ائتلاف احزاب سیاسی کردستان ایران در بیانیهای درباره آتشبس دوهفتهای در جنگ علیه جمهوری اسلامی، بر «مسئولیت رژیم در جنگ و ویرانیها» تاکید کردند و نوشتند: «آغاز جنگ و فروپاشی امنیت منطقه، نتیجه مستقیم سیاستهای تنشزای جمهوری اسلامی است.»
منابع آگاه به ایراناینترنشنال گفتند که در آستانه مذاکره جمهوری اسلامی و ایالات متحده، اختلاف نظر شدیدی میان مقامهای ارشد حکومتی در ایران بر سر ترکیب و اختیارات هیات مذاکرهکننده شکل گرفته است.
بهگفته این منابع، میان فرمانده کل سپاه و فرمانده هوافضا و تیم مذاکرهکننده اختلافاتی بروز کرده است.
بنا بر این اطلاعات، احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران، تلاش میکند اختیارات محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی را محدود کند.
فرمانده کل سپاه پاسداران، همچنین خواهان حضور محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی در هیات مذاکرهکننده شده است؛ خواستهای که با مقاومت هیات مذاکرهکننده روبهرو شده زیرا آنها ذوالقدر را فاقد تجربه لازم برای حضور در این مذاکرات استراتژیک میدانند.
فرمانده کل سپاه و فرمانده هوافضای سپاه پاسداران در عین حال تاکید کردهاند که هیات اعزامی باید از هرگونه مذاکره درباره برنامه موشکی جمهوری اسلامی خودداری کنند.
ایراناینترنشنال پیشتر گزارش داده بود که مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، تحت فشار مستقیم فرماندهان سپاه و از جمله احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه، محمد باقر ذوالقدر را بهعنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی منصوب کرده است.
معاون رییسجمهوری آمریکا در حالی راهی پاکستان شده است که گزارشهای ضد و نقیضی از ورود هیات جمهوری اسلامی به اسلامآباد منتشر شده است.
در حالی که برخی از رسانههای پاکستانی از ورود این هیات به پایتخت این کشور خبر دادهاند، رسانههای حکومتی در ایران این گزارشها را تکذیب و تاکید کردهاند که هیات جمهوری اسلامی هنوز راهی اسلامآباد نشده است.
ونس جمعه۲۱ فروردین پیش از ترک واشینگتن به مقصد اسلامآباد به خبرنگاران گفت که مشتاق مذاکراتی مثبت با حکومت ایران است، اما هشدار داد که جمهوری اسلامی نباید «سر ما کلاه بگذارد.»
او گفت: «ما مشتاق مذاکرات هستیم. فکر میکنم این مذاکرات مثبت خواهد بود.»
معاون ترامپ اضافه کرد: «همانطور که رییسجمهوری ایالات متحده گفته است، اگر ایرانیها مایل باشند با حسن نیت مذاکره کنند، ما قطعا آمادهایم دستِ باز را دراز کنیم. اگر بخواهند سر ما کلاه بگذارند، در آن صورت خواهند دید که تیم مذاکرهکننده چندان پذیرای آن نخواهد بود.»
مقامات آمریکایی همواره جمهوری اسلامی را متهم کردهاند که در جریان مذاکرات، صرفا به «وقتکشی» میپردازد و هیچ تلاش جدی برای حل اختلافات انجام نمیدهد.
استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در مذاکرات پیشین با جمهوری اسلامی، اردیبهشت ۱۴۰۴ گفته بود در صورتی که جمهوری اسلامی به دنبال فریب دادن یا وقت کشتن در مذاکرات باشد با گزینه بدتری مواجه خواهد شد.
آمریکا بارها تاکید کرده که به جمهوری اسلامی اجازه دستیابی به سلاح اتمی نمیدهد و دولت ترامپ نیز بر «غنیسازی صفر» تاکید کرده است.
هشدار ونس ساعاتی پس از آن داده شد که رییسجمهوری ایالات متحده پنجشنبه ۲۰ فروردین گفت که حکومت ایران در در اجازه دادن به عبور نفتکشها از تنگه هرمز «عملکردی بسیار ضعیف و بیشرمانه» داشته است.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعیتروث سوشالنوشت: «گزارشهایی وجود دارد که ایران در حال دریافت هزینه از نفتکشهایی است که از تنگه هرمز عبور میکنند. آنها بهتر است این کار را نکنند و اگر میکنند، همین حالا بهتر است متوقفش کنند.»
