جمهوری اسلامی تلاش کرده است با فعالسازی کانالهای دیپلماتیک با اروپا، از شکاف فزاینده میان آمریکا و متحدانش بهره ببرد و فشار بیشتری بر واشینگتن برای عقبنشینی در جنگ وارد کند.
روزنامه گاردین سهشنبه ۲۵ فروردین نوشت که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در اقدامی با هدف افزایش فشار بر آمریکا برای امتیازدهی در مناقشه جاری، پایتختهای اروپایی را در جریان جزییات پیشنهادهایی قرار داده که تهران در مذاکرات آخر هفته در اسلامآباد درباره ذخایر اورانیوم غنیشده و آینده مدیریت تنگه هرمز مطرح کرد.
پس از مذاکراتی که بدون نتیجه مشخص پایان یافت، عراقچی با ژان-نوئل بارو و یوهان وادفول، وزیران خارجه فرانسه و آلمان، و همچنین همتایان خود در عربستان سعودی، عمان و قطر، تماسهای تلفنی برقرار کرد.
بر اساس این گزارش، او تاکید کرد که تهران روند مذاکرات با میانجیگری پاکستان را، حتی پس از ۲۱ ساعت گفتوگوی فشرده، پایانیافته نمیداند.
این در حالی است که در سوی دیگر، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگویی با شبکه فاکس نیوز درباره مذاکرات خود با هیات جمهوری اسلامی در اسلامآباد، گفت واشینگتن بهروشنی برای جمهوری اسلامی روشن کرده است چه کارهایی باید انجام دهد و اکنون توپ در زمین آنهاست.
اروپا در بیش از یک سال گذشته در پرونده ایران عملا از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، کنار گذاشته شده و تمرکز واشینگتن بر همکاری با اسرائیل بوده است.
تهران اما دولتهای اروپایی را عمدتا «تابع سیاستهای آمریکا» تلقی کرده است.
با این حال، نشانههای تشدید شکاف میان آمریکا و اروپا و فشارهای اقتصادی بر کشورهای اروپایی، باعث شده است حکومت ایران در نگاه خود به اروپا بهعنوان ابزاری برای تاثیرگذاری بر سیاستهای ترامپ، بازنگری کند.
کشورهای اروپایی، در واکنش به درخواست ترامپ برای حمایت نظامی، بر ایجاد یک ائتلاف دریایی دفاعی و غیرتهاجمی برای حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز متمرکز شدهاند. طرحی که قرار است پس از پایان درگیری اجرا شود و نیازمند مذاکراتی پیچیده درباره قواعد درگیری است.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، از برگزاری نشست مشترک دیگری با بریتانیا برای بررسی این طرح خبر داده است: سومین نشست از زمان طرح این ابتکار.
بر اساس گزارش گاردین، در کوتاهمدت، تهران احتمالا از کشورهایی که تجهیزات مینروبی دارند - از جمله آلمان، بریتانیا و ایتالیا - خواهد خواست در برابر فشار آمریکا برای پاکسازی مینها از تنگه مقاومت کنند؛ چرا که حکومت ایران چنین اقدامی را در راستای حمایت از محاصره مورد نظر ترامپ میداند.
حذف مینها حتی در شرایط عادی نیز خطرناک است، اما در صورت انجام این عملیات تحت حملات پهپادی جمهوری اسلامی، ریسک آن بهمراتب بیشتر خواهد بود.
در مورد ایتالیا، فشارهای سیاسی داخلی نیز تصمیمگیری را دشوار کرده و روابط نزدیک جورجیا ملونی، نخستوزیر این کشور، با ترامپ و حمایت او از اسرائیل، اکنون با چالشهایی روبهرو شده است.
ابهام درباره طرحهای بلندمدت و مذاکرات هستهای
تهران هنوز موضع روشنی درباره طرح فرانسه و بریتانیا اتخاذ نکرده، چرا که جزییات آن و همچنین برنامه بلندمدت حکومت ایران برای تنگه هرمز - از جمله اینکه چه کشتیهایی باید عوارض بپردازند، بر چه مبنای حقوقیای، با چه نرخی و با چه ارزی - مشخص نیست.
طرحی در مجلس شورای اسلامی پیشنهاد میکند این عوارض شامل همه کشتیهای تجاری شود، نه فقط نفتکشها. همچنین احتمال دارد تهران برای دور زدن تحریمهای آمریکا، دریافت این عوارض را به ارزهای دیجیتال منتقل کند.
تنگه هرمز به تنهایی حدود ۱۱ درصد تجارت دریایی جهان و یکسوم نفت حملشده از طریق دریا را در بر میگیرد.
برخی تحلیلگران معتقدند سیستم دریافت عوارض پایدار نخواهد بود، اما در عین حال تاکید دارند حکومت ایران با بستن تنگه هرمز به ابزار بازدارندگی جدیدی دست یافته که حتی از دستیابی به سلاح هستهای نیز موثرتر است.
