حضور پیاپی رییسجمهوری اوکراین در خاک عربستان، نشاندهنده چرخش معنادار دیپلماسی کییف به سمت خلیج فارس و تبدیل شدن اوکراین از یک کشور درگیر جنگ، به یک صادرکننده کلیدی تخصصهای نظامی و امنیتی است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، چهارشنبه چهارم اردیبهشت، در سفری استراتژیک وارد جده شد تا برای دومین بار در یک ماه گذشته با مقامهای عالیرتبه عربستان سعودی، از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، دیدار کند.
مقابله با تهدیدات پهپادی در آسمان عربستان
این سفر در شرایطی انجام میشود که امنیت عربستان سعودی در جنگ اخیر با جمهوری اسلامی، بهشدت تحت تاثیر حملات موشکی و پهپادی بوده است.
طبق آمارهای رسمی و تجمیع دادههای وزارت دفاع عربستان، این کشور در جریان جنگ اخیر، بیش از ۱۰۰۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و متحدان شبهنظامیاش قرار گرفته است.
گزارشها حاکی است که تنها تا ۲۰ فروردینماه، دستکم ۱۰۴ موشک بالستیک و ۹۱۶ پهپاد انتحاری در آسمان عربستان رهگیری و منهدم شدهاند.
این حجم از تهدیدات، نیاز ریاض به فناوریهای نوین و امتحانپسداده سامانههای ضدپهپادی را بیش از پیش برجسته کرده است.
استقرار سامانه «اسکای مپ» در پایگاه پرنس سلطان
خبرگزاری رویترز، چهارشنبه دوم اردیبهشت، در گزارشی اختصاصی به استفاده ارتش آمریکا از فناوریهای ضدپهپادی اوکراین برای مقابله با حملات جمهوری اسلامی به خاک عربستان سعودی پرداخت.
طبق گفته پنج منبع آگاه به رویترز، ارتش ایالات متحده در هفتههای گذشته سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی موسوم به «اسکای مپ» (Sky Map) را در پایگاه هوایی استراتژیک «پرنس سلطان» مستقر کرده است.
این سامانه که بهطور ویژه از سوی مهندسان اوکراینی برای شناسایی و رهگیری پهپادهای شاهد طراحی شده، پس از آن به خدمت گرفته شد که حملات پهپادی پیشین به این پایگاه، منجر به تخریب ساختمانها، انهدام هواپیماها و کشته شدن دستکم یک نیروی نظامی شد.
استقرار این سامانه در پایگاهی که تنها ۶۴۰ کیلومتر با ایران فاصله دارد، از دید تحلیلگران به معنای اعتراف ضمنی به نقاط ضعف پدافند هوایی سنتی آمریکا و کارآمدی فناوریهای ضدپهپادی اوکراین است.
زلنسکی در بدو ورود به جده با انتشار پیامی تاکید کرد که پس از کسب تضمینهای مالی از رهبران اروپا، اکنون اولویت او پیشبرد توافقات امنیتی، انرژی و زیرساختی با ریاض است.
او پیشتر گفته بود که کارشناسان نظامی اوکراینی در جریان جنگ در چندین کشور خاورمیانه مستقر شده و با استفاده از سامانههای پدافندی، پهپادهای ساخت ایران را با موفقیت سرنگون کردهاند.
حضور مجدد زلنسکی در جده نشاندهنده شکلگیری یک بلوک امنیتی جدید است که در آن تخصص میدانی اوکراین با نیازهای دفاعی کشورهای خلیج فارس پیوند میخورد.
اوکراین اکنون نه تنها به دنبال جلب حمایت سیاسی و مالی ریاض، بلکه به دنبال بازاریابی برای فناوریهای «بسیار پیشرفته» خود است.
قرقاش جمعه چهارم اردیبهشت گفت این وضعیت بر موضع جمهوری اسلامی در منطقه تاثیر خواهد گذاشت.
او افزود باید میان روابط از یک سو و اعتماد و اطمینان از سوی دیگر تفاوت قائل شد.
قرقاش گفت اما تهران برای بازسازی روابط خود در منطقه به آن نیاز دارد و من تاکید میکنم بازسازی روابط، چون بازسازی اعتماد به نظر من به این زودیها حاصل نخواهد شد.
به گفته او این دو کاملا متفاوت هستند و نمیشود «تحت حمله دو هزار و ۸۰۰ موشک و پهپاد قرار بگیرید و بعد از اعتماد حرف بزنید. این روند زمان بسیار طولانی خواهد برد».