او تاکید کرد: «این آن توافقی که ما داریم نیست!»
با توجه به افزایش قیمت نفت در هفتههای اخیر، آمریکا بیش از هر چیزی اکنون انتظار دارد که آزادی کشتیرانی به تنگه هرمز بازگردد.
برِت مکگِرک، دیپلمات ارشد آمریکایی، احتمال توافق میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ظرف چند روز در پاکستان را «تقریبا صفر» ارزیابی و تاکید کرد: «آنچه تاکنون علنی شده، نشان میدهد فاصلهها بسیار زیاد است و هیچ چیز نزدیک به توافق نیست.»
اعلام مینگذاری در تنگه هرمز در آستانه مذاکرات
اما با وجود تاکید آمریکا بر عبور و مرور آزاد کشتیها از تنگه هرمز، در آستانه مذاکرات اسلامآباد، سپاه پاسداران تایید کرد که در این تنگه «احتمالا» مینگذاری شده است.
نیروی دریایی سپاه پاسداران پنجشنبه در بیانیهای نوشت: «باتوجه بهوضعیت جنگی در خلیج فارس و تنگه هرمز و احتمال وجود انواع مینهای ضد کشتی در ترافیک زون اصلی تنگه هرمز به تمامی کشتیهایی که قصد تردد در تنگه هرمز را دارند اعلام میگردد، برای رعایت اصول ایمنی دریانوردی و مصون ماندن از برخورد احتمالی با مینهای دریایی، ضمن هماهنگی با نیروی دریایی سپاه در تنگه هرمز، تا اطلاع ثانوی از مسیرهای جایگزین برای تردد در تنگه هرمز اقدام کنند.»
اصرار جمهوری اسلامی بر طرح خود
مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه درباره مذاکرات در اسلامآباد گفت: «توافق شده است طرح ۱۰ مادهای جمهوری اسلامی مبنای مذاکره قرار گیرد.»
او افزود: «ما خواهان آتشبس نیستیم که دشمن متجاوز مجددا خود را تجهیز کند و دست به تجاوز مجدد بزند و به صراحت به دوستانمان گفتهایم این وضعیت بدون تضمین تکرار نخواهد شد.»
پیشتر محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، و مسعود پزشکیان رییسجمهوری اسلامی بار دیگر ادعای مقامات حکومت ایران را تکرار کردند که آمریکا پیش از آتشبس کلیات شروط تهران را پذیرفته است.
این اظهارات در حالی است که پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برخی گزارشها مبنی بر پذیرش شروط ۱۰ مادهای ایران از سوی واشینگتن را رد کرده است.
اما ترامپ چنین چیزی را «یک دروغ ساختگی» میداند.
ترامپ گفته است مبنای اصلی مذاکرات، طرح ۱۵ مادهای آمریکاست و طرح ۱۰ مادهای حکومت ایران نیز قابل بحث است.
یکی از موارد اصلی طرح جمهوری اسلامی، ایجاد یک وضعیت متفاوت برای تنگه هرمز است تا دست تهران برای کنترل آن باز باشد.
همچنین در حالی که جمهوری اسلامی خواستار گنجاندن آتشبس میان اسرائیل و حزبالله در توافق آتشبس کنونی است، نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان جمعه ۲۱ فروردین با انتشار پیامی کتبی، گفت: «مقاومت تا آخرین نفس ادامه دارد.»
او از مقامات لبنان خواست که در مذاکرات آتی خود با اسرائیل، به این کشور «امتیازات بدون دلیل» ندهند و افزود که بازگشت به وضعیت پیشین را نمیپذیرد.
روزنامه اورشلیمپست، شامگاه پنجشنبه ۲۰ فروردین، در یک گزارش تحلیلی مفصل بر پایه یافتههای سازمان «نوفدی»، به فعالیتهای جمهوری اسلامی در خاک آمریکا پرداخت.
هدف شبکه جمهوری اسلامی نه فقط جاسوسی، بلکه تاثیرگذاری عمیق و بلندمدت بر سیاستهای واشینگتن و عادیسازی فعالیتهای حکومت ایران در بطن جامعه آمریکا بوده است.
نفوذ ساختارمند؛ فراتر از عملیاتهای مخفی
طبق گزارش اورشلیمپست، فعالیتهای جمهوری اسلامی در آمریکا معمولا با عناوینی چون دور زدن تحریمها، حملات سایبری یا توطئههایی برای ترور شناخته میشود، اما اطلاعات جدید نشان میدهد تهران دههها زمان صرف ساختن یک شبکه نفوذ پایدار کرده است.
