارس پیوند میخورد.
اوکراین اکنون نه تنها به دنبال جلب حمایت سیاسی و مالی ریاض، بلکه به دنبال بازاریابی برای فناوریهای «بسیار پیشرفته» خود است.
زاخارووا جمعه چهارم اردیبهشت گفت این تحریمها به کشورهای در حال توسعه آسیب میزنند، زیرا آنها قادر به خرید انرژی با قیمت بالا نیستند.
او افزود بسته تحریمی جدید اتحادیه اروپا با اعمال محدودیتهای بیشتر بر کودهای شیمیایی، تهدیدی برای امنیت غذایی به شمار میرود.
زاخارووا تهدید کرد مسکو در واکنش به این اقدام، تدابیر تلافیجویانه «سختی» را علیه اتحادیه اروپا در دستور کار قرار خواهد داد.
اتحادیه اروپا سوم اردیبهشت بیستمین بسته تحریمی خود علیه روسیه را در واکنش به کارزار نظامی این کشور علیه اوکراین تصویب کرد.
هشدار سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه درباره تبعات تحریمهای جدید علیه بخش انرژی این کشور در شرایطی مطرح میشود که در هفتههای اخیر، تحولات مرتبط با جنگ ایران، از جمله بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در جریان عرضه انرژی، به افزایش قیمت جهانی نفت انجامیده است.
الکساندر دیکرو، رییس برنامه توسعه سازمان ملل، سوم اردیبهشت اعلام کرد بیش از ۳۰ میلیون نفر بهدلیل پیامدهای جنگ ایران، از جمله اختلال در تامین سوخت و کود شیمیایی در آستانه فصل کشت، بار دیگر به فقر دچار خواهند شد.
موافقت اتحادیه اروپا با وام ۹۰ میلیارد یورویی اوکراین
اتحادیه اروپا سوم اردیبهشت علاوه بر تصویب بسته تحریمی جدید علیه روسیه، بهطور رسمی با اعطای وام ۹۰ میلیارد یورویی به اوکراین موافقت کرد.
این وام قرار است حدود دو سوم نیازهای مالی اوکراین را در دو سال آینده پوشش دهد. اقتصاددانان پیشتر هشدار داده بودند در صورت عدم تخصیص این وام تا ماه ژوئن، اوکراین با کمبود منابع مالی روبهرو میشود و ناچار به کاهش گسترده خدمات عمومی خواهد شد.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، با اشاره به تصویب این وام گفت: «در حالی که روسیه تجاوز خود را دوچندان میکند، ما نیز حمایت خود از ملت شجاع اوکراین را افزایش میدهیم تا این کشور بتواند از خود دفاع کند و در عین حال فشار بیشتری بر اقتصاد جنگی روسیه وارد شود.»
تحولات سیاسی در بوداپست نقش مهمی در اختصاص این وام به کییف ایفا کرد. پس از انتخابات اخیر در مجارستان و شکست حزب حاکم، ویکتور اوربان که نزدیکترین متحد ولادیمیر پوتین در اتحادیه اروپا شناخته میشد، از قدرت کنار رفت و مسیر برای تصویب این وام هموار شد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، با استقبال از تصمیم اتحادیه اروپا گفت: «این بسته ارتش ما را تقویت خواهد کرد، بر تابآوری اوکراین میافزاید و به ما امکان میدهد تعهدات اجتماعی خود را در قبال شهروندان اوکراینی، مطابق قانون، انجام دهیم.»
روسیه اسفند ۱۴۰۰ عملیات نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
رهبران اتحادیه اروپا، جمعه چهارم اردیبهشت در دومین روز نشست غیررسمی و راهبردی خود در نیکوزیا، بر لزوم اتخاذ «رویکردی قاطعتر و جامعتر» در قبال جمهوری اسلامی تاکید کردند.
هشدار نسبت به توافقی ضعیفتر از برجام
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هشدار صریحی درباره روند مذاکرات با تهران داد.
او تاکید کرد هرگونه توافقی که بدون حضور مستقیم کارشناسان هستهای انجام شود، از برجام ضعیفتر خواهد بود.
کالاس تصریح کرد مذاکرات نباید تنها به ابعاد هستهای محدود بماند، بلکه باید مسائلی نظیر برنامه موشکی جمهوری اسلامی، حمایت از گروههای نیابتی و فعالیتهای مخرب سایبری حکومت ایران در اروپا را نیز شامل شود، چون در غیر این صورت، جهان با «ایرانی خطرناکتر» روبهرو خواهد شد.
او همچنین بر ضرورت «بازگشایی بدون قید و شرط» تنگه هرمز برای کشتیرانی بینالمللی تاکید کرد.
دیپلماسی منطقهای و امنیت دفاعی
نیکوس کریستودولیدس، رییسجمهوری قبرس، خواستار نقشآفرینی «بسیار بیشتر» اروپا در خاورمیانه شد.
او با اشاره به حملات پهپادهای «شاهد» به خاک کشورش، بر ضرورت تدوین یک «دستورالعمل عملیاتی واحد» برای فعالسازی ماده ۴۲.۷ پیمان اتحادیه اروپا (دفاع متقابل) تاکید کرد.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، نیز با تایید ضرورت ثبات در منطقه، پیش از ناهار کاری با سران کشورهای عربی، خواستار مداخله بیشتر اروپا در حل بحرانهای خاورمیانه شد.
تقویت توان نظامی در برابر تهدیدها
در حاشیه این اجلاس، مکرون و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در واکنشی عملی به چالشهای امنیتی، بر ادامه پروژه مشترک جنگنده نسل جدید (افسیایاس - FCAS) تاکید کردند.
این همکاری نظامی که با هدف کاهش وابستگی دفاعی به آمریکا و ناتو دنبال میشود، نشاندهنده عزم جدی قدرتهای اروپایی برای محافظت مستقل از مرزهای خود در برابر تهدیدهای مستقیم نظامی است.
هزینههای اقتصادی جنگ
علاوه بر ابعاد نظامی، گزارشهای اقتصادی کمیسیون اروپا نشان میدهد انسداد تنگه هرمز و تنشهای اخیر، بیش از ۲۴ میلیارد یورو هزینه اضافی به شهروندان اروپایی تحمیل کرده است.
در حالی که سران اروپا طرحهای حمایتی برای کاهش فشار مالی بر خانوادهها را بررسی میکنند، قبرس امیدوار است با بهرهبرداری از ذخایر گاز خود، وابستگی انرژی این قاره را به منابع خارجی و مناطق پرخطر، کاهش دهد.
