به نوشته اکسیوس، این تلاش دیپلماتیک آخرین فرصت برای جلوگیری از تشدید شدید درگیریها تلقی میشود؛ سناریویی که میتواند شامل حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای غیرنظامی ایران و در مقابل، حملات تلافیجویانه به تاسیسات انرژی و آب در کشورهای خلیج فارس باشد.
ضربالاجل ترامپ و تهدید به تشدید جنگ
بر اساس این گزارش، ضربالاجل ۱۰ روزه دونالد ترامپ قرار بود شامگاه دوشنبه ۱۷ فروردین به پایان برسد، اما او روز یکشنبه ۱۶ فروردین آن را ۲۰ ساعت تمدید کرد و زمان جدید را سهشنبه ۱۸ فروردین ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا اعلام کرد.
ترامپ به اکسیوس گفته است آمریکا مشغول «مذاکرات عمیق» با [حکومت] ایران است و افزود: «احتمال خوبی وجود دارد، اما اگر توافقی حاصل نشود، همهچیز را آنجا نابود خواهم کرد.»
او همچنین تهدید کرده در صورت عدم توافق، زیرساختهای حیاتی ایران را هدف قرار خواهد داد؛ اقدامی که به گفته کارشناسان میتواند مصداق جنایت جنگی باشد. حکومت ایران نیز هشدار داده در چنین حالتی به زیرساختهای اسرائیل و کشورهای خلیج فارس حمله خواهد کرد.
دو منبع به اکسیوس گفتهاند که طرح عملیاتی یک کارزار بمباران گسترده آمریکا و اسرائیل علیه تاسیسات انرژی ایران آماده اجراست، اما تمدید ضربالاجل با هدف دادن «آخرین فرصت» به مسیر دیپلماتیک انجام شده است.
مذاکرات پشتپرده و نقش میانجیها
چهار منبع آگاه به اکسیوس گفتهاند مذاکرات از طریق میانجیگری پاکستان، مصر و ترکیه و همچنین از طریق پیامهای متنی میان استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و عباس عراقچی در جریان است.
یک مقام آمریکایی نیز گفته واشینگتن در روزهای اخیر چندین پیشنهاد به حکومت ایران ارائه کرده، اما تاکنون مورد پذیرش قرار نگرفته است.
طرح دو مرحلهای برای پایان جنگ
به نوشته اکسیوس، چارچوب مورد بحث شامل توافقی دو مرحلهای است:
در مرحله نخست، یک آتشبس ۴۵ روزه برقرار میشود تا در این بازه درباره پایان دائمی جنگ مذاکره شود. در صورت نیاز، این آتشبس قابل تمدید خواهد بود.
مرحله دوم شامل توافق نهایی برای پایان جنگ است.
منابع میگویند بازگشایی کامل تنگه هرمز و حلوفصل موضوع اورانیوم غنیشده ایران - از طریق انتقال به خارج یا رقیقسازی- احتمالاً تنها در چارچوب توافق نهایی امکانپذیر است.
تنگه هرمز و اورانیوم؛ اهرمهای اصلی حکومت ایران
اکسیوس گزارش داده است که میانجیها در حال بررسی اقدامات اعتمادساز اولیه از سوی ایران درباره تنگه هرمز و ذخایر اورانیوم غنیشده هستند. با این حال، دو منبع تاکید کردهاند این دو موضوع اصلیترین اهرمهای چانهزنی تهران هستند و حکومت ایران حاضر نیست آنها را صرفاً در برابر یک آتشبس موقت واگذار کند.
در مقابل، میانجیها در حال بررسی اقداماتی از سوی آمریکا هستند تا به حکومت ایران تضمین دهند که آتشبس صرفاً موقت نخواهد بود و جنگ از سر گرفته نمیشود.
مقامهای ایرانی نیز به میانجیها گفتهاند نمیخواهند در وضعیتی مشابه غزه یا لبنان قرار بگیرند که آتشبس برقرار باشد، اما امکان حملات مجدد وجود داشته باشد.
هشدار درباره پیامدهای تشدید درگیری
یک منبع آگاه به اکسیوس گفته میانجیها بهشدت نگرانند که در صورت حمله آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای انرژی ایران، پاسخ تهران میتواند تاسیسات نفت و آب در کشورهای خلیج فارس را هدف قرار دهد.
به گفته این منابع، میانجیها به حکومت ایران هشدار دادهاند که «زمانی برای تاکتیکهای بیشتر مذاکره باقی نمانده» و ۴۸ ساعت آینده آخرین فرصت برای دستیابی به توافق و جلوگیری از تخریب گسترده است.
با این حال، مقامهای ایرانی دستکم در مواضع علنی همچنان رویکردی سختگیرانه دارند و نیروی دریایی سپاه اعلام کرده وضعیت تنگه هرمز «هرگز» به شرایط پیش از جنگ، بهویژه برای آمریکا و اسرائیل، باز نخواهد گشت.