ریم الهاشمی، وزیر مشاور امارات، نیز ۳۱ فروردین در گفتوگو با ایبیسی گفت امارات بیش از هر کشور دیگری هدف حملههای جمهوری اسلامی بوده و افزود تهران این مسیر را انتخاب کرده چون امارات «هر آنچه آنها نیستند» است و آن را الگوی شکوفایی اقتصادی با تنوع ادیان و فرهنگها دانست.
الهاشمی با اشاره به جایگاه اقتصادی و اجتماعی امارات افزود: «ما الگوی شکوفایی اقتصادی هستیم. ما دارای ادیان و فرهنگهایی از سراسر جهان هستیم.»
دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا نیز پنجشنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «کاری احمقانه و یک اشتباه بزرگ بود که جمهوری اسلامی به عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و همه مکانهای دیگر شلیک کرد. هیچکس انتظار چنین چیزی را نداشت.»
او افزود: «تصور این بود که منصفانه باشد اگر به اسرائیل شلیک کنند، اما انتظار نمی رفت که به کشورهای متعدد دیگری شلیک کنند.»
نایبرییس مجلس: از همکاری با آمریکا شرم کنید
علی نیکزاد، نایبرییس مجلس، رویکرد کشورهای عربی منطقه در قبال جنگ ایران را مورد انتقاد قرار داد و گفت: «به کشورهای حوزه خلیج فارس اعلام میکنیم که خجالت بکشید و ننگ بر شما که آمریکا از خاک شما بر علیه ایران استفاده کرده است.»
او آمریکا را متهم کرد که قصد دارد با تسلط بر ونزوئلا، عربستان سعودی و ایران، «۶۰ درصد ذخیره نفتی دنیا را بگیرد».
نیکزاد ادامه داد: «ایران مثل عربستان گاو شیرده نیست و آمریکا آرزوی نفت ایران را به گور میبرد.»
نایبرییس مجلس در ادامه لفاظیهای مقامهای جمهوری اسلامی در روزهای اخیر افزود: «امروز محاصره و بستن تنگه هرمز با ایران است و جرات باز کردن آن را ندارند.»
بر اساس این اطلاعات، قالیباف بهدلیل تلاش برای گنجاندن مسئله انرژی هستهای بهعنوان بخشی از محورهای مذاکره با آمریکا، در تهران مورد توبیخ قرار گرفت و مجبور به استعفا شد.
اطلاعات رسیده به ایران اینترنشنال حاکی است که احتمال جایگزینی سعید جلیلی به جای قالیباف در صدر هیات مذاکرهکننده مطرح شده است.
همچنین بر اساس این اطلاعات، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تلاش میکند با کنار رفتن قالیباف، مسئولیت پرونده مذاکره با آمریکا را برعهده بگیرد.
بر اساس اطلاعاتی که به ایراناینترنشنال رسیده، عراقچی به همراه هیات ایرانی شامگاه جمعه وارد اسلامآباد، پایتخت پاکستان، خواهد شد.
خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی هم گزارش داده که او در سفری دورهای پس از پاکستان، به عمان و روسیه خواهد رفت.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با اماس ناو، با اشاره به اختلافات شدید در رهبری جمهوری اسلامی گفته بود: «جمهوری اسلامی هیچ ایدهای ندارد که رهبرش چه کسی است. آنها کاملا بههمریختهاند.»
رییسجمهوری آمریکا گفت مقامات ارشد جمهوری اسلامی «مثل سگ و گربه به جان هم افتادهاند و با یکدیگر میجنگند».
او پنجشنبه سوم اردیبهشت افزود: «اصلا نمیدانند رهبرشان چه کسی است. ما در واقع سه سطح از رهبران و حتی هر کسی را که به آنها نزدیک بود، حذف کردیم.»
ترامپ گفت: «آنها واقعا بههمریختهاند و حالا هیچکس هم نمیخواهد به آنها کمک کند.»
«آشفتگی» در رهبری جمهوری اسلامی
کمی قبل از آن نیز ترامپ در تروث سوشال نوشت: «ایران این روزها بهشدت در تعیین اینکه چه کسی رهبریاش را بر عهده دارد دچار سردرگمی است؛ واقعا نمیدانند چه خبر است.»
او ادامه داد: «درگیریهای داخلی میان تندروهایی که در میدان نبرد با شکستهای جدی روبهرو هستند و میانهروهایی که چندان هم میانهرو نیستند، به شکلی کاملا آشفته و دیوانهوار جریان دارد.»
