حمله به قلب صنعتی الجبیل عربستان سعودی
به گزارش خبرگزاری فرانسه، منابع محلی از وقوع حملات شبانه به یک مجتمع پتروشیمی در شرق عربستان سعودی خبر دادند. این حملات تنها چند ساعت پس از هدف قرار گرفتن تاسیسات مشابه در ایران انجام شد.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، منابع محلی از وقوع حملات شبانه به یک مجتمع پتروشیمی در شرق عربستان سعودی خبر دادند. این حملات تنها چند ساعت پس از هدف قرار گرفتن تاسیسات مشابه در ایران انجام شد.
یک منبع آگاه در محل حادثه، سهشنبه ۱۸ فروردین به خبرگزاری فرانسه گفت: «حمله باعث بروز آتشسوزی در کارخانههای سابیک (Sabic) در منطقه الجبیل شده است.»
این منبع تاکید کرد که صدای انفجارها «بسیار بلند» بود.
شرکت صنایع پایه عربستان سعودی (سابیک) یکی از غولهای صنعت شیمیایی جهان محسوب میشود.
منطقه الجبیل نیز یکی از بزرگترین مناطق صنعتی دنیاست که در آن فولاد، بنزین، محصولات پتروشیمی، روغن و کودهای شیمیایی تولید میشود.
واکنش وزارت دفاع عربستان سعودی
وزارت دفاع عربستان سعودی با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، از مقابله گسترده با حملات هوایی در این کشور خبر داد.
سامانههای دفاع ضدهوایی عربستان سعودی موفق به رهگیری و انهدام ۱۱ فروند موشک بالستیک شدند که به سمت استان شرقی (الشرقیه) شلیک شده بودند.
بر اساس اعلام وزارت دفاع عربستان سعودی، در رهگیری اولیه، هفت موشک بالستیک بر فراز مناطق شرقی این کشور منهدم شدند.
بقایای این موشکها در مجاورت تاسیسات انرژی سقوط کرده و ارزیابی خسارات در جریان است.
در دومین رهگیری، چهار موشک بالستیک دیگر نیز در همان منطقه شناسایی و منهدم شدند.
وزارت دفاع عربستان سعودی همچنین اعلام کرد ۱۸ فروند پهپاد نیز طی ساعتهای گذشته در آسمان این کشور رهگیری و سرنگون شدهاند.
بسته شدن پل ملک فهد
همزمان با افزایش تنشها در منطقه، پل ملک فهد که عربستان سعودی را به پادشاهی بحرین متصل میکند، اوایل روز سهشنبه به وقت محلی موقتا بسته شد.
موسسه عمومی پل ملک فهد در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد تردد وسایل نقلیه به عنوان یک «اقدام احتیاطی» در پی حملات جمهوری اسلامی موقتا متوقف شده است.
پل ۲۵ کیلومتری ملک فهد، تنها مسیر ارتباط زمینی بحرین با عربستان سعودی است.
همزمان با این تحولات، والتر راسل مید، پژوهشگر ارشد اندیشکده هادسون و ستوننویس روزنامه والاستریت ژورنال، در تحلیلی به ارزیابی پیامدهای جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی پرداخت و به فرصتها یا تهدیدهایی که این جنگ در چهارگوشه جهان میتواند در پی داشته باشد، اشاره کرد.
او در یادداشت خود تاکید کرد: «اکنون که جنگ ایران وارد ششمین هفته خود شده است، هنوز نمیدانیم این جنگ چگونه یا چه زمانی پایان خواهد یافت. اما میدانیم که این جنگ اهمیت دارد. بسیار زیاد. همه جنگها برای کسانی که درگیر آنها هستند اهمیت شدیدی دارند، اما هر جنگی برای کل جهان مهم نیست. جنگ ایران چنین است، و هر قدرت بزرگ و نزدیک به بزرگ در حال تنظیم راهبردهای سیاست خارجی خود در پرتو جنگی است که سیاست جهانی را از نو شکل میدهد.»
خبرگزاری رویترز نوشت که با این حال، در نشانهای احتمالی از پیشرفت دیپلماتیک، سفیر جمهوری اسلامی در پاکستان اعلام کرد تلاشهای «مثبت و سازنده» اسلامآباد برای میانجیگری بهمنظور پایان جنگ، «به مرحلهای حساس و تعیینکننده» نزدیک شده است.
به گفته یک منبع آگاه، تهران پیشنهاد واشینگتن را که با میانجیگری پاکستان برای آتشبس فوری و رفع انسداد عملی تنگه هرمز و سپس آغاز مذاکرات برای توافقی گستردهتر ظرف ۱۵ تا ۲۰ روز ارائه شده بود، رد کرد.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی (ایرنا) گزارش داد پاسخ تهران شامل ۱۰ بند بوده است؛ از جمله پایان درگیریها در منطقه، تدوین پروتکل عبور امن از تنگه هرمز، رفع تحریمها و بازسازی کشور.