این شبکه شامل املاک، مدارس، مراکز مذهبی و سازمانهای غیرانتفاعی است که بهگونهای طراحی شدهاند تا با تغییر دولتها در واشینگتن یا تشدید تحریمها، از بین نروند.
صادرات انقلاب در پوشش مذهبی و مدنی
برخلاف گروههایی مثل حزبالله در لبنان یا حوثیها در یمن، جمهوری اسلامی در آمریکا نمیتواند بازوی نظامی آشکار داشته باشد. به همین دلیل، استراتژی خود را بر پایه تاسیس نهادهایی بنا کرده که در ظاهر محلی، مذهبی یا آموزشی هستند، اما در باطن بهعنوان بازوهای حکومت «برای ترویج وفاداری به نظام و کادرسازی» عمل میکنند.
اورشلیمپست نوشت در مرکز این شبکه، بنیاد علوی در نیویورک بوده است. این بنیاد با در اختیار داشتن یک برج ۳۶ طبقه در خیابان پنجم منهتن، بودجه بیش از ۳۵ سازمان و مرکز را در سراسر آمریکا تامین میکرده است: «بنیاد علوی با بهرهگیری از روحانیون آموزشدیده در قم، بر نسلهای جوان تاثیر میگذارند.»
واشینگتن و مریلند؛ آزمایشگاههای نفوذ
گزارش به «مرکز آموزش اسلامی» در پوتومک مریلند (IEC-M) اشاره کرده است که بهعنوان الگوی موفقی از ترکیب «مدرسه-مسجد» شناخته میشود.
این مرکز که میلیونها دلار از بنیاد علوی دریافت کرده، بارها میزبان مقامهای دفتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی بوده است.
این گزارش تاکید کرد که این نهادها نه بهخاطر مذهب یا ملیت، بلکه بهدلیل عملکردشان بهعنوان تریبونی برای یک دولت انقلابی خارجی، مورد انتقاد هستند.
در ویرجینیا نیز «مسجد مناسس» به رهبری بهرام ابوالفضل ناهیدیان، بهعنوان یکی از کانونهای تندرو معرفی شده است.
به نوشته اورشلیمپست، ناهیدیان که سابقهای طولانی در فعالیتهای انقلابی در آمریکا دارد، به چهرههایی مرتبط بوده که در کشتن «علیاکبر طباطبایی» (دیپلمات مخالف جمهوری اسلامی) در سال ۱۹۸۰ نقش داشتند.
دیربورن؛ نقطه اوج پروژه نفوذ
اورشلیمپست نوشت که در شهر دیربورن ایالت میشیگان، مدل ایدئولوژیک تهران به کاملترین شکل خود رسیده است.
در این منطقه، مجموعهای از مساجد و برنامهها برای جوانان چنان با هم همپوشانی دارند که روایتهای همسو با تهران به بخشی از زندگی عادی جامعه تبدیل شده است.
از جمله این مراکز به «مرکز اسلامی آمریکا» و «بیتالحکمه» اشاره شده که امامان آنها پیوندهایی با محافل سیاسی جمهوری اسلامی داشته و در عین حال با سیاستمداران ارشد آمریکایی نیز ارتباط برقرار کردهاند.
بهرهبرداری از آزادیهای غرب
بخش پایانی گزارش اورشلیمپست به تناقضی آشکار اشاره دارد. حکومت ایران که غرب را «فاسد و بیدین» میخواند، بهشدت بهدنبال استفاده از آزادیها، سیستمهای حقوقی و امکانات رفاهی آن برای اعضا و خانواده مقامهای خود است.
نمونه بارز این موضوع، بازداشت اخیر خواهرزاده یا برادرزاده قاسم سلیمانی و فرزند او در آمریکاست که «از حامیان صریح رژیم تمامیتخواه و تروریستی ایران» معرفی شدهاند و در لسآنجلس از زندگی مجللی برخوردار بودند.
این گزارش همچنین به ثروتهای میلیون دلاری منتسب به مجتبی خامنهای در لندن اشاره و تاکید کرد حکومت ایران در ملأ عام از غرب بیزاری میجوید، اما در خفا از آن بهرهبرداری کرده و بهصورت ساختاری در آن نفوذ میکند.
اورشلیمپست نوشت که در سال ۲۰۲۶ و در اوج تنشهای مستقیم میان جمهوری اسلامی، آمریکا و اسرائیل، درک این شبکه نفوذ برای واشینگتن حیاتیتر شده است.