بریتانیا تاکید کرده است آزادی کشتیرانی بهمعنای تردد آزاد و بدون هزینه است.
چالشهای هستهای و چشمانداز توافق
مقامهای ایرانی تاکید کردهاند تهران آماده بوده برای نشان دادن حسن نیت، ذخایر اورانیوم غنیشده خود را رقیق کند، نه اینکه آن را به کشور ثالثی تحویل دهد.
علی نیکزاد، نایبرییس مجلس شورای اسلامی، ۲۴ فروردین گفت: «جمهوری اسلامی آماده بود برای اثبات حسن نیت خود، ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده را رقیق کند، نه واگذار.»
او افزود قرار بود کنسرسیومی با مشارکت تهران، واشینگتن و ریاض برای این کار تشکیل شود، اما طرفهای دیگر از این توافق عقبنشینی کردند.
در مقابل، دیپلماتهای اروپایی میگویند همچنان مشخص نیست که چگونه میتوان حکومت ایران را به امتیازدهی بیشتر، از جمله توقف بلندمدت برنامه غنیسازی داخلی، ترغیب کرد؛ بهویژه در شرایطی که تضمینی برای رفع دائمی تحریمهای آمریکا وجود ندارد.
برخی از این دیپلماتها معتقدند میتوان از تنگه هرمز بهعنوان منبع درآمد مشروع یا ابزار جبران در صورت عقبنشینی آمریکا از تعهدات تحریمی استفاده کرد.
حکومت ایران همچنین بر ضرورت گنجاندن جنگ لبنان در هرگونه توافق آتشبس تاکید دارد و خود را موظف به حمایت از گروه حزبالله در برابر حملات اسرائیل میداند.
اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، اعلام کرده است گنجاندن لبنان در مذاکرات آتشبس ضروری است و این بحران تاکنون ۲۲ میلیارد یورو به هزینههای انرژی فسیلی افزوده است.
در سطحی گستردهتر، در اروپا تمایل فزایندهای برای اتخاذ موضعی مستقلتر در برابر ترامپ شکل گرفته است؛ حتی اگر این رویکرد توافقات پیشین درباره همکاری در موضوعاتی مانند اوکراین را تحت تاثیر قرار دهد.
گاردین به نقل از سوفیا بش، پژوهشگر ارشد در موسسه کارنگی، نوشت که اروپا باید رویکردی انتقادیتر نسبت به سیاستهای آمریکا در قبال ایران اتخاذ کند.
او افزود: «اگر میخواهیم حمایت افکار عمومی از افزایش هزینههای دفاعی را حفظ کنیم، نمیتوانیم از جنگهای یکجانبه و ماجراجوییهای نظامی پیروی کنیم.»
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، گفت: «یکی از موضوعاتی که تیم مذاکرهکننده ما در حال پیگیری است و در گفتوگوهای اسلامآباد نیز دنبال شد، موضوع غرامتهای جنگی است.»
او اعلام کرد خسارات کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران حدود ۲۷۰ میلیارد دلار برآورد شده است.
مهاجرانی ادامه داد: «این عدد قطعی و نهایی نیست... آسیبها معمولا در چند لایه باید بررسی شوند.»
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال نوشت: «داروهای سرطانی شدیدا نایاب و گران شدهاند. در فروشگاههای حکومتی مثل دیلی مارکت و افق کوروش روغنهای ۵ کیلویی موجود نیست و مشاغل مربوط به پتروشیمیها مثل فروشندگان لولههاییوپیویسیبسته هستند و میگویند قیمت مشخص نیست و ممکن است در صورت فروش زیان کنند.»
مخاطب دیگری گفت: «دارو وحشتناک گران شده است.ویزیت پزشک متخصص به ۵۰۰ هزار تومان رسیده است. اوضاع بسیار بد است. مردم نمیتوانند بهدلیل مشکلات مالی به پزشک مراجعه کنند.»
در یکی از پیامها آمده است: «اینترنت قطع، داروها کمیاب، افزایش تصاعدی و روزانه قیمتها. این وضعیت کشوری است که مردمش را در سختی رها کرده و در خیابون مانور پیروزی خیالی میدهد.»
عباس سروش، رییس دانشگاه امیرکبیر، گفت: «امکان دسترسی به اینترنت در داخل دانشگاه برای اساتید فراهم است و بسیاری از اعضای هیات علمی از این ظرفیت برای پیشبرد امور پژوهشی خود استفاده میکنند.»
به گفته او، دسترسی اساتید به اینترنت «در حد تامین نیازهای علمی و تحقیقاتی بوده و برخی سایتها همچنان با محدودیت مواجه هستند».
سروش اضافه کرد: «دانشجویان در صورت نیاز میتوانند با حضور در دانشگاه و با رعایت ضوابط و بهصورت نوبتی از اینترنت استفاده کنند.»