۱۷ فروردین، رییسجمهوری آمریکا گفت «کل کشور [ایران] را میتوان در یک شب از میان برد» و افزود آن شب «ممکن است همین فردا شب باشد».
ترامپ تهدید کرد در صورت عدم توافق تا مهلت تعیینشده، نیروگاهها و زیرساختهای ایران را نابود خواهد کرد.
او هشدار داد در صورت حاصل نشدن توافق، تا نیمهشب چهارشنبه به وقت شرق آمریکا (۰۴:۰۰ به وقت گرینویچ)، «تمام پلهای ایران نابود خواهند شد» و «تمام نیروگاههای برق از کار خواهند افتاد، خواهند سوخت، منفجر خواهند شد و دیگر هرگز قابل استفاده نخواهند بود».
ادامه درگیریها و هشدارهای منطقهای
بامداد ۱۸ فروردین، ارتش اسرائیل اعلام کرد موجی از حملات هوایی را علیه زیرساختهای حکومتی در تهران و مناطق دیگر به پایان رسانده و همزمان سامانههای پدافندی خود را برای رهگیری موشکهای شلیکشده از ایران فعال کرده است.
اسرائیل همچنین با انتشار هشداری از شهروندان ایرانی خواست تا عصر سهشنبه از قطارها و خطوط راهآهن فاصله بگیرند و اعلام کرد: «حضور شما در قطارها و در نزدیکی خطوط ریلی جان شما را به خطر میاندازد.»
از سوی دیگر، وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد موشکهای بالستیکی را که بهسوی مناطق شرقی این کشور شلیک شده بودند، رهگیری کرده و بقایای آنها در نزدیکی تاسیسات انرژی سقوط کرده است؛ بدون آن که عامل شلیک را مشخص کند.
به گفته مقامها، از زمان آغاز جنگ ۹ اسفند، عربستان سعودی هدف صدها موشک و پهپاد قرار گرفته که بیشتر آنها رهگیری شدهاند.
امارات متحده عربی، بحرین و عربستان سعودی نیز ۱۸ فروردین بهطور همزمان هشدارهای عمومی صادر کردند و پل ارتباطی عربستان سعودی و بحرین بهطور موقت و بهعنوان اقدام احتیاطی، بسته شد.
در حالی که زیرساختهای غیرنظامی در سراسر منطقه هدف حملات قرار گرفتهاند، ترامپ نگرانیها را درباره اینکه تهدید او برای نابودی نیروگاههای ایران میتواند مصداق «جنایت جنگی» باشد، رد کرد و گفت «اصلا» نگران چنین موضوعی نیست.
او افزود: «امیدوارم مجبور به انجام این کار نشوم.»
امیرسعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد، تهدید ترامپ را «تحریک مستقیم به تروریسم» و «نشانهای روشن از قصد ارتکاب جنایت جنگی بر اساس حقوق بینالملل» توصیف کرد.
فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی نیز ترامپ را «دچار توهم» خواند.
علیرضا رحیمی، معاون وزیر ورزش و جوانان، از هنرمندان و ورزشکاران خواست ۱۸ فروردین در اطراف نیروگاههای برق در سراسر کشور زنجیرههای انسانی تشکیل دهند.
او گفت: «دست در دست هم میایستیم تا بگوییم حمله به زیرساختهای عمومی جنایت جنگی است.»
تنگه هرمز، اهرم فشار و نگرانی بازارها
با نزدیک شدن به زمان تعیین شده در ضربالاجل ترامپ و نبود چشمانداز روشن برای بازگشایی تنگه هرمز، قیمت نفت در حدود ۱۱۰ دلار در هر بشکه نوسان داشت.
جمهوری اسلامی عملا تنگه هرمز را بسته است. مسیری که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند و بهعنوان یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران شناخته میشود. اهرمی که حکومت ایران تمایلی به واگذاری آن ندارد.
بهای نفت برنت با افزایش یک درصدی به ۱۱۱.۵۳ دلار در هر بشکه رسید. افزایشی که از آغاز جنگ تاکنون بیش از ۵۰ درصد بوده است. نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۰.۸ درصدی به ۱۱۳.۳۱ دلار رسید.
رویترز نوشت: «ترامپ در آستانه یک بحران سیاسی قرار گرفته است، چرا که ایران برخلاف پیشبینیهای اولیه او به حریفی سرسخت تبدیل شده.»