چالش اصلی دولت آمریکا اکنون تمایز قائل شدن میان «آزادی مذهبی» و «زیرساختهای ایدئولوژیک یک دولت خارجی» است که دههها در دیدرس کامل، اما به دور از نظارت جدی، فعالیت کرده است.
بر اساس جمعبندی خبرگزاری آناتولی که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، جمهوری اسلامی در این بازه زمانی ۴۱ روزه، دستکم با شش هزار و ۴۱۳ موشک و پهپاد، و همچنین در یک مورد با دو جنگنده، کشورهای امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عربستان سعودی، عمان، قطر و کویت را هدف قرار داده است.
این در حالی است که ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، خبر داد کارشناسان اوکراینی در چند کشور خاورمیانه، با استفاده از رهگیرها، پهپادهای ایرانی شاهد را سرنگون کردهاند: «نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.»
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
این حملات، بنا بر پایش و گردآوری دادههای رسمی از سوی آناتولی، تا ساعت ۲۱:۵۵ به وقت گرینویچ در روز پنجشنبه، در دو روز نخست آتشبس نیز ادامه یافت.
ایالات متحده و جمهوری اسلامی، از ساعات اولیه بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین به وقت ایران، آتشبسی دو هفتهای را با میانجیگری پاکستان اعلام کردند. گامی برای دستیابی به توافقی گستردهتر بهمنظور پایان دادن به درگیری مسلحانهای که از ۹ اسفند (۲۸ فوریه)، با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و هزاران کشته و زخمی بر جای گذاشت.
بر اساس آمار ارائه شده، جمهوری اسلامی در روز نخست آتشبس در ۱۹ فروردین، ۱۴۱ موشک و پهپاد شلیک کرده است: به سمت امارات متحده عربی (۱۷ موشک و ۳۵ پهپاد)، عربستان سعودی (پنج موشک و ۹ پهپاد)، کویت (۲۸ پهپاد)، قطر (هفت موشک و تعدادی پهپاد) و بحرین (شش موشک و ۳۱ پهپاد).
۲۰ فروردین و در روز دوم آتشبس، جمهوری اسلامی، بحرین و کویت را با ۱۰ پهپاد هدف قرار داد؛ هفت پهپاد به سمت بحرین و دستکم سه پهپاد به سمت کویت.
با این حال، حکومت ایران ۲۱ فروردین هرگونه شلیک موشک یا پهپاد به کشورهای حوزه خلیج فارس از زمان آغاز آتشبس را رد کرد و گزارشهای رسانهای درباره حملات به تاسیسات منطقه را تکذیب کرد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد نیروهای مسلح حکومت ایران در طول آتشبس «هیچگونه عملیاتی علیه هیچ کشوری انجام ندادهاند» و تاکید کرد هرگونه حمله از سوی جمهوری اسلامی بهطور رسمی اعلام میشود و «اقدامات بینامونشان، به ایران تعلق ندارد».
آمار ۴۱ روزه حملات و رهگیریها
در طول ۴۱ روز از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی و پاسخهای تهران در منطقه خلیج فارس از ۹ اسفند، امارات بیشترین تعداد حملات را ثبت کرده است و پس از آن کویت، عربستان سعودی، بحرین، قطر و اردن قرار دارند؛ در حالی که عمان کمترین میزان تهاجم را گزارش کرده است.
وزارت دفاع امارات ۲۰ فروردین اعلام کرد از آغاز حملات ایران، در مجموع ۵۶۳ موشک - از جمله ۵۳۷ موشک بالستیک، به همراه ۲۶ موشک کروز - و دو هزار و ۲۵۶ پهپاد رهگیری شدهاند و در همین روز، حادثه جدیدی ثبت نشده است.
ارتش کویت نیز اعلام کرد پهپادها، تاسیسات حیاتی این کشور را هدف قرار دادهاند؛ یک روز پس از آن که گزارش شد از آغاز حملات حکومت ایران، ۳۶۹ موشک - شامل ۳۵۴ موشک بالستیک و ۱۵ موشک کروز - به همراه ۸۴۸ پهپاد، رهگیری شدهاند.
ریاض تا شامگاه ۲۰ فروردین آمار بهروزشدهای ارائه نکرده است، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع و شبکه دولتی «الاخباریه»، دستکم ۱۰۴ موشک و ۹۱۶ پهپاد در عربستان سعودی رهگیری شدهاند.