در واکنش به این اظهارات، مقامات جمهوری اسلامی تلاش کردند نشان دهند که هیچ اختلافی میان آنها وجود ندارد.
محمد باقر قالیباف و مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در واکنش به اظهارات ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس متن یکسانی منتشر کردند که در آن آمده بود: «در ایران ما تندرو و میانهرو وجود ندارد؛ همه ما ایرانی و انقلابی هستیم و با اتحاد آهنین ملت و دولت، با تبعیت کامل از رهبر معظم انقلاب متجاوز جنایتکار را پشیمان خواهیم کرد. یک خدا، یک رهبر، یک ملت، و یک راه؛ آن هم راه پیروزی ایرانِ عزیزتر از جان.»
غلامحسین محسنی اژهای رییس قوه قضاییه نیز به طور جداگانه در ایکس نوشت: «تندرو و میانهرو واژگانی مجعول و بیمایه است که در ادبیات سیاسی غرب رواج دارد. در ایران اسلامی همه اقشار و جناحها در نهایت قوام و انسجام در ذیل اوامر رهبری معظم انقلاب هستند.»
اختلافات در جمهوری اسلامی پس از مرگ خامنهای
این اولین بار نیست که گزارشهایی از اختلاف در جمهوری اسلامی پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران منتشر میشود.
پیشتر گزارشهای اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از تعمیق بیسابقه شکاف در رأس هرم قدرت در جمهوری اسلامی بود که از جمله به تداوم منازعات و رویارویی آشکار پزشکیان، و فرماندهان ارشد سپاه انجامیده است.
دو منبع نزدیک به دفتر ریاستجمهوری، ۱۵ فروردین به ایران اینترنشنال گفتند که گفتوگوی تندی میان پزشکیان و حسین طائب از چهرههای نزدیک به مجتبی خامنه ای، صورت گرفته که حاضران آن را «بسیار دشوار و بحرانی» توصیف کردهاند.
پزشکیان در این دیدار با «خودسرانه» خواندن اقدامات احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران و علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء گفته است سیاستهای آنها در راستای تشدید حملات به کشورهای منطقه و خصوصا زیرساختهای کشورهای منطقه، تمامی فرصتها برای دستیابی به آتشبس را از بین برده و جمهوری اسلامی را مستقیما به سمت یک فاجعه عظیم هدایت میکند.
زاخارووا جمعه چهارم اردیبهشت گفت این تحریمها به کشورهای در حال توسعه آسیب میزنند، زیرا آنها قادر به خرید انرژی با قیمت بالا نیستند.
او افزود بسته تحریمی جدید اتحادیه اروپا با اعمال محدودیتهای بیشتر بر کودهای شیمیایی، تهدیدی برای امنیت غذایی به شمار میرود.
زاخارووا تهدید کرد مسکو در واکنش به این اقدام، تدابیر تلافیجویانه «سختی» را علیه اتحادیه اروپا در دستور کار قرار خواهد داد.
اتحادیه اروپا سوم اردیبهشت بیستمین بسته تحریمی خود علیه روسیه را در واکنش به کارزار نظامی این کشور علیه اوکراین تصویب کرد.
هشدار سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه درباره تبعات تحریمهای جدید علیه بخش انرژی این کشور در شرایطی مطرح میشود که در هفتههای اخیر، تحولات مرتبط با جنگ ایران، از جمله بسته شدن تنگه هرمز و اختلال در جریان عرضه انرژی، به افزایش قیمت جهانی نفت انجامیده است.
الکساندر دیکرو، رییس برنامه توسعه سازمان ملل، سوم اردیبهشت اعلام کرد بیش از ۳۰ میلیون نفر بهدلیل پیامدهای جنگ ایران، از جمله اختلال در تامین سوخت و کود شیمیایی در آستانه فصل کشت، بار دیگر به فقر دچار خواهند شد.
موافقت اتحادیه اروپا با وام ۹۰ میلیارد یورویی اوکراین
اتحادیه اروپا سوم اردیبهشت علاوه بر تصویب بسته تحریمی جدید علیه روسیه، بهطور رسمی با اعطای وام ۹۰ میلیارد یورویی به اوکراین موافقت کرد.