جنگی که به گفته رییسجمهوری آمریکا با هدف جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای و توسعه موشکهای حامل آن آغاز شده بود، با کشته شدن ۱۳ نظامی آمریکایی از زمان آغاز درگیریها پیش رفت و وضعیت زمانی حساستر شد که یک جنگنده اف-۱۵یی ایالات متحده ۱۵ فروردین سرنگون شد و یکی از دو خدمه آن در داخل خاک ایران گرفتار ماند.
موفقیت عملیات نجات برای خارج کردن این افسر متخصص تسلیحات از خاک ایران، از تشدید یک بحران سیاسی برای ترامپ جلوگیری کرد.
تاکنون در مجموع هزاران نفر در جریان این جنگ در خاورمیانه کشته شدهاند، از جمله سه هزار و ۵۴۶ نفر در ایران؛ به گفته مجموعه حقوق بشری هرانا مستقر در آمریکا. و نزدیک به هزار و ۵۰۰ نفر در لبنان؛ جایی که اسرائیل نیروهای حزبالله، گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی را هدف قرار داده است.
حملات اسرائیل در روزهای اخیر دو قطب اصلی پتروشیمی ایران، ماهشهر و عسلویه، را هدف قرار داده است؛ در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داده در صورت عدم دستیابی به توافق تا شامگاه سهشنبه ۱۸ فروردین، حملات بیشتری به زیرساختهای انرژی در ایران انجام خواهد شد.
مقامهای ایرانی ۱۷ فروردین اعلام کردند تاسیسات صنعتی در منطقه پتروشیمی ماهشهر پیش از مهلت تعیینشده از سوی ترامپ در حال تخلیه هستند.
نیروهای اسرائیل ۱۵ فروردین دستکم هشت مجتمع بزرگ پتروشیمی در منطقه ماهشهر را هدف قرار دادند، همراه با زیرساختهای حیاتی پشتیبان از جمله نیروگاههایی که برق این منطقه صنعتی را تامین میکنند.
دو روز بعد، حملات مشابهی تاسیسات گسترده پتروشیمی در عسلویه، مرکز فعالیتهای گاز و پتروشیمی پارس جنوبی، را هدف قرار داد.
گرچه ابعاد کامل خسارات هنوز روشن نیست، مقامهای ایرانی تایید کردهاند فعالیتها در هر دو منطقه متوقف شده است.
ماهشهر حدود ۲۸ درصد از تولید پتروشیمی ایران را تشکیل میدهد، در حالی که سهم عسلویه بیش از ۴۸ درصد است. در مجموع، این دو قطب حدود سهچهارم کل تولید پتروشیمی کشور را در اختیار دارند.
صنعت پتروشیمی پس از نفت خام، دومین منبع بزرگ درآمد صادراتی ایران بهشمار میرود. ظرفیت اسمی تولید کشور حدود ۹۵ میلیون تن در سال است، هرچند بهدلیل کمبودهای مداوم برق و گاز طبیعی، تولید واقعی به حدود ۷۵ میلیون تن میرسد.
حدود نیمی از این تولید - به ارزشی در حدود ۱۳ میلیارد دلار در سال - صادر میشود و بیش از یکپنجم صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل میدهد.
ضربه به ستون ارزی و صنعتی اقتصاد ایران
بنابراین، توقف فعالیت این تاسیسات فراتر از یک اختلال موقت صنعتی است و مستقیما یکی از مهمترین منابع تامین ارز خارجی ایران را تهدید میکند.
اگر زیرساختهای آسیبدیده در میانمدت قابل بازسازی نباشند، حتی دومین تولیدکننده بزرگ پتروشیمی در خاورمیانه، ممکن است با کمبود مواجه شود.
در دهههای گذشته، ایران حدود ۷۰ میلیارد دلار در توسعه زیرساختهای پتروشیمی سرمایهگذاری کرده است که در صورت وارد شدن خسارات جدی، بازسازی این تاسیسات با چالشهای مالی و فنی بزرگی همراه خواهد بود.
با توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمها، دسترسی محدود به سرمایه بینالمللی و فشارهای اقتصادی گستردهتر، ایران به احتمال زیاد منابع لازم را برای بازسازی سریع در اختیار نخواهد داشت.
حتی در صورت تامین منابع مالی خارجی، بازگرداندن ظرفیت تولید ممکن است سالها و حتی بیش از یک دهه زمان ببرد.
تاسیسات پتروشیمی سامانههایی بسیار پیچیده هستند که نه تنها به زیرساختهای فیزیکی، بلکه به تامین پایدار انرژی، فناوری پیشرفته و شبکههای کارآمد لجستیکی وابستهاند. عواملی که هماکنون در ایران تحت فشار قرار دارند.