نیروی دفاعی بحرین اعلام کرد از آغاز حملات، ۱۹۴ موشک و ۵۱۵ پهپاد را رهگیری و منهدم کرده است و به هفت پهپاد جدید نیز اشاره کرد.
قطر آمار بهروزشدهای منتشر نکرده، اما بر اساس جمعبندی آناتولی از دادههای وزارت دفاع این کشور، دستکم ۲۲۷ موشک، ۱۱۱ پهپاد و دو جنگنده، این کشور را هدف قرار دادهاند.
بر اساس دادههای ارتش اردن که بهوسیله آناتولی گردآوری شده، ۲۹۱ موشک و پهپاد، از آغاز جنگ این کشور را هدف قرار دادهاند.
عمان نیز آماری رسمی منتشر نکرده، اما بر اساس دادههای خبرگزاری عمان، دستکم ۱۹ پهپاد این کشور را هدف قرار دادهاند.
تشدید تنشها و چشمانداز مذاکرات
تنشها در منطقه از زمانی شدت گرفت که آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند حمله مشترکی را علیه جمهوری اسلامی آغاز کردند که به کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور وقت ایران، انجامید.
تهران نیز در پاسخ، حملاتی موشکی و پهپادی علیه اسرائیل، اردن، عراق و کشورهای حوزه خلیج فارس میزبان نیروهای آمریکایی انجام داد و همچنین عبور کشتیها را از تنگه هرمز محدود کرد که این محدودیتها همچنان برقرار است.
در طول جنگ میان جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، زلنسکی با چند تن از سران کشورهای عربی منطقه خلیج فارس دیدار و پیشنهاد حمایت دفاعی از آنان در برابر حملات جمهوری اسلامی را مطرح کرد.
او ۲۴ اسفند گفت روسیه پهپادهای شاهد را در اختیار جمهوری اسلامی قرار میدهد تا از آنها علیه ایالات متحده و اسرائیل استفاده شود.
زلنسکی بهتازگی در اظهاراتی به خبرنگاران که جمعه ۲۱ فروردین منتشر شد، اعلام کرد نیروهای اوکراینی پیش از آغاز آتشبس این هفته میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، در چندین کشور خاورمیانه پهپادهای شاهد ساخت ایران را سرنگون کردند.
به گفته رییسجمهوری اوکراین، نیروهای این کشور در عملیاتهای دفاعی مشارکت داشته و از پهپادهای رهگیر ساخت اوکراین استفاده کردهاند. پهپادهایی که در مقابله با پهپادهای شاهد طراحیشده بهوسیله جمهوری اسلامی که روسیه برای حمله به خاک اوکراین به کار میبَرَد، کارایی خود را نشان دادهاند.
پهپادهای شاهد نخستین بار در مقیاس گسترده در جریان جنگ روسیه علیه اوکراین به کار گرفته شدند. این پهپاد در مقایسه با موشکهای گرانقیمت، بسیار ارزانتر است.
زلنسکی درباره حضور نیروهایش در کشورهای منطقه گفت: «این یک ماموریت آموزشی یا تمرینی نبود، بلکه حمایتی برای ایجاد یک سامانه پدافند هوایی مدرن بود که بتواند در عمل بهطور واقعی کار کند.»
او مشخص نکرد که این عملیاتها در کدام کشورها انجام شده است، اما تاکید کرد نیروهای اوکراینی در چندین کشور حضور داشته و به تقویت سامانههای پدافند هوایی آنها کمک کردهاند.
رییسجمهوری اوکراین پیشتر نیز گفته بود ۲۲۸ کارشناس اوکراینی به منطقه اعزام شدهاند.
حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی از ۹ اسفند، شماری از کشورهای منطقه را هدف قرار داد. حملاتی که تهران اغلب آنها را با استناد به فعالیت پایگاههای نظامی ایالات متحده در این کشورها توجیه میکند.
آذربایجان، امارات متحده عربی، اردن، بحرین، عراق، عربستان سعودی، عمان، قبرس، قطر، کویت و لبنان، از جمله این کشورها هستند.
زلنسکی گفت که اوکراین برای حفاظت از زیرساختهای انرژی خود، سلاحهایی دریافت میکند: «همچنین نفت، گازوئیل و در برخی موارد ترتیبات مالی.»
او گفت: «ما به تقویت امنیت آنها کمک میکنیم و در مقابل، آنها به افزایش تابآوری کشور ما یاری میرسانند. این موضوع بسیار فراتر از دریافت پول صرف است.»