این وام قرار است حدود دو سوم نیازهای مالی اوکراین را در دو سال آینده پوشش دهد. اقتصاددانان پیشتر هشدار داده بودند در صورت عدم تخصیص این وام تا ماه ژوئن، اوکراین با کمبود منابع مالی روبهرو میشود و ناچار به کاهش گسترده خدمات عمومی خواهد شد.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، با اشاره به تصویب این وام گفت: «در حالی که روسیه تجاوز خود را دوچندان میکند، ما نیز حمایت خود از ملت شجاع اوکراین را افزایش میدهیم تا این کشور بتواند از خود دفاع کند و در عین حال فشار بیشتری بر اقتصاد جنگی روسیه وارد شود.»
تحولات سیاسی در بوداپست نقش مهمی در اختصاص این وام به کییف ایفا کرد. پس از انتخابات اخیر در مجارستان و شکست حزب حاکم، ویکتور اوربان که نزدیکترین متحد ولادیمیر پوتین در اتحادیه اروپا شناخته میشد، از قدرت کنار رفت و مسیر برای تصویب این وام هموار شد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، با استقبال از تصمیم اتحادیه اروپا گفت: «این بسته ارتش ما را تقویت خواهد کرد، بر تابآوری اوکراین میافزاید و به ما امکان میدهد تعهدات اجتماعی خود را در قبال شهروندان اوکراینی، مطابق قانون، انجام دهیم.»
روسیه اسفند ۱۴۰۰ عملیات نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
رهبران اتحادیه اروپا، جمعه چهارم اردیبهشت در دومین روز نشست غیررسمی و راهبردی خود در نیکوزیا، بر لزوم اتخاذ «رویکردی قاطعتر و جامعتر» در قبال جمهوری اسلامی تاکید کردند.
هشدار نسبت به توافقی ضعیفتر از برجام
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هشدار صریحی درباره روند مذاکرات با تهران داد.
او تاکید کرد هرگونه توافقی که بدون حضور مستقیم کارشناسان هستهای انجام شود، از برجام ضعیفتر خواهد بود.
کالاس تصریح کرد مذاکرات نباید تنها به ابعاد هستهای محدود بماند، بلکه باید مسائلی نظیر برنامه موشکی جمهوری اسلامی، حمایت از گروههای نیابتی و فعالیتهای مخرب سایبری حکومت ایران در اروپا را نیز شامل شود، چون در غیر این صورت، جهان با «ایرانی خطرناکتر» روبهرو خواهد شد.
او همچنین بر ضرورت «بازگشایی بدون قید و شرط» تنگه هرمز برای کشتیرانی بینالمللی تاکید کرد.
دیپلماسی منطقهای و امنیت دفاعی
نیکوس کریستودولیدس، رییسجمهوری قبرس، خواستار نقشآفرینی «بسیار بیشتر» اروپا در خاورمیانه شد.
او با اشاره به حملات پهپادهای «شاهد» به خاک کشورش، بر ضرورت تدوین یک «دستورالعمل عملیاتی واحد» برای فعالسازی ماده ۴۲.۷ پیمان اتحادیه اروپا (دفاع متقابل) تاکید کرد.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، نیز با تایید ضرورت ثبات در منطقه، پیش از ناهار کاری با سران کشورهای عربی، خواستار مداخله بیشتر اروپا در حل بحرانهای خاورمیانه شد.
تقویت توان نظامی در برابر تهدیدها
در حاشیه این اجلاس، مکرون و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در واکنشی عملی به چالشهای امنیتی، بر ادامه پروژه مشترک جنگنده نسل جدید (افسیایاس - FCAS) تاکید کردند.
این همکاری نظامی که با هدف کاهش وابستگی دفاعی به آمریکا و ناتو دنبال میشود، نشاندهنده عزم جدی قدرتهای اروپایی برای محافظت مستقل از مرزهای خود در برابر تهدیدهای مستقیم نظامی است.
هزینههای اقتصادی جنگ
علاوه بر ابعاد نظامی، گزارشهای اقتصادی کمیسیون اروپا نشان میدهد انسداد تنگه هرمز و تنشهای اخیر، بیش از ۲۴ میلیارد یورو هزینه اضافی به شهروندان اروپایی تحمیل کرده است.
در حالی که سران اروپا طرحهای حمایتی برای کاهش فشار مالی بر خانوادهها را بررسی میکنند، قبرس امیدوار است با بهرهبرداری از ذخایر گاز خود، وابستگی انرژی این قاره را به منابع خارجی و مناطق پرخطر، کاهش دهد.