همزمانی حملات با ضعفهای ساختاری
حملات به تاسیسات پتروشیمی همزمان با حملات اخیر به کارخانههای بزرگ فولاد در اصفهان و خوزستان صورت گرفته است. واحدهایی که در مجموع حدود نیمی از تولید فولاد ایران را تشکیل میدهند.
این الگو نشان میدهد هدف، تضعیف ستون فقرات صنعتی در ایران است، نه صرفا بخشهایی پراکنده.
زمانبندی این حملات نیز با توجه به ضعفهای ساختاری پیشین در ایران، اهمیت ویژهای دارد.
در سالهای اخیر، کشور با کمبود مزمن گاز طبیعی، برق و سوختهای پالایششده مواجه بوده و همین امر باعث شده بسیاری از صنایع با ظرفیت پایینتر از حد معمول فعالیت کنند.
این محدودیتها پیشتر نیز به کاهش تولید صنعتی و افزایش هزینهها منجر شده بود.
در عین حال، بخش لجستیک ایران با ناکارآمدیهای عمیق مواجه است.
بر اساس دادههای بانک جهانی، ایران از نظر عملکرد لجستیکی در منطقه در رتبههای پایین قرار دارد و وضعیتش تنها از افغانستان بهتر است که این موضوع توانایی کشور را برای تغییر مسیر زنجیرههای تامین، مدیریت اختلالها یا بازیابی سریع پس از آسیبهای گسترده زیرساختی، محدود میکند.
ترکیب این عوامل میتواند ایران را به سمت یک بحران اقتصادی عمیقتر سوق دهد. اختلال پایدار در صادرات پتروشیمی، ورود ارز خارجی را بهشدت کاهش میدهد و فشار بیشتری بر پول ملی وارد کرده و تورم را تشدید میکند.
در نهایت، بار اصلی این بحران بر دوش شهروندان عادی در ایران خواهد بود که هماکنون نیز با تورم بالا، کمبود انرژی و افزایش بیکاری دستوپنجه نرم میکنند.
در صورت عملی شدن تهدید ترامپ، این درگیری میتواند بیش از پیش وارد حوزه اقتصادی شود و مسیر اقتصاد ایران را دگرگون کرده و حتی بر بازارهای انرژی منطقهای و جهانی نیز اثر بگذارد.
این رسانه آمریکایی بامداد سهشنبه ۱۸ فروردین، کمتر از ۲۴ ساعت به پایان ضربالاجل دونالد ترامپ برای حمله به پلها و نیروگاههای برق در ایران، به نقل از دو مقام دفاعی نوشت که «ماهیت دوگانه» اهداف مندرج در این فهرست میتواند آنها را به اهدافی مشروع تبدیل کند.
یک منبع سوم نیز بهشرط ناشناس ماندن به این رسانه گفت که در میان مقامهای پنتاگون درباره «مرزگذاری میان اهداف نظامی و غیرنظامی» اختلاف نظر وجود دارد و «معتبر بودن این توجیه» سبب بحث میان آنها شده است. این منبع برای روشن شدن موضوع به تاسیسات آبشیرینکُن اشاره کرده که ممکن است هدف تلقی شوند، چون نیروهای نظامی نیز به آب آشامیدنی نیاز دارند.
پولیتیکو نوشته است که پنتاگون پاسخ به پرسشهای این رسانه را به کاخ سفید ارجاع داد و کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید نیز «ایجاد آمادگی لازم جهت فراهم کردن بیشترین گزینهها برای فرمانده کل قوا» را وظیفه پنتاگون خواند.
او همچنین به این رسانه گفت: «این به معنای آن نیست که رییسجمهور تصمیمی گرفته است. حکومت ایران تا سهشنبه ساعت ۸ شب [به وقت شرق آمریکا] فرصت دارد با ایالات متحده به توافق برسد. اگر این کار را انجام ندهد، رییسجمهور همانطور که وعده داده، آنها را به عصر حجر بازمیگرداند.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ۱۳ فروردین در سخنرانی خود در کاخ سفید از عبارت «عصر حجر» برای توصیف وضعیت ایران در صورت باز نشدن تنگه هرمز به دست جمهوری اسلامی و حمله به زیرساختهای کشور استفاده کرد.
پولیتیکو نوشت که کارزار بمباران مشترک آمریکا و اسرائیل تاکنون تا حد زیادی از هدف قرار دادن سازههایی که در تامین برق و سوخت در ایران نقش دارند پرهیز کرده است، اما با افزایش نارضایتی در کاخ سفید از امتناع حکومت ایران از تسلیم شدن در برابر خواستههای آمریکا، کاخ سفید در حال تجدید نظر در فهرست اهداف حملات است.
ترامپ دوشنبه ۱۷ فروردین در حاشیه مراسم عید پاک در کاخ سفید گفت که درباره هدف قرار دادن نیروگاههای برق در ایران «نگرانی» ندارد و سپس جمهوری اسلامی را به ارتکاب جنایت جنگی در کشورهای دیگر متهم کرد.
او گفت: «میدانید جنایت جنگی چیست؟ داشتن سلاح هستهای؛ اینکه اجازه دهید کشوری بیمار با رهبری دچار اختلال روانی سلاح هستهای داشته باشد، این یک جنایت جنگی است.»
کنوانسیون ژنو، شامل چهار معاهده مجزا که قواعد بشردوستانه در زمان جنگ را تعیین میکنند، در خصوص حمله به اهدافی که هم به نظامیان و هم غیرنظامیان سود میرساند، انعطاف نشان داده است. یکی از اصول کلیدی این کنوانسیون این است که اگر حمله به یک هدف غیرنظامی به عملیات نظامی «کمک موثر» کند، میتواند مشروع تلقی شود اما همچنان باید اصل تناسب و کاهش آسیب به غیرنظامیان رعایت شود.
شان تیمونز، دادستان نظامی پیشین ارتش آمریکا، در این باره به پولیتیکو گفت: «پیش از تائید اهداف، آنها باید تحت بررسی حقوقی عملیاتی قرار گیرند. برخی زیرساختهای غیرنظامی، اگر بهطور دوگانه از سوی نیروهای نظامی استفاده شوند، طبق قوانین جنگ هدف مشروع تلقی میشوند. نگرانی مردم درباره افراطی شدن این روند، نگرانی بهجایی است، اما سازوکارهای نظارتی وجود دارد.»
این رسانه تاکید کرده است پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پس از بر عهده گرفتن مسئولیت این وزارتخانه در سال گذشته، آن بخشهایی از پنتاگون را که «به عیین اهداف نظامی و جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان کمک میکردند» بهشدت تضعیف کرد و تعداد کارکنان این دفترها را از ۲۰۰ نفر به کمتر از ۴۰ نفر کاهش داد.
کارکنان اخراجی در کمک به فرماندهان نظامی آمریکا در انتخاب اهدافی کمک میکردند که جان غیرنظامیان را حفظ کند و همچنین پس از وقوع حملات، آنها را بررسی میکردند تا در آینده از آسیب به غیرنظامیان جلوگیری شود.
با این حال، تیمونز اشاره کرد که ترامپ بارها از مردم ایران خواسته است که به سرنگونی رهبران حکومت کمک کنند اما حمله به تاسیسات کلیدی پشتیبانی غیرنظامی میتواند خلاف این هدف عمل کند.
او گفت: «اگر هدف واقعا تضعیف توان نظامی آنهاست، بمباران کورکورانه فقط رنج مردم عادی را طولانیتر میکند.»
به گفته دو منبع نزدیک به دفتر ریاستجمهوری، روز شنبه ۱۵ فروردین گفتوگوی تندی میان مسعود پزشکیان و حسین طائب از چهرههای نزدیک به مجتبی خامنه ای، صورت گرفته که حاضران آن را «بسیار دشوار و بحرانی» توصیف کردهاند.
مسعود پزشکیان در این دیدار با «خودسرانه» خواندن اقدامات احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران و علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء گفته است سیاستهای آنها در راستای تشدید حملات به کشورهای منطقه و خصوصا زیرساختهای کشورهای منطقه، تمامی فرصتها برای دستیابی به آتشبس را از بین برده و جمهوری اسلامی را مستقیما به سمت یک فاجعه عظیم هدایت میکند.
مسعود پزشکیان تاکید کرده است که بر اساس ارزیابیهای دقیق، اقتصاد ایران تحت فشار جنگ فرسایشی، مدت زیادی دوام نخواهد آورد و فروپاشی کامل اقتصادی حتمی است.
همزمان یک منبع آگاه منطقهای دوشنبه ۱۷ بهمن در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت مدل ولایت فقیه که از ۴۶ سال پیش بر ایران حاکم بوده، اکنون در حال تجربه یک تحول بنیادین و حتی «فروپاشی ایدئولوژیک» است.
به گفته او، انتصاب مجتبی خامنهای به مقام رهبری که فاقد وجاهت و پیشنیازهای سنتی این جایگاه است، در جریانی با فرایند مبهم صورت گرفته که در عمل به معنای خلع ید از روحانیت سنتی و تسلط کامل «عناصر نظامی-اطلاعاتی سپاه» بر کشور و تقویت «دولت پنهان» است.
ایراناینترنشنال، پیش از این نیز در چند گزارش اختصاصی بهنقل از منابع آگاه از اختلافات فزاینده مسعود پزشکیان با فرماندهان ارشد سپاه از جمله احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران خبر داده بود.
ایراناینترنشنال ۱۱ فروردین براساس گزارشهای اختصاصی خبر داد در پی تشدید تنشها میان دولت و فرماندهان نظامی، مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در یک «بنبست کامل سیاسی» قرار گرفته است و اختیار انتصاب مقامهای کشتهشده دولت را نیز ندارد.
بر اساس اطلاعات جدیدی که از منابع داخل ایران در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفته است، سپاه پاسداران با مقاومت در برابر انتصابات و تصمیمهای پزشکیان و ایجاد حصار امنیتی دور هسته مرکزی قدرت، درعمل مدیریت اجرایی کشور را از کنترل دولت خارج کرده است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، تلاشهای رییسجمهوری برای معرفی وزیر اطلاعات در روز پنجشنبه ششم فروردین به بنبست کامل رسید و در پی فشار مستقیم احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران، همه گزینههای پیشنهادی، از جمله حسین دهقان، برای تصدی وزارت اطلاعات کنار گذاشته شدند.
گفته میشود وحیدی بهصراحت اعلام کرده است که بهدلیل شرایط بحرانی جنگ، تمامی پستهای کلیدی و حساس مدیریتی باید تا اطلاع ثانوی بهطور مستقیم از سوی سپاه پاسداران انتخاب و اداره شوند.
ایراناینترنشنال در هشتم فروردین نیز از بروز اختلافات جدی میان مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، درباره نحوه مدیریت جنگ و پیامدهای مخرب آن بر معیشت مردم و اقتصاد کشور خبر داده بود.
براساس این گزارش، پزشکیان با انتقاد از رویکرد سپاه پاسداران در مورد افزایش تنش و تداوم حملات به کشورهای همسایه، نسبت به تبعات اقتصادی این وضعیت هشدار داده بود.
به گفته منابع آگاه، او تاکید کرده بود که بدون برقراری آتشبس، اقتصاد ایران ظرف سه هفته تا یک ماه با فروپاشی کامل روبهرو خواهد شد.
در این میان، پزشکیان همچنان خواستار بازگرداندن اختیارات اجرایی و مدیریتی به دولت شده بود. این درخواست نیز مخالفت صریح وحیدی را به دنبال داشته است. فرمانده سپاه پاسداران در مقابل انتقادهای پزشکیان، اجرا نشدن اصلاحات ساختاری بهدست دولت پیش از آغاز درگیریها را عامل وضعیت فعلی دانسته بود.
منابع آگاه همچنین پنجم فروردین به ایراناینترنشنال گفتند که مسعود پزشکیان تحت فشار مستقیم فرماندهان سپاه و از جمله احمد وحیدی، محمد باقر ذوالقدر را بهعنوان دبیر شورایعالی امنیت ملی منصوب کرده است.
این منابع که بهدلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، تاکید کردند که در پی تشدید درگیریهای درونی در رهبری جدید در جمهوری اسلامی، و در راستای تصاحب کامل قدرت از سوی سپاه پاسداران، انتصاب ذوالقدر به پزشکیان و دیگر اعضای شورای عالی امنیت ملی تحمیل شده است.
بهگفته این منابع پس از کشته شدن علی لاریجانی، در حالی که هیچ نشانهای از حضور مجتبی خامنهای در تصمیمگیریها وجود ندارد و با وجود مخالفت برخی از مقامهای ارشد باقیمانده جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران محمد باقر ذوالقدر را بهعنوان دبیر جدید شورایعالی امنیت ملی انتخاب و با وجود نارضایتی مسعود پزشکیان او را مجبور به صدور این حکم کرده است.
وضعیت وخیم نیروهای بسیج و سپاه
همزمان با این اختلافات سیاسی بین سپاه و دولت، گزارشهای میدانی رسیده به ایراناینترنشنال از وضعیت نیروهای سپاه پاسداران و بسیج نشاندهنده یک بحران انسانی و لجستیکی در این نیرو است.
منابع آگاه به ایراناینترنشنال اطلاع دادهاند که در ۷۲ ساعت گذشته، نیروهای عملیاتی با کمبود شدید نیازهای اولیه از جمله جیره غذایی سالم، امکانات بهداشتی و محل استراحت مواجه بودهاند.
تخریب زیرساختها و پایگاهها در پی حملات اخیر، باعث شده تا بسیاری از سربازان و نیروهای بسیج در خیابانها بخوابند و در برخی مناطق تنها به یک وعده غذا در روز دسترسی داشته باشند.
این وضعیت منجر به خستگی شدید، تضعیف روحیه و بحرانهای جسمی جدی در میان نیروهای مسلح شده است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، بهدلیل توزیع غذاهای تاریخمصرفگذشته، گروهی از نیروهای بسیج و سپاه، ناچار شدهاند با هزینه شخصی از فروشگاهها و رستورانها غذا تهیه کنند.
در همین حال، بهدلیل از کار افتادن زیرساختهای الکترونیک «بانک سپه»، حقوق و مزایای نیروهای نظامی نیز پرداخت نشده و این موضوع موجی از نارضایتی و بیاعتمادی را در بدنه سپاه ایجاد کرده است.
پیش از این نیز ایراناینترنشنال از وضعیت بحرانی یگانهای نظامی جمهوری اسلامی، شکاف عمیق میان ارتش و سپاه پاسداران، کمبود شدید تدارکات اولیه و شکست طرحهای بسیج نیرو برای مقابله با بحران کنونی خبر داده بود.
در این گزارش بهنقل از منابع مطلع گزارش داده شده بود که وضعیت در خطوط مقدم و یگانهای صحرایی ارتش به «مرز فاجعه» رسیده است.
بر اساس این گزارش موارد و مشکلاتی که نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به سختی با آنها دست و پنجه نرم میکنند، عبارتند از:
اختلال در یگانهای موشکی سپاه پاسداران؛ اولویت تسلیحات بر معیشت
منابع مطلع همچنین به ایراناینترنشنال گفتند که حتی در یگانهای موشکی سپاه پاسداران که همواره از اولویت برخوردار بودهاند، گزارشهایی از خرابی گسترده تجهیزات ارتباطی و کمبود مواد غذایی مخابره شده است.
با وجود این، پیگیریها نشان میدهند که زنجیره فرماندهی به جای ارسال جیره غذایی یا تجهیزات انفرادی، تنها قطعات فنی مربوط به «عملیاتی نگه داشتن سامانههای موشکی» را به این واحدها ارسال میکند.
این روزنامه در گزارشی که دوشنبه ۱۷ فروردین منتشر شد، نوشت که «گروهی از فعالان مدنی و سازماندهندگان کارزارهای جمعآوری امضا» از دولت آمریکا خواستهاند عیسی هاشمی، فرزند ۴۳ ساله ابتکار را که «سرسختانه او از محکوم کردن گذشته تکاندهنده مادرش امتناع میکند» مورد تحقیق قرار دهند و از آمریکا اخراج کنند.
به نوشته نیویورکپست هاشمی دوشنبه هنگام خروج از «باشگاه مجللی که در آن ورزش میکند» پرسش یک خبرنگار درباره پیشینه مادرش را «با بیاعتنایی» بیپاسخ گذاشت و از صحبت خودداری کرد.
معصومه ابتکار در جریان اشغال سفارت آمریکا در تهران بهدست «دانشجویان پیرو خط امام» عضو این گروه بود و از آنجا که پس از سالها درس خواندن در ایالات متحده به زبان انگلیسی تسلط داشت، طی ۴۴۴ روز گروگانگیری بهعنوان سخنگوی این گروه فعالیت میکرد.
او در اظهارنظری مشهور، در پاسخ به یک خبرنگار خارجی که از او پرسید آیا حاضری اسلحه به دست بگیری و گروگانهای آمریکایی را بکُشی؟ پاسخ داد: «بله».
اکنون نیویورکپست در این گزارش به فعالیتهای ابتکار اشاره کرده و به نقل از یکی از سازماندهندگان یک کارزار آنلاین جمعآوری امضا علیه هاشمی نوشته است: «در حالی که مادر او هرگز از اشغال سفارت آمریکا -کاری که به زندگی بسیاری از ایرانیان صدمه زد- اظهار پشیمانی نکرد، پسر خودش از زندگی در آمریکا بهرهمند شده است. حالا درخواست ما این است که عیسی هاشمی و همسرش، مریم طهماسبی، هرچه سریعتر از آمریکا اخراج شوند.»
گروهی از ایرانیان ساکن کالیفرنیا، دهم بهمن، همزمان با بیانیه وزارت امور خارجه ایالات متحده مبنی بر اخراج مقامهای جمهوری اسلامی و خانوادههای آنها از خاک آمریکا، در مقابل دفتر کار عیسی هاشمی در مدرسه روانشناسی شیکاگو تجمع کردند و خواستار برکناری او از سمت دانشگاهیاش شدند.
بری روزن، گروگان پیشین سفارت آمریکا در ایران، پنجم بهمن ۱۴۰۴ با انتشار پستی بلند در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت که ابتکار، سخنگوی گروگانگیرهای سفارت بود و گروگانها را به اعدام تهدید میکرد.
او «زندگی راحت» پسر ابتکار در لسآنجلس و فعالیتش به عنوان یک دانشگاهی را طنز تلخ تاریخ خواند و با اشاره به اخراج دختر علی لاریجانی از دانشگاه ایموری، گفت حضور فرزندان مقامهای حکومت ایران در آمریکا خشم بسیاری از ایرانیان خارج از ایران و گروگانهایی را که از اسارت جمهوری اسلامی جان سالم به در بردند، برانگیخته است.
به گزارش نیویورکپست، عیسی هاشمی در سال ۲۰۰۶ از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد، سال ۲۰۱۰ به آمریکا مهاجرت کرد و در مقطع دکتری در رشته رهبری سازمانی در مدرسه شیکاگو مشغول شد.
او در حال حاضر بهعنوان استاد مدعو در دانشگاهی که دکتری خود را از آن دریافت کرد، تدریس میکند. همسرش، مریم طهماسبی، نیز مدرس روانشناسی است و در شهر آگورا هیلز در محدوده سانتا مونیکا زندگی میکنند.
مادر گروگانگیر، پدر امنیتی
بخش عمده گزارش نیویورکپست به رابطه خانوادگی عیسی هاشمی با معصومه ابتکار پرداخته، اما به اشارهای گذرا به پیشینه امنیتی پدرش، سیدمحمد هاشمی، بسنده کرده است.
این گزارش به نقل از فرزند یکی از گروگانها میگوید: «پدر او هم یکی از اعضای اصلی گروه دانشجویان مسلمان پیرو خط امام بود و چندین نفر از گروگانهای سابق، از جمله پدر من، بهطور مشخص او را بهعنوان فردی که در جریان شکنجه و بازجویی آنها حضور داشته، شناسایی کردهاند.»
هرچند سیدمحمد هاشمی در سالهای گذشته در مصاحبهها و اظهار نظرهای خود از توضیح دقیق درباره مسئولیتهایش در وزارت اطلاعات و همینطور فعالیتهای اقتصادیاش، بهویژه در زمینه گردشگری طبیعت، شکار، حیاتوحش و تجارت چوب، طفره رفته است اما در یکی از مصاحبههایش با خبرگزاری ایلنا تایید میکند که در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ مسئولیت معاونت اطلاعات خارجی این وزارتخانه را بر عهده داشت.
کارزار اخراج مقامهای جمهوری اسلامی و فرزندانشان
در یک سال گذشته، بهویژه پس از اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دی و کشتار گسترده مردم ایران، کارزار شناسایی و اخراج بستگان مقامهای جمهوری اسلامی در ایالات متحده با جدیت بیشتری از سوی دولت آمریکا دنبال میشود.
در تازهترین رویداد مرتبط، وزارت امور خارجه آمریکا، شنبه ۱۵ فروردین با انتشار بیانیهای اعلام کرد که دختر خواهر یا برادر قاسم سلیمانی، فرمانده کشته شده نیروی قدس سپاه، و فرزند او که در آمریکا اقامت داشتند، پس از لغو اقامت دائم، بهدست ماموران فدرال بازداشت شدهاند و همسر او نیز از ورود به ایالات متحده منع شده است.
در این بیانیه، حمیده سلیمانی افشار «از حامیان صریح رژیم تمامیتخواه و تروریستی ایران» معرفی و به فعالیتهای او برای «تبلیغ برای رژیم ایران، شادی بابت حملات علیه سربازان و تاسیسات نظامی آمریکایی در خاورمیانه، تمجید از رهبر جدید ایران، به کار بردن لفظ "شیطان بزرگ" در مورد آمریکا و حمایت بیقیدوشرط از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» اشاره شد.
این وزارتخانه ۹ بهمن ۱۴۰۴ نیز در بیانیهای اعلام کرد: «همزمان با مبارزه مردم ایران برای دست یافتن به حقوق اولیه خود، ایالات متحده برای لغو امتیاز حضور مقامهای ارشد جمهوری اسلامی و خانوادههای آنها در خاک آمریکا اقدام کرده است.»
پس از اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دی اقامت فاطمه لاریجانی در آمریکا و اشتغال او در «انستیتو سرطان وینشیپ» وابسته به دانشگاه ایموری در آتلانتا نیز خبرساز شده بود. گروهی از ایرانیان مقیم آتلانتا ۲۹ دی در برابر این موسسه تجمع کردند و خواستار پاسخگویی مسئولان این موسسه درباره استخدام او شدند.
طبق بیانیه اخیر وزارت امور خارجه آمریکا اقامت فاطمه لاریجانی نیز لغو و از آمریکا اخراج شده است. این وزارتخانه اعلام کرد که او و همسرش از ورود مجدد به آمریکا در آینده منع شدهاند.
